Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 19 kwietnia 2018 r. w sprawie ustanowienia planu ochrony dla Roztoczańskiego Parku Narodowego

Rozporządzenie Ministra Środowiskaz dnia 19 kwietnia 2018 r.w sprawie ustanowienia planu ochrony dla Roztoczańskiego Parku Narodowego 1)Minister Środowiska kieruje działem administracji rządowej - środowisko, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 10 stycznia 2018 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Środowiska (Dz. U. poz. 96). Spis treści Treść rozporządzenia Załącznik - Plan ochrony dla Roztoczańskiego Parku Narodowego, specjalnego obszaru ochrony siedlisk Roztocze Środkowe (kod obszaru: PLH060017) oraz dla części obszaru specjalnej ochrony ptaków Roztocze (Kod obszaru: PLB060012) pokrywającej się z obszarem Roztoczańskiego Parku Narodowego Rozdział 1 - CELE OCHRONY PRZYRODY ORAZ WSKAZANIE PRZYRODNICZYCH I SPOŁECZNYCH UWARUNKOWAŃ ICH REALIZACJI Rozdział 2 - IDENTYFIKACJA ORAZ OKREŚLENIE SPOSOBÓW ELIMINACJI LUB OGRANICZANIA ISTNIEJĄCYCH I POTENCJALNYCH ZAGROŻEŃ WEWNĘTRZNYCH I ZEWNĘTRZNYCH ORAZ ICH SKUTKÓW Rozdział 3 - OBSZARY OCHRONY ŚCISŁEJ, CZYNNEJ I KRAJOBRAZOWEJ Rozdział 4 - OKREŚLENIE DZIAŁAŃ OCHRONNYCH NA OBSZARACH OCHRONY ŚCISŁEJ, CZYNNEJ I KRAJOBRAZOWEJ, Z PODANIEM RODZAJU, ZAKRESU I LOKALIZACJI TYCH DZIAŁAŃ Rozdział 5 - OBSZARY I MIEJSCA UDOSTĘPNIANE DLA CELÓW NAUKOWYCH, EDUKACYJNYCH, TURYSTYCZNYCH I REKREACYJNYCH ORAZ OKREŚLENIE SPOSOBÓW ICH UDOSTĘPNIANIA ORAZ MAKSYMALNEJ LICZBY OSÓB MOGĄCYCH PRZEBYWAĆ W TYCH MIEJSCACH Rozdział 6 - MIEJSCA, W KTÓRYCH MOŻE BYĆ PROWADZONA DZIAŁALNOŚĆ HANDLOWA I ROLNICZA Rozdział 7 - USTALENIA DO STUDIÓW UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMIN, MIEJSCOWYCH PLANÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO, PLANÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO, DOTYCZĄCE ELIMINACJI LUB OGRANICZANIA ZAGROŻEŃ ZEWNĘTRZNYCH Rozdział 8 - ZAKRES PLANU ZADAŃ OCHRONNYCH DLA SPECJALNEGO OBSZARU OCHRONY SIEDLISK ROZTOCZE ŚRODKOWE I CZĘŚCI OBSZARU SPECJALNEJ OCHRONY PTAKÓW ROZTOCZE POKRYWAJĄCEJ SIĘ Z GRANICAMI PARKU Treść rozporządzenia Na podstawie art. 19 ust. 5 w związku z art. 20 ust. 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody   (Dz. U. z 2018 r. poz. 142, 10 i 650) zarządza się, co następuje: § 1. Ustanawia się plan ochrony dla Roztoczańskiego Parku Narodowego, który staje się planem zadań ochronnych dla specjalnego obszaru ochrony siedlisk Roztocze Środkowe (kod obszaru: PLH0600172)Kod obszaru został określony zgodnie z decyzją wykonawczą Komisji (UE) 2018/43 z dnia 12 grudnia 2017 r. w sprawie przyjęcia jedenastego zaktualizowanego wykazu terenów mających znaczenie dla Wspólnoty składających się na kontynentalny region biogeograficzny (notyfikowaną jako dokument nr C(2017) 8260) (Dz. Urz. UE L 15 z 19.01.2018, str. 397).) oraz dla części obszaru specjalnej ochrony ptaków Roztocze (kod obszaru: PLB0600123)Kod obszaru został określony zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 12 stycznia 2011 r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków (Dz. U. poz. 133 i 358, z 2012 r. poz. 358 oraz z 2017 r. poz. 1416).) pokrywającej się z obszarem Roztoczańskiego Parku Narodowego, stanowiący załącznik do rozporządzenia. § 2. Do projektów: 1) studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin, 2) miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, 3) planu zagospodarowania województwa lubelskiego - uzgodnionych z dyrektorem Roztoczańskiego Parku Narodowego przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia nie stosuje się ustaleń do studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin, miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, planu zagospodarowania przestrzennego województwa lubelskiego, dotyczących eliminacji lub ograniczenia zagrożeń zewnętrznych i wewnętrznych ujętych w załączniku do rozporządzenia. § 3. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. 1) Minister Środowiska kieruje działem administracji rządowej - środowisko, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 10 stycznia 2018 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Środowiska (Dz. U. poz. 96). 2) Kod obszaru został określony zgodnie z decyzją wykonawczą Komisji (UE) 2018/43 z dnia 12 grudnia 2017 r. w sprawie przyjęcia jedenastego zaktualizowanego wykazu terenów mających znaczenie dla Wspólnoty składających się na kontynentalny region biogeograficzny (notyfikowaną jako dokument nr C(2017) 8260) (Dz. Urz. UE L 15 z 19.01.2018, str. 397). 3) Kod obszaru został określony zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 12 stycznia 2011 r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków (Dz. U. poz. 133 i 358, z 2012 r. poz. 358 oraz z 2017 r. poz. 1416). Załącznik   -   Plan ochrony dla Roztoczańskiego Parku Narodowego, specjalnego obszaru ochrony siedlisk Roztocze Środkowe (kod obszaru: PLH060017) oraz dla części obszaru specjalnej ochrony ptaków Roztocze (Kod obszaru: PLB060012) pokrywającej się z obszarem Roztoczańskiego Parku Narodowego Rozdział 1 CELE OCHRONY PRZYRODY ORAZ WSKAZANIE PRZYRODNICZYCH I SPOŁECZNYCH UWARUNKOWAŃ ICH REALIZACJI 1. Cele ochrony przyrody Parku Celem ochrony przyrody Roztoczańskiego Parku Narodowego, zwanego dalej „Parkiem”, jest zachowanie i utrzymanie unikalnego w skali Polski i Europy krajobrazu wyżyn środkowopolskich z jego naturalną różnorodnością biologiczną, pozostającą w ścisłym związku z naturalnymi procesami przyrodniczymi oraz strukturami i procesami geologicznymi, geomorfologicznymi, hydrologicznymi i glebowymi, a także z mechanizmami funkcjonowania ekosystemów oraz historią przemian roślin, zwierząt i grzybów. Celem równorzędnym jest zachowanie wartości kulturowych, w tym krajobrazu kulturowego, uwarunkowań historycznych, walorów krajobrazowych oraz kształtowanie właściwych postaw człowieka wobec środowiska przyrodniczego. 1.1. Celem ochrony przyrody nieożywionej jest: 1) zachowanie dobrego stanu atmosfery z niską emisją pyłów i gazów oraz ograniczenie lub eliminacja czynników wpływających na zanieczyszczenie powietrza; 2) zachowanie naturalnych procesów i struktur geologicznych, geomorfologicznych, hydrologicznych oraz glebowych, a także utworów geologicznych (w szczególności odsłonięć skalnych i wychodni) oraz geomorfologicznych (w szczególności wąwozów lessowych i wydm); 3) eliminacja lub ograniczanie źródeł zagrożeń związanych z erozją, zanieczyszczeniami i wszelkimi oddziaływaniami antropogenicznymi; 4) zachowanie układu sieci hydrologicznej o cechach w części pierwotnych, unikatowych ekosystemów torfowiskowych i gleb hydrogenicznych oraz wód podziemnych w dobrym stanie ilościowym i jakościowym. 1.2. Celem ochrony ekosystemów leśnych jest: 1) zachowanie różnorodności i trwałości zespołów leśnych; 2) doprowadzenie ekosystemów leśnych, w szczególności stanowiących chronione siedliska przyrodnicze oraz ich składników (gatunków roślin, zwierząt i grzybów) do właściwego stanu ochrony; 3) utrzymanie lub odtworzenie właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych sieci Natura 2000; 4) unaturalnienie struktury ekosystemów leśnych, z wykorzystaniem spontanicznych procesów przyrodniczych, w tym prowadzących do odtworzenia zasobów rozkładającego się drewna; 5) przeciwdziałanie przekształceniom i zaburzeniom pochodzenia antropogenicznego - przywrócenie przekształconym drzewostanom składu gatunkowego zgodnego z siedliskiem, zwłaszcza na siedliskach zajmowanych docelowo przez buczyny, grądy i jedliny oraz związanych z nimi charakterystycznych gatunków. 1.3. Celem ochrony lądowych ekosystemów nieleśnych jest: 1) zachowanie trwałości i zapewnienie możliwości rozwoju naturalnych i półnaturalnych lądowych nieleśnych zespołów roślinnych oraz stanowisk roślin, ochrona trwałości ekosystemów istotnych z punktu widzenia ochrony siedlisk i gatunków sieci Natura 2000, w tym półnaturalnych ekosystemów łąkowych; 2) doprowadzenie lądowych ekosystemów nieleśnych, w tym stanowiących siedliska chronionych gatunków roślin, grzybów i zwierząt do właściwego stanu ochrony; 3) utrzymanie lub odtworzenie właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych sieci Natura 2000. 1.4. Celem ochrony ekosystemów wodnych jest: 1) utrzymanie i poprawa bilansu wodnego oraz czystości wód; 2) zachowanie i odtworzenie siedlisk organizmów wodnych - uwolnienie wód powierzchniowych od zanieczyszczeń i powstrzymanie pogarszania się ich właściwości fizyko-chemicznych; 3) doprowadzenie wód powierzchniowych do stanu umożliwiającego niezakłócone funkcjonowanie populacji gatunków oraz ekosystemów; 4) utrzymanie i odtwarzanie siedlisk mokradłowych (naturalnych lub powstałych w wyniku działalności człowieka), zwłaszcza torfowisk oraz zbiorników wodnych; 5) zachowanie ciągłości ekosystemów wodnych - zbiorników stałych i okresowych, śródpolnych obniżeń o charakterze turzycowisk - jako korytarzy ekologicznych; 6) utrzymanie lub odtworzenie właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych sieci Natura 2000. 1.5. Celem ochrony gatunków roślin, grzybów i ich siedlisk jest: 1) zachowanie lub przywrócenie różnorodności biologicznej na poziomie gatunkowym i ponadgatunkowym, zespołów i mikrosiedlisk - lasów naturalnych, siedlisk wodnych, podmokłych, siedlisk kserotermicznych, ekotonowych, łąk kośnych i pastwisk; 2) zachowanie siedlisk (mikrosiedlisk) półnaturalnych zbiorowisk nieleśnych i związanych z nimi zespołów roślinnych; 3) zachowanie taksonów (gatunków, odmian) unikatowych w skali kraju, będących przedmiotami ochrony obszarów sieci Natura 2000, utrzymanie lub przywrócenie właściwego stanu ochrony oraz eliminacja, bądź powstrzymanie ekspansji gatunków obcych; 4) zachowanie ciągów przemieszczania się gatunków. 1.6. Celem ochrony gatunków zwierząt i ich siedlisk jest: 1) zachowanie lub przywrócenie różnorodności biologicznej na poziomie gatunkowym i ponadgatunkowym we wszystkich typach ekosystemów, ze szczególnym uwzględnieniem lasów o naturalnym charakterze, mokradeł (torfowisk), cieków i zbiorników wodnych, lądowych ekosystemów nieleśnych (kserotermów, muraw napiaskowych), stref ekotonowych, łąk i pastwisk; 2) ochrona gatunków zwierząt związanych z siedliskami leśnymi, zwłaszcza związanych z lasami o naturalnym charakterze, w tym reliktów lasów pierwotnych; 3) zachowanie i restytucja gatunków zwierząt unikatowych w skali kraju i regionu, będących w silnym regresie, lub których występowania nie potwierdzono w ostatnim czasie; 4) utrzymanie lub odtworzenie liczebności populacji zwierząt na poziomie gwarantującym trwałość populacji; 5) utrzymanie lub odtworzenie właściwego stanu ochrony gatunków zwierząt będących przedmiotami ochrony obszarów sieci Natura 2000 i ich siedlisk; 6) eliminacja gatunków zwierząt obcych i inwazyjnych oraz doraźna regulacja liczebności gatunków zwierząt rodzimych, a zwłaszcza tych, których funkcjonowanie zagraża rodzimym biocenozom i gatunkom zwierząt; 7) zachowanie ciągów przemieszczania się gatunków zwierząt w obszarach istniejących korytarzy ekologicznych; 8) hodowla zachowawcza rodzimych ras zwierząt kształtujących kulturowy krajobraz Roztocza. 1.7. Cele ochrony siedlisk przyrodniczych Celem ochrony siedlisk przyrodniczych jest zachowanie lub odtworzenie naturalnych i półnaturalnych siedlisk przyrodniczych oraz zachowanie lub odtworzenie ich właściwego stanu ochrony, zapewnienie warunków życia typowym gatunkom roślin i zwierząt związanym z tymi siedliskami przyrodniczymi, w tym siedlisk będących przedmiotami ochrony obszaru sieci Natura 2000. 1.8. Celem ochrony krajobrazu jest: 1) zachowanie lub przywrócenie charakterystycznych dla lesistego Roztocza walorów krajobrazowych; 2) kształtowanie i zachowanie lokalnego krajobrazu kulturowego, w tym istniejącej mozaiki łąk, pastwisk, pól uprawnych (w szczególności charakterystycznych i unikalnych rozłogów), lasów, zadrzewień, zakrzewień i użytków ekologicznych. 1.9. Cele ochrony wartości kulturowych Celem ochrony wartości kulturowych jest zachowanie, uwidocznienie i uczytelnienie elementów dziedzictwa kulturowego wraz z ich otoczeniem, w szczególności: 1) zachowanie istniejących form kulturowych oraz miejsc wydarzeń historycznych; 2) utrzymanie, zachowanie lub przywrócenie zróżnicowania kulturowego tworzącego podstawy tożsamości i swojskości miejsca; 3) kształtowanie rozwoju regionu kulturowego przez stworzenie podstaw dla kontynuacji tradycji miejsca; 4) zachowanie w należytym stanie stanowisk archeologicznych. 1.10. Cele ochrony obszarów Natura 2000 Roztocze Środkowe (kod obszaru: PLH060017) i Roztocze (kod obszaru: PLB060012) położonych w granicach Parku Celem ochrony specjalnego obszaru ochrony siedlisk Roztocze Środkowe (kod obszaru: PLH060017), zwanego dalej „obszarem Natura 2000 Roztocze Środkowe”, o powierzchni 8472,8 ha oraz obszaru specjalnej ochrony ptaków Roztocze (kod obszaru: PLB060012), zwanego dalej „obszarem Natura 2000 Roztocze”, o powierzchni 103 503,3 ha jest zachowanie integralności tych obszarów, spójności sieci Natura 2000 oraz utrzymanie lub przywrócenie właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych, gatunków roślin, zwierząt i ptaków będących przedmiotami ochrony, w szczególności: 1) w odniesieniu do obszaru Natura 2000 Roztocze Środkowe dla: a) siedliska przyrodniczego 31501) (starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion) - utrzymanie powierzchni nie mniejszej niż 1 ha oraz utrzymanie specyficznej struktury i funkcji, b) siedliska przyrodniczego 32601) (nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników (Ranunculion fluitantis)) - utrzymanie powierzchni nie mniejszej niż 10 ha oraz utrzymanie specyficznej struktury i funkcji, c) siedliska przyrodniczego 64101) (zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (Molinion)) - utrzymanie powierzchni nie mniejszej niż 0,4 ha oraz utrzymanie specyficznej struktury i funkcji, d) siedliska przyrodniczego 65101) (niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris)) - utrzymanie powierzchni nie mniejszej niż 0,6 ha oraz utrzymanie specyficznej struktury i funkcji, e) siedliska przyrodniczego 71101) (torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe)) - utrzymanie powierzchni nie mniejszej niż 1,2 ha oraz utrzymanie specyficznej struktury i funkcji, f) siedliska przyrodniczego 71401) (torfowiska przejściowe i trzęsawiska) - utrzymanie powierzchni nie mniejszej niż 3 ha oraz utrzymanie specyficznej struktury i funkcji, g) siedliska przyrodniczego 71501) (obniżenia na podłożu torfowym z roślinnością ze związku Rhynchosporion) - utrzymanie powierzchni nie mniejszej niż 1,3 ha oraz utrzymanie specyficznej struktury i funkcji, h) siedliska przyrodniczego 91D01) (bory bagienne (Vaccinio uliginosi Pinetum)) - utrzymanie powierzchni nie mniejszej niż 230 ha oraz utrzymanie jego specyficznej struktury i funkcji, i) siedliska przyrodniczego 91E01) (łęgi olszowe i jesionowe Alnenion glutinoso-incanae) - utrzymanie powierzchni nie mniejszej niż 0,5 ha oraz utrzymanie specyficznej struktury i funkcji, j) siedliska przyrodniczego 91P01) (wyżynny jodłowy bór mieszany (Abietetum polonicum)) - utrzymanie powierzchni nie mniejszej niż 1030 ha oraz utrzymanie specyficznej struktury i funkcji, k) siedliska przyrodniczego 91301) (żyzne buczyny (Dentario glandulosae Fagetum)) - utrzymanie powierzchni nie mniejszej niż 1660 ha oraz utrzymanie specyficznej struktury i funkcji, l) siedliska przyrodniczego 91701) (grąd subkontynantalny (Tilio-Carpinetum)) - utrzymanie powierzchni nie mniejszej niż 590 ha oraz utrzymanie specyficznej struktury i funkcji, m) roślin:   -   obuwika pospolitego Cypripedium calceolus 19021) - utrzymanie liczebności i areału występowania oraz korytarzy ekologicznych (utrzymanie właściwego stanu ochrony),   -   widłozębu zielonego Dicranum viride 13811), bezlistu okrywowego Buxbaumia viridis 13861), sierpowca błyszczącego Drepanocladus (Hamatocaulis) vernicosus 13931) - wykonanie szczegółowej inwentaryzacji oraz zachowanie siedlisk i korytarzy ekologicznych, n) zwierząt:   -   płazów:   -   - traszki grzebieniastej Triturus cristatus (Triturus cristatus cristatus) 11661) - utrzymanie stanu aktualnego oraz korytarzy ekologicznych (utrzymanie właściwego stanu ochrony),   -   - kumaka nizinnego Bombina bombina 11881) - odtworzenie populacji (przywrócenie właściwego stanu ochrony) oraz zachowanie korytarzy ekologicznych,   -   ssaków:   -   - bobra europejskiego Castor fiber 13371), wilka Canis lupus 13521), wydry Lutra lutra 13551), rysia Lynx lynx 13611) - utrzymanie stanu aktualnego oraz korytarzy ekologicznych (utrzymanie właściwego stanu ochrony),   -   - mopka Barbastella barbastellus 13081), nocka łydkowłosego Myotis dasycneme 13181), nocka Bechsteina Myotis bechsteinii 13231), nocka dużego Myotis myotis 13241) - wykonanie szczegółowej inwentaryzacji i zachowanie siedlisk gatunków oraz korytarzy ekologicznych,   -   owadów: trzepli zielonej Ophiogomphus cecilia 10371), zalotki większej Leucorrhinia pectoralis 10421), kreślinka nizinnego Graphoderus bilineatus 10821), jelonka rogacza Lucanus cervus 10831), pachnicy dębowej Osmoderma eremita (Osmoderma barnabita) 10841), zgniotka cynobrowego Cucujus cinnaberinus 10861), zagłębka bruzdkowanego Rhysodes sulcatus 40261), szlaczkonia szafrańca Colias myrmidone 40301), sówki puszczykówki Xylomoia strix 40441) - odtworzenie populacji (przywrócenie właściwego stanu ochrony) lub utrzymanie populacji oraz zachowanie korytarzy ekologicznych,   -   kręgowców bezszczękowych i promieniopłetwych: minogów czarnomorskich Eudontomyzon spp. 10981), w tym minoga ukraińskiego Eudontomyzon mariae, piskorza Misgurnus fossilis 11451), kozy Cobitis taenia 11491), głowacza białopłetwego Cottus gobio 11631) - odtworzenie populacji (przywrócenie właściwego stanu ochrony) oraz zachowanie korytarzy ekologicznych; 2) w odniesieniu do obszaru Natura 2000 Roztocze dla: bociana czarnego Ciconia nigra A0302), trzmielojada Pernis apivorus A0722), orlika krzykliwego Aquila pomarina A0892), derkacza Crex crex A1222), puszczyka uralskiego Strix uralensis A2202), włochatki Aegolius funereus A2232), lelka Caprimulgus europaeus A2242), dzięcioła zielonosiwego Picus canus A2342), dzięcioła czarnego Dryocopus martius A2362), dzięcioła średniego Dendropocos medius A2382), dzięcioła białogrzbietego Dendrocopos leucotos A2392), jarzębatki Sylvia nisoria A3072), muchołówka małej Ficedula parva A3202), muchołówki białoszyjej Ficedula albicollis A3212), gąsiorka Lanius collurio A3382), kobuza Falco subbuteo A0992), siniaka Columba oenas A2072), pliszki górskiej Motacilla cinerea A2612) - utrzymanie stanu aktualnego (utrzymanie właściwego stanu ochrony) przez zachowanie siedlisk lęgowych i obszarów funkcjonalnych (żerowisk, miejsc odpoczynku i zimowisk) oraz korytarzy ekologicznych. 2. Przyrodnicze uwarunkowania realizacji celów ochrony przyrody 2.1. Ekosystemy występujące na obszarze Parku: 1) leśne; 2) lądowe ekosystemy nieleśne; 3) wodne. 2.2. Ekosystemy leśne Parku obejmują 7818,19 ha (grunty leśne zalesione), co stanowi 93,81 % powierzchni pozostającej w użytkowaniu wieczystym Parku. Lp. Zbiorowiska roślinne leśne Powierzchnia (ha) 1 Wyżynny jodłowy bór mieszany (Abietetum polonicum) 1031,17 2 Żyzna buczyna górska (Dentario glandulosae Fagetum) 1658,17 3 Suboceaniczny bór świeży Leucobryo-Pinetum 1059,33 4 Suboceaniczny bór świeży postać z jodłą Leucobryo-Pinetum abietosum 158,89 5 Zbiorowiska zastępcze z klasy Vaccinio-Piceetea 961,63 6 Zbiorowiska zastępcze z klasy Querco-Fagetea 1727,88 7 Zbiorowiska zastępcze z klasy Alneteo-Glutinosae 12,64 8 Subborealny wilgotny bór mieszany Querco-Piceetum 172,85 9 Kontynentalny bór mieszany dębowo-sosnowy Querco roboris-Pinetum 88,64 10 Ols porzeczkowy Ribeso nigri-Alnetum 67,09 11 Ols torfowcowy Sphagno squarrosi-Alnetum 46,71 12 Grąd subkontynentalny (Tilio-Carpinetum) 598,98 13 Bór bagienny (Vaccinio uliginosi Pinetum) 234,21 14 Łęg jesionowo-olszowy (Fraxino-Alnetum) - 3) Razem 7818,19 Lasy Parku zostały zakwalifikowane do III kategorii zagrożenia pożarowego na podstawie wyliczeń ujętych w Planie ochrony ekosystemów leśnych Roztoczańskiego Parku Narodowego. 2.3. Nieleśne ekosystemy lądowe obejmują 166,10 ha, co stanowi 2,0% powierzchni będącej w użytkowaniu wieczystym Parku. Lp. Zbiorowiska roślinne nieleśne i gatunki wskaźnikowe Powierzchnia (ha) 1. Roślinność wodna i szuwarowa 26,63 1.1 Zespół Lemno-Urticularietum vulgaris (rzęsa drobna i pływacz zwyczajny) 0,10 1.2 Zespół Phragmitetum australis (trzcina pospolita) 0,16 1.3 Zespół Acoretum calami (tatarak zwyczajny) 1,29 1.4 Zespół Glycerietum maximae (manna mielec) 0,34 1.5 Zespół Iridetum pseudoacori (kosaciec żółty) 0,11 1.6 Zespół Caricetum acutiformis (turzyca błotna) 0,51 1.7 Zespół Caricetum paniculatae (turzyca prosowa) 0,47 1.8 Zespół Caricetum rostratae (turzyca dzióbkowata) 0,21 1.9 Zespół Caricetum elatae (turzyca sztywna) 1,80 1.10 Zespół Caricetum gracilis (turzyca zaostrzona) 20,94 1.11 Zespół Caricetum vesicariae (turzyca pęcherzykowata) 0,29 1.12 Zespół Phalaridetum arundinaceae (mozga trzcinowata) 2,78 1.13 Zespół Sparganio-Glycerietum fluitantis (manna jadalna) 0,04 1.14 Zbiorowisko Carex vesicaria-Calamagrostis epigeios (turzyca pęcherzykowata, trzcinnik piaskowy) 0,15 1.15 Zbiorowisko Calamagrostis canescens (trzcinnik lancetowaty) 0,44 2. Roślinność łąkowa 72,90 2.1 Zespół Filipendulo-Geranietum (wiązówka błotna, bodziszek łąkowy) 4,42 2.2 Zespół Lysimachio vulgaris-Filipenduletum (tojeść pospolita, wiązówka błotna) 1,44 2.3 Zespół Lythro-Filipenduletum ulmariae (krwawnica pospolita, wiązówka błotna) 0,20 2.4 Zespół Molinietum caeruleae (trzęślica modra) 0,47 2.5 Zespół Angelico-Cirsietum oleracei (dzięgiel leśny, ostrożeń warzywny) 5,42 2.6 Zespół Scirpetum silvatici (sitowie leśne) 3,02 2.7 Zespół Epilobio-Juncetum effusi (wierzbownica błotna, sit rozpierzchły) 1,86 2.8 Zespół Arrhenatheretum elatioris (rajgras wyniosły)) 0,62 2.9 Zbiorowisko Holcus lanatus (kłosówka wełnista) 4,55 2.10 Zbiorowisko Phleum pratense (tymotka łąkowa) 1,13 2.11 Zbiorowisko Deshampsia caespitosa (śmiałek darniowy) 5,32 2.12 Zbiorowisko Lysimachia vulgaris (tojeść pospolita) 0,92 2.13 Zbiorowisko Molinia caerulea (trzęślica modra) 0,28 2.14 Zbiorowisko Festuca rubra (kostrzewa czerwona) 4,97 2.15 Zbiorowisko Poa pratensis-Festuca rubra (wiechlina łąkowa, kostrzewa czerwona) 0,25 2.16 Zbiorowisko Festuca rubra-Lysimachia vulgaris (kostrzewa czerwona, tojeść pospolita) 0,91 2.17 Zbiorowisko Lysimachia vulgaris-Calamagrostis epigeios (tojeść pospolita, trzcinnik piaskowy) 0,19 2.18 Zbiorowisko Juncus effusus-Deschampsia caespitosa (sit rozpierzchły, śmiałek darniowy) 1,20 2.19 Zbiorowisko traw użytkowych 35,73 3. Roślinność niskich muraw napiaskowych 6,32 3.1 Zespół Spergulo vernalis-Corynephoretum (sporek wiosenny, szczotlicha siwa) 0,44 3.2 Zbiorowisko Hieracium pilosella (jastrzębiec kosmaczek) 0,78 3.3 Zbiorowisko Hieracium pilosella-Festuca rubra (jastrzębiec kosmaczek, kostrzewa czerwona) 0,41 3.4 Zbiorowisko Agrostis capillaris-Hieracium pilosella (mietlica pospolita, jastrzębiec kosmaczek) 0,35 3.5 Zbiorowisko Agrostis capillaris (mietlica pospolita) 4,26 3.6 Zbiorowisko Nardus stricta (bliźniczka psia trawka) 0,08 4. Roślinność torfowiskowa 5,81 4.1 Zespół Caricetum lasiocarpae (turzyca nitkowata) 0,12 4.2 Zespół Sphagno-Caricetum rostratae (torfowce, turzyca dzióbkowata) 0,38 4.3 Zespół Carici canescentis-Agrostietum caninae (turzyca siwa, mietlica psia) 0,59 4.4 Zbiorowisko Eriophorum vaginatum-Sphagnum fallax (wełnianka pochwowata, torfowiec odgięty) 1,49 4.5 Zespół Ledo-Sphagnetum magellanici (kontynentalne torfowisko wysokie) 1,92 4.6 Obniżenia na podłożu torfowym z roślinnością ze związku Rhynchosporion 1,31 5. Zbiorowiska roślinności antropogenicznej 36,14 5.1 Zespół Calamagrostietum epigei (trzcinnik piaskowy) 1,25 5.2 Zespół Dauco-Picridetum hieracioidis (marchew zwyczajna, goryczel jastrzębcowaty) 1,58 5.3 Zespół Trifolio-Agrimonietum (zbiorowisko okrajkowe) 0,41 5.4 Zbiorowisko Bromus inermis (stokłosa bezostna) 0,94 5.5 Zbiorowisko Brachypodium pinnatum (kłosownica pierzasta) 0,32 5.6 Zbiorowisko Elymus repens (perz właściwy) 16,01 5.7 Zbiorowisko Holcus mollis (kłosówka miękka) 9,75 5.8 Zbiorowisko Carex hirta (turzyca owłosiona) 0,31 5.9 Zbiorowisko Carex brizoides (turzyca drżączkowata) 3,14 5.10 Zbiorowisko Polygonum hydropiper (rdest ostrogorzki) 0,13 5.11 Zbiorowisko Rumex sanguineus (szczaw gajowy) 0,97 5.12 Zbiorowisko Solidago serotina (nawłoć późna) 0,25 5.13 Zbiorowisko Urtica dioica (pokrzywa zwyczajna) 0,70 5.14 Zbiorowisko Astragallus glycyphyllos (traganek szerokolistny) 0,25 5.15 Zbiorowisko Hypericum maculatum-Agrostis capillaris (dziurawiec czteroboczny, mietlica pospolita) 0,13 6. Zbiorowiska roślinności leśnej i zaroślowej niezaliczone do powierzchni leśnej zalesionej 12,12 6.1 Wczesne stadium sukcesji olsu porzeczkowego (Ribeso nigri-Alnetum) 1,50 6.2 Wczesne stadium sukcesji łęgu jesionowo-olszowego (Fraxino-Alnetum) 0,24 6.3 Zbiorowisko Betula pendula-Agrostis capillaris (brzoza brodawkowata, mietlica pospolita) 0,48 6.4 Zbiorowisko Betula pubescens-Ulmus laevis (brzoza brodawkowata, wiąz szypułkowy) 0,16 6.5 Zbiorowisko Populus tremula (topola osika) 0,16 6.6 Zbiorowisko Alnus glutinosa (olsza czarna) 0,74 6.7 Zbiorowisko Betula pendula (brzoza brodawkowata) 0,94 6.8 Zespół Ribeso nigri-Alnetum (ols porzeczkowy) 2,42 6.9 Zespół Salicetum pentandro-cinereae (zarośla wierzby szarej i wierzby pięciopręcikowej) 2,82 6.10 Zbiorowiska zaroślowe 0,77 6.11 Zbiorowiska pozostawione do wtórnej sukcesji leśnej 1,89 7. Inne powierzchnie nieleśne 6,18 7.1 Pole 3,66 7.2 Ogród 0,69 7.3 Sad 0,08 7.4 Nieużytek 0,86 7.5 Okresowe zbiorniki wodne o zmiennej powierzchni 0,89 Razem 166,10 2.4. Ekosystemy wodne obejmują 51,21 ha, co stanowi 0,61% powierzchni pozostającej w użytkowaniu wieczystym Parku: 1. Typy ekosystemów wodnych występujące na terenie Parku: 1) stawy - Stawy Echo, Czarny Staw i Staw Florianiecki - 40,48 ha; 2) źródła i cieki okresowe (występują jako obiekty punktowe i liniowe); 3) źródła i cieki trwałe (rzeki Wieprz, Świerszcz, Szum i Krupiec) - 10,73 ha. 2. W ekosystemach wodnych wyróżnia się następujące siedliska przyrodnicze sieci Natura 2000: 1) starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne ze zbiorowiskami z Nympheion, Potamion 31501) - około 1 ha, 2) nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników (Ranunculion fluitantis) 32601) - 10,73 ha. 2.5. Na obszarze Parku stwierdzono występowanie około 2500 gatunków roślin i grzybów, w tym 41 gatunków o szczególnym znaczeniu dla Parku, które zostały wskazane do monitoringu, ochrony ich biotopu lub siedliska, w których bytują, oraz do wspierania przez Służby Parku (bądź specjalistów zewnętrznych) liczby stanowisk i liczebności populacji, zwanych dalej „gatunkami specjalnego zainteresowania”: 1) rośliny naczyniowe (Pteridophyta i Spermatophyta) - 924 gatunki; 2) mszaki (Bryophyta) - 197 gatunków; 3) sinice (Cyanophyta) i glony (Algae) - ponad 200 gatunków; 4) grzyby wielkoowocnikowe (Macromycetes) i śluzowce (Myxomycetes) - ponad 1000 gatunków; 5) porosty (Lichenes) - ponad 150 gatunków. 2.6. Gatunki roślin i grzybów o szczególnym znaczeniu: 1) w Parku występuje 137 gatunków objętych ochroną, z czego ochronie ścisłej podlega 49 gatunków, a częściowej 88 gatunków, w tym: a) rośliny naczyniowe (Pteridophyta i Spermatophyta) - ochrona ścisła 21 gatunków, ochrona częściowa 43 gatunki, b) mszaki (Bryophyta) - ochrona ścisła 24 gatunki, ochrona częściowa 21 gatunków, c) grzyby wielkoowocnikowe (Macromycetes) - ochrona częściowa 12 gatunków, d) grzyby zlichenizowane - porosty (Lichenes) - ochrona ścisła 4 gatunki, ochrona częściowa 12 gatunków; 2) gatunki specjalnego zainteresowania: a) rośliny naczyniowe (Pteridophyta i Spermatophyta) - 41 gatunków: tojad dzióbaty Aconitum variegatum, czosnek niedźwiedzi Allium ursinum, czosnek siatkowaty Allium. victorialis, zawilec wielkokwiatowy Anemone sylvestris, mącznica lekarska Arctostaphylos uva-ursi, zanokcica murowa Asplenium ruta-muraria, pokrzyk wilcza jagoda Atropa belladonna, podejźrzon marunowy Botrychum matricariifolium, podejźrzon księżycowy Botrychium lunarna, podejźrzon rutolistny Botrychium multifidum, turzyca bagienna Carex limosa, buławnik mieczolistny Cephalanthera longifolia, buławnik czerwony Cephalanthera rubra, pomocnik baldaszkowy Chimaphila umbellata, powojnik prosty Clematis recta, kokorycz pusta Corydalis cava, kokorycz wątła Corydalis intermedia, obuwik pospolity Cypripedium calceolus 19021), rosiczka pośrednia Drosera intermedia, kruszczyk błotny Epipactis palustris, kruszczyk rdzawoczerwony Epipactis atrorubens, skrzyp zimowy Equisetum hyemale, śnieżyczka przebiśnieg Galanthus nivalis, goryczuszka orzęsiona Gentianella ciliata, tajęża jednostronna Goodyera regens, wąkrota zwyczajna Hydrocotyle vulgaris, rojownik pospolity Jovibarba sobolifera, okrzyn szerokolistny Laserpitium latifolium, zimoziół północny Linnaea borealis, listera jajowata Listera ovata, szafirek miękkolistny Muscari comosum, lepiężnik różowy Petasites hybridus, paprotnik kolczysty Polystichum aculeatum, paprotnik Brauna Polystichum brauni, kokoryczka okółkowa Polygonatum verticillatum, gruszyczka zielonawa Pyrola chlorantha, krwiściąg mniejszy Sanguisorba minor, starzec kędzierzawy Senecio rivularis, ożanka właściwa Teucrium chamaedrys, rutewka orlikolistna Thalictrum aquilegiifolium, ciemiężyca zielona Veratrum lobelianum, b) mszaki (Bryophyta) - 5 gatunków, w tym:   -   mchy (Musci) - 4 gatunki: widłoząb zielony Dicranum viride 13811), bezlist okrywowy Buxbaumia viridis 13861), sierpowiec błyszczący Drepanocladus (Hamatocaulis) vernicosus 13931), płaszczeniec marszczony Buckiella undulata,   -   wątrobowce (Hepaticae) - 1 gatunek: bagniczka pływająca Cladopodiella fluitans, c) grzyby wielkoowocnikowe (Macromycetes) - 6 gatunków: podgrzybek pasożytniczy Pseudoboletus parasiticus, sarniak Sarcodon sp., berłóweczka frędzelkowana Tulostoma fimbriatum, buławka spłaszczona Clavariadelphus ligula, ozorek dębowy Fistulina hepatica, soplówka gałęzista (bukowa) Hericium coralloides. d) grzyby zlichenizowane - porosty (Lichenes) - 2 gatunki: granicznik płucnik Lobaria pulmonaria, włostka ciemniejsza Bryoria subcana. 2.7. Na obszarze Parku stwierdzono występowanie około 3640 gatunków zwierząt, w tym ponad 110 gatunków specjalnego zainteresowania: 1) kręgowce Vertebrata - 344 gatunki: a) ssaki Mammalia - 59 gatunków, b) ptaki Aves - 230 gatunków, c) gady Reptilia - 9 gatunków, d) płazy Amphibia - 15 gatunków, e) promieniopłetwe Actinopterygii - 30 gatunków, f) kręgowce bezszczękowe Petromyzontida - 1 gatunek; 2) bezkręgowce Invertebrata - około 3275 gatunków: a) pierwotniaki Protozoa - 37 gatunków, b) nicienie Nematoda (glebowe, wolnożyjące) - 33 gatunki, c) pierścienice Annelida - 49 gatunków, d) mięczaki Mollusca - 76 gatunków, e) stawonogi Arthotopoda - 3079 gatunków:   -   skorupiaki Crustacea - 49 gatunków,   -   pajęczaki Arachnida - 339 gatunków,   -   dwuparce Diplopoda - 11 gatunków,   -   owady Insecta - 2680 gatunków. 2.8. Gatunki lub grupy gatunków zwierząt o szczególnym znaczeniu: 1) gatunki lub grupy gatunków objęte ochroną ścisłą i częściową - łącznie 331, w tym w poszczególnych gromadach: a) ssaki Mammalia - 34 gatunki (ochrona ścisła - 21 gatunków, ochrona częściowa - 13 gatunków), b) ptaki Aves - 218 gatunków (ochrona ścisła - 211 gatunków, ochrona częściowa - 7 gatunków), c) gady Reptilia - 7 gatunków (ochrona ścisła - 2 gatunki, ochrona częściowa - 5 gatunków), d) płazy Amphibia - 14 gatunków (ochrona ścisła - 7 gatunków, ochrona częściowa - 7 gatunków), e) promieniopłetwe Actinopterygii - 5 gatunków objętych ochroną częściową, f) kręgowce bezszczękowe Petromyzontida - 1 gatunek objęty ochroną częściową, g) pierścienice Annelida - 1 gatunek objęty ochroną częściową, h) mięczaki Mollusca - 2 gatunki objęte ochroną częściową, i) owady Insecta - 49 gatunków, w tym 15 gatunków objętych ochroną ścisłą i 34 gatunki objęte ochroną częściową; 2) gatunki specjalnego zainteresowania: a) kręgowce - 53 gatunki, 1 rodzina - nietoperze Chiroptera, 1 rząd - szponiaste Falconiformes oraz 2 gromady - płazy Amphibia i gady Reptilia (łącznie ponad 110 gatunków): minogi czarnomorskie Eudontomyzon spp.10981), w tym minóg ukraiński Eudontomyzon mariae, piskorz Misgurnus fossilis 11451), koza Cobitis taenia 11491), piekielnica Alburnoides bipunctatus, śliz Barbatula barbatula, głowacz białopłetwy Cottus gobio 11631), płazy Amphibia (w tym traszka grzebieniasta Triturus cristatus (Triturus cristatus carnifex) 11661), kumak nizinny Bombina bombina 11881), gady Reptilia (w tym żółw błotny Emys orbicularis 12201)), łabędź niemy Cygnus olor, cyraneczka Anas crecca, krzyżówka Anas platyrhynchos, cyranka Anas querquedula, czernica Aythya fuligula, głuszec Tetrao urogallus, jarząbek Bonasa bonasia, bocian czarny Ciconia nigra A0302), szponiaste Falconiformes w tym: trzmielojad Pernis apivorus A0722), orlik krzykliwy Aquila pomarina A0892), kobuz Falco subbuteo A0992)), wodnik Rallus aquaticus, zielonka Porzana parva, kropiatka Porzana porzana, kokoszka Gallinula chloropus, łyska Fulica atra, żuraw Grus grus, derkacz Crex crex A1222), sieweczka rzeczna Charadrius dubius, czajka Vanellus vanellus, samotnik Tringa ochropus, słonka Scolopax rusticola, kszyk Gallinago gallinago, siniak Columba oenas A2072), sóweczka Glaucidium passerinum, puszczyk Strix aluco, puszczyk uralski Strix uralensis A2202), włochatka Aegolius funereus A2232), lelek Caprimulgus europaeus A2242), zimorodek Alcedo atthis, dzięcioł zielonosiwy Picus canus A2342), dzięcioł zielony Picus viridis, dzięcioł czarny Dryocopus martius A2362), dzięcioł duży Dendrocopos major, dzięcioł białogrzbiety Dendrocopos leucotos A2392), dzięcioł średni Dendrocopos medius A2382), dzięciołek Dendrocopos minor, pliszka górska Motacilla cinerea A2612), muchołówka białoszyja Ficedula albicollis A3212), muchołówka mała Ficedula parva A3202), jarzebatka Sylvia nisoria A3072), gąsiorek Lanius collurio A3382), ortolan Emberiza hortulana, nietoperze Chiroptera (w tym: mopek Barbastella barbastellus 13081), nocek łydkowłosy Myotis dasycneme 13181), nocek Bechsteina Myotis bechsteinii 13231), nocek duży Myotis myotis 13241)), bóbr europejski Castor fiber 13371), koszatka Dryomys nitedula, orzesznica Muscardinus avellanarius, popielica Glis glis, ryś Lynx lynx 13611), wilk Canis lupus 13521), wydra Lutra lutra 13551), b) bezkręgowce - 32 gatunki i 1 rodzina mrówki Formicidae (łącznie ponad 60 gatunków): pijawka lekarska Hirudo medicinalis, biegacz pomarszczony Carabus intricatus, biegacz wypukły Carabus convexus, biegacz obrzeżony Carabus marginalis, biegacz Bessera Carabus besseri, biegacz dołkowany Carabus irregularis, kałużnica czarna Hydrosus aterrimus, kałużnica czarnozielona Hydrosus piceus, opiętek białowieski Agrilus pseudocyaneus, sprężyk rdzawy Elater ferrugineus, zgniotek szkarłatny Cucujus haematodes, zgniotek cynobrowy Cucujus cinnaberinus 10861), nadobnica alpejska Rosalia alpina 10871), kreślinek nizinny Graphoderus bilineatus 10821), zagłębek bruzdkowany Rhysodes sulcatus 40261), jelonek rogacz Lucanus cervus, wynurt Ceruchus chrysomelinus, pachnica dębowa Osmoderma eremita (Osmoderma barnabita) 10841), czerwończyk nieparek Lycaena dispar 10601), szlaczkoń szafraniec Colias myrmidone 40301), szlaczkoń torfowiec Colias palaeno, dostojka eunomia Boloria eunomia, modraszek arion Maculinea arion, pasyn lucylla Neptis rivularis, sówka puszczykówka Xylomoia strix 40441), modliszka zwyczajna Mantis religiosa, trzepla zielona Ophiogomphus cecilia 10371), straszka północna Sympecma paedisca, zalotka większa Leucorrinia pectoralis 10421), miedziopierś północna Somatochlora arctica, mrówki Formicidae, pstrokaczek ukraiński Poecilimon ukrainicus, nadobnik włoski Calliptamus italicus. 2.9. W Parku występują następujące typy krajobrazów: 1) naturalny (ekosystemy lądowe) - zajmujący 93,8% powierzchni Parku; 2) naturalno-kulturowy (lądowe ekosystemy nieleśne) - zajmujący 6,0% powierzchni Parku; 3) kulturowo-naturalny (tereny zabudowane) - zajmujący 0,2% powierzchni Parku. 3. Społeczne uwarunkowania realizacji celów ochrony przyrody 3.1. Podstawa funkcjonowania Roztoczański Park Narodowy został utworzony rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 maja 1974 r. w sprawie utworzenia Roztoczańskiego Parku Narodowego (Dz. U. poz. 120). Aktualną podstawą działalności Parku jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 lutego 1995 r. w sprawie Roztoczańskiego Parku Narodowego (Dz. U. poz. 124). 3.2. Położenie Roztoczański Park Narodowy położony jest na terenie województwa lubelskiego, powiatu zamojskiego i biłgorajskiego, gmin Adamów, Józefów, Zamość, Zwierzyniec. Park zajmuje powierzchnię 8481,76 ha, w tym: grunty Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Parku 8333,79 ha, grunty Skarbu Państwa w innym zarządzie 54,08 ha, grunty prywatne i innych własności 93,89 ha. Powierzchnia otuliny wynosi 38 095,87 ha. Zestawienie powierzchni obrębami ewidencyjnymi, gminami i powiatami Obręb ewidencyjny Gmina, powiat, województwo Powierzchnia (ha z dokładnością do 1 m2) 06-02-075-0012 Górecko Stare 182,6174 06-02-075 Gmina Józefów 182,6174 06-02 Powiat biłgorajski 182,6174 06-20-012-0002 Bliżów 328,5318 06-20-012 Gmina Adamów 328,5318 06-20-142-0026 Wólka Wieprzecka 4,1894 06-20-142 Gmina Zamość 4,1894 06-20-154-0001 Miasto Zwierzyniec 16,5600 06-20-154 Miasto Zwierzyniec 16,5600 06-20-155-0002 Guciów 28,3290 06-20-155-0003 Kosobudy 3755,0236 06-20-155-0004 Obrocz 2934,9076 06-20-155-0005 Kosobudy Bór 21,1805 06-20-155-0009 Wywłoczka 289,6894 06-20-155-0012 RPN Zwierzyniec 772,7654 06-20-155 Gmina Zwierzyniec 7801,8955 06-20 Powiat zamojski 8151,1767 06 Województwo lubelskie 8333,7941 Ogółem: 8333,7941 3.3. Wykaz kategorii użytkowania gruntów na obszarze Parku pozostających w użytkowaniu wieczystym Parku Grupa i rodzaj użytku oraz kategoria użytkowania Powierzchnia (ha z dokładnością do 1 m2) 1. Lasy 8081,5361 1.1. Grunty leśne zalesione - drzewostany 7818,1905 1.2. Grunty leśne niezalesione - razem 36,1404 1.2.1. Przewidziane do sukcesji naturalnej 24,3619 1.2.2. Polany widokowe (inne wylesienia) 11,7785 1.3. Grunty związane z gospodarką leśną 227,2052 1.3.1. Budynki i budowle 0,9597 1.3.2. Urządzenia melioracji wodnych 3,6509 1.3.3. Linie podziału przestrzennego lasu 122,9051 1.3.4. Drogi leśne 97,0652 1.3.5. Tereny pod liniami energetycznymi 1,2615 1.3.6. Miejsce składowania drewna 0,5356 1.3.7. Parkingi leśne 0,2652 1.3.8. Plaża (urządzenia turystyczne) 0,5620 2. Użytki rolne 196,4742 2.1. Grunty orne 96,3824 2.2. Sady 1,0677 2.3. Łąki trwałe 54,4028 2.4. Pastwiska trwałe 30,5616 2.5. Grunty rolne zabudowane 13,8014 2.6. Rowy 0,2583 3. Grunty pod wodami 51,2103 3.1. Grunty pod wodami powierzchniowymi płynącymi 10,7293 3.2. Grunty pod wodami powierzchniowymi stojącymi 40,4810 4. Tereny różne 3,2040 1.1. Wały ochronne nieprzystosowane do ruchu kołowego 2,5442 1.2. Grunty wyłączone z produkcji (poza gruntami pod zabudowę) 0,6598 5. Grunty zabudowane i zurbanizowane - tereny komunikacyjne (drogi) 0,2166 6. Nieużytki - bagna 1,1529 Razem grunty niezaliczone do lasów 252,2580 RAZEM 8333,7941 Rozdział 2 IDENTYFIKACJA ORAZ OKREŚLENIE SPOSOBÓW ELIMINACJI LUB OGRANICZANIA ISTNIEJĄCYCH I POTENCJALNYCH ZAGROŻEŃ WEWNĘTRZNYCH I ZEWNĘTRZNYCH ORAZ ICH SKUTKÓW I. Istniejące zagrożenia wewnętrzne Lp. Identyfikacja zagrożeń Zagrożone siedlisko przyrodnicze lub gatunek Natura 2000 wraz z kodem1),2) Sposób eliminacji lub ograniczania zagrożeń i ich skutków 1 Zanieczyszczanie wód i gleby odpadami stałymi   1.   Siedlisko: wszystkie. Usuwanie odpadów, w szczególności przy szlakach turystycznych, wzdłuż dróg wewnętrznych i publicznych oraz w korytach i dolinach rzek   2.   Gatunki roślin: 1393.   3.   Gatunki zwierząt: 1098, 1145, 1149, 1163 2   1.   Zaburzenie naturalnego kierunku spływu wód, zniekształcenie wododziału Wieprza i Sanu.   1.   Siedlisko: 3150, 3260, 6410, 6510, 7110, 7140, 91D0, 91E0.   1.   Trwałe rozdzielenie zlewni przez sukcesywne zasypywanie rowów melioracyjnych.   2.   Zmiana stosunków wodnych przez dawne melioracje, powodujące zanikanie gatunków o szczególnym znaczeniu dla Parku i rzadko występujących zbiorowisk charakterystycznych dla siedlisk wilgotnych i ich sukcesję w kierunku innych, pospolicie występujących zbiorowisk   2.   Gatunki roślin: 1393.   2.   Konserwacja oraz rozbudowa sieci zastawek ograniczających erozję wgłębną oraz spływ powierzchniowy z obszaru ochrony ścisłej Międzyrzeki.   3.   Gatunki zwierząt: 1042, 1098, 1145, 1149, 1163, 1166, 1188, 1220, 1355, 1361, A108, A104, A030   3.   Koszenie zespołów i zbiorowisk łąkowych zgodnie z wymogami utrzymania ich we właściwym stanie ochrony oraz wymogami dla występujących tam gatunków roślin i zwierząt 3 Procesy erozyjne powstające w wyniku antropopresji wzdłuż szlaków turystycznych i ścieżek poznawczych Siedlisko: 9130, 9170, 91P0   1.   Na terenach lessowych i piaszczysto-pylastych bardzo podatnych na rozwój erozji żłobikowej monitoring natężenia ruchu turystycznego na szlakach i ścieżkach poznawczych oraz inwentaryzowanie powstających zagrożeń erozyjnych.   2.   Wyłączenie z użytkowania rekreacyjnego najbardziej narażonej części wydmy przy stawie kąpielowym i okresowe formowanie rozdeptywanej plaży.   3.   Dokonanie korekt przebiegu tras dla ograniczenia żłobienia zboczy, kanalizowanie ruchu barierkami z żerdzi 4 Nadmierny rozwój pokrywy Siedlisko: 9130, 9170 roślinnej na powierzchni odsłonięć i wychodni skalnych Odpowiednie kształtowanie pokrywy roślinnej oraz okresowe uprzątanie rumoszu 5 Zanieczyszczenie powietrza, gleb i hałas wzdłuż szlaków komunikacyjnych przecinających Park Wszystkie siedliska przyrodnicze oraz gatunki roślin i zwierząt Działanie na rzecz ograniczania prędkości pojazdów na szlakach komunikacyjnych i budowy obwodnic Parku 6 Niezgodność składu gatunkowego drzewostanów z siedliskiem Siedlisko: 9130, 9170, 91D0, 91P0   1.   Przebudowa składu gatunkowego drzewostanów.   2.   Prowadzenie cięć, wprowadzanie i uzupełnianie odnowień, przygotowywanie gleby pod samosiew, melioracje agrotechniczne przed wprowadzeniem odnowień.   3.   Pielęgnacja i ochrona odnowień.   4.   Trzebieże przekształceniowe w drzewostanach, w których istnieje II piętro warstwy drzew powstałe w skutek spontanicznych procesów odnawiania się gatunków drzewostanów zgodnych z siedliskiem.   5.   Zbiór nasion i zrzezów rodzimych populacji drzew, prowadzenie gospodarki szkółkarskiej, w szczególności stosowanie niezbędnych zabiegów pielęgnacyjnych i ochronnych z możliwością zastosowania środków chemicznych i nawozów 7 Uproszczenie składu gatunkowego drzewostanów zdominowanego przez jeden gatunek drzew, na skutek nadmiernego popierania jego udziału w drzewostanach Siedlisko: 9130, 9170, 91P0   1.   Przywrócenie właściwego składu gatunkowego drzewostanów przez cięcia oraz przygotowanie gleby pod obsiew naturalny.   2.   W drzewostanach, w których pojawiło się odnowienie zgodnych z siedliskiem gatunków drzew leśnych, włączenie odnowienia do planowania ochronnego.   3.   Prowadzenie zabiegów regulujących skład gatunkowy podrostów i młodników oraz uzupełnianie odnowień gatunkami drzew zgodnymi z siedliskiem, których brak w składzie 8 Jednowiekowość drzewostanów w wyniku odnowienia sztucznego na dużych powierzchniach Siedlisko: 9130, 9170, 91P0 Zabiegi na rzecz zmiany struktury wiekowej w drzewostanach wchodzących w okres odnowienia:   1)   cięcia różnicujące strukturę drzewostanu;   2)   cięcia inicjujące naturalne odnowienie 9 Występowanie w drzewostanach gatunków roślin neofitycznych obcych geograficznie Siedlisko: 9130, 91P0, 91D0, 9170, 91E0 Eliminacja gatunków roślin neofitycznych, w razie potrzeby zwalczanie szczególnie uciążliwych neofitów krzewiastych, w szczególności czeremchy amerykańskiej (Padus serotina) i świdośliwy kłosowej (Amelanchier spicata), polegające na stosowaniu środków systemicznych podawanych na aparat asymilacyjny i w miazgę likwidowanych roślin 10 Występowanie w dolnych warstwach drzewostanów gatunków roślin niezgodnych z siedliskiem dla podwyższania produkcyjności siedliska   1.   Siedlisko: 9130, 91P0, 91D0, 9170. Usuwanie gatunków roślin niepożądanych dla umożliwienia odnawiania się gatunków typowych dla siedliska   2.   Gatunki roślin: 1902 11 Uszkodzenia powodowane przez czynniki biotyczne i abiotyczne w ekosystemach leśnych Siedlisko: 9130, 91P0, 91D0, 9170 Na całym obszarze ochrony czynnej prognozowanie zagrożeń i ich eliminowanie 12 Presja zwierząt roślinożernych (w tym koników polskich (Equus caballus gmelini Ant, Forma Silvatica Vet.)) na składniki wszystkich ekosystemów, a zwłaszcza na odnowienia drzew i krzewów leśnych   1.   Siedlisko: 9130, 91P0, 91E0, 9170.   1.   Utrzymanie populacji zwierząt w stanie, niezagrażającym powstawaniu i rozwojowi odnowień.   2.   Gatunki roślin: 1902.   2.   Zabezpieczanie upraw leśnych i odnowień przed zgryzaniem.   3.   Gatunki zwierząt: 1166, 1188, A022, A120   3.   Podejmowanie działań ochronnych w postaci grodzeń wokół zbiorników wodnych mających na celu zminimalizowanie niekorzystnego wpływu koników polskich (Equus caballus gmelini Ant, Forma Silvatica Vet) na gniazdowanie ptaków i zmiany powodowane w zbiorowiskach szuwarowych stawów 13 Zagrożenia ekosystemów leśnych objawiające się ich zubożeniem spowodowane niedoborem lub nadmiarem martwego drewna   1.   Siedlisko: 9130, 91P0, 9170.   1.   Usuwanie drzew martwych wydzielonych na skutek klęsk elementarnych, działalności pasożytniczych grzybów i owadów zabijających drzewa, w drzewostanach objętych ochroną czynną.   2.   Gatunki roślin: 1386, 1381.   2.   Pozostawianie do mineralizacji drewna martwego w drzewostanach, w których występuje jego niedobór.   3.   Gatunki zwierząt: 4026, 1166, 1188, A217, A223, A234, A236, A238, A239, A320, A321, A207   3.   W drzewostanach jednowiekowych ze sztucznego odnowienia pozostawianie do naturalnej śmierci i całkowitej mineralizacji drzew pochodzących z poprzednich pokoleń (pozostawione przestoje i nasienniki) oraz drzew z dziuplami 14 Zmniejszenie puli genowej w obrębie gatunków drzew Siedlisko: 9130, 91P0, 91D0, 9170 Pozyskanie materiału genetycznego z wybranych populacji drzew pochodzących z różnych części Parku z dopuszczeniem pozyskiwania nasion z osobników rosnących na obszarze ochrony ścisłej oraz hodowla odpowiedniego materiału sadzeniowego 15 Ograniczenie wzrostu i rozwoju upraw przez roślinność zielną i krzewy Siedlisko: 9130, 9170, 92P0 Zabiegi agrotechniczne, pielęgnacja upraw leśnych 16 Zamieranie niektórych gatunków drzew, w szczególności jesionu wyniosłego (Fraxinus excelsior) i wiązów (Ulmus sp.), skutkujące zmianami składu gatunkowego lasu Siedlisko: 9130, 9170 Usuwanie i niszczenie zainfekowanych egzemplarzy 17 Wtórna sukcesja leśna w obszary lądowych ekosystemów nieleśnych o szczególnym znaczeniu   1.   Siedlisko: 7110, 7140, 6510, 6410.   1.   Usuwanie zapustów drzew, krzewów i ich odrośli (włącznie z wyrywaniem z korzeniami) z dopuszczeniem wypalania biomasy.   2.   Gatunki roślin: 1393, 1902.   2.   Stosowanie środków chemicznych niepowodujących zagrożenia dla siedlisk, roślin i zwierząt   3.   Gatunki zwierząt: 1060, 4030, A072, A089, A122, A307, A338 18 Zmiany w składzie gatunkowym roślinności łąk i muraw ciepłolubnych, będące skutkiem zaniechania użytkowania   1.   Siedlisko: 6510, 6410. Zachowanie siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków stanowiących przedmioty ochrony położonych na trwałych użytkach zielonych, w tym wykaszanie z usuwaniem biomasy oraz ekstensywne użytkowanie kośne, kośno-pastwiskowe lub pastwiskowe trwałych użytków zielonych   2.   Gatunki roślin: 1393, 1902.   3.   Gatunki zwierząt: 1060, A030, A031, A072, A089, A122, A307 19 Zanikanie ekosystemów pastwiskowych   1.   Gatunki roślin: 1902. Ekstensywne użytkowanie kośne, kośno-pastwiskowe lub pastwiskowe trwałych użytków zielonych, w tym kulturowy wypas rodzimych ras zwierząt   2.   Gatunki zwierząt: A031, A072, A089, A122, A307 20 Ograniczenie różnorodności biologicznej roślin i zwierząt ekosystemów wodnych (monotypizacja i ubożenie siedlisk wodnych)   1.   Siedlisko: 3260, 3150.   1.   Wprowadzanie gatunków roślin i zwierząt pochodzenia lokalnego do ekosystemów wodnych.   2.   Gatunki zwierząt: 1098, 1145, 1149, 1163, 1166, 1188, 1337, 1355, A060, A022, A030, A120   2.   Zachowanie roślinności przybrzeżnej wokół zbiorników wodnych powstałych w dolinie Świerszcza 21 Zanikanie populacji gatunków roślin i grzybów rzadkich, zagrożonych i chronionych   1.   Gatunki roślin: wszystkie.   1.   Ochrona czynna biotopów gatunków zanikających i gatunków specjalnego zainteresowania, w tym doświetlenie.   2.   Gatunki zwierząt: wszystkie   2.   Deponowanie materiału nasiennego w banku nasion.   3.   Zachowanie odpowiednich mikrosiedlisk (w tym drewna do mineralizacji) oraz czynna ochrona ekosystemów (głównie nieleśnych) 22 Masowe pojawianie się gatunków roślin obcego pochodzenia i inwazyjnych   1.   Siedlisko: 91P0, 91D0, 9170, 3260, 7110, 7140, 6510, 3150, 6410. Eliminacja lub ograniczanie rozprzestrzeniania się gatunków niepożądanych, w szczególności:   2.   Gatunki roślin: wszystkie.   1)   czeremchy amerykańskiej (Padus serotina);   3.   Gatunki zwierząt: A072, A089, A122   2)   świdośliwy kłosowej (Amelanchier spicata);   3)   dębu czerwonego (Quercus rubra);   4)   robinii akacjowej (Robinia pseudoacacia);   5)   rudbekii nagiej (Rudbeckia laciniata);   6)   niecierpka gruczołowatego (Impatiens glandulifera);   7)   niecierpka drobnokwiatowego (Impatiens parviflora);   8)   kolczurki klapkowanej (Echinocystis lobata);   9)   nawłoci późnej (Solidago gigantea);   10)   nawłoci kanadyjskiej (Solidago canadensis);   11)   erechtitesa jastrzębcowatego (Erechtites hieracifolia) 23 Zanikanie mokradeł oraz zbiorników wodnych (naturalnych i sztucznych) będących miejscami rozrodu i żerowania gatunków zwierząt   1.   Siedlisko: 91D0, 3260, 7110, 7140, 3150, 6410.   1.   Utrzymanie i odtwarzanie miejsc rozrodu i zimowania gatunków zwierząt, których cykl rozwojowy związany jest z obecnością wody, zaś cykl życiowy ściśle związany jest z wodą i siedliskami od wody zależnymi.   2.   Gatunki roślin: 1393.   2.   Oczyszczanie czasz zbiorników z gromadzącego się detrytusu i namułów, stabilizacja brzegów.   3.   Gatunki zwierząt: 1060, 1098, 1145, 1149, 1163, 1166, 1188, 1220, 1337, 1355, A030   3.   Ochrona tras migracji i korytarzy ekologicznych 24 Zanikanie populacji gatunków zwierząt rzadkich, zagrożonych i chronionych Gatunki zwierząt: wszystkie   1.   Ochrona biotopów i miejsc rozrodu.   2.   Restytucja gatunków.   3.   Tworzenie i utrzymanie alternatywnych i zastępczych miejsc rozrodu.   4.   Utrzymanie drożności i bezpieczeństwa szlaków migracji i korytarzy ekologicznych 25 Pojawienie się gatunków zwierząt obcych inwazyjnych oraz gatunków zwierząt rodzimych, których wzrost liczebności zagraża gatunkom zwierząt rodzimym zagrożonym Gatunki zwierząt: 1037, 1042, 1060, 4030, 1098, 1145, 1149, 1163, 1220, A022, A030, A089, A119, A120, A127 Eliminacja gatunków obcych oraz redukcja populacji niektórych gatunków rodzimych, w szczególności:   1)   bezkręgowców - mięczaków (Mollusca) i owadów (Insecta);   2)   kręgowców, w tym zwłaszcza:   a)   jenota ussuryjskiego (Nyctereutes procyonoides),   b)   bażanta (Phasianus colchicus),   c)   żółwia czerwonolicego/żółtolicego ozdobnego (Trachemys scripta elegans),   d)   karasia srebrzystego (Carassius gibelio),   e)   pstrąga tęczowego (Oncorhynchus mykiss),   f)   sumika karłowatego (Ameiurus nebulosus),   g)   trawianki (Perccottus glenii),   h)   lisa (Vulpes vulpes) 26 Rozjeżdżanie, głównie płazów i gadów, a także bezkręgowców, ptaków i ssaków w wyniku ruchu pojazdów na drogach publicznych i wewnętrznych przebiegających przez Park Gatunki zwierząt: 1037, 1042, 1060, 1166, 1188, 1220, 1337, 1352, 1355, 1361, A220, A223, A234, A236, A238, A239, A338 Czynna ochrona tras migracji płazów i gadów:   1)   tworzenie trwałych przejść do migracji płazów i gadów (oraz innych małych zwierząt);   2)   okresowe zabezpieczenia tras migracji płazów i gadów, ograniczenie ruchu na niektórych odcinkach dróg wewnętrznych;   3)   działanie na rzecz ograniczenia do 50 km/h prędkości pojazdów na drogach publicznych (powiatowych i gminnych) przecinających Park 27 Kolizje ptaków i nietoperzy z napowietrznymi liniami energetycznymi i telekomunikacyjnymi Gatunki zwierząt: 1308, 1318,1324, A060, A022, A030, A072, A089, A099, A215, A220.   1.   Działanie na rzecz zastąpienia napowietrznych linii elektroenergetycznych podziemnymi liniami elektroenergetycznymi.   2.   Działania na rzecz zapobiegania kolizjom ptaków i nietoperzy z elektroenergetycznymi liniami napowietrznymi 28 Zaniechanie użytkowania gruntów niebędących w użytkowaniu wieczystym Parku (ornych i użytków zielonych), skutkujące zanikiem cennych zbiorowisk roślinnych oraz zanikiem gatunków zwierząt związanych z tymi zbiorowiskami (jako siedliskami lęgowymi i żerowiskami) a także gatunków związanych z mozaiką krajobrazu, zubożenie walorów widokowych Gatunki zwierząt: A122   1.   Wykup gruntów.   2.   Popieranie ekstensywnej działalności rolniczej na gruntach innej własności 29 Linie kolejowe i drogowe przebiegające przez obszar Parku Gatunki zwierząt: 1037, 1042, 1060, 1166, 1188, 1220, 1337, 1352, 1355, 1361, A220, A223, A234, A236, A238, A239, A338   1.   Wspieranie przedsięwzięć w zakresie zmniejszenia lub zminimalizowania negatywnego oddziaływania tras komunikacyjnych, w szczególności przez ograniczenie śmiertelności zwierząt.   2.   Dążenie do ograniczenia lub wyprowadzenia z obszaru Parku zagospodarowania i zabudowy związanych z obiektami i urządzeniami komunikacji samochodowej 30 Zagrożenia powodowane użytkowaniem obszarów udostępnionych oraz samowolnym, niezgodnym z regulaminem Parku ruchem pojazdów i osób Siedlisko: wszystkie   1.   Kierowanie ruchu turystycznego do wyznaczonych obszarów.   2.   Bieżące uzupełnianie oraz odbudowa infrastruktury technicznej i turystycznej na istniejących i projektowanych szlakach, i innych miejscach udostępnionych do zwiedzania, wraz z zapewnieniem bezpieczeństwa skierowanym tam zwiedzającym 31 Utrudnienia realizacji podstawowych celów Parku ze względu na występowanie na obszarze Parku gruntów niebędących w użytkowaniu wieczystym Parku Siedlisko: 9130, 9170, 91P0, 6410, 6510, 7140   1.   Wykup gruntów niebędących w użytkowaniu wieczystym Parku.   2.   Przejęcie gruntów Skarbu Państwa pozostających w innym zarządzie 32 Deprecjacja cennych obiektów kulturowych na terenie Parku -   1.   Prowadzenie remontów i zabezpieczanie obiektów kulturowych znajdujących się na terenie Parku, w tym siedziby Dyrekcji Parku, leśniczówek oraz innych obiektów historycznych.   2.   Odtwarzanie i bieżące utrzymanie kapliczek, krzyży i pomników 33 Nadmierny ruch turystyczny Siedlisko: wszystkie. Gatunki roślin: 1902. Gatunki zwierząt: 1166, 1188   1.   Rozwijanie infrastruktury turystycznej minimalizującej niekorzystne oddziaływanie turystyki.   2.   Tworzenie alternatywnych liniowych tras edukacyjno-turystycznych dla tych, w obrębie których następuje rozcinanie i degradowanie podłoża.   3.   Wprowadzanie ograniczeń liczby osób przemieszczających się trasami 34 Rekreacja na Stawach Echo Gatunki zwierząt: 1166, 1188, 1220, A022, A029, A030   1.   Podejmowanie działań ochronnych przeciwdziałających powstawaniu erozji, polegających na kanalizowaniu ruchu turystycznego.   2.   Tworzenie infrastruktury turystycznej ograniczającej degradację wydmy oraz zanieczyszczanie wód 35 Wypalanie roślinności na łąkach, ścierniskach, ugorach, mogące powodować pożar lasu Wszystkie siedliska przyrodnicze oraz gatunki roślin i zwierząt   1.   Edukacja ekologiczna i przeciwpożarowa.   2.   Patrole Służb Parku w okresie największego zagrożenia.   3.   Utrzymanie:   1)   baz sprzętu przeciwpożarowego z właściwym wyposażeniem;   2)   dróg pożarowych;   3)   punktów czerpania wody i pasów przeciwpożarowych II. Potencjalne zagrożenia wewnętrzne Lp. Identyfikacja zagrożeń Zagrożone siedlisko przyrodnicze lub gatunek Natura 2000 wraz z kodem1),2) Sposób eliminacji lub ograniczania zagrożeń i ich skutków 1 Spowolnienie procesu przebudowy drzewostanów z powodu wystąpień pędraków Siedlisko: 9130, 9170, 91P0   1.   Prognozowanie wystąpień zagrożeń powodowanych żerami pędraków.   2.   Zmiany kolejności wykonywania zadań ochronnych polegających na zakładaniu odnowień 2 Zmniejszanie się miąższości i uwodnienia torfowisk Siedlisko: 91D0, 91E0, 7110, 7140, 7150 Renaturalizacja stosunków wodnych w zlewniach górnego Świerszcza i Szumu 3 Inwazja gatunków roślin i zwierząt obcych lub niepożądanych Wszystkie siedliska przyrodnicze oraz gatunki roślin i zwierząt Eliminacja gatunków roślin i zwierząt obcych lub niepożądanych 4 Ubożenie składu gatunkowego ptaków ekosystemów leśnych Gatunki zwierząt: A030, A072, A089, A220, A223, A236, A238, A239, A320, A321, A207   1.   W drzewostanach poddawanych przebudowie, podczas wykonywania zabiegów ochronnych:   1)   pozostawianie około 5% powierzchni bez wprowadzania zmian w składzie gatunkowym i strukturze górnej warstwy drzew;   2)   pozostawianie zwartych grup (kilka, kilkanaście drzew) oraz drobnych kęp (do 0,05 ha), w których nie będą wyznaczane drzewa do wycięcia i nie będzie usuwany posusz.   2.   Uwzględnianie ochrony ptaków w okresie lęgowym podczas wykonywania zadań ochronnych związanych z cięciami w drzewostanach 5 Zanikanie małych populacji rzadkich, zagrożonych i chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów   1.   Gatunki roślin: 1381, 1386, 1393.   1.   Ochrona i odtwarzanie biotopów.   2.   Gatunki zwierząt: 4030, 1082, 1098, 1145, 1149, 1163, 1188, 1220   2.   Ochrona tras migracji.   3.   Restytucja gatunków roślin, zwierząt i grzybów 6 Zanikanie specyficznych cech krajobrazu terenów otwartych o typie krajobrazu naturalno-kulturowego i specyficznych tradycyjnych cech krajobrazu kulturowego wsi Gatunki zwierząt: A099, A122, A307, A338   1.   Wnioskowanie, zgodnie z procedurą planowania miejscowego o zachowanie i odtwarzanie zasobów kulturowych i krajobrazowych.   2.   Prowadzenie działań edukacyjnych na rzecz zachowania i odtwarzania zasobów kulturowych i tradycyjnego krajobrazu. 7 Dysharmonijne oddziaływanie powstającej zabudowy i zagospodarowania na krajobraz -   1.   Współdziałanie z administracją rządową i samorządową oraz specjalistami w zakresie badań pozostałości tradycyjnej zabudowy wsi w celu określenia jej istotnych cech i określenia wskazówek w zakresie kształtowania zabudowy na zasadzie kontynuacji tradycji oraz nad opracowaniem katalogu projektów współczesnych domów mieszkalnych.   2.   Prowadzenie działań edukacyjnych promujących miejscowe tradycje oraz wzbog …