📄 Tekst ustawy
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 3 października 2007 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej
Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
Spis treści
Treść obwieszczenia
1.
2.
Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej
Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
Dział I - Przepisy wspólne
Rozdział 1 - Przepisy ogólne
Rozdział 2 - Prawa wyborcze
Rozdział 3 - Zarządzanie wyborów
Rozdział 4 - Rejestr wyborców
Rozdział 5 - Spis wyborców
Rozdział 6 - Obwody głosowania
Rozdział 7 - Komisje wyborcze
Rozdział 8 - Przebieg głosowania
Rozdział 9 - Ustalanie wyników głosowania w obwodzie
Rozdział 10 - Protesty wyborcze. Ważność wyborów
Rozdział 11 - Kampania wyborcza
Rozdział 12 - Komitety wyborcze
Rozdział 13 - Finansowanie kampanii wyborczej
Rozdział 14 - Finansowanie wyborów z budżetu państwa
Dział II - Przepisy szczególne dla wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Rozdział 15 - Zasady ogólne
Rozdział 16 - Okręgi wyborcze
Rozdział 17 - Zgłaszanie list kandydatów na posłów
Rozdział 18 - Karty do głosowania
Rozdział 19 - Sposób głosowania i warunki ważności głosu
Rozdział 20 - Ustalanie wyników głosowania i wyników wyborów w okręgu wyborczym
Rozdział 21 - Ogłaszanie wyników wyborów do Sejmu
Rozdział 22 - Wygaśnięcie mandatu posła i uzupełnianie składu Sejmu
Rozdział 23 - Kampania wyborcza w programach radiowych i telewizyjnych
Dział III - Przepisy szczególne dotyczące wyborów do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
Rozdział 24 - Zasady ogólne
Rozdział 25 - Okręgi wyborcze
Rozdział 26 - Szczególne zadania komisji wyborczych
Rozdział 27 - Zgłaszanie kandydatów na senatorów
Rozdział 28 - Karty do głosowania
Rozdział 29 - Sposób głosowania i warunki ważności głosu
Rozdział 30 - Ustalanie wyników głosowania i wyników wyborów w okręgu wyborczym
Rozdział 31 - Ogłaszanie wyników wyborów do Senatu
Rozdział 32 - Wygaśnięcie mandatu senatora i uzupełnianie składu Senatu
Rozdział 33 - Kampania wyborcza w programach radiowych i telewizyjnych
Rozdział 34 - Szczególne zasady finansowania kampanii wyborczej do Senatu
Dział IV - Przepisy karne i przepisy szczególne
Rozdział 35 - Przepisy karne
Rozdział 36 - Przepisy szczególne
Dział V - Przepisy o zmianie przepisów obowiązujących, przepisy przejściowe, dostosowujące i
końcowe
Rozdział 37 - Przepisy o zmianie przepisów obowiązujących
Rozdział 38 - Przepisy przejściowe, dostosowujące i końcowe
Załącznik nr 1 - Wykaz okręgów wyborczych do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Załącznik nr 2 - Wykaz okręgów wyborczych do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
Treść obwieszczenia
1.
Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych
i niektórych innych aktów prawnych
(Dz. U. z 2007 r. Nr 68, poz. 449) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
(Dz. U. Nr 46, poz. 499), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych:
1)
ustawą z dnia 8 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej
Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
(Dz. U. Nr 74, poz. 786),
2)
ustawą z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustaw: o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym,
Prawo energetyczne, o partiach politycznych, o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego
do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach
i zadaniach gmin górniczych, o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem
administracji publicznej, Prawo telekomunikacyjne, o komercjalizacji, restrukturyzacji
i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”, o spółdzielniach
mieszkaniowych, o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, Ordynacja wyborcza
do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, o przebudowie
i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej
w latach 2001-2006, o zmianie ustawy o zamówieniach publicznych oraz o utracie mocy
ustawy o kasach oszczędnościowo-budowlanych i wspieraniu przez państwo oszczędzania
na cele mieszkaniowe
(Dz. U. Nr 154, poz. 1802),
3)
ustawą z dnia 15 lutego 2002 r. o zmianie ustawy o ujawnieniu pracy lub służby w organach
bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje
publiczne oraz ustawy - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do
Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
(Dz. U. Nr 14, poz. 128),
4)
ustawą z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta
miasta
(Dz. U. Nr 113, poz. 984),
5)
ustawą z dnia 26 lipca 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja wyborcza do rad gmin,
rad powiatów i sejmików województw oraz o zmianie niektórych innych ustaw
(Dz. U. Nr 127, poz. 1089),
6)
ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju
sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz. U. Nr 153, poz. 1271),
7)
ustawą z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym
(Dz. U. Nr 57, poz. 507),
8)
ustawą z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe
(Dz. U. Nr 130, poz. 1188),
9)
ustawą z dnia 23 stycznia 2004 r. - Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego
(Dz. U. Nr 25, poz. 219),
10)
ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej
Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
(Dz. U. Nr 140, poz. 1173),
11)
ustawą z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów
bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów
(Dz. U. Nr 218, poz. 1592 oraz z 2007 r. Nr 25, poz. 162 i Nr 85, poz. 571),
12)
ustawą z dnia 15 marca 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy
- Kodeks postępowania karnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw
(Dz. U. Nr 112, poz. 766),
13)
ustawą z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z członkostwem
Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej
(Dz. U. Nr 176, poz. 1238)
oraz zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem 3 października 2007 r.
2.
Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy nie obejmuje:
1)
art. 237-241 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej
Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
(Dz. U. Nr 46, poz. 499), które stanowią:
„
Art. 237.
W ustawie z dnia 5 lipca 1990 r. - Prawo o zgromadzeniach
(Dz. U. Nr 51, poz. 297, z 1999 r. Nr 41, poz. 412 i z 2000 r. Nr 12, poz. 136) w art. 4:
1)
w pkt 2 na końcu przecinek zastępuje się kropką,
2)
skreśla się pkt 3.
Art. 238.
W ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych
(Dz. U. Nr 98, poz. 604 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668) wprowadza się następujące zmiany:
1)
w art. 11 w ust. 1 wyraz „Wojewódzki” zastępuje się wyrazem „Okręgowy”;
2)
tytuł rozdziału 4 otrzymuje brzmienie:
„
Finanse i finansowanie partii politycznych
”
;
3)
w rozdziale 4 dodaje się art. 23a w brzmieniu:
„
Art. 23a.
Źródła finansowania partii politycznych są jawne.
”
;
4)
art. 24 i 25 otrzymują brzmienie:
„
Art. 24.
1.
Majątek partii politycznej powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów,
z dochodów z majątku oraz z określonych ustawami dotacji i subwencji.
2.
Majątek partii politycznej może być przeznaczony tylko na cele statutowe lub charytatywne.
3.
Partia polityczna nie może prowadzić działalności gospodarczej.
4.
Partia polityczna może pozyskiwać dochody z majątku pochodzące jedynie:
1)
z oprocentowania środków zgromadzonych na rachunkach bankowych i lokatach,
2)
z obrotu obligacjami Skarbu Państwa i bonami skarbowymi Skarbu Państwa,
3)
ze zbycia należących do niej składników majątkowych,
4)
z działalności, o której mowa w art. 27.
5.
Partia polityczna może użyczać posiadane przez siebie nieruchomości i lokale jedynie
na biura poselskie, senatorskie oraz biura radnych gminy, powiatu albo województwa.
6.
Partia polityczna nie może przeprowadzać zbiórek publicznych.
7.
Partia polityczna może zaciągać kredyty bankowe na cele statutowe.
8.
Partia polityczna może gromadzić środki finansowe jedynie na rachunkach bankowych.
Art. 25.
1.
Partii politycznej mogą być przekazywane środki finansowe jedynie przez osoby fizyczne,
z zastrzeżeniem przepisów ust. 2, art. 24 ust. 4 i 7, art. 28 ust. 1 oraz przepisów
ustaw dotyczących wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej
Polskiej w zakresie dotacji podmiotowej.
2.
Partia polityczna nie może przyjmować środków finansowych pochodzących od:
1)
osób fizycznych niemających miejsca zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej,
z wyłączeniem obywateli polskich zamieszkałych za granicą,
2)
cudzoziemców mających miejsce zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.
3.
Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do wartości niepieniężnych.
4.
Łączna suma wpłat od osoby fizycznej na rzecz partii politycznej, w tym pochodzących
ze składek członkowskich, z wyłączeniem wpłat na Fundusz Wyborczy partii politycznej,
w jednym roku nie może przekraczać 15-krotności najniższego miesięcznego wynagrodzenia
za pracę pracowników obowiązującego w dniu poprzedzającym wpłatę.
5.
Jednorazowa wpłata kwoty przekraczającej najniższe miesięczne wynagrodzenie za pracę
pracowników może być dokonywana na rzecz partii politycznej jedynie czekiem, przelewem
lub kartą płatniczą.
”
;
5)
skreśla się art. 26;
6)
art. 27-30 otrzymują brzmienie:
„
Art. 27.
Prowadzenie przez partię polityczną działalności własnej polegającej na sprzedaży
tekstu statutu lub programu partii, a także przedmiotów symbolizujących partię i wydawnictw
popularyzujących cele i działalność partii politycznej oraz na wykonywaniu odpłatnie
drobnych usług na rzecz osób trzecich z wykorzystaniem posiadanego sprzętu biurowego
nie stanowi działalności gospodarczej w rozumieniu odrębnych przepisów.
Art. 28.
1.
Partia polityczna, która:
1)
w wyborach do Sejmu samodzielnie tworząc komitet wyborczy otrzymała w skali kraju
co najmniej 3% ważnie oddanych głosów na jej okręgowe listy kandydatów na posłów albo
2)
w wyborach do Sejmu weszła w skład koalicji wyborczej, której okręgowe listy kandydatów
na posłów otrzymały w skali kraju co najmniej 6% ważnie oddanych głosów, ma prawo
do otrzymywania przez okres kadencji Sejmu, w trybie i na zasadach określonych w niniejszej
ustawie, subwencji z budżetu państwa na działalność statutową, zwanej dalej „subwencją”.
2.
Subwencja przysługująca koalicji wyborczej partii politycznych dzielona jest na rzecz
partii wchodzących w jej skład w proporcjach określonych w umowie zawiązującej koalicję
wyborczą. Proporcje określone w tej umowie nie mogą być zmienione.
3.
Umowa zawiązująca koalicję wyborczą przedkładana jest do rejestracji w Państwowej
Komisji Wyborczej pod rygorem nieważności.
4.
Jeżeli partie polityczne wchodzące w skład koalicji wyborczej nie określiły w umowie
zawiązującej koalicję wyborczą proporcji, o których mowa w ust. 2, subwencja nie przysługuje.
5.
W przypadku rozwiązania się koalicji wyborczej po uzyskaniu prawa do subwencji, subwencja
przysługuje partiom politycznym wchodzącym w skład koalicji wyborczej w proporcjach
określonych w umowie zawiązującej koalicję wyborczą.
Art. 29.
1.
Wysokość rocznej subwencji dla danej partii politycznej albo koalicji wyborczej ustalana
jest proporcjonalnie do liczby głosów ważnych oddanych na okręgowe listy kandydatów
na posłów tej partii albo koalicji wyborczej według następującego wzoru:
\(
S = W{}_1 \times M_1 + W_2 \times M_2 + W_3 \times M_3 + W_4 \times M_4 + W_5
\times M_5
\)
gdzie:
S
-
kwota rocznej subwencji,
W1_5
-
liczba głosów ważnych oddanych w skali kraju na okręgowe listy kandydatów na posłów
danej partii politycznej albo koalicji wyborczej, obliczona dla każdego wiersza poniższej
tabeli odrębnie,
M1_5
-
wysokość kwoty w złotych dla kolejnych wierszy poniższej tabeli:
Wiersz
Głosy ważne, oddane w całym kraju na okręgowe listy kandydatów na posłów danej partii
politycznej albo koalicji wyborczej
Wysokość kwoty (M)
procent
liczba głosów
1
od 3% do 5%
10 złotych
2
powyżej 5% do 10%
8 złotych
3
powyżej 10% do 20%
7 złotych
4
powyżej 20% do 30%
4 złote
5
powyżej 30%
1 złoty 50 groszy
2.
Subwencja, w granicach kwoty ustalonej na podstawie przepisów ust. 1 i art. 28, jest
wypłacana danej partii politycznej przez okres kadencji Sejmu w czterech rocznych
równych częściach płatnych w kwartalnych ratach.
3.
Podstawę wypłacenia subwencji stanowi złożenie przez organ partii politycznej statutowo
uprawniony do jej reprezentowania na zewnątrz, w terminie do 31 marca każdego roku,
wniosku o wypłacenie subwencji na dany rok, sporządzonego na urzędowym formularzu
i potwierdzonego przez Państwową Komisję Wyborczą w przedmiocie uprawnienia do subwencji
oraz jej wysokości.
4.
Środki finansowe pochodzące z subwencji gromadzi się na osobnym subkoncie rachunku
bankowego partii politycznej. Przekazania subwencji na wskazany przez partię polityczną
rachunek bankowy dokonuje minister właściwy do spraw finansów publicznych.
5.
Przysługująca partii politycznej subwencja w roku, w którym odbyły się wybory do Sejmu,
jest wypłacana w terminie 3 miesięcy od dnia stwierdzenia przez właściwy organ ważności
wyborów, nie później niż do dnia 31 marca następnego roku.
6.
Minister właściwy do spraw finansów publicznych, w drodze rozporządzenia, podwyższy
kwoty, o których mowa w ust. 1, w przypadku wzrostu wskaźnika cen towarów i usług
konsumpcyjnych ogółem o ponad 5%, w stopniu odpowiadającym wzrostowi tych cen.
7.
Wskaźnik wzrostu cen, o którym mowa w ust. 6, ustala się na podstawie komunikatu Prezesa
Głównego Urzędu Statystycznego ogłaszanego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej
Polskiej „Monitor Polski” do 20 dnia pierwszego miesiąca każdego kwartału.
Art. 30.
1.
Partia polityczna tworzy Fundusz Ekspercki.
2.
Środki finansowe gromadzone w ramach Funduszu Eksperckiego mogą pochodzić jedynie
z wpłat własnych partii politycznej.
3.
Partia polityczna, która otrzymuje subwencję, przekazuje od 5% do 15% subwencji na
Fundusz Ekspercki.
4.
Środki finansowe zgromadzone w ramach Funduszu Eksperckiego mogą być wykorzystane
na finansowanie ekspertyz prawnych, politycznych, socjologicznych i społeczno-ekonomicznych
oraz finansowanie działalności wydawniczo-edukacyjnej, związanych z działalnością
statutową partii politycznej.
5.
Środki finansowe Funduszu Eksperckiego gromadzi się na oddzielnym subkoncie rachunku
bankowego partii politycznej.
”
;
7)
w art. 31:
a)
w ust. 1 wyrazy „dotacja celowa” zastępuje się wyrazem „subwencja”, a wyrazy „dotacji
celowych” zastępuje się wyrazem „subwencji”,
b)
w ust. 2 wyraz „Dotacja” zastępuje się wyrazem „Subwencja”,
c)
w ust. 3 wyrazy „dotacja celowa” zastępuje się wyrazem „subwencja”;
8)
art. 32-34 otrzymują brzmienie:
„
Art. 32.
W razie skrócenia kadencji Sejmu prawo do subwencji przysługujących partiom politycznym
wygasa z końcem kwartału, w którym zakończyła się kadencja Sejmu.
Art. 33.
1.
Wydatki związane z subwencją pokrywane są z budżetu państwa w części Budżet, finanse
publiczne i instytucje finansowe.
2.
Minister właściwy do spraw finansów publicznych określa, w drodze rozporządzenia:
1)
szczegółowy tryb składania wniosku, o którym mowa w art. 29 ust. 3, oraz szczegółowe
zasady wypłacania subwencji,
2)
po zasięgnięciu opinii Państwowej Komisji Wyborczej, wzór urzędowego formularza wniosku,
o którym mowa w art. 29 ust. 3.
Art. 34.
1.
Partie polityczne sporządzają coroczną informację finansową o otrzymanej subwencji
oraz o poniesionych z subwencji wydatkach, zwaną dalej „informacją”.
2.
Partie polityczne składają informację za rok kalendarzowy Państwowej Komisji Wyborczej
w terminie do 31 marca następnego roku.
3.
Minister właściwy do spraw finansów publicznych, po zasięgnięciu opinii Państwowej
Komisji Wyborczej, określa, w drodze rozporządzenia, wzór informacji i zakres zawartych
w niej danych, tak aby umożliwiały w szczególności rzetelną weryfikację danych dotyczących
przeznaczenia pieniędzy z subwencji, w tym z Funduszu Eksperckiego.
4.
Informacja składana jest wraz z załączoną opinią i raportem biegłego rewidenta, którego
wybiera Państwowa Komisja Wyborcza. Koszty sporządzenia opinii i raportu pokrywane
są przez partię polityczną.
5.
Informację Państwowa Komisja Wyborcza ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej
Polskiej „Monitor Polski”, w terminie 14 dni od dnia złożenia jej Państwowej Komisji
Wyborczej.
”
;
9)
dodaje się art. 34a-34c w brzmieniu:
„
Art. 34a.
1.
Państwowa Komisja Wyborcza, w terminie 4 miesięcy od dnia złożenia informacji, przyjmuje
albo, w razie stwierdzenia wykorzystania przez partię polityczną środków z otrzymanej
subwencji na cele niezwiązane z działalnością statutową lub gdy opinia biegłego rewidenta
jest negatywna, odrzuca informację.
2.
W razie zaistnienia wątpliwości co do prawidłowości lub rzetelności informacji Państwowa
Komisja Wyborcza może zwrócić się do danej partii politycznej o usunięcie wad informacji
lub o udzielenie wyjaśnień w określonym terminie.
3.
Państwowa Komisja Wyborcza, badając informację, może zlecać sporządzanie ekspertyz
lub opinii.
4.
Państwowa Komisja Wyborcza, badając informację, może żądać od organów państwowych
niezbędnej pomocy.
5.
W terminie 14 dni od dnia ogłoszenia informacji, o którym mowa w art. 34 ust. 5:
1)
partie polityczne,
2)
stowarzyszenia i fundacje, które w swoich statutach przewidują działania związane
z analizą finansowania partii politycznych
- mogą zgłaszać do Państwowej Komisji Wyborczej umotywowane pisemne zastrzeżenia co
do informacji.
6.
Państwowa Komisja Wyborcza w terminie 60 dni od zgłoszenia zastrzeżenia, o którym
mowa w ust. 5, udziela pisemnej odpowiedzi na zastrzeżenie.
Art. 34b.
1.
W przypadku odrzucenia informacji przez Państwową Komisję Wyborczą partia polityczna
ma prawo, w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu informacji,
wnieść do Sądu Najwyższego skargę na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej w
przedmiocie odrzucenia informacji.
2.
Rozpatrzenie skargi przez Sąd Najwyższy następuje w składzie 7 sędziów. Do rozpatrzenia
skargi stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym.
3.
Sąd Najwyższy rozpatruje skargę i wydaje w tej sprawie orzeczenie w terminie 60 dni
od dnia doręczenia skargi. Od orzeczenia Sądu Najwyższego nie przysługuje środek prawny.
4.
Jeżeli Sąd Najwyższy uzna skargę, o której mowa w ust. 1, za zasadną, Państwowa Komisja
Wyborcza niezwłocznie wydaje postanowienie o przyjęciu informacji.
Art. 34c.
Partia polityczna traci prawo do otrzymania subwencji w następnym roku kalendarzowym,
jeżeli:
1)
nie złoży informacji w terminie określonym w art. 34 ust. 2 lub
2)
informacja zostanie odrzucona przez Państwową Komisję Wyborczą albo
3)
Sąd Najwyższy oddalił skargę, o której mowa w art. 34b ust. 1.
”
;
10)
w art. 35 ust. 1 i 2 otrzymują brzmienie:
„
1.
Partia polityczna tworzy Fundusz Wyborczy w celu finansowania udziału partii politycznej
w wyborach do Sejmu, Senatu, w wyborach na urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,
w wyborach do samorządu terytorialnego, a także udziału w kampaniach referendalnych.
2.
Wydatki partii politycznej na cel, o którym mowa w ust. 1, mogą być dokonywane tylko
za pośrednictwem Funduszu Wyborczego od dnia rozpoczęcia kampanii wyborczej albo referendalnej.
”
;
11)
dodaje się art. 35a w brzmieniu:
„
Art. 35a.
1.
Za gospodarkę finansową Funduszu Wyborczego odpowiedzialny jest i prowadzi ją jego
pełnomocnik finansowy.
2.
Pełnomocnikiem finansowym nie może być:
1)
kandydat na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, posła, senatora lub radnego,
2)
funkcjonariusz publiczny, w rozumieniu art. 115 § 13 Kodeksu karnego.
3.
Można być pełnomocnikiem tylko jednego Funduszu Wyborczego.
”
;
12)
w art. 36:
a)
w ust. 1 skreśla się wyrazy „ze zbiórek publicznych,”
b)
skreśla się ust. 2,
c)
w ust. 3 wyraz „koncie” zastępuje się wyrazem „rachunku”;
13)
dodaje się art. 36a i 36b w brzmieniu:
„
Art. 36a.
1.
Łączna suma wpłat osoby fizycznej na Fundusz Wyborczy danej partii politycznej w jednym
roku nie może przekraczać 15-krotności najniższego wynagrodzenia za pracę pracowników
obowiązującego w dniu poprzedzającym wpłatę.
2.
Jeżeli w danym roku kalendarzowym odbywają się więcej niż jedne wybory lub referenda
ogólnokrajowe, łączne sumy wpłat na Fundusz Wyborczy, o których mowa w ust. 1, ulegają
zwiększeniu do 25-krotności najniższego wynagrodzenia za pracę pracowników obowiązującego
w dniu poprzedzającym wpłatę. Przepis zdania pierwszego nie dotyczy wyborów uzupełniających
do Senatu oraz wyborów uzupełniających, wyborów ponownych oraz wyborów przedterminowych
i nowych wyborów do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego przypadających
w toku kadencji.
3.
Środki finansowe mogą być wpłacane na Fundusz Wyborczy jedynie czekiem, przelewem
lub kartą płatniczą.
Art. 36b.
Wszelkie wezwania i informacje pisemne dostarczane przez partię polityczną, mające
na celu pozyskanie środków na wybory lub referendum, muszą zawierać informacje o treści
przepisów art. 25, art. 36a, art. 49c pkt 3 oraz art. 49g pkt 2.
”
;
14)
w art. 37:
a)
w pkt 2 kropkę zastępuje się przecinkiem,
b)
dodaje się pkt 3 w brzmieniu:
„
3)
w razie likwidacji partii przekazywane są na rzecz instytucji charytatywnej.
”
;
15)
art. 38 otrzymuje brzmienie:
„
Art. 38.
1.
Partia polityczna składa Państwowej Komisji Wyborczej, nie później niż do 31 marca
każdego roku, sprawozdanie o źródłach pozyskania środków finansowych, w tym o kredytach
bankowych i warunkach ich uzyskania, przez partię polityczną i Fundusz Wyborczy oraz
o wydatkach poniesionych ze środków Funduszu Wyborczego w poprzednim roku kalendarzowym,
zwane dalej „sprawozdaniem”.
2.
Minister właściwy do spraw finansów publicznych, po zasięgnięciu opinii Państwowej
Komisji Wyborczej, określa, w drodze rozporządzenia, wzór sprawozdania. Wzór powinien
określać w szczególności sposób odrębnego rozliczenia środków Funduszu Wyborczego
partii politycznej.
3.
Do sprawozdania załącza się opinię i raport biegłego rewidenta w zakresie wpływów
na Fundusz Wyborczy partii politycznej. Biegłego rewidenta wybiera Państwowa Komisja
Wyborcza, a koszty sporządzenia opinii i raportu pokrywane są przez partię polityczną.
4.
Państwowa Komisja Wyborcza ogłasza sprawozdanie wraz z opinią i raportem, o których
mowa w ust. 3, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, w
terminie 14 dni od dnia złożenia go Państwowej Komisji Wyborczej.
”
;
16)
dodaje się art. 38a-38d w brzmieniu:
„
Art. 38a.
Państwowa Komisja Wyborcza, w terminie 4 miesięcy od dnia złożenia sprawozdania, przyjmuje
albo, w razie stwierdzenia naruszenia przez partię polityczną przepisów ustawy, odrzuca
sprawozdanie. Przepisy art. 34a ust. 2-6 stosuje się odpowiednio.
Art. 38b.
W przypadku odrzucenia sprawozdania przez Państwową Komisję Wyborczą partia polityczna
ma prawo, w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu sprawozdania,
wnieść do Sądu Najwyższego skargę na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej w
przedmiocie odrzucenia sprawozdania. Przepisy art. 34b ust. 2-4 stosuje się odpowiednio.
Art. 38c.
1.
W przypadku niezłożenia przez partię polityczną sprawozdania w terminie określonym
w art. 38 ust. 1 Państwowa Komisja Wyborcza występuje do Sądu z wnioskiem o wykreślenie
wpisu tej partii z ewidencji.
2.
W przypadku, o którym mowa w ust. 1, Sąd po przeprowadzeniu rozprawy wydaje postanowienie
o wykreśleniu wpisu partii politycznej z ewidencji.
Art. 38d.
W przypadku odrzucenia przez Państwową Komisję Wyborczą sprawozdania lub - w razie
skargi na postanowienie o odrzuceniu sprawozdania - w przypadku oddalenia skargi przez
Sąd Najwyższy partia polityczna traci prawo do otrzymania subwencji w następnych 3
latach, w których uprawniona jest do jej otrzymywania. Przepisy art. 34c ust. 2 i
3 stosuje się odpowiednio.
”
;
17)
skreśla się art. 39;
18)
dodaje się art. 39a w brzmieniu:
„
Art. 39a.
1.
Korzyści majątkowe przekazane albo przyjęte przez partię polityczną lub Fundusz Wyborczy
z naruszeniem zakazów określonych w art. 24 ust. 3-6 i 8, art. 25, art. 35 ust. 2,
art. 36 ust. 1 i 3 lub art. 36a podlegają przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa. Jeżeli
korzyść majątkowa została zużyta lub utracona, przepadkowi podlega jej równowartość.
2.
Sądem właściwym do orzekania w sprawach przepadku korzyści majątkowych, o których
mowa w ust. 1, jest Sąd Okręgowy w Warszawie.
3.
O orzeczenie przepadku korzyści majątkowej wnosi do sądu Państwowa Komisja Wyborcza.
4.
Do postępowania w sprawie przepadku korzyści majątkowej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym.
”
;
19)
w art. 40 skreśla się wyrazy „, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 4,”;
20)
dodaje się rozdział 6a w brzmieniu:
„
Rozdział 6a
Przepisy karne
Art. 49a.
Kto dokonuje zbiórek publicznych wbrew zakazowi, o którym mowa w art. 24 ust. 6, podlega
grzywnie.
Art. 49b.
Kto:
1)
w imieniu partii politycznej użycza posiadane przez nią nieruchomości lub lokale z
innym przeznaczeniem niż na biura poselskie, senatorskie lub biura radnych gminy,
powiatu albo województwa,
2)
narusza zasady określone w art. 24 ust. 8 dotyczące sposobu gromadzenia środków finansowych
partii politycznej, podlega karze grzywny.
Art. 49c.
Kto:
1)
przeznacza majątek partii politycznej na cele inne niż określone w art. 24 ust. 2,
2)
w imieniu partii politycznej prowadzi działalność gospodarczą z naruszeniem przepisu
art. 24 ust. 3,
3)
przekazuje partii politycznej albo przyjmuje w imieniu partii politycznej środki finansowe
lub wartości niepieniężne z naruszeniem przepisów art. 25, podlega grzywnie od 1 000
do 100 000 złotych.
Art. 49d.
Kto nie wykonuje lub nie dopuszcza do wykonania obowiązku sporządzenia i złożenia
informacji, o której mowa w art. 34 ust. 1, albo podaje w niej nieprawdziwe dane,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
Art. 49e.
Kto przeznacza środki finansowe zgromadzone na Funduszu Wyborczym na cele inne niż
określone w art. 35 ust. 1,
podlega grzywnie od 1 000 do 100 000 złotych.
Art. 49f.
Kto:
1)
wydatkuje środki partii politycznej w celu finansowania kampanii wyborczych albo referendalnych
bez pośrednictwa Funduszu Wyborczego,
2)
nie wykonuje lub nie dopuszcza do wykonania obowiązku sporządzenia i złożenia sprawozdania,
o którym mowa w art. 38, albo podaje w nim nieprawdziwe dane,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
Art. 49g.
Kto:
1)
narusza zasady określone w art. 36 ust. 3 dotyczące sposobu gromadzenia środków finansowych
Funduszu Wyborczego,
2)
dokonuje wpłat na Fundusz Wyborczy w wysokości przekraczającej limity określone w
art. 36a ust. 1 lub 2,
3)
nie wprowadza zastrzeżenia do umowy rachunku bankowego zawartej przez niego w imieniu
Funduszu Wyborczego, że wpłaty na rzecz Funduszu Wyborczego mogą być dokonywane tylko
w sposób określony w art. 36a ust. 3,
podlega karze grzywny.
Art. 49h.
Do postępowania w sprawach, o których mowa w art. 49b oraz art. 49g, stosuje się przepisy
o postępowaniu w sprawach o wykroczenia.
”
Art. 239.
W ustawie z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych
(Dz. U. Nr 155, poz. 1014, z 1999 r. Nr 38, poz. 360, Nr 49, poz. 485, Nr 70, poz. 778 i Nr 110, poz. 1255, z 2000 r. Nr 6, poz. 69, Nr 12, poz. 136, Nr 48, poz. 550, Nr 95, poz. 1041, Nr 119, poz. 1251 i Nr 122, poz. 1315 oraz z 2001 r. Nr 45, poz. 497) wprowadza się następujące zmiany:
1)
w art. 63 w ust. 1 dodaje się pkt 2a w brzmieniu:
„
2a)
subwencje dla partii politycznych,
”
;
2)
w art. 69 w ust. 2 dodaje się pkt 1a w brzmieniu:
„
1a)
subwencje dla partii politycznych,
”
.
Art. 240.
W ustawie z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych
aktów prawnych
(Dz. U. Nr 62, poz. 718) wprowadza się następujące zmiany:
1)
w art. 9 w ust. 2 dodaje się pkt 2a w brzmieniu:
„
2a)
skrócenia kadencji Sejmu,
”
;
2)
w art. 10 w ust. 2 w pkt 2 i 4 skreśla się lit. b).
Art. 241.
1.
Do posłów i do senatorów kadencji, w czasie której ustawa weszła w życie, przepisy
art. 177-179 oraz art. 213-215 nie mają zastosowania.
2.
Do posłów i senatorów, o których mowa w ust. 1, w zakresie wygaśnięcia mandatu posła
lub senatora oraz uzupełniania składu Sejmu lub Senatu stosuje się przepisy dotychczasowe.
”
;
2)
art. 2 ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy - Ordynacja wyborcza do Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
(Dz. U. Nr 74, poz. 786), który stanowi:
„
Art. 2.
Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
”
;
3)
art. 15 i 17 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustaw: o Bankowym Funduszu
Gwarancyjnym, Prawo energetyczne, o partiach politycznych, o dostosowaniu górnictwa
węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych
uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych, o zmianie niektórych ustaw związanych z
funkcjonowaniem administracji publicznej, Prawo telekomunikacyjne, o komercjalizacji,
restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”,
o spółdzielniach mieszkaniowych, o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych,
Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej
Polskiej, o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych
Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2001-2006, o zmianie ustawy o zamówieniach publicznych
oraz o utracie mocy ustawy o kasach oszczędnościowo-budowlanych i wspieraniu przez
państwo oszczędzania na cele mieszkaniowe
(Dz. U. Nr 154, poz. 1802), które stanowią:
„
Art. 15.
Dotacja podmiotowa, która przysługuje partii politycznej albo komitetowi wyborczemu
wyborców na podstawie art. 128 ust. 1 ustawy, o której mowa w art. 10, wypłacana jest
w 2002 r. w wysokości 50% kwoty ustalonej zgodnie z art. 128 ust. 2-4 powołanej ustawy
i z uwzględnieniem przepisów art. 126 ust. 1 i 3 tej ustawy. Pozostałe 50% należnej
kwoty dotacji wypłacone zostanie w pierwszym półroczu 2003 r.
”
„
Art. 17.
Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2002 r., z wyjątkiem art. 12, który wchodzi
w życie z dniem 31 grudnia 2001 r.
”
;
4)
art. 5 ustawy z dnia 15 lutego 2002 r. o zmianie ustawy o ujawnieniu pracy lub służby
w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących
funkcje publiczne oraz ustawy - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
(Dz. U. Nr 14, poz. 128), który stanowi:
„
Art. 5.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
”
;
5)
art. 102 ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza
i prezydenta miasta
(Dz. U. Nr 113, poz. 984), który stanowi:
„
Art. 102.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z tym że przepisy art.
28-81, art. 82 pkt 1 i 6 oraz art. 83-99 wchodzą w życie w dniu wyborów do organów
stanowiących jednostek samorządu terytorialnego przeprowadzonych w związku z zakończeniem
kadencji tych organów wybranych w dniu 11 października 1998 r.
”
;
6)
art. 5 ust. 2 i art. 6 ustawy z dnia 26 lipca 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja
wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz o zmianie niektórych
innych ustaw
(Dz. U. Nr 127, poz. 1089), które stanowią:
„
Art. 5.
2.
W przypadku odrzucenia sprawozdania za 2001 r. partii politycznej, która uzyskała
prawo do subwencji, o której mowa w art. 28 i art. 29 ustawy, o której mowa w art.
2, nie stosuje się przepisów art. 38d tejże ustawy, a przypadająca - zgodnie z przepisami
ustawy, o której mowa w art. 3 - subwencja na 2002 r. wypłacona zostanie w kwocie
pomniejszonej o 30%.
Art. 6.
Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, z wyjątkiem art. 1 pkt 27, który wchodzi
w życie z dniem 1 stycznia 2003 r.
”
;
7)
art. 106 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo
o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz. U. Nr 153, poz. 1271), który stanowi:
„
Art. 106.
Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2004 r., z wyjątkiem przepisów art. 8 pkt
1 i 2, art. 10 pkt 2 i 3, art. 84 pkt 1, art. 86 § 1, art. 87 § 2, art. 88, art. 90
§ 1, art. 91 i art. 92, które wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
”
;
8)
art. 98 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym
(Dz. U. Nr 57, poz. 507), który stanowi:
„
Art. 98.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
”
;
9)
art. 96 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe
(Dz. U. Nr 130, poz. 1188), który stanowi:
„
Art. 96.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem:
1)
art. 7-12, art. 15 i art. 19, które wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia;
2)
art. 51 i art. 52 ust. 1 i ust. 3-5, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2004 r.;
3)
art. 84 pkt 1 oraz pkt 2 lit. a i b, który wchodzi w życie z dniem ogłoszenia;
4)
art. 84 pkt 2 lit. c, który wchodzi w życie z dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą
Polską członkostwa w Unii Europejskiej.
”
;
10)
art. 186 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. - Ordynacja wyborcza do Parlamentu Europejskiego
(Dz. U. Nr 25, poz. 219), który stanowi:
„
Art. 186.
Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 marca 2004 r.
”
;
11)
art. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Ordynacja wyborcza do Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej
(Dz. U. Nr 140, poz. 1173), który stanowi:
„
Art. 2.
Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.
”
;
12)
art. 67 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach
organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów
(Dz. U. Nr 218, poz. 1592 oraz z 2007 r. Nr 25, poz. 162), który stanowi:
„
Art. 67.
Ustawa wchodzi w życie z dniem 15 marca 2007 r., z wyjątkiem:
1)
art. 39 pkt 7 i art. 57, które wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia;
2)
(uchylony);
3)
(utracił moc).a)Z dniem 15 maja 2007 r. zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja
2007 r. sygn. akt K 2/07 (Dz. U. Nr 85, poz. 571).
”
;
13)
art. 19 ustawy z dnia 15 marca 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego,
ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz o zmianie niektórych innych ustaw
(Dz. U. Nr 112, poz. 766), który stanowi:
„
Art. 19.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.
”
;
14)
art. 45 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z członkostwem
Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej
(Dz. U. Nr 176, poz. 1238), który stanowi:
„
Art. 45.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 11 pkt
2 lit. b i c, który wchodzi w życie po upływie 90 dni od dnia ogłoszenia.
”
.
a)
Z dniem 15 maja 2007 r. zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja
2007 r. sygn. akt K 2/07 (Dz. U. Nr 85, poz. 571).
Załącznik
-
Tekst jednolity ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej
Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej1)Niniejsza ustawa dokonuje w zakresie swojej regulacji wdrożenia następujących dyrektyw
Wspólnot Europejskich:
1)
dyrektywy Rady 93/109/WE z dnia 6 grudnia 1993 r. ustanawiającej szczegółowe warunki
wykonywania prawa głosowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego
przez obywateli Unii mających miejsce zamieszkania w państwie członkowskim, którego
nie są obywatelami
(Dz. Urz. WE L 329 z 30.12.1993, str. 34; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 20, t. 1, str. 7),
2)
dyrektywy Rady 94/80/WE z dnia 19 grudnia 1994 r. ustanawiającej szczegółowe warunki
wykonywania prawa głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych przez obywateli Unii
mających miejsce zamieszkania w państwie członkowskim, którego nie są obywatelami
(Dz. Urz. WE L 368 z 31.12.1994, str. 38, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 20, t. 1, str. 12, z późn. zm.).
Dział I
Przepisy wspólne
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.
Ustawa określa zasady i tryb zgłaszania kandydatów na posłów i kandydatów na senatorów,
przeprowadzania wyborów oraz warunki ważności wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, a także zasady prowadzenia i finansowania kampanii
wyborczej.
Art. 2.
W wyborach do Sejmu i do Senatu głosować można tylko osobiście i tylko jeden raz.
Art. 3.
Wybory do Sejmu i do Senatu odbywają się łącznie, w dniu wolnym od pracy.
Art. 4.
Przepisy niniejszego działu stosuje się do wyborów do Sejmu i do Senatu, jeżeli przepisy
szczególne ustawy nie stanowią inaczej.
Art. 5.
Ilekroć w ustawie jest mowa o wyborach, należy przez to rozumieć wybory do Sejmu i
do Senatu.
Rozdział 2
Prawa wyborcze
Art. 6.
Prawo wybierania (czynne prawo wyborcze) posłów i senatorów ma każdy obywatel polski,
który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat.
Art. 7.
Nie mają prawa wybierania osoby:
1)
pozbawione praw publicznych prawomocnym orzeczeniem sądu;
2)
pozbawione praw wyborczych prawomocnym orzeczeniem Trybunału Stanu;
3)
ubezwłasnowolnione prawomocnym orzeczeniem sądu.
Art. 8.
1.
Prawo wybieralności (bierne prawo wyborcze) przysługuje osobie mającej prawo wybierania,
jeżeli spełnia warunki określone w przepisach szczególnych ustawy.
1a2)Dodany przez art. 42 pkt 1 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji
o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów
(Dz. U. Nr 218, poz. 1592 oraz z 2007 r. Nr 25, poz. 162), która weszła w życie z
dniem 15 marca 2007 r..
Nie mają prawa wybieralności osoby, wobec których wydano prawomocne orzeczenie sądu
stwierdzające utratę prawa wybieralności, o którym mowa w art. 21a ust. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach
organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów
(Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425, z późn. zm.3)Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2007 r.
Nr 83, poz. 561, Nr 85, poz. 571, Nr 115, poz. 789, Nr 165, poz. 1171 i Nr 176, poz.
1242.).
2.
Nie można kandydować równocześnie do Sejmu i do Senatu.
Rozdział 3
Zarządzanie wyborów
Art. 9.
1.
Wybory zarządza Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, w drodze postanowienia, nie później
niż na 90 dni przed upływem 4 lat od rozpoczęcia kadencji Sejmu, wyznaczając wybory
na dzień wolny od pracy, przypadający w ciągu 30 dni przed upływem 4 lat od rozpoczęcia
kadencji Sejmu. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej podaje się do wiadomości
publicznej i ogłasza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej najpóźniej w 5 dniu
od dnia zarządzenia wyborów.
2.
W postanowieniu, o którym mowa w ust. 1, Prezydent Rzeczypospolitej, po zasięgnięciu
opinii Państwowej Komisji Wyborczej, określa dni, w których upływają terminy wykonania
czynności wyborczych przewidzianych w ustawie (kalendarz wyborczy).
Art. 10.
1.
W razie skrócenia kadencji Sejmu na mocy jego uchwały lub na mocy postanowienia Prezydenta
Rzeczypospolitej Prezydent zarządza wybory, wyznaczając ich datę na dzień przypadający
nie później niż w ciągu 45 dni od dnia wejścia w życie uchwały Sejmu o skróceniu swojej
kadencji lub od dnia ogłoszenia postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej o skróceniu
kadencji Sejmu. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej o zarządzeniu wyborów podaje
się do wiadomości publicznej i ogłasza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej
najpóźniej w 5 dniu od dnia jego podpisania. Przepis art. 9 ust. 2 stosuje się odpowiednio.
2.
Wybory, o których mowa w ust. 1, przeprowadza się w trybie i na zasadach określonych
w ustawie, z tym że:
1)
ustalone ustawą następujące terminy wykonania czynności wyborczych ulegają skróceniu:
a)
w art. 29 ust. 2, art. 30 ust. 3 oraz art. 44 ust. 2 - do 38 dnia przed dniem wyborów,
b)
w art. 30 ust 44)Uchylony przez art. 183 pkt 6 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. - Ordynacja wyborcza
do Parlamentu Europejskiego (Dz. U. Nr 25, poz. 219), która weszła w życie z dniem
1 marca 2004 r., art. 44 ust. 3, art. 96 ust. 3, art. 97 ust. 4 i 7 oraz art. 98 ust. 4 - do 35 dnia
przed dniem wyborów,
c)
w art. 137 ust. 3 - do 40 dnia przed dniem wyborów,
d)
w art. 142 ust. 3 i art. 143 ust. 1 - do 25 dnia przed dniem wyborów;
2)
terminy przewidziane w art. 102 ust. 3, art. 147 ust. 3 i art. 149 ust. 3 na wnoszenie
i rozpatrywanie skarg lub odwołań skraca się do 2 dni;
3)
losowania jednolitych numerów dla list komitetów wyborczych, o których mowa w art.
150 ust. 1 i art. 151 ust. 1, przeprowadza się jedynie dla list komitetów wyborczych,
które w poprzednich wyborach nie zarejestrowały list kandydatów. Komitety, które uczestniczyły
w poprzednich wyborach i w obecnych zarejestrowały swoje listy, zachowują numery wówczas
im przyznane.
Rozdział 4
Rejestr wyborców
Art. 115)W brzmieniu ustalonym przez art. 183 pkt 1 ustawy, o której mowa w odnośniku 4..
1.
Stały rejestr wyborców obejmuje osoby stale zamieszkałe na obszarze gminy, którym
przysługuje prawo wybierania.
2.
Można być ujętym tylko w jednym rejestrze wyborców.
3.
Rejestr wyborców służy do sporządzania spisów wyborców dla wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej,
dla wyborów do Sejmu i do Senatu, dla wyboru posłów do Parlamentu Europejskiego, dla
wyborów do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw, dla wyboru wójta, burmistrza
i prezydenta miasta, a także do sporządzania spisów osób uprawnionych do udziału w
referendum ogólnokrajowym oraz lokalnym.
4.
Rejestr wyborców dzieli się na część A i część B.
5.
Część A rejestru wyborców obejmuje obywateli polskich. W tej części rejestru wyborców
wymienia się nazwisko i imiona, imię ojca, datę urodzenia, numer ewidencyjny PESEL
i adres zamieszkania wyborcy.
6.
Wyborcy będący obywatelami polskimi, zameldowani na obszarze gminy na pobyt stały,
są wpisywani do rejestru wyborców z urzędu.
7.
Część B rejestru wyborców obejmuje obywateli Unii Europejskiej niebędących obywatelami
polskimi, stale zamieszkałych na obszarze gminy i uprawnionych, na podstawie i w zakresie
określonych w innych ustawach, do korzystania z praw wyborczych w Rzeczypospolitej
Polskiej. W tej części rejestru wyborców wymienia się nazwisko i imiona, imię ojca,
datę urodzenia, obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej, numer paszportu
lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość oraz adres zamieszkania wyborcy.
8.
Wyborcę, o którym mowa w ust. 7, o ile nie jest już wpisany do rejestru wyborców,
wpisuje się do rejestru wyborców, na jego wniosek, nie później niż 30 dnia po zarządzeniu
wyborów, w których, na podstawie i w zakresie określonych w innych ustawach, zamierza
uczestniczyć.
9.
Do wniosku, o którym mowa w ust. 8, muszą być załączone:
1)
kserokopia ważnego dokumentu stwierdzającego tożsamość wnioskodawcy oraz
2)
pisemna deklaracja, w której wnioskodawca podaje:
a)
swoje obywatelstwo i adres stałego zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
b)
nazwę okręgu wyborczego albo miejscowości, w państwie członkowskim swojego pochodzenia,
gdzie jest umieszczony w rejestrze wyborców,
c)
oświadczenie, że zamierza korzystać z czynnego prawa wyborczego tylko na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej,
d)
oświadczenie, że w państwie członkowskim swojego pochodzenia nie został pozbawiony
czynnego prawa wyborczego.
10.
Rejestr wyborców prowadzi na bieżąco gmina jako zadanie zlecone.
11.
Rejestr wyborców jest udostępniany, na pisemny wniosek, do wglądu w urzędzie gminy.
Art. 12.
1.
(uchylony).6)Przez art. 183 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 4.
2.
Wyborcy stale zamieszkali na obszarze gminy bez zameldowania na pobyt stały wpisywani
są do rejestru, jeżeli złożą w tej sprawie w urzędzie gminy pisemny wniosek zawierający
dane, o których mowa w art. 11 ust. 57)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 183 pkt 3 ustawy, o której mowa w odnośniku 4., wraz ze wskazaniem adresu ostatniego zameldowania na pobyt stały poza obszarem gminy.
3.
Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do wyborcy nigdzie niezamieszkałego, przebywającego
stale na obszarze gminy.
4.
Wyborcy stale zamieszkali na obszarze gminy pod innym adresem aniżeli adres ich zameldowania
na pobyt stały na obszarze tej gminy mogą być wpisani do rejestru wyborców pod adresem
stałego zamieszkania, jeżeli złożą w tej sprawie w urzędzie gminy wniosek zawierający
dane, o których mowa w art. 11 ust. 57)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 183 pkt 3 ustawy, o której mowa w odnośniku 4., wraz ze wskazaniem adresu ostatniego zameldowania na pobyt stały na obszarze gminy.
Art. 13.
1.
Decyzję o wpisaniu lub o odmowie wpisania do rejestru osoby, o której mowa w art.
12 ust. 2-4, wydaje wójt lub burmistrz (prezydent miasta) w terminie 3 dni od dnia
wniesienia wniosku, zapewniając niezwłoczne jej doręczenie wnioskodawcy.
2.
O wpisaniu wyborcy do rejestru niezwłocznie zawiadamia się urząd gminy właściwy ze
względu na ostatnie miejsce zameldowania wnioskodawcy na pobyt stały w celu skreślenia
go z rejestru wyborców w tej gminie.
3.
Od decyzji w sprawie odmowy wpisania do rejestru przysługuje prawo wniesienia skargi
do właściwego miejscowo sądu rejonowego. Skargę wnosi się za pośrednictwem wójta lub
burmistrza (prezydenta miasta) w terminie 3 dni od dnia doręczenia decyzji. Wójt lub
burmistrz (prezydent miasta) przekazuje sądowi niezwłocznie skargę wraz z decyzją
i aktami sprawy. Wójt lub burmistrz (prezydent miasta) może też niezwłocznie zmienić
lub uchylić swoją decyzję, jeżeli uzna skargę w całości za zasadną.
48)W brzmieniu ustalonym przez art. 14 pkt 1 ustawy z dnia 15 marca 2007 r. o zmianie
ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz
o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 112, poz. 766), która weszła w życie
z dniem 28 lipca 2007 r..
Sąd rozpoznaje skargę, o której mowa w ust. 3, w postępowaniu nieprocesowym, w terminie
3 dni od dnia jej doręczenia. Odpis postanowienia sądu doręcza się osobie, która wniosła
skargę, oraz wójtowi lub burmistrzowi (prezydentowi miasta). Od postanowienia sądu
nie przysługuje środek prawny.
Art. 14.
1.
Osoby pozbawione prawa wybierania skreśla się z rejestru wyborców na podstawie przekazywanych
gminom zawiadomień sądu albo Trybunału Stanu.
2.
W wypadku wygaśnięcia przyczyny pozbawienia prawa wybierania wyborca jest wpisywany
do rejestru wyborców na podstawie zawiadomień sądu albo Trybunału Stanu.
3.
Minister Sprawiedliwości, po porozumieniu z Państwową Komisją Wyborczą, określi, w
drodze rozporządzenia, tryb i terminy zawiadamiania gmin o osobach pozbawionych prawa
wybierania oraz o wygaśnięciu przyczyny pozbawienia prawa wybierania, a także wzory
zawiadomień w tych sprawach, tak aby zapewnić bieżącą aktualizację w rejestrze wyborców
danych o osobach pozbawionych prawa wybierania i posiadających prawo wybierania.
Art. 15.
1.
Każdy może wnieść do wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) reklamację na nieprawidłowości
w rejestrze wyborców, a w szczególności w sprawie:
1)
pominięcia wyborcy w rejestrze;
2)
wpisania do rejestru osoby, która nie ma prawa wybierania;
3)
niewłaściwych danych o osobach wpisanych do rejestru;
4)
ujęcia w rejestrze osoby, która nie zamieszkuje stale na obszarze gminy.
2.
Reklamację wnosi się pisemnie lub ustnie do protokołu.
3.
Wójt lub burmistrz (prezydent miasta) obowiązany jest rozpatrzyć reklamację w terminie
3 dni od dnia jej wniesienia i wydać decyzję w sprawie.
4.
Decyzję, wraz z uzasadnieniem, doręcza się niezwłocznie wnoszącemu reklamację, a gdy
dotyczy ona innych osób - również tym osobom.
5.
Na decyzję nieuwzględniającą reklamacji lub powodującą skreślenie z rejestru wnoszący
reklamację bądź osoba skreślona z rejestru może wnieść, w terminie 3 dni od dnia doręczenia
decyzji, skargę za pośrednictwem wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) do właściwego
miejscowo sądu rejonowego. Przepisy art. 13 ust. 3 i 4 stosuje się odpowiednio.
Art. 15a9)Dodany przez art. 183 pkt 4 ustawy, o której mowa w odnośniku 4..
1.
Dane, o których mowa w art. 11 ust. 7 zdanie drugie, są przekazywane przez wójta,
burmistrza (prezydenta miasta) za pośrednictwem właściwego miejscowo wojewody ministrowi
właściwemu do spraw administracji publicznej.
2.
Minister właściwy do spraw administracji publicznej przekazuje dane, o których mowa
w ust. 1, właściwym organom państw członkowskich Unii Europejskiej.
Art. 15b9)Dodany przez art. 183 pkt 4 ustawy, o której mowa w odnośniku 4..
1.
Minister właściwy do spraw administracji publicznej przekazuje właściwym organom państw
członkowskich Unii Europejskiej dane dotyczące obywateli polskich chcących korzystać
z praw wyborczych na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, w
zakresie niezbędnym do korzystania z tych praw.
2.
Dane, o których mowa w ust. 1, przekazuje wójt, burmistrz (prezydent miasta) na żądanie
i za pośrednictwem właściwego miejscowo wojewody ministrowi właściwemu do spraw administracji
publicznej.
Art. 1610)W brzmieniu ustalonym przez art. 183 pkt 5 ustawy, o której mowa w odnośniku 4..
Minister właściwy do spraw administracji publicznej, po zasięgnięciu opinii Państwowej
Komisji Wyborczej, określi, w drodze rozporządzenia:
1)
sposób prowadzenia rejestru wyborców, ustalając:
a)
wzór rejestru,
b)
metody aktualizacji rejestru i sposób jego udostępniania,
c)
wzór wniosku o udostępnienie rejestru,
d)
wzór wniosku o wpisanie wyborcy do rejestru,
e)
wzór zawiadomienia o wpisaniu do rejestru;
2)
wzór pisemnej deklaracji, o której mowa w art. 11 ust. 9 pkt 2;
3)
sposób przekazywania przez urzędy gmin właściwym organom wyborczym okresowych informacji
o liczbie wyborców objętych rejestrem wyborców, a także
4)
tryb przekazywania przez Rzeczpospolitą Polską innym państwom członkowskim Unii Europejskiej
danych dotyczących obywateli tych państw, zamierzających korzystać z praw wyborczych
w wyborach na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również obywateli polskich
chcących korzystać z praw wyborczych na terytorium innego państwa członkowskiego Unii
Europejskiej, uwzględniając w szczególności formę i terminy wymiany tych informacji,
a także konieczność zapewnienia ochrony danych osobowych.
Rozdział 5
Spis wyborców
Art. 17.
1.
Osoby, którym przysługuje prawo wybierania, wpisuje się do spisu wyborców.
2.
Wyborca może być wpisany tylko do jednego spisu wyborców.
3.
Spis wyborców służy do przeprowadzania głosowania w wyborach do Sejmu i do Senatu,
do których wybory zostały zarządzone.
4.
W spisie wyborców wymienia się dane, o których mowa w art. 11 ust. 57)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 183 pkt 3 ustawy, o której mowa w odnośniku 4..
5.
Spis wyborców, z zastrzeżeniem art. 25 ust. 1 i art. 26 ust. 1, sporządzany jest i
aktualizowany przez gminę jako zadanie zlecone.
6.
Spis wyborców sporządza się w 2 egzemplarzach, oddzielnie dla każdego obwodu głosowania,
według miejsca zamieszkania wyborców, najpóźniej w 14 dniu przed dniem wyborów.
7.
Jeden egzemplarz spisu wyborców przekazuje się w przeddzień wyborów przewodniczącemu
właściwej obwodowej komisji wyborczej.
Art. 18.
1.
Wyborca niepełnosprawny, na jego wniosek wniesiony do urzędu gminy najpóźniej w 10
dniu przed dniem wyborów, jest dopisywany do spisu wyborców w wybranym przez siebie
obwodzie głosowania spośród obwodów głosowania, w których znajdują się lokale, o których
mowa w art. 53 ust. 1, na obszarze gminy właściwej ze względu na miejsce jego stałego
zamieszkania.
2.
We wniosku, o którym mowa w ust. 1, podaje się dane wymienione w art. 11 ust. 57)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 183 pkt 3 ustawy, o której mowa w odnośniku 4..
Art. 19.
1.
Wyborca przebywający czasowo na obszarze gminy w okresie obejmującym dzień wyborów
jest dopisywany do spisu wyborców na jego wniosek wniesiony do urzędu gminy najpóźniej
w 10 dniu przed dniem wyborów.
2.
Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do wyborcy nigdzie niezamieszkałego, przebywającego
na obszarze gminy.
3.
We wniosku, o którym mowa w ust. 1, podaje się dane wymienione w art. 11 ust. 57)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 183 pkt 3 ustawy, o której mowa w odnośniku 4..
Art. 20.
1.
Spis wyborców w szpitalach i w zakładach pomocy społecznej sporządza się na podstawie
wykazów osób, które będą w nich przebywać w dniu wyborów.
2.
Wykazy osób, o których mowa w ust. 1, dyrektorzy szpitali i zakładów pomocy społecznej
przekazują do urzędu gminy najpóźniej w 10 dniu przed dniem wyborów.
3.
Spis wyborców w zakładach karnych i w aresztach śledczych, a także w oddziałach zewnętrznych
tych zakładów i aresztów sporządza się na podstawie wykazów osób, które będą w nich
przebywać w dniu wyborów.
4.
Wykazy osób, o których mowa w ust. 3, dyrektorzy zakładów karnych i aresztów śledczych
przekazują do urzędu gminy najpóźniej w 10 dniu przed dniem wyborów.
5.
W spisie, o którym mowa w ust. 3, nie umieszcza się osób pozbawionych praw publicznych
prawomocnym orzeczeniem sądu.
Art. 2111)W brzmieniu ustalonym przez art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o referendum
ogólnokrajowym (Dz. U. Nr 57, poz. 507), która weszła w życie z dniem 17 kwietnia
2003 r..
1.
Żołnierze pełniący zasadniczą lub okresową służbę wojskową oraz pełniący służbę w
charakterze kandydatów na żołnierzy zawodowych lub odbywający ćwiczenia i przeszkolenie
wojskowe, a także ratownicy odbywający zasadniczą służbę w obronie cywilnej poza miejscem
stałego zamieszkania są dopisywani, na swój wniosek, do wybranego przez nich spisu
wyborców, sporządzonego dla miejscowości, w której odbywają służbę. Wniosek składa
się między 21 a 14 dniem przed dniem wyborów, chyba że osoby, o których mowa w zdaniu
pierwszym, przybyły do miejsca ich aktualnego zakwaterowania po tym terminie. We wniosku
podaje się dane wymienione w art. 11 ust. 57)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 183 pkt 3 ustawy, o której mowa w odnośniku 4..
2.
Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do policjantów z jednostek skoszarowanych,
funkcjonariuszy Biura Ochrony Rządu, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej
oraz Służby Więziennej pełniących służbę w systemie skoszarowanym.
3.
Dowódcy jednostek wojskowych, komendanci oddziałów obrony cywilnej i dowódcy jednostek
policyjnych oraz przełożeni funkcjonariuszy Biura Ochrony Rządu, Straży Granicznej,
Państwowej Straży Pożarnej oraz Służby Więziennej są obowiązani zapewnić żołnierzom,
ratownikom, policjantom oraz funkcjonariuszom możliwość wykonania uprawnień wynikających
z przepisu ust. 1.
4.
Minister Obrony Narodowej, minister właściwy do spraw wewnętrznych oraz Minister Sprawiedliwości,
każdy w zakresie swojej właściwości, po porozumieniu z Państwową Komisją Wyborczą,
określą sposób realizacji obowiązków, o których mowa w ust. 3, uwzględniając konieczność
zapewnienia wyborcom, o których mowa w ust. 1 i 2, możliwości wykonywania funkcji
członków obwodowych komisji wyborczych i mężów zaufania.
Art. 22.
O dopisaniu lub wpisaniu do spisu wyborców osób, o których mowa w art. 19, art. 20
ust. 1 i 3 i art. 21 ust. 1 i 2, niezwłocznie zawiadamia się urząd gminy właściwy
ze względu na miejsce ich stałego zamieszkania lub ostatniego zameldowania na pobyt
stały.
Art. 23.
1.
Wyborca zmieniający miejsce pobytu przed dniem wyborów otrzymuje na swoje żądanie,
przed sporządzeniem spisu wyborców - na podstawie rejestru wyborców, a po sporządzeniu
spisu wyborców - na podstawie spisu wyborców, zaświadczenie o prawie do głosowania
w miejscu pobytu w dniu wyborów.
2.
Zaświadczenie, o którym mowa w ust. 1, wydaje urząd gminy.
Art. 24.
Minister właściwy do spraw administracji publicznej, na wniosek Państwowej Komisji
Wyborczej, określi, w drodze rozporządzenia, sposób sporządzenia i udostępniania spisu
wyborców, ustalając wzór spisu, metody jego aktualizacji, wzór wniosku o udostępnienie
spisu, wzory wykazów osób przebywających w szpitalach, zakładach opieki społecznej,
zakładach karnych i aresztach śledczych, w których utworzono obwody głosowania, wzór
zawiadomienia o dopisaniu lub o wpisaniu wyborcy do spisu w innym obwodzie głosowania,
wzór oraz sposób wydawania zaświadczenia o prawie do głosowania.
Art. 25.
1.
Wyborcy przebywający na polskich statkach morskich znajdujących się w podróży w dniu
wyborów wpisywani są do spisu wyborców sporządzanego przez kapitana statku.
2.
Wpisu dokonuje się na podstawie wniosku wyborcy zgłoszonego najpóźniej w 5 dniu przed
dniem wyborów. Wniosek powinien zawierać nazwisko i imiona, imię ojca, datę urodzenia,
numer ewidencyjny PESEL lub numer ważnego polskiego paszportu oraz adres zamieszkania.
3.
Przepis art. 23 ust. 1 stosuje się odpowiednio do wyborców przebywających na polskich
statkach morskich, z tym że zaświadczenie wydaje kapitan statku, który sporządził
spis wyborców.
4.
Minister właściwy do spraw gospodarki morskiej, po porozumieniu z Państwową Komisją
Wyborczą, określi, w drodze rozporządzenia, sposób sporządzania i aktualizacji spisu
wyborców, o którym mowa w ust. 1, a także sposób powiadamiania urzędów gmin o objętych
spisem wyborców osobach stale zamieszkałych w kraju i sposób wydawania zaświadczeń
o prawie do głosowania.
Art. 26.
1.
Wyborcy przebywający za granicą i posiadający ważne polskie paszporty wpisywani są
do spisu wyborców sporządzanego przez właściwego terytorialnie konsula.
2.
Wpisu dokonuje się na podstawie osobistego zgłoszenia wniesionego ustnie, pisemnie,
telefonicznie, telegraficznie lub telefaksem. Zgłoszenie powinno zawierać nazwisko
i imiona, imię ojca, datę urodzenia oraz miejsce pobytu wyborcy, numer ważnego polskiego
paszportu, a także miejsce i datę jego wydania. Zgłoszenia można dokonać najpóźniej
w 5 dniu przed dniem wyborów.
3.
Przepis art. 23 ust. 1 stosuje się odpowiednio do wyborców przebywających za granicą
i posiadających ważne polskie paszporty, z tym że zaświadczenie wydaje konsul, który
sporządził spis wyborców.
4.
Minister właściwy do spraw zagranicznych, po porozumieniu z Państwową Komisją Wyborczą,
określi, w drodze rozporządzenia, sposób sporządzania i aktualizacji spisu wyborców,
o którym mowa w ust. 1, a także sposób powiadamiania urzędów gmin o objętych spisem
wyborców osobach stale zamieszkałych w kraju i sposób wydawania zaświadczeń o prawie
do głosowania.
Art. 27.
1.
Spis wyborców jest udostępniany, na pisemny wniosek, do wglądu w urzędzie gminy albo
w siedzibie organu, który spis sporządził.
2.
Wójt lub burmistrz (prezydent miasta) albo organ, który sporządził spis wyborców,
powiadamia wyborców, w sposób zwyczajowo przyjęty, o sporządzeniu spisu oraz o miejscu
i czasie jego udostępniania.
Art. 28.
1.
Każdy może wnieść odpowiednio do wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) albo do
organu, który sporządził spis wyborców, reklamację w sprawie nieprawidłowości sporządzenia
spisu.
2.
W sprawach, o któ …
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.