Uchwała Nr 38 Rady Ministrów z dnia 22 marca 2021 r. w sprawie wyrażenia zgody na przedłożenie Komisji Europejskiej aktualizacji programu monitoringu

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 29 kwietnia 2021 r. Poz. 414 UCHWAŁA NR 38 RADY MINISTRÓW z dnia 22 marca 2021 r. w sprawie wyrażenia zgody na przedłożenie Komisji Europejskiej aktualizacji programu monitoringu wód morskich Na podstawie art. 351 ust. 7 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2020 r. poz. 310, 284, 695, 782, 875 i 1378) Rada Ministrów uchwala, co następuje: § 1. Rada Ministrów wyraża zgodę na przedłożenie Komisji Europejskiej aktualizacji programu monitoringu wód morskich, która stanowi załącznik do uchwały. § 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki Monitor Polski –2– Poz. 414 Załącznik do uchwały nr 38 Rady Ministrów z dnia 22 marca 2021 r. (poz. 414) AKTUALIZACJA PROGRAMU MONITORINGU WÓD MORSKICH RAPORT DO KOMISJI EUROPEJSKIEJ Monitor Polski –3– NA PODSTAWIE ART. 351 UST. 16 USTAWY Z DNIA 20 LIPCA 2017 R. – PRAWO WODNE (DZ. U. Z 2020 R. POZ. 310, 284, 695, 782, 875 I 1378) AKTUALIZACJĘ PROGRAMU MONITORINGU WÓD MORSKICH OPRACOWUJE GŁÓWNY INSPEKTOR OCHRONY ŚRODOWISKA Warszawa 2021 Poz. 414 Monitor Polski –4– Poz. 414 AKTUALIZACJA PROGRAMU MONITORINGU WÓD MORSKICH Spis treści Spis skrótów I. II. III. IV. V. V.1. ..................................................................................................................................... 5 Wstęp .......................................................................................................................... 7 Metodyka opracowania programu monitoringu ........................................................ 11 Obszary prowadzenia monitoringu ........................................................................... 15 Strategie i programy .................................................................................................. 16 Wskaźniki i parametry .............................................................................................. 20 Programy i odpowiadające im parametry dla gatunków mobilnych, siedlisk pelagicznych i siedlisk bentosowych ........................................................................ 21 V.2. Programy i odpowiadające im parametry dla gatunków nierodzimych .................... 27 V.3. Programy i odpowiadające im parametry dla charakterystyki kolumny wody ......... 28 V.4. Programy i odpowiadające im parametry dla presji fizycznych na dno morskie...... 29 V.5. Programy i odpowiadające im parametry dla substancji niebezpiecznych ............... 30 V.6. Programy i odpowiadające im parametry dla odpadów morskich ............................ 37 V.7. Programy i odpowiadające im parametry dla hałasu podwodnego i innych źródeł energii ....................................................................................................................... 38 VI. Projekt aktualizacji programu monitoringu wód morskich ....................................... 39 VI.1. Programy monitoringu ssaków ................................................................................. 44 VI.1.1. Program gatunki mobilne – morświn ‒ rozmieszczenie, zagęszczenie..................... 44 VI.1.2. Program gatunki mobilne – foka szara ‒ rozmieszczenie, liczebność, rozród .......... 46 VI.1.3. Program gatunki mobilne – foka pospolita ‒ rozmieszczenie, liczebność, rozród ... 48 VI.2. Programy monitoringu ptaków ................................................................................. 50 VI.2.1. Program gatunki mobilne – ptaki zimujące ‒ liczebność.......................................... 50 VI.2.2. Program gatunki mobilne – lęgowe ptaki morskie ‒ rozmieszczenie, liczebność .... 55 VI.2.3. Program gatunki mobilne – ptaki ‒ stan zdrowia...................................................... 58 VI.3. Programy monitoringu ryb ........................................................................................ 59 VI.3.1. Program gatunki mobilne – ryby strefy wód przejściowych..................................... 59 VI.3.2. Program gatunki mobilne – ryby strefy wód przybrzeżnych .................................... 67 VI.3.3. Program gatunki mobilne – ryby strefy płytkowodnej otwartego morza.................. 72 VI.3.4. Program gatunki mobilne – ryby strefy głębokowodnej ........................................... 74 VI.3.5. Program gatunki mobilne – ryby ‒ stan zdrowia ...................................................... 75 VI.4. Monitoring przyłowu gatunków mobilnych.............................................................. 77 VI.4.1. Program gatunki mobilne – poziom śmiertelności/obrażeń spowodowanych przypadkowym przyłowem w wyniku prowadzenia działalności rybackiej ............. 77 VI.5. Programy monitoringu siedlisk pelagicznych ........................................................... 80 VI.5.1. Program siedliska pelagiczne – charakterystyka zbiorowiska .................................. 80 VI.5.2. Program zakwity fitoplanktonu (biomasa, częstotliwość) ........................................ 82 VI.6. Programy monitoringu siedlisk bentosowych ........................................................... 84 3 Monitor Polski –5– Poz. 414 VI.6.1. Program siedliska bentosowe – charakterystyka zbiorowisk, ................................... 84 VI.6.2. Program gatunki bentosowe – liczebność i/lub biomasa, ......................................... 84 VI.6.3. Program siedliska bentosowe – rozmieszczenie i zasięg .......................................... 86 VI.6.4. Program siedliska bentosowe – charakterystyka parametrów fizykochemicznych .. 87 VI.7. Programy monitoringu gatunków nierodzimych....................................................... 93 VI.7.1. Program gatunki nierodzime – dopływ ze źródeł specyficznych, ............................. 93 VI.7.2. Program gatunki nierodzime – liczebność lub biomasa ............................................ 93 VI.8. Programy monitoringu parametrów fizykochemicznych kolumny wody ................. 94 VI.8.1. Program charakterystyka chemiczna kolumny wody................................................ 94 VI.8.2. Program charakterystyka fizyczna kolumny wody ................................................... 96 VI.9. Program monitoringu presji fizycznych na dno morskie .......................................... 97 VI.9.1. Program monitoringu straty fizyczne dna morskiego – zasięg przestrzenny i rozkład....................................................................................................................... 97 VI.9.2. Program monitoringu zaburzenia dna morskiego ..................................................... 97 VI.10. Programy monitoringu stężeń substancji zanieczyszczających ................................ 99 VI.10.1. Program monitoringu stężeń substancji zanieczyszczających w organizmach z włączeniem organizmów komercyjnych ................................................................... 99 VI.10.2. Program monitoringu stężeń substancji zanieczyszczających w osadach ........... 111 VI.10.3. Program monitoringu stężeń substancji zanieczyszczających w wodzie ............ 114 VI.10.4. Program monitoringu zanieczyszczeń o charakterze nagłym, w tym rozlewów olejowych ................................................................................................................ 117 VI.11. Programy monitoringu odpadów morskich ............................................................. 118 VI.11.1. Program monitoringu odpadów morskich – charakterystyka, liczebność/objętość na brzegu, w wodzie powierzchniowej, na dnie...................................................... 118 VI.11.2. Program monitoringu mikrocząstek – liczebność/objętość w wodzie morskiej, w osadach dennych ..................................................................................................... 120 VI.12. Programy monitoringu dźwięku w wodzie ............................................................. 121 VI.12.1. Program monitoringu antropogenicznego dźwięku impulsowego ...................... 121 VI.12.2. Program monitoringu antropogenicznego ciągłego dźwięku o niskiej częstotliwości .......................................................................................................... 122 Załącznik 1. Metodyki referencyjne dla poszczególnych wskaźników lub warunki zapewnienia jakości pomiarów .................................................................................................... 125 4 Monitor Polski –6– Poz. 414 Spis skrótów BITS CHEMSEA DS Dyrektywa ptasia GIOŚ HELCOM HELCOM COMBINE Manual HELCOM PLC HELCOM EG MAMA HELCOM MORS ICES IMGW‒PIB IWC JCWP KE MI MRiRW MBZ MIR‒PIB MKO MLPM MPB MRC MZPWP NPZDR OSOP OTOP PMŚ POM PPK Prawo wodne RDSM RDW Baltic International Trawl Surveys Projekt „Chemical Munition Search and Assessment” ‒ Poszukiwanie broni chemicznej i ocena zagrożeń Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz. Urz. UE L 206 z 22.07.1992, str. 7, z późn. zm.), zwana również „dyrektywą siedliskową” Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz. Urz. UE L 20 z 26.01.2010, str. 7, z późn. zm.) Główny Inspektorat Ochrony Środowiska Komisja Ochrony Środowiska Morskiego Bałtyku, znana również jako „Komisja Helsińska”– organizacja międzynarodowa proklamowana przez tzw. konwencję helsińską z 1974 r. jako jej organ wykonawczy Manual for Marine Monitoring in the COMBINE – przewodnik do prowadzenia zintegrowanego monitoringu Morza Bałtyckiego HELCOM COMBINE Projekt HELCOM dotyczący bilansu ładunków zanieczyszczeń odprowadzanych do Morza Bałtyckiego (ang.Pollution Load Compilation) Grupa ekspercka do spraw ssaków morskich HELCOM (EG MAMA) Grupa ekspercka do spraw monitoringu substancji radioaktywnych w Morzu Bałtyckim Międzynarodowa Rada do spraw Badań Morza z siedzibą w Kopenhadze Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy Międzynarodowa akcja liczenia zimujących ptaków wodnych Jednolite części wód powierzchniowych Komisja Europejska Ministerstwo Infrastruktury Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Monitoring Biegusa Zmiennego Morski Instytut Rybacki – Państwowy Instytut Badawczy Monitoring Kormorana Monitoring Lęgowych Ptaków Morskich Monitoring Produktywności Bielika Monitoring Rybitwy Czubatej Monitoring Zimujących Ptaków Wód Przejściowych Narodowy Program Zbioru Danych Rybackich Obszar specjalnej ochrony ptaków Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków Państwowy Monitoring Środowiska Polskie Obszary Morskie Punkt pomiarowo kontrolny Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2020 r. poz. 310, 284, 695, 782, 875 i 1378) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE z dnia 17 czerwca 2008 r. ustanawiająca ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego (dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej) (Dz. Urz. UE L 164 z 25.06.2008, str.19, z późn. zm.), zwana również „Ramową dyrektywą w sprawie Strategii Morskiej” Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 5 Monitor Polski SAMBAH SAR SatBałtyk TG ML UE UM WETLANDS INTERNATIONAL WG DIKE WGPDMO WPZDR –7– Poz. 414 dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. Urz. WE L 327 z 22.12.2000, str. 1, z późn. zm.), zwana również „Ramową Dyrektywą Wodną” Projekt pod tytułem. „Statyczny monitoring akustyczny bałtyckich morświnów” ang. swept area ratio, względna powierzchnia poddana trałowaniu Projekt nr POIG.01.01.02-22-011/09-00, pod tytułem. „Satelitarna Kontrola Środowiska Morza Bałtyckiego” Task Group on Marine Litter Unia Europejska Urząd Morski Globalna organizacja non-profit działająca na rzecz utrzymania i przywracania mokradeł i ich zasobów dla ludzi i różnorodności biologicznej Grupa robocza do spraw raportowania i wymiany informacji powołana przez KE w ramach procesu wdrażania RDSM (ang. Working group on Data Information and Knowledge Exchange) Grupa robocza ICES do spraw patologii i chorób organizmów morskich Wieloletni Program Zbierania Danych Rybackich 6 Monitor Polski I. –8– Poz. 414 Wstęp Zgodnie z art. 144 ust. 1 Prawa wodnego w celu ochrony środowiska wód morskich opracowuje się i wdraża strategię morską na zasadach określonych w przepisach ustawy. Jednym z elementów strategii morskiej jest opracowanie i wdrożenie programu monitoringu wód morskich. Zgodnie z art. 11 Ramowej dyrektywy w sprawie Strategii Morskiej państwa członkowskie opracowują program monitoringu dla wód pozostających pod ich jurysdykcją. Realizacja badań środowiska morskiego, wykonywanych zgodnie z zaplanowanym programem monitoringowym, musi umożliwiać zarówno przeprowadzenie oceny stanu środowiska morskiego, oceny osiągnięcia celów środowiskowych, jak i umożliwiać ocenę skuteczności wprowadzanych działań mających na celu utrzymanie lub poprawę stanu środowiska morskiego. Zgodnie z art. 17 ust. 2 Ramowej dyrektywy w sprawie Strategii Morskiej państwa członkowskie są zobowiązane do rewizji i aktualizacji elementów opracowanych strategii morskich, w tym również programu monitoringu wód morskich. Niniejszy dokument stanowi aktualizację programu monitoringu wód morskich opracowanego w 2014 r., przyjętego przez Radę Ministrów w trybie obiegowym w dniu 3 czerwca 2015 r., i uwzględnia, wymaganą przepisami Ramowej dyrektywy w sprawie Strategii Morskiej oraz Prawem wodnym, aktualizację wstępnej oceny stanu środowiska morskiego wraz z zestawem właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska oraz aktualizację celów środowiskowych dla wód morskich. Aktualizacja zestawu właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich, zgodnie z art. 154 ust. 6 w związku z ust. 11 Prawa wodnego, została przedłożona Komisji Europejskiej po uzyskaniu zgody Rady Ministrów wyrażonej w drodze uchwały nr 8 Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2019 r. w sprawie wyrażenia zgody na przedłożenie Komisji Europejskiej aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich wraz z projektem aktualizacji zestawu właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich (M.P. poz. 230). Aktualizacja zestawu celów środowiskowych dla wód morskich zgodnie z art. 157 ust. 6 w związku z ust. 11 Prawa wodnego została przedłożona Komisji Europejskiej po uzyskaniu zgody Rady Ministrów wyrażonej w drodze uchwały nr 170 Rady Ministrów z dnia 15 listopada 2018 r. w sprawie wyrażenia zgody na przedłożenie Komisji Europejskiej projektu aktualizacji zestawu celów środowiskowych dla wód morskich (M.P. z 2019 r. poz. 173). Zgodnie z art. 351 ust. 1 Prawa wodnego organem odpowiedzialnym za opracowanie programu monitoringu wód morskich, zawierającego wykaz stanowisk badań monitoringowych z przyporządkowaniem im zakresu i częstotliwości prowadzenia pomiarów i badań oraz metodyk referencyjnych lub warunków zapewnienia jakości pomiarów i badań dla poszczególnych wskaźników, o których mowa w art. 153 ust. 1 pkt 1, jest właściwy organ Inspekcji Ochrony Środowiska. Zgodnie z art. 17 ust. 2 pkt 1 Prawa wodnego właściwym organem Inspekcji Ochrony Środowiska w zakresie opracowania i aktualizacji programu monitoringu wód morskich jest Główny Inspektor Ochrony Środowiska. Zgodnie z art. 351 ust. 2 Prawa wodnego przy opracowywaniu programu monitoringu wód morskich i jego aktualizacji bierze się pod uwagę potrzebę: 1) uwzględnienia ustaleń zawartych we wstępnej ocenie stanu środowiska wód morskich; 2) prowadzenia monitoringu wód morskich w sposób skoordynowany i spójny w regionie Morza Bałtyckiego; 7 Monitor Polski –9– Poz. 414 3) dostarczenia informacji pozwalających na bieżącą ocenę stanu środowiska wód morskich oraz na określenie działań pozostających do podjęcia i postępów działań już podjętych dla osiągnięcia dobrego stanu środowiska wód morskich, zgodnie ze wstępną oceną stanu środowiska wód morskich oraz z zestawem właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich; 4) dostarczenia informacji umożliwiających identyfikację odpowiednich wskaźników, o których mowa w art. 153 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego, dla celów środowiskowych dla wód morskich; 5) dostarczenia informacji umożliwiających ocenę skuteczności działań określonych w programie ochrony wód morskich; 6) zapewnienia identyfikacji przyczyny zmian stanu środowiska wód morskich oraz podjęcia możliwych działań korygujących, mających na celu przywrócenie dobrego stanu środowiska wód morskich, w przypadku stwierdzenia odstępstw od dobrego stanu środowiska wód morskich; 7) dostarczenia informacji o substancjach szczególnie szkodliwych występujących w gatunkach przeznaczonych do spożycia przez ludzi z obszarów połowów komercyjnych; 8) uwzględnienia badań zapewniających uzyskanie informacji, czy działania korygujące, o których mowa w pkt 6, przyniosą oczekiwane zmiany stanu środowiska wód morskich i nie będą miały niepożądanych skutków ubocznych; 9) zapewnienia porównywalności i możliwości wykonywania zbiorczych ocen stanu środowiska wód morskich w regionie Morza Bałtyckiego; 10) opracowywania specyfikacji technicznych i ujednoliconych metod monitorowania stanu środowiska wód morskich w sposób zapewniający porównywalność informacji o stanie środowiska wód morskich na poziomie Unii Europejskiej; 11) zapewnienia, w zakresie, w jakim jest to możliwe, zgodności programu monitoringu wód morskich z programami opracowywanymi przez inne państwa członkowskie Unii Europejskiej położone w regionie Morza Bałtyckiego oraz państwa leżące poza granicami Unii Europejskiej, które graniczą z regionem Morza Bałtyckiego, w tym przy wykorzystaniu najbardziej odpowiednich dla regionu Morza Bałtyckiego wytycznych dotyczących monitorowania stanu środowiska wód morskich; 12) uwzględnienia oceny zmian cech i właściwości wód morskich, o których mowa w art. 150 ust. 1 Prawa wodnego, a także, w razie konieczności, nowych i przyszłych zagrożeń ekosystemów morskich; 13) uwzględnienia właściwości fizycznych, chemicznych, hydromorfologicznych i biologicznych wód morskich, typów siedlisk oraz presji i oddziaływań na wody morskie, zawartych w analizie, o której mowa w art. 150 ust. 1 pkt 2, w tym ich naturalnej zmienności, jak również potrzebę przeprowadzenia oceny postępów w realizacji celów środowiskowych dla wód morskich z zastosowaniem wskaźników, o których mowa w art. 153 ust. 1 pkt 1, oraz ich granicznych i docelowych punktów odniesienia – o ile zostały ustalone; 14) uwzględnienia oceny stanu środowiska i programów monitoringu realizowanych na podstawie przepisów odrębnych, w tym monitoringu przyrodniczego różnorodności biologicznej i krajobrazowej, o którym mowa w art. 112 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2020 r. poz. 55, z późn. zm.); 15) uwzględnienia właściwości i oddziaływań o charakterze transgranicznym na stan środowiska wód regionu Morza Bałtyckiego. Program monitoringu musi uwzględniać jedenaście wskaźników (cech) wymienionych w art. 153 ust.1 pkt 1 Prawa wodnego (Tabela I.1, Rys. I.1) i zgodnych z dyrektywą Komisji (UE) 2017/845 z dnia 17 maja 2017 r. zmieniającą dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE w odniesieniu do przykładowych wykazów elementów branych pod uwagę przy opracowaniu strategii 8 Monitor Polski – 10 – Poz. 414 morskich (Dz. Urz. UE L 125 z 18.05.2017, str. 27), zwaną dalej „dyrektywą 2017/845”, która nadała nowe brzmienie załącznikowi III do RDSM, i transponowaną do krajowego porządku prawnego ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2170). Aktem wykonawczym do RDSM jest decyzja Komisji (UE) 2017/848 z dnia 17 maja 2017 r. ustanawiająca kryteria i standardy metodologiczne dotyczące dobrego stanu środowiska wód morskich oraz specyfikacje i ujednolicone metody monitorowania i oceny, oraz uchylająca decyzję 2010/477/UE (Dz. Urz. UE L 125 z 18.05.2017, str. 43), zwana dalej „decyzją 2017/848”. Decyzja 2017/848 wprowadziła podział wskaźników (cech), które powinny być uwzględnione w ocenie stanu środowiska morskiego, na dwie grupy. Zgodnie z decyzją 2017/848 do grupy obejmującej cechy presji należą: D2, D3, D5, D6, D7, D8, D9, D10 i D11, do grupy cech stanu należą: D1, D4 i D6 dotyczące elementów ekosystemu: ssaki, ryby, ptaki, siedliska pelagiczne, siedliska bentosowe (Rys. I.1). W dokumencie przyjęto konwencję symboli dla cech i kryteriów za wersją anglojęzyczną RDSM, tj. D – dla cechy, C – dla kryterium. Tabela I.1. Zestaw właściwości (cech) typowych dla dobrego stanu środowiska uwzględnianych w ocenie stanu środowiska morskiego i objętych programem monitoringu Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne Art. 153. 1. Zestaw właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich zawiera: 1) wskaźniki i ich jakościowe lub ilościowe własności oraz kryteria dobrego stanu środowiska wód morskich dla następujących cech charakteryzujących:

1. a)utrzymanie różnorodności biologicznej; jakość i występowanie siedlisk oraz rozmieszczenie i różnorodność gatunków odpowiadają dominującym warunkom fizjograficznym, geograficznym i klimatycznym regionu Morza Bałtyckiego,
2. b)utrzymanie gatunków obcych wprowadzanych do ekosystemów morskich w wyniku działalności człowieka na poziomie niepowodującym negatywnych zmian w tych ekosystemach,
3. c)utrzymanie populacji wszystkich ryb i skorupiaków eksploatowanych w celach komercyjnych w bezpiecznych granicach biologicznych oraz rozmieszczenie populacji tych ryb i skorupiaków ze względu na ich wiek i liczebność, świadczące o jej dobrym stanie,
4. d)występowanie elementów morskiego łańcucha pokarmowego w ilościach i zróżnicowaniu na poziomie zapewniającym różnorodność gatunków i utrzymanie ich pełnej zdolności reprodukcyjnej,
5. e)ograniczona do minimum eutrofizacja wywołana przez działalność człowieka, w szczególności jej niekorzystne skutki, takie jak straty w różnorodności biologicznej, degradacja ekosystemu, szkodliwe zakwity glonów oraz niedobór tlenu w dolnych partiach wód,
6. f)utrzymanie integralności dna morskiego na poziomie zapewniającym ochronę struktury i funkcji ekosystemów bentosowych oraz brak negatywnego wpływu na te ekosystemy,
7. g)stała zmiana właściwości hydrograficznych niepowodująca negatywnego wpływu na ekosystemy morskie, 9 Monitor Polski – 11 – Poz. 414
8. h)utrzymanie stężenia substancji zanieczyszczających na poziomie niepowodującym zanieczyszczenia wód morskich,
9. i)utrzymanie poziomów substancji zanieczyszczających w rybach oraz skorupiakach i mięczakach przeznaczonych do spożycia przez ludzi, nieprzekraczających poziomów określonych w normach lub przepisach dotyczących poziomów tych substancji,
10. j)utrzymanie właściwości i ilości odpadów na poziomie niepowodującym szkód w środowisku wód morskich, wodach przejściowych i wodach przybrzeżnych,
11. k)utrzymanie energii wprowadzanej do wód morskich, w tym podmorskiego hałasu, na poziomie niepowodującym negatywnego wpływu na środowisko wód morskich. Cechy stanu Cechy presji związane z wprowadzaniem i eksploatacją gatunków Cechy presji związane z wprowadzeniem do środowiska substancji, odpadów i energii Cechy presji fizycznych Rys. I.1. Cechy wykorzystywane do oceny stanu środowiska Morza Bałtyckiego (źródło: aktualizacja wstępnej oceny stanu środowiska morskiego wraz z projektem aktualizacji zestawu właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich, przedłożona Komisji Europejskiej po uzyskaniu zgody Rady Ministrów wyrażonej w drodze uchwały nr 8 Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2019 r. w sprawie wyrażenia zgody na przedłożenie Komisji Europejskiej aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich wraz z projektem aktualizacji zestawu właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich) 10 Monitor Polski II. – 12 – Poz. 414 Metodyka opracowania programu monitoringu Aktualizacja programu monitoringu wód morskich została przygotowana w oparciu o wytyczne w zakresie wymagań raportowych Grupy Roboczej do spraw raportowania i wymiany informacji, powołanej przez KE w ramach procesu wdrażania RDSM ‒ WG DIKE (Reporting on the 2020 update of Article 11 for the MSFD Guidance Document 17, June 2020). Kolejne kroki podczas opracowania aktualizacji programu monitoringu uwzględniały: 1) nową decyzję 2017/848; 2) rewizję programu monitoringu wód morskich, przyjętego przez Radę Ministrów w 2015 r.; 3) analizę aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich wraz z zestawem właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich, przeprowadzonej w 2018 r. i przyjętej uchwałą nr 8 Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2019 r. w sprawie wyrażenia zgody na przedłożenie Komisji Europejskiej aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich wraz z projektem aktualizacji zestawu właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich; 4) program monitoringu HELCOM uzgodniony regionalnie; 5) ustalenia wynikające z aktualnych prac koordynowanych przez Sekretariat HELCOM nad opracowaniem wskaźników dla III Holistycznej Oceny stanu środowiska Bałtyku oraz uwzględnienie ustaleń regionalnych HELCOM. Zaprojektowanie programu monitoringu wód morskich w myśl RDSM wymagało rewizji dotychczas realizowanego w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska monitoringu środowiska morskiego tak, aby uzupełnić go o nowe wymagania RDSM przy maksymalnym wykorzystaniu istniejących systemów i rozwiązań. Pod koniec lat 70. XX wieku rozpoczął się regularny międzynarodowy monitoring Morza Bałtyckiego po podpisaniu i ratyfikowaniu Konwencji o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego, sporządzona w Helsinkach dnia 9 kwietnia 1992 r. Jednocześnie w latach 70. XX wieku wprowadzono stałą służbę oceanograficzną w POM jako statutową służbę IMGW‒PIB. Monitoring jakości środowiska POM, wprowadzony od 1990 r. do PMŚ, w zakresie strefy pełnomorskiej, a od 1999 r. również w obszarach przybrzeżnych, jest realizowany według założeń programowych przewodnika do przeprowadzenia monitoringu HELCOM przez Zakład Oceanografii i Monitoringu Bałtyku Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowego Instytutu Badawczego na zlecenie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska i finansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W związku z implementacją Ramowej Dyrektywy Wodnej, od 2007 r. realizowano w ramach PMŚ równolegle dwa programy monitoringu wód morskich, tj.: • monitoring strefy płytkowodnej Bałtyku w obrębie wód przejściowych i przybrzeżnych, zgodny z wymaganiami RDW w zakresie określonym rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 15 listopada 2011 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych (Dz. U. poz. 1550 oraz z 2013 r. poz. 1558), rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 19 lipca 2016 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. poz. 1178) oraz rozporządzeniem Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 9 października 2019 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i jednolitych części wód podziemnych (Dz. U. poz. 2147): − monitoring wód przejściowych, 11 Monitor Polski – 13 – Poz. 414 − monitoring wód przybrzeżnych w strefie do jednej mili morskiej. Wyniki badań przeprowadzonych w ramach monitoringu strefy płytkowodnej są wykorzystywane do opracowania aktualizacji ocen stanu wód morskich realizowanych w ramach RDSM. Aktualizacja programu monitoringu wód morskich w ramach RDSM odnosi się do programu monitoringu strefy płytkowodnej. Szczegółowy opis monitoringu strefy płytkowodnej realizowanego w ramach RDW jest prezentowany w wykonawczych programach państwowego monitoringu środowiska, opracowywanych na podstawie Strategicznego Programu Państwowego Monitoringu Środowiska. W okresie objętym niniejszą aktualizacją, obowiązuje on na lata 2021 ̶ 2025: • monitoring strefy głębokomorskiej Bałtyku, uwzględniający wytyczne HELCOM oraz HELCOM MORS, a wynikający z ratyfikowanej przez Polskę Konwencji o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego: − monitoring strefy głębokowodnej na obszarze wód terytorialnych i wyłącznej strefy ekonomicznej, − uzupełniający program badań strefy przybrzeżnej, zatok i zalewów. Dodatkowo należało dokonać rewizji innych dotychczas realizowanych programów monitoringu w ramach PMŚ dotyczących elementów stanu lub elementów presji środowiska morskiego, to jest: • monitoringu rzek ujściowych wraz z identyfikacją punktowych zrzutów w ramach HELCOM PLC – Pollution Load Compilation, wynikającego z ratyfikowanej przez Polskę Konwencji o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego, • monitoringu zimujących ptaków na obszarach morskich i ptaków lęgowych, wynikającego z wymagań dyrektywy ptasiej, • monitoringu ssaków morskich, wynikającego z wymagań dyrektywy siedliskowej, • monitoringu ryb, wynikającego z wymagań dyrektywy siedliskowej oraz RDW, • monitoringu siedlisk, wynikającego z wymagań dyrektywy siedliskowej. Powiązania cech (wskaźników) z aktualnie prowadzonymi monitoringami prezentuje schemat na Rys. II.1. Pierwszym etapem opracowania aktualizacji programu monitoringu było zdefiniowanie strategii, które mają zastosowanie w polskich obszarach morskich (Rys. II.2). Kolejnym etapem było przypisanie programów monitoringów poszczególnym strategiom. Programy te odpowiadają przede wszystkim zdefiniowaniu (
12. i)stanu/wpływu w zakresie bioróżnorodności, charakterystyki siedlisk dennych i kolumny wody oraz (
13. ii)presji biologicznych, fizycznych i chemicznych charakteryzujących środowisko morskie. Należy podkreślić, że te same programy mogą być wykorzystane do opracowania charakterystyk różnych strategii (Rys. II.3). Do każdego z programów zgodnych z wytycznymi RDSM przypisano odpowiednie parametry (wskaźniki), przy czym te same parametry mogą być wykorzystywane do wypełnienia informacji w zakresie różnych programów (Rys. II.3). Końcowym etapem było opracowanie szczegółowego programu monitorowania poszczególnych parametrów. Taka struktura zapewnia możliwość pomiarów poszczególnych parametrów, które są wykorzystywane do przeprowadzania ocen stanu środowiska, rewizji celów środowiskowych, rewizji skuteczności podejmowanych działań w zakresie stosownych programów zgodnych z wytycznymi RDSM, które w dalszej kolejności pozwalają na scharakteryzowanie poszczególnych strategii mających zastosowanie w obszarach morskich objętych zaktualizowanym programem monitoringu. 12 Monitor Polski – 14 – Poz. 414 Rys. II.1. Schemat powiązań pomiedzy cechami (wskaźnikami) zgodnymi z RDSM oraz realizowanymi w ramach PMŚ monitoringami 13 Monitor Polski – 15 – Poz. 414 Strategia RDSM Program, zgodny z wytycznymi RDSM Parametry Program monitoringu wód morskich w zakresie poszczególnych parametrów Rys. II.2. Schemat powiązania strategii, programów, zgodnych z wytycznymi RDSM i parametrów uwzględnianych przy opracowaniu aktualizacji programu monitoringu wód morskich Rys. II.3. Przykładowy schemat powiązania strategii, programów, zgodnych z wytycznymi RDSM i parametrów uwzględnianych przy opracowaniu aktualizacji programu monitoringu wód morskich 14 Monitor Polski III. – 16 – Poz. 414 Obszary prowadzenia monitoringu Zgodnie z definicją RDSM, wody morskie, dla których państwa członkowskie opracowują strategie morskie, obejmują: „wody, dno morskie i skałę macierzystą znajdujące się od strony morza od linii podstawowej, od której jest mierzony zasięg morza terytorialnego aż do najdalej położonego obszaru wód terytorialnych i rozciągające się aż do najdalej położonego obszaru (zasięg granicy wyłącznej strefy ekonomicznej), na którym państwo członkowskie ma lub wykonuje prawa jurysdykcyjne”. Przez wody morskie należy rozumieć również wody przybrzeżne określone w RDW, o ile szczególne aspekty stanu ekologicznego środowiska morskiego nie były już przedmiotem RDSM lub innych przepisów prawa wspólnotowego. Zasięg i podział polskich obszarów morskich, uwzględniający jednolite części wód przybrzeżnych i przejściowych, wody terytorialne oraz wody znajdujące się w polskiej wyłącznej strefie ekonomicznej przedstawiono na Rys. III.1.
14. a)15 Monitor Polski – 17 – Poz. 414
15. b)Rys. III.1. IV. Podział polskich obszarów morskich objętych implementacją RDSM z uwzględnieniem podziału jednolitych części wód przybrzeżnych i przejściowych obowiązującego do 2021 r. (
16. a)i od 2022 r. (
17. b)Strategie i programy Podstawą realizacji programu monitoringu wód morskich jest uzyskanie informacji wykorzystywanych w ocenach stanu środowiska morskiego w zakresie wszystkich wymaganych wskaźników (cech) i kryteriów. Aby zapewnić pozyskanie jak najszerszej informacji, określono strategie monitoringu odpowiadające cechom. Każdej strategii przyporządkowano programy, przy czym te same programy mogą składać się na różne strategie. W Tabeli IV.1 zestawiono wszystkie strategie z przypisanymi do nich programami (z Tabeli IV.2), w ramach których monitoring jest realizowany lub istnieje możliwość pozyskania danych. Uwzględniono również programy, dla których nie opracowano parametrów i tym samym nie opracowano szczegółowych programów monitoringu, ale których realizacja jest niezbędna w kontekście możliwości przeprowadzenia kompletnej oceny stanu środowiska obszarów morskich zgodnie z RDSM. 16 Monitor Polski Tabela IV.1. Wskaźnik (Cecha) – 18 – Poz. 414 Strategie i programy Strategia Program Gatunki mobilne – ptaki zimujące – liczebność D1 Bioróżnorodność – Gatunki mobilne – lęgowe ptaki morskie – rozmieszczenie i ptaki liczebność Gatunki mobilne – ptaki – stan zdrowia Gatunki mobilne – ryby strefy głębokowodnej D1 Bioróżnorodność – ryby Gatunki mobilne – ryby strefy wód przejściowych Gatunki mobilne – ryby strefy wód przybrzeżnych Gatunki mobilne – ryby strefy płytkowodnej otwartego morza Gatunki mobilne – ryby – stan zdrowia D1 Gatunki mobilne – morświn – rozmieszczenie, zagęszczenie D1 Bioróżnorodność – ssaki Gatunki mobilne – foka szara – rozmieszczenie, liczebność, rozród Gatunki mobilne – foka pospolita – rozmieszczenie, liczebność, rozród Gatunki mobilne – poziom śmiertelności/obrażeń D1 Bioróżnorodność spowodowanych przypadkowym przyłowem w wyniku prowadzenia działalności rybackiej D1 Bioróżnorodność – Siedliska pelagiczne – charakterystyka zbiorowiska siedliska pelagiczne Zakwity fitoplanktonu (biomasa, częstotliwość) Gatunki nierodzime – dopływ ze źródeł specyficznych Gatunki nierodzime – liczebność lub biomasa Gatunki mobilne – ryby strefy głębokowodnej Gatunki mobilne – ryby strefy wód przejściowych D2 D2 Gatunki nierodzime Gatunki mobilne – ryby strefy wód przybrzeżnych Gatunki mobilne – ryby strefy płytkowodnej otwartego morza Siedliska pelagiczne – charakterystyka zbiorowiska Siedliska bentosowe – charakterystyka zbiorowiska Gatunki bentosowe – liczebność lub biomasa D3 D3 Ryby komercyjne Gatunki mobilne – ryby – strefa głębokowodna Gatunki mobilne – ptaki zimujące ‒ liczebność Gatunki mobilne – lęgowe ptaki morskie ‒ rozmieszczenie i D4/D1 D4 Łańcuchy troficzne/ D1 Bioróżnorodność liczebność Gatunki mobilne – ryby strefy głębokowodnej Gatunki mobilne – ryby strefy wód przejściowych Gatunki mobilne – ryby strefy wód przybrzeżnych Gatunki mobilne – ryby strefy płytkowodnej otwartego morza 17 Monitor Polski Wskaźnik (Cecha) – 19 – Strategia Poz. 414 Program Gatunki mobilne – morświn – rozmieszczenie, liczebność Gatunki mobilne – foka szara – rozmieszczenie, liczebność, rozród Gatunki mobilne – foka pospolita – rozmieszczenie, liczebność, rozród Siedliska pelagiczne – charakterystyka zbiorowiska Zakwity fitoplanktonu (biomasa, częstotliwość) Gatunki bentosowe – liczebność lub biomasa Siedliska bentosowe – charakterystyka zbiorowiska Charakterystyka parametrów chemicznych kolumny wody D5 D5 Eutrofizacja Charakterystyka parametrów fizycznych kolumny wody Siedliska bentosowe – charakterystyka zbiorowiska Gatunki bentosowe – liczebność lub biomasa Siedliska bentosowe – rozmieszczenie i zasięg D6 Integralność dna D6/D1 morskiego/ D1 Bioróżnorodność – siedliska bentosowe Siedliska bentosowe – charakterystyka parametrów fizykochemicznych Siedliska bentosowe – charakterystyka zbiorowiska Gatunki bentosowe – liczebność lub biomasa Straty fizyczne dna morskiego ‒ zasięg przestrzenny i rozkład Fizyczne zaburzenia dna morskiego ‒ zasięg i rozkład Siedliska bentosowe – charakterystyka zbiorowiska Siedliska bentosowe – charakterystyka parametrów D7 D7 Zmiany hydrograficzne fizykochemicznych Siedliska bentosowe – rozmieszczenie i zasięg Gatunki bentosowe – liczebność lub biomasa Charakterystyka parametrów fizycznych kolumny wody Stężenia substancji zanieczyszczających w organizmach z włączeniem organizmów komercyjnych Stężenia substancji zanieczyszczających w osadach D8 D8 Substancje Stężenia substancji zanieczyszczających w wodzie zanieczyszczające Wprowadzenie zanieczyszczeń, zanieczyszczenia o charakterze nagłym, w tym rozlewy olejowe Gatunki mobilne – ryby – stan zdrowia Gatunki mobilne – ptaki – stan zdrowia D9 Substancje D9 zanieczyszczające w żywności pochodzenia Stężenia substancji zanieczyszczających w organizmach z włączeniem organizmów komercyjnych 18 Monitor Polski – 20 – Wskaźnik (Cecha) Poz. 414 Strategia Program morskiego Odpady morskie – charakterystyka, liczebność/objętość na D10 D10 Odpady morskie brzegu, w wodzie powierzchniowej, na dnie Mikrocząstki – liczebność/objętość w wodzie morskiej, w osadach dennych D11 Tabela IV.2. D11 Dźwięk podwodny i Antropogeniczny dźwięk impulsowy inne źródła energii Antropogeniczny ciągły dźwięk o niskiej częstotliwości Programy i kryteria Program Gatunki mobilne – morświn – rozmieszczenie, liczebność Gatunki mobilne – foka pospolita – rozmieszczenie, liczebność, rozród Gatunki mobilne – foka szara – rozmieszczenie, liczebność, rozród Gatunki mobilne – ptaki zimujące – liczebność Gatunki mobilne – lęgowe ptaki morskie – rozmieszczenie i liczebność Gatunki mobilne – ptaki – stan zdrowia Gatunki mobilne – ryby strefy głębokowodnej Kryterium D1C2, D1C4, D4C1, D4C2, D4C3, D4C4 D1C2, D1C3, D1C4 D1C2, D1C3, D1C4, D4C1, D4C2, D4C3, D4C4 D1C2, D4C1, D4C2 D1C2, D1C4, D4C1, D4C2 D8C2 D1C3, D2C2, D3C1, D3C2, D3C3, D4C3 Gatunki mobilne – ryby strefy wód przejściowych D1C2, D1C3, D2C2, D4C1 Gatunki mobilne – ryby strefy wód przybrzeżnych D1C2, D2C2, D4C2 Gatunki mobilne – ryby strefy płytkowodnej otwartego morza D1C2, D2C2, D1C3 Gatunki mobilne – ryby – stan zdrowia D8C2 Gatunki mobilne – poziom śmiertelności/obrażeń spowodowanych działalnością rybacką (działania celowe i przypadkowe) D1C1 Siedliska pelagiczne – charakterystyka zbiorowiska D1C6, D2C2, D2C3, D4C1, D4C2, Zakwity fitoplanktonu (biomasa, częstotliwość) D4C4, D5C2, D5C3 Siedliska bentosowe – charakterystyka zbiorowiska Gatunki bentosowe – liczebność lub biomasa Siedliska bentosowe – rozmieszczenie i zasięg Siedliska bentosowe – charakterystyka parametrów fizykochemicznych Gatunki nierodzime – dopływ ze źródeł specyficznych D2C2, D2C3, D4C1, D4C3, D5C6, D5C7, D5C8, D6C3, D6C5, D7C2 D2C2, D2C3, D4C1, D4C3, D5C6, D5C7, D5C8, D6C3, D6C5, D7C2 D6C3, D6C4, D6C5, D7C2 D6C3, D6C5, D7C2 D2C1 19 Monitor Polski – 21 – Poz. 414 Program Kryterium Gatunki nierodzime – liczebność lub biomasa D2C2, D2C3 Charakterystyka parametrów chemicznych kolumny wody D5C1, D5C5 Charakterystyka parametrów fizycznych kolumny wody D5C4, D7C1 Straty fizyczne dna morskiego – zasięg przestrzenny i rozkład D6C1 Fizyczne zaburzenia dna morskiego – zasięg i rozkład D6C2 Stężenia substancji zanieczyszczających w organizmach z włączeniem organizmów komercyjnych D8C1, D9C1 Stężenia substancji zanieczyszczających w osadach D8C1 Stężenia substancji zanieczyszczających w wodzie D8C1 Wprowadzenie zanieczyszczeń, zanieczyszczenia o charakterze nagłym, w tym rozlewy olejowe Odpady morskie – charakterystyka, liczebność/objętość na brzegu, w wodzie powierzchniowej, na dnie Mikrocząstki – liczebność/objętość w wodzie morskiej, w osadach dennych D8C3 D10C1 D10C2 Antropogeniczny dźwięk impulsowy D11C1 Antropogeniczny ciągły dźwięk o niskiej częstotliwości D11C2 V. Wskaźniki i parametry Dla każdego programu przypisanego wcześniej do odpowiedniej strategii wytypowano parametry i wskaźniki, które są objęte monitoringiem zgodnie z przyjętym programem monitoringu (Tabela V.1 – Tabela V.9). Poszczególne parametry odniesiono do odpowiednich wskaźników HELCOM uzgodnionych regionalnie oraz przypisano je do odpowiednich wskaźników zaraportowanych do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich. Wskaźniki HELCOM ze statusem „CORE INDICATOR” są wskaźnikami kluczowymi dla oceny stanu, dla których istnieją odpowiednie dane i dla których opracowano sposób pełnego ich wykorzystania w ocenach z uwzględnieniem wartości progowych wyznaczających granicę pomiędzy stanem dobrym i złym. Wskaźniki HELCOM ze statusem „PRE – CORE INDICATOR” wymagają dalszych działań w celu możliwości ich regionalnego pełnego wykorzystania w ocenach, co nie wyklucza ich wykorzystania w ocenach na poziomie krajowym, jeżeli istnieją odpowiednie dane. 20 ryby ryby Gatunki mobilne – ryby strefy głębokowodnej Gatunki mobilne – ryby strefy wód przejściowych Gatunki mobilne – foka pospolita ‒ rozmieszczenie, liczebność, rozród ssaki Rozmieszczenie gatunków (lokalizacja) Liczebność gatunków (liczba osobników i/lub biomasa) Skład gatunkowy grupy brak brak masa i liczebność ryb ‒ rozmiar, masa ciała, płeć, wiek, stadium rozwoju gonad, wypełnienie żołądka Reproductive status of seals (CORE INDICATOR) Population trends and abundance of seals (CORE INDICATOR) Distribution of Baltic seals (CORE INDICATOR), brak Wskaźnik HELCOM ‒ masa i liczebność ryb ‒ rozmiar, masa ciała, płeć, wiek, stadium rozwoju gonad, wypełnienie żołądka ‒ liczebność, ‒ występowanie ‒ rozród ‒ liczebność, ‒ występowanie ‒ rozród Badane parametry Gatunki mobilne – foka szara ‒ rozmieszczenie, liczebność, rozród Parametry zgodne z RDSM ‒ rozmieszczenie i zagęszczenie Element Gatunki mobilne – morświn ‒ rozmieszczenie, liczebność Program SI 21 LFI1 ICES stock assessment COD 24–32 ICES stock assessment European flounder 24–25 ICES stock assessment European sprat 22–32 ICES stock assessment Herring 25–29 Ex GoR ICES stock assessment European flounder 26–28 brak PL-Grey seal 1 PL-Grey seal 2 PL-Grey seal 3 brak Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu wód morskich w zakresie programów związanych z gatunkami mobilnymi Programy i odpowiadające im parametry dla gatunków mobilnych, siedlisk pelagicznych i siedlisk bentosowych Tabela V.1. V.1. Monitor Polski – 22 – Poz. 414 Element ryby ryby ptaki ptaki ryby ptaki ssaki Program Gatunki mobilne – ryby strefy wód przybrzeżnych Gatunki mobilne – ryby strefy płytkowodnej otwartego morza Gatunki mobilne – ptaki zimujące – liczebność Gatunki mobilne – lęgowe ptaki morskie – rozmieszczenie i liczebność Gatunki mobilne – ryby ‒ stan zdrowia Gatunki mobilne – ptaki ‒ stan zdrowia Gatunki mobilne – poziom Skala śmiertelności, obrażeń Struktura pod względem wielkości, wieku i płci; wskaźniki płodności, przeżycia i śmiertelności/obrażeń Zachowania, w tym przemieszczanie się i migracja Parametry zgodne z RDSM ‒ test mikrojądrowy, ‒ zewnętrzne objawy chorób ryb ‒ liczba par ze znanym wynikiem lęgowym, ‒ liczebność ptaków w okresie lęgowym, ‒ liczba piskląt na parę lęgową, ‒ liczba piskląt na parę z sukcesem ‒ przyłów w sieci ‒ liczebność populacji gatunków ‒ liczebność populacji gatunków masa i liczebność ryb ‒ rozmiar, masa ciała, płeć, wiek, stadium rozwoju gonad, wypełnienie żołądka masa i liczebność ryb ‒ rozmiar, masa ciała, płeć, wiek, stadium rozwoju gonad, wypełnienie żołądka Badane parametry HELCOM-ABU_BIRD_BREED Abundance of waterbirds in the breeding season (CORE INDICATOR) Number of drowned White-tailed eagle productivity (CORE INDICATOR) brak HELCOM_EAGLE_REPROD brak HELCOM-ABU_BIRD_WINT Abundance of waterbirds in the wintering season (CORE INDICATOR) brak brak brak 22 Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich brak Abundance of coastal fish key functional groups (CORE INDICATOR) Abundance of key coastal fish species (CORE INDICATOR), Wskaźnik HELCOM Monitor Polski – 23 – Poz. 414 śmiertelności/obrażeń spowodowanych działalnością rybacką (działania celowe i przypadkowe) Program ‒ przyłów w sieci ptaki Badane parametry ‒ przyłów w sieci lub innych negatywnych oddziaływań pochodzenia antropogenicznego. Parametry zgodne z RDSM ryby Element mammals and waterbirds in fishing gear (CORE INDICATOR) brak Number of drowned mammals and waterbirds in fishing gear (CORE INDICATOR) Wskaźnik HELCOM brak brak 23 Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich Monitor Polski – 24 – Poz. 414 Zakwity fitoplanktonu (biomasa, częstotliwość) Fitoplankton Siedliska pelagiczne – charakterystyka zbiorowiska Fitoplankton Zooplankton Element ‒ stężenie chlorofilu a ‒ częstotliwości i zasięg przestrzenny zakwitu planktonu ‒ skład gatunkowy, liczebność i/lub biomasa Parametry zgodne z RDSM ‒ stężenie chlorofilu a ‒ skład taksonomiczny, liczebność, biomasa fitoplanktonu ‒ zakwit fitoplanktonu (dane satelitarne) ‒ skład taksonomiczny, liczebność, biomasa Badane parametry Cyanobacterial bloom index (PRECORE INDICATOR) Chlorophyll-a (CORE INDICATOR) Zooplankton mean size and total stock (CORE INDICATOR) Seasonal succession of dominating phytoplankton groups (CORE INDICATOR) Diatom/Dinoflagellate index (PRE- CORE INDICATOR), Cyanobacterial bloom index (PRECORE INDICATOR) Wskaźnik HELCOM HELCOM-CyaBI HELCOM-Chl_a PL-Chl-a HELCOM-MSTS HELCOM-Dia/Dino HELCOM-CyaBI 24 Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu wód morskich w zakresie programów związanych z siedliskami pelagicznymi Program Tabela V.2. Monitor Polski – 25 – Poz. 414 makrozoobentos Gatunki bentosowe – liczebność i/lub biomasa Siedliska bentosowe – charakterystyka parametrów fizykochemicznych Typ oraz morfologia podłoża, batymetria, węgiel organiczny, stężenie tlenu. Skład gatunkowy, liczebność lub biomasa (liczba osobników bądź stopień pokrycia dna) i lub biomasa. Struktura wielkościowa i wiekowa gatunku. Rozmieszczenie siedliska. Zasięg siedliska (mapowanie) – dla pojedynczych siedlisk (mapowanie celowane) bądź dla wszystkich siedlisk. Objętość siedliska. makroglony i okrytozalążkowe Siedliska bentosowe – charakterystyka zbiorowisk Siedliska bentosowe – rozmieszczenie i zasięg Parametry zgodne z RDSM Element Zmienność głębokości: ‒ za skłonem brzegowym ‒ za strefą rew ‒ w odległości 1 Mm Warunki morfometryczne: ‒ szerokości skłonów przybrzeża – (10 m p.p.m. i 1 Mm) ‒ stan rew – liczba i pow. przekroju Warunki morfologiczne: ‒ profile strefy brzegowej wychodzące w morze do 1 Mm od linii wody ‒ parametry obliczeniowe (A) ‒ stężenie tlenu Oxygen debt (CORE INDICATOR) brak State of the softbottom macrofauna community (CORE INDICATOR) ‒ skład gatunkowy, liczebność, biomasa ‒ zasięg siedliska (mapowanie)* brak Wskaźnik HELCOM ‒ skład gatunkowy, biomasa, stopień pokrycia dna, rodzaj dna Badane parametry oxydebt PL-oxy_min brak PL-B 25 Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich PL-SM1 PL-ESMIz Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu wód morskich w zakresie programów związanych z siedliskami bentosowymi Program Tabela V.3. Monitor Polski – 26 – Poz. 414 Element Parametry zgodne z RDSM ‒ głębokość punktu pomiarowokontrolnego Badane parametry Wskaźnik HELCOM Struktura ilościowa i charakterystyka dna: ‒ uziarnienie – mediana średnicy ziaren ‒ zawartość materii organicznej ‒ zawartość biogenów (azot ogólny ‒ Nog i fosfor ogólny ‒ Pog) ‒ chlorofil a ‒ potencjał redox (Eh) i pH ‒ zawartość zanieczyszczeń (metale ‒ Me, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne ‒ WWA, polichlorowane bifenyle ‒ PCB, związki tributylocyny ‒ TBT) * Zadanie zaplanowane w związku z implementacją do Prawa wodnego dyrektywy 2017/845; zadanie będzie możliwe do zrealizowania, gdy zostaną pozyskane środki dla PMŚ przeznaczonych na ten cel, które nie zostały zabezpieczone w związku z ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw. Program 26 Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich Monitor Polski – 27 – Poz. 414 wszystkie komponenty ekosystemu wszystkie komponenty ekosystemu Gatunki nierodzime – dopływ ze źródeł specyficznych Gatunki nierodzime – liczebność i lub biomasa Element Program Liczebność i lub biomasa Gatunki obce Parametry zgodne z RDSM ‒ liczebność i biomasa ‒ występowanie, skład gatunkowy Badane parametry brak Trends in arrival of new nonindigenous species (CORE INDICATOR) Wskaźnik HELCOM Inventory-Parameter Dispersal-Parameter HELCOM-NIS 27 Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji oceny wstępnej stanu środowiska wód morskich Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu wód morskich w zakresie programów związanych z gatunkami nierodzimymi Programy i odpowiadające im parametry dla gatunków nierodzimych Tabela V.4. V.2. Monitor Polski – 28 – Poz. 414 Parametry zgodne z RDSM Substancje biogenne, tlen, odczyn pH, stężenie parcjalne CO2 Temperatura, zasolenie, przezroczystość Program Charakterystyka parametrów chemicznych kolumny wody Charakterystyka parametrów fizycznych kolumny wody Dissolved inorganic nitrogen (DIN) (CORE INDICATOR) Dissolved inorganic phosphorous (DIP) (CORE INDICATOR) Total nitrogen (TN) (CORE INDICATOR) Total phosphorus (TP) (CORE INDICATOR) brak Rozpuszczony azot nieorganiczny (azotany, azotyny, jon amonowy) Zasolenie Przezroczystość Oxygen debt (CORE INDICATOR) brak Stężenie tlenu rozpuszczonego Odczyn pH Ciśnienie parcjalne dwutlenku węgla pCO2 Temperatura Nie poddawany ocenie Water clarity (CORE INDICATOR) Nie poddawany ocenie brak brak Ogólny węgiel organiczny Krzemiany Fosfor całkowity Azot całkowity Rozpuszczony fosfor nieorganiczny (fosforany) Wskaźnik HELCOM Wymagane parametry Nie poddawany ocenie Secchi depth Nie poddawany ocenie brak Realizowane w ramach monitoringu RDW Oxydebt PL-oxy_min brak brak HELCOM-TP HELCOM-TN HELCOM-DIP HELCOM-DIN Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu wód morskich w zakresie parametrów charakteryzujących kolumnę wody Programy i odpowiadające im parametry dla charakterystyki kolumny wody Tabela V.5. V.3. 28 Monitor Polski – 29 – Poz. 414 Fizyczne zaburzenia dna morskiego Straty fizyczne dna morskiego ‒ zasięg przestrzenny i rozkład Program Rozmieszczenie/ zasięg czasowy i przestrzenny, zagęszczenie Parametry zgodne z RDSM Informacje na temat zabudowy hydrotechnicznej brzegu w wodach przejściowych i przybrzeżnych, w tym: ‒ długość opasek brzegowych, ‒ liczba ostróg (długość brzegu na jakiej występują i zasięg w kierunku morza) ‒ zasilanie brzegu, ‒ kotwicowiska ‒ dane na temat intensywności połowowej dennymi narzędziami wleczonymi przeliczone na powierzchnię podlegającą zaburzeniu (SAR) Informacje na temat zasięgu czasowego i przestrzennego związanego z: ‒ pogłębianiem torów wodnych, ‒ składowaniem urobku z pogłębiania torów wodnych i portów ‒ dragowaniem i innymi pracami mającymi wpływ na powierzchniowe osady denne Informacje na temat zasięgu czasowego i przestrzennego prac związanych z wydobyciem piasku i żwiru Badane parametry PL_WskZm PL_WskZm brak brak PL_WskZm 29 Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich brak brak brak Wskaźnik HELCOM Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu wód morskich w zakresie presji fizycznych na dno morskie Programy i odpowiadające im parametry dla presji fizycznych na dno morskie Tabela V.6. V.4. Monitor Polski – 30 – Poz. 414 Matryca organizmy Program Stężenia substancji zanieczyszczających w organizmach z włączeniem organizmów komercyjnych Dystrybucja/ zasięg w czasie i przestrzeni/ stężenia Parametry zgodne z RDSM RDSM, RDW ‒ Polibromowane difenyloetery (PBDE) – kongenery 28, 47, 99, 100, 153, 154* Polybrominated diphenyl ethers (PBDEs) (CORE INDICATOR) Związki bromoorganiczne Wskaźnik HELCOM HELCOM_PBDEs SEAFOOD_PBDE PL_CO(NTAMINANTS Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich ‒ fluoranten* ‒ benzo(a)piren* ‒ benzo(g,h,i)perylen ‒ benzo(k)fluoranten ‒ benzo(b)fluoranten ‒ ideno(1,2,3-cd)piren ‒ heksabromocyklododekan (HBCDD)* RDSM, RDW RDSM, RDW Metabolity WWA Polyaromatic hydrocarbons (PAHs) and their metabolites (CORE INDICATOR) HELCOM_PAHs PL_CONTAMINANTS 30 Hexabromocyclododecane HELCOM_HBCDD (HBCDD) (CORE SEAFOOD_HBCDD INDICATOR) PL_CONTAMINANTS Związki fluoroorganiczne ‒ kwas Perfluorooctane sulphonate HELCOM_PFOS RDSM, perfluorooktanosulfonowy (PFOS) (CORE SEAFOOD_PFOS RDW (PFOS)* INDICATOR) PL_CONTAMINANTS Dioksyny i związki dioksynopodobne Polychlorinated biphenyls HELCOM_PCBs_DIOXINS_FURANS ‒ (suma PCDD+PCDF+dlRDSM, (PCBs), dioxins and furans SEAFOOD_PCDD+PCDF+PCB-DL PCB)-TEQ* RDW (CORE INDICATOR) PL_CONTAMINANTS Polichlorowane bifenyle ‒ 6 PCB – kongenery 28, Polychlorinated biphenyls HELCOM_PCBs_DIOXINS_FURANS 52, 101, 138, 153, 180* RDSM (PCBs), dioxins and furans SEAFOOD_PCBs ‒ PCB 118* (CORE INDICATOR) Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) Uwagi Wskaźniki/Parametry Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu w zakresie substancji zanieczyszczających w środowisku morskim i żywności pochodzenia morskiego oraz efektów ich oddziaływania na organizmy Programy i odpowiadające im parametry dla substancji niebezpiecznych Tabela V.7. V.5. Monitor Polski – 31 – Poz. 414 Program Matryca Parametry zgodne z RDSM brak brak Metale Metals (lead, cadmium and mercury) (CORE INDICATOR) Metals (lead, cadmium and mercury) (CORE INDICATOR) RDSM, RDW RDSM RDW RDSM, RDW, krajowy RDSM, krajowy krajowy RDSM, krajowy RDSM, RDW ‒ heksachlorobenzen (HCB)* ‒ DDT i jego metabolity ‒ heksachlorocykloheksan (HCH) ‒ endosulfan ‒ heksachlorobutadien (HCBD)* ‒ heptachlor i epoksyd heptachloru* ‒ dikofol* ‒ kadm (Cd)* ‒ ołów (Pb)* ‒ miedź (Cu) ‒ cynk (Zn) ‒ arsen (As) ‒ nikiel (Ni)* ‒ cez (137Cs)* ‒ TBT* ‒ rtęć (Hg)* brak RDSM radionuklidy Radioactive substances: Cesium-137 in fish and surface seawater (CORE INDICATOR) Związki tributylocyny/imposex Tributyltin(TBT) and imposex (CORE brak Polyaromatic hydrocarbons (PAHs) and their metabolites (CORE INDICATOR) Pestycydy chloroorganiczne ‒ 1-OH piren* ‒ 1-OH fenantren Wskaźnik HELCOM Uwagi Wskaźniki/Parametry SEAFOOD_TBT PL_CONTAMINANTS HELCOM_Radioactive Substances PL_Metals HELCOM_Metals SEAFOOD_Metals PL_Metals PL_CONTAMINANTS PL_CONTAMINANTS brak PL_CONTAMINANTS HELCOM_PAHs 31 Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich Monitor Polski – 32 – Poz. 414 Matryca osady Program Stężenia substancji zanieczyszczających w osadach Parametry zgodne z RDSM RDSM RDSM - ‒ fluoranten* ‒ benzo(a)piren ‒ benzo(g,h,i)perylene* ‒ benzo(k)fluoranten ‒ benzo(b)fluoranten ‒ ideno(1,2,3-cd)piren* ‒ rtęć (Hg)* ‒ kadm (Cd)* ‒ ołów (Pb)* ‒ miedź (Cu) ‒ cynk (Zn) ‒ glin (Al) ‒ arsen (As) Iperyt siarkowy z pochodnymi Związki tributylocyny brak Bojowe środki trujące Metals (lead, cadmium and mercury) (CORE INDICATOR) Metale Polyaromatic hydrocarbons (PAHs) and their metabolites (CORE INDICATOR) brak HELCOM_Metals HELCOM_PAHs 32 RDSM ‒ DDT i jego metabolity ‒ heksachlorobenzen (HCB) ‒ heksachlorocykloheksan (HCH) ‒ endosulfan Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) brak RDSM brak HELCOM_PCBs_DIOXINS_FURANS Polichlorowane bifenyle Polychlorinated biphenyls (PCBs), dioxins and furans (CORE INDICATOR) Pestycydy chloroorganiczne ‒ 7 PCB – kongenery 28, 52, 101, 118, 138, 153, 180 INDICATOR) Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich brak RDSM ‒ MBT ‒ DBT ‒ TPhT ‒ indeks imposex Wskaźnik HELCOM Tributyltin(TBT) and imposex (CORE INDICATOR) Uwagi Wskaźniki/Parametry Monitor Polski – 33 – Poz. 414 Program woda Matryca Parametry zgodne z RDSM Uwagi Wskaźnik HELCOM TBT RDSM 33 Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich Tributyltin (TBT) and imposex (CORE brak INDICATOR) radionuklidy Radioactive substances: 137 ‒ stężenie Cs* Cesium-137 in fish and RDSM ‒ stężenie 90Sr HELCOM_Radioactive Substances surface seawater (CORE 238 239+240 Pu ‒ stężenie Pu, INDICATOR) Farmaceutyki ‒ diklofenak* Diclofenac (PRE-CORE RDSM HELCOM_diclofenac ‒ 17-alfa-etynyloestradiol INDICATOR) Specyficzne zanieczyszczenia syntetyczne i niesyntetyczne ‒ aldehyd mrówkowy* ‒ arsen* ‒ bar* ‒ bor* ‒ chrom sześciowartościowy* ‒ chrom ogólny (suma Cr+3 i Cr+6)* ‒ cynk* ‒ miedź* ‒ fenole lotne – indeks fenolowy* RDW brak PL_CONTAMINANTS ‒ węglowodory ropopochodne – indeks olejowy* ‒ glin* ‒ cyjanki wolne* ‒ cyjanki związane* ‒ molibden* ‒ selen* ‒ srebro* ‒ tal* ‒ tytan* Wskaźniki/Parametry Monitor Polski – 34 – Poz. 414 Program Matryca Parametry zgodne z RDSM ‒ alachlor* ‒ antracen* ‒ atrazyna* ‒ benzen* ‒ bromowane difenyloetery* ‒ kadm i jego związki* ‒ C10-13 – chloroalkany* ‒ chlorfenwinfos* ‒ chlorpyrifos* ‒ 1,2-dichloroetan (EDC)* ‒ dichlorometan* ‒ ftalan di (2-etyloheksyl) (DEHP)* ‒ diuron* ‒ endosulfan* ‒ fluoranten* ‒ heksachlorobenzen (HCB*) ‒ heksachlorobutadien (HCBD)* ‒ heksachlorocykloheksan (HCH)* ‒ izoproturon* ‒ ołów i jego związki* ‒ rtęć i jej związki* ‒ naftalen* ‒ nikiel i jego związki* ‒ nonylofenole (4nonylofenol)* ‒ wanad* ‒ antymon* ‒ fluorki* ‒ beryl* ‒ kobalt* Wskaźniki/Parametry RDW Uwagi brak Substancje priorytetowe Wskaźnik HELCOM PL_CONTAMINANTS 34 Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich Monitor Polski – 35 – Poz. 414 Program Matryca Parametry zgodne z RDSM ‒ tetrachlorometan* ‒ aldryna* ‒ dieldryna* ‒ endryna* ‒ oktylofenol (4-(1,1’, 3,3’tetrametylobutylo)-fenol)* ‒ pentachlorobenzen* ‒ pentachlorofenol (PCP)* ‒ benzo(a)piren* ‒ benzo(b)fluoranten* ‒ benzo(k)fluoranten* ‒ benzo(g,h,i)perylen* ‒ indeno(1,2,3-cd)piren* ‒ symazyna* ‒ związki tributylocyny (kation tributylocyny)* ‒ trichlorobenzeny (TCB)* ‒ trichlorometan (chloroform)* ‒ trifluralina* ‒ dikofol ‒ kwas perfluorooktanosulfonowy (PFOS) ‒ chinoksyfen ‒ aklonifen ‒ bifenoks ‒ cybutryna ‒ cypermetryna ‒ dichlorfos ‒ heksabromocyklododekan (HBCDD) ‒ heptachlor i epoksyd heptachloru ‒ terbutryna Wskaźniki/Parametry RDW Uwagi brak Inne substancje zanieczyszczające Wskaźnik HELCOM PL_CONTAMINANTS 35 Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich Monitor Polski – 36 – Poz. 414 Matryca Parametry zgodne z RDSM Uwagi ‒ izodryna* ‒ DDT – izomer para-para* ‒ DDT całkowity* ‒ trichloroetylen (TRI)* ‒ tetrachloroetylen (PER)* Efekty biologiczne ‒ test mikrojądrowy, ‒ zewnętrzne objawy RDSM chorób ryb ‒ liczba par ze znanym wynikiem lęgowym, ‒ liczebność ptaków w okresie lęgowym, RDSM ‒ liczba piskląt na parę lęgową, ‒ liczba piskląt na parę z sukcesem Wskaźniki/Parametry White-tailed sea eagle productivity (CORE INDICATOR) brak Wskaźnik HELCOM HELCOM_EAGLE_ REPROD Wprowadzenie zanieczyszczeń, zanieczyszczenia o charakterze nagłym, w tym rozlewy olejowe 36 Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich Ilość wprowadzona Operational oil spills from w określonym Objętość rozlewu wyrażona RDSM HELCOM_OIL_SPILLS ships (CORE INDICATOR) czasie na w m3 określonej przestrzeni RDSM – parametry wykorzystane w aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich realizowanej zgodnie z Ramową dyrektywą w sprawie Strategii Morskiej. RDW – parametry wykorzystywane w ocenach realizowanych zgodnie z Ramową Dyrektywą Wodną. * Parametry wykorzystane w aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich realizowanej zgodnie z RDSM. Gatunki mobilne – ptaki ‒ stan zdrowia Gatunki mobilne – ryby ‒ stan zdrowia Program Monitor Polski – 37 – Poz. 414 Mikrocząstki – liczebność/objętość w wodzie morskiej, w osadach dennych Odpady morskie – charakterystyka, liczebność/objętość na brzegu, w wodzie powierzchniowej, na dnie Program ‒ rozprzestrzenienie/ zasięg w czasie i przestrzeni Parametry zgodne z RDSM Beach litter pre core indicator Liczba i rodzaj odpadów na linii brzegowej Liczba i rodzaj odpadów na powierzchni wody Liczba i rodzaj odpadów na dnie Liczba i rodzaj mikrocząstek w wodzie morskiej i osadach dennych brak brak brak Wskaźnik HELCOM Wskaźniki/Parametry Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu odpadów morskich Programy i odpowiadające im parametry dla odpadów morskich Tabela V.8. V.6. brak brak brak PL_Beach litter 37 Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich Monitor Polski – 38 – Poz. 414 Kryterium D11C1 D11C2 Program Antropogeniczny dźwięk impulsowy Antropogeniczny ciągły dźwięk o niskiej częstotliwości ‒ rozprzestrzenianie (rozchodzenie się)/zasięg w czasie i przestrzeni Parametry zgodne z RDSM brak brak rozkład/zasięg przestrzenny, czas trwania emisji dźwięku impulsowego, poziom dźwięku impulsowego rozkład/zasięg przestrzenny, poziom dźwięku ciągłego HELCOM INDICATOR Wskaźniki/Parametry Wskaźniki i parametry dla prowadzenia monitoringu w zakresie hałasu podwodnego i innych źródeł energii Programy i odpowiadające im parametry dla hałasu podwodnego i innych źródeł energii Tabela V.9. V.7. ICES_Underwater noise ICES_Underwater noise 38 Wskaźnik zaraportowany do KE w ramach aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich Monitor Polski – 39 – Poz. 414 Monitor Polski VI. – 40 – Poz. 414 Projekt aktualizacji programu monitoringu wód morskich Aktualizacja programu monitoringu wód morskich została przygotowana zgodnie z metodyką opisaną w rozdziale II niniejszego opracowania. Program monitoringu wód morskich został opracowany dla poszczególnych parametrów, które mogą być wykorzystane w zakresie różnych programów i strategii. Dla potrzeb opracowania: (
18. i)aktualizacji wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich, (
19. ii)aktualizacji zestawu właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich, (iii) aktualizacji zestawu celów środowiskowych dla wód morskich oraz (
20. iv)aktualizacji programu monitoringu wód morskich (zgodnie z art. 17 RDSM), przyjęto podział polskich obszarów morskich na baseny zgodnie ze Strategią Monitoringu i Ocen HELCOM (Rys. VI.1). W związku z wprowadzeniem nowej typologii JCWP od 2022 r. granica Basenu Gdańskiego ulegnie zmianie (Rys. VI.2). W przypadku ichtiofauny i awifauny zastosowano odpowiednio podział zgodny z ICES oraz HELCOM dla Morza Bałtyckiego. Aktualizacja programu monitoringu wód morskich uwzględnia obszary jednolitych części wód przejściowych i przybrzeżnych zgodnych z obowiązującą typologią (Rys. VI.5) oraz jej aktualizacją obowiązującą od 2022 r. (Rys. VI.6), do których przypisano punkty pomiarowo kontrolne (PPK) oraz dla których wyznaczone zostaną stanowiska zgodnie z zapisami rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 9 października 2019 r. w sprawie form i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i jednolitych części wód podziemnych (Dz. U. poz. 2147). Rys. VI.1. Podział polskich obszarów morskich na obszary oceny w latach 2020–2021 39 Monitor Polski Rys. VI.2. – 41 – Poz. 414 Podział polskich obszarów morskich na obszary oceny w latach 2022–2025 Do każdego obszaru przypisano stacje dla monitoringu parametrów rekomendowanych w aktualizacji programu monitoringu obszarów morskich (Rys. VI.3 – Rys. VI.4). Rys. VI.3. Sieć stacji monitoringowych w polskich obszarach morskich z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2020–2021 40 Monitor Polski Rys. VI.4. – 42 – Poz. 414 Sieć stacji monitoringowych w polskich obszarach morskich z uwzględnieniem przypisania do obszarów oceny w latach 2022–2025 41 Monitor Polski Rys. VI.5 – 43 – Poz. 414 Sieć punktów pomiarowo-kontrolnych w jednolitych częściach wód przybrzeżnych i przejściowych zgodnie z podziałem obowiązującym do 2021 r. 42 Monitor Polski Rys. VI.6. – 44 – Poz. 414 Sieć punktów pomiarowo-kontrolnych w jednolitych częściach wód przybrzeżnych i przejściowych zgodnie z podziałem obowiązującym od 2022 r. 43 Monitor Polski VI.1. – 45 – Poz. 414 Programy monitoringu ssaków Programy monitoringu w zakresie gatunków mobilnych – ssaki obejmuje monitoring trzech gatunków: morświna, foki szarej oraz foki pospolitej. W przypadku morświna parametrem monitorowanym jest jego występowanie i zagęszczenie, w przypadku gatunków fok poza występowaniem jest określana również ich liczebność oraz rozród. Poniżej przedstawiono szczegółowe wytyczne do monitoringu poszczególnych gatunków. VI.1.1. Program gatunki mobilne – morświn – rozmieszczenie, zagęszczenie Badania morświna będą prowadzone na trzech stanowiskach (Tabela VI.2), w tym na dwóch, na których był wykonany monitoring w latach 2016–2018, tj. Zatoka Pomorska i Ławica Stilo, oraz na jednym nowym stanowisku Zatoka Gdańska (Tabela VI.1). W przypadku stanowiska Zatoka Pomorska wszystkie pięć stacji pomiarowych będzie wystawionych w tych samych lokalizacjach jak w monitoringu pilotażowym (Tabela VI.1) i projekcie SAMBAH. W przypadku stanowiska Ławica Stilo cztery stacje będą tożsame z lokalizacją stacji w monitoringu pilotażowym i z projektu SAMBAH (Tabela VI.1). Lokalizacja piątej stacji będzie uzależniona od zgody urzędu morskiego. W przypadku stanowiska Zatoka Gdańska cztery stacje będą tożsame ze stacjami z projektu SAMBAH, natomiast jedna stacja (kod stacji: CPOD15) zostanie wyznaczona w rejonie Zatoki Puckiej, uwzględniając specyfikę tego akwenu (rybołówstwo, żegluga, turystyka) i w uzgodnieniu z organami administracji morskiej. W celu zachowania spójności regionalnej, terminy realizacji monitoringu morświna powinny być zgodne z zaleceniami grupy eksperckiej do spraw ssaków morskich HELCOM EXPERT GROUP ON MARINE MAMMALS – HELCOM EG MAMA (poprzednia nazwa grupy HELCOM SEAL), które obecnie znajdują się na etapie konsultacji. Zgodnie ze wstępną rekomendacją grupy HELCOM MAMA monitoring będzie prowadzony według jednej z dwóch zalecanych metodyk. Jedna metodyka zaleca prowadzenie monitoringu przez co najmniej 24 miesiące w okresie sześciu lat objętych oceną, jednak nie wcześniej niż 3 lata po zakończeniu poprzedniego monitoringu. Druga metodyka zaleca przeprowadzenie monitoringu dwukrotnie w okresie sześcioletnim, każde z badań przez 12 miesięcy. Przeprowadzenie monitoringu zostało zaplanowane zgodnie ze wstępną rekomendacją tej grupy, tj. co 3 lata przez jeden rok (HELCOM 2018). Aktualnie jest planowany projekt SAMBAH II, który swoim zasięgiem obejmie cały obszar Morza Bałtyckiego. W czasie opracowywania niniejszej aktualizacji programu monitoringu nie jest znany termin rozpoczęcia badań. Jest on uzależniony od złożenia do mechanizmu finansowego LIFE w perspektywie na lata 2021‒2027 wniosku o dofinansowanie projektu SAMABAH II. Monitoring, planowany w ramach SAMBAH II będzie obejmował obszar objęty badaniami w ramach SAMBAH oraz zostanie rozszerzony o badania w strefie wód o głębokości ponad 80 m. W ramach projektu SAMBAH II zaplanowano również identyfikację osobników młodocianych. W tym celu, jako realizacja jednego z zadań SAMBAH II, zostanie zaadaptowany model do interpretacji sygnałów dźwiękowych. Badania w ramach projektu zostały zaplanowane na gęstszej siatce stacji, niż to miało miejsce w poprzednim projekcie SAMBAH. W celu zapewnienia częściowej synchronizacji badań morświna w Morzu Bałtyckim, badania rozpoczęto jesienią 2020 r., wspólnie z rozpoczęciem badań przez Szwecję. Wykonanie badań w latach 2020‒2021 w ciągu 12 miesięcy będzie zgodne z metodyką HELCOM COMBINE dla prowadzenia monitoringu morświna. 44 Monitor Polski – 46 – Poz. 414 Dodatkowo do monitoringu zostanie włączone w przyszłości występowanie młodych osobników zgodnie z programem, jaki ma być realizowany w ramach projektu SAMBAH II, w ramach którego będzie szacowane nie tylko zagęszczenie, ale również liczebność osobników. Rys. VI.7. Lokalizacja stanowisk rekomendowanych do monitoringu morświna Tabela VI.1. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – morświna Element ekosystemu Obszar/lokalizacja Zatoka Pomorska: ‒ stacje CPOD01 – CPOD05 Ławica Stilo: ‒ stacje CPOD06 – CPOD10 Zatoka Gdańska: ‒ stacje CPOD11 – CPOD15; Tabela VI.2– Tabela VI.3 morświn Tabela VI.2. ‒ zagęszczenie i liczebność Częstotliwość 24 miesiące ciągłego monitoringu co sześć lat (od rozpoczęcia poprzedniego monitoringu) Uwagi pasywna detekcja akustyczna za pomocą C-POD (Załącznik 1 do aPMWM) Metodyka monitoringu stanu środowiska morskiego Morza Bałtyckiego w zakresie ssaków morskich – morświn Rodzaj badań Pasywna detekcja akustyczna Parametr Lokalizacja badań stanowisko stacje Zatoka CPOD01 – Pomorska CPOD05 CPOD06 – Ławica Stilo CPOD10 Zatoka Gdańska CPOD11 – CPOD15 Termin badań 24 miesiące ciągłego monitoringu co sześć lat (od rozpoczęcia poprzedniego monitoringu) lub 12 miesięcy ciągłego Metodyka badań terenowych pasywna detekcja akustyczna za pomocą C-POD (Załącznik 1 do aPMWM) 45 Monitor Polski – 47 – Rodzaj badań Tabela VI.3. Lokalizacja badań stanowisko stacje Poz. 414 Termin badań Metodyka badań terenowych monitoringu dwukrotnie w ciągu 6 lat Lokalizacje stacji badawczych programu monitoringu stanu środowiska morskiego Morza Bałtyckiego w zakresie ssaków morskich – morświn Współrzędne geograficzne długość szerokość CPOD01 14°36,8123’ E 54°18,5988’ N CPOD02 14°47,7785’ E 54°29,5598’ N Zatoka Pomorska CPOD03 15°06,5473’ E 54°23,1229’ N CPOD04 14°55,5320’ E 54°12,1850’ N CPOD05 14°51,4444’ E 54°20,7085’ N CPOD06 17°48,6444’ E 54°53,5508’ N CPOD07 16°47,9712’ E 54°46,7320’ N Ławica Stilo CPOD08 16°59,6605’ E 54°57,4888’ N CPOD09 17°18,2805’ E 54°50,7112’ N CPOD10* 17°28,6983’ E 54°46,7433’ N CPOD11 19°32,1167’ E 54°30,1000’ N CPOD12 18°44,0000’ E 54°33,7167’ N Zatoka Gdańska CPOD13 19°01,8667’ E 54°26,6833’ N CPOD14 18°37,5677’ E 54°51,3121’ N CPOD15* 18°36,06912’ E 54°39,62364’N * Lokalizacja sugerowana; ostateczna lokalizacja stacji CPOD zostanie ustalona przed rozpoczęciem badań w uzgodnieniu z właściwym miejscowo urzędem morskim. Nazwa stanowiska Nazwa stacji VI.1.2. Program gatunki mobilne – foka szara – rozmieszczenie, liczebność, rozród Monitoring foki szarej (szarytki morskiej) w polskich obszarach morskich będzie wykonywany w każdym roku. Obserwacje przeprowadzane w trakcie monitoringu umożliwią zaobserwowanie potencjalnego rozrodu tego gatunku oraz określenie liczebności stada (Tabela VI.4) przebywającego w rejonie ujścia Wisły Przekop (jedyne potwierdzone wyleżysko na polskim wybrzeżu – miejsce gdzie foki wychodzą na ląd na odpoczynek, a także w okresie rozrodu i linienia, istniejące w czasie opracowywania niniejszej aktualizacji programu monitoringu wód morskich, z ang. haul-out). W przypadku gdy podczas trwania programu monitoringu wód morskich zostanie stwierdzony i potwierdzony nowy haul-out, to zostanie włączony do monitorowania. Monitoring foki szarej będzie wykonywany zgodnie z zaleceniami grupy eksperckiej HELCOM MAMA zawartymi w dokumencie „Guidelines to monitoring of seals” (HELCOM 2018) oraz najnowszego wydania przewodnika do prowadzenia monitoringu foki szarej, zamieszczanego na stronie GIOŚ w podstronie dedykowanej monitoringowi gatunków i siedlisk morskich (http://morskiesiedliska.gios.gov.pl/pl/do-pobrania/przewodniki-metodyczne). Obserwacje lotnicze w okresie rozrodu gatunku (luty–marzec) oraz w okresie linienia (maj– czerwiec), w rejonie zlokalizowanych haul-out tego gatunku będą przeprowadzane za pomocą bezzałogowego statku powietrznego wyposażonego w kamerę lub aparat fotograficzny wykonujący zdjęcia w wysokiej rozdzielczości, pozwalające na określenie składu gatunkowego stada oraz liczebności osobników przebywających na piaszczystych łachach oraz w wodzie i w ich sąsiedztwie. Nalot powinien odbywać się przy zachowaniu odległości (około 150 m od każdej z wysp lub łach) na pułapie około 100–150 m od miejsca występowania fok. Zaleca się unikanie bezpośredniego przelotu nad odpoczywającymi na haul-out fokami w celu zapobieżenia przepłaszaniu. Zdjęcia powinny zostać wykonane w tzw. „zawisie”. O liczbie wykonanych nalotów będą decydować aktualne warunki oraz 46 Monitor Polski – 48 – Poz. 414 uzyskane pozwolenia na wykonanie badań, zaleca się jednak stosowanie nie więcej niż dwóch nalotów w jednym dniu prowadzenia monitoringu. Podczas nalotów zostaną oznaczone i policzone osobniki pozostałych dwóch gatunków fok, występujących na polskim wybrzeżu, tj. rzadko występującej foki pospolitej oraz sporadycznie występującej foki obrączkowanej. W przypadku użycia samolotu zostanie zastosowana metodyka zawarta w wyżej przywołanych metodykach. W przypadku użycia samolotu zostanie zastosowana metodyka zawarta w aktualizacji programu. Rys. VI.8. Lokalizacja stanowiska monitorowania foki szarej Tabela VI.4. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – foka szara Element ekosystemu foka szara Obszar/lokalizacja Parametr Częstotliwość Uwagi • polskie wybrzeże, wszystkie wyleżyska – rejon ujścia Wisły Przekop ‒ występowanie ‒ liczebność ‒ rozród monitoring coroczny dwa dni nalotów obserwacyjnych w okresie rozrodu (luty/marzec) oraz 3 dni nalotów obserwacyjnych w okresie maj – czerwiec w celu określenia liczebności stada fok szarych na haul-out • • • obserwacje lotnicze wykonane za pomocą drona (dopuszcza się również wykorzystanie samolotu), wykonywanie dokumentacji fotograficznej, foki będą liczone oraz identyfikowane do gatunku przez dwóch ekspertów na podstawie dostarczonej dokumentacji fotograficznej, liczba obserwowanych osobników określana przez obserwatorów w trakcie lotu i zapisywana w formularzu terenowym 47 Monitor Polski – 49 – Poz. 414 VI.1.3. Program gatunki mobilne – foka pospolita – rozmieszczenie, liczebność, rozród Monitoring foki pospolitej jest prowadzony równolegle z monitoringiem foki szarej, tzn. zbieranie informacji o występowaniu foki pospolitej odbywa się w trakcie monitoringu foki szarej. Ponadto w każdym roku badań będzie wykonany jeden lot obserwacyjny w miesiącu sierpniu, tj. w okresie linienia foki pospolitej. Wykonanie monitoringu dla foki pospolitej (Tabela VI.5) uwzględni oznaczenie co do gatunku również pozostałych dwóch gatunków fok, mogących wystąpić na polskim wybrzeżu, tj. foki szarej (występującej stale) oraz foki obrączkowanej (występującej sporadycznie). Monitoring foki pospolitej będzie wykonywany zgodnie z zaleceniami grupy eksperckiej HELCOM MAMA zawartymi w dokumencie „Guidelines to monitoring of seals” (HELCOM 2018) oraz najnowszego wydania przewodnika do prowadzenia monitoringu foki pospolitej, zamieszczanego na stronie GIOŚ w podstronie dedykowanej monitoringowi gatunków i siedlisk morskich (http://morskiesiedliska.gios.gov.pl/pl/do-pobrania/przewodniki-metodyczne). Badania zostaną wykonane stosownie do warunków ich przeprowadzenia, zawartych w wydanych zgodach odpowiednich urzędów. Obserwacje lotnicze w okresie linienia foki pospolitej (sierpień) zostaną wykonane wzdłuż całego polskiego wybrzeża, łącznie z przelotem nad Ryfem Mew, nad piaszczystymi łachami w ujściu Wisły w rezerwacie Mewia Łacha oraz nad kierownicami ujścia Wisły. Obserwacje oraz dokumentacja fotograficzna będą prowadzone z pokładu samolotu, który wykona przelot nad całym stanowiskiem (polskie wybrzeże z wymienionymi wyżej Ryfem, łachami oraz kierownicami ujścia Wisły) w ciągu jednego dnia. Parametry lotu będą zgodne z przewodnikiem do wykonania nalotu oraz decyzjami i zgodami wydanymi przez właściwe instytucje i urzędy. W miejscach, gdzie nie zostanie uzyskana zgoda na wykonanie badań monitoringowych i wykonanie obserwacji z pokładu samolotu, zostaną wykonane obserwacje naziemne. Zarówno podczas wykonywania badań z pokładu samolotu, jak i przez obserwatorów naziemnych, zostaną zanotowane wszystkie zaobserwowane osobniki fok. Zostaną zanotowane i sfotografowane osobniki foki pospolitej, szarej oraz obrączkowanej. Zapisana zostanie liczba osobników młodocianych oraz dorosłych. Wykonane zostaną obserwacje stanu siedliska, które posłużą do oceny gatunku zgodnie z dyrektywą siedliskową. 48 Monitor Polski – 50 – Poz. 414 Rys. VI.9. Stanowisko polskie wybrzeże objęte monitoringiem lotniczym foki pospolitej Tabela VI.5. Monitoring parametrów w zakresie gatunków mobilnych – foka pospolita Element ekosystemu Obszar / lokalizacja foka pospolita polskie wybrzeże Parametr ‒ występowanie ‒ liczebność ‒ rozród Częstotliwość monitoring coroczny jeden, dedykowany lot obserwacyjny w okresie linienia (sierpień) Uwagi • • • • obserwacje lotnicze, wykonywanie dokumentacji fotograficznej, foki liczone oraz identyfikowane do gatunku na podstawie dostarczonej dokumentacji fotograficznej przez dwóch ekspertów, liczba obserwowanych osobników określana przez obserwatorów w trakcie lotu i zapisywana w formularzu terenowym 49 Monitor Polski VI.2. – 51 – Poz. 414 Programy monitoringu ptaków Programy monitoringu ptaków morskich obejmują swoim zakresem cztery grupy ptaków: zimujące ptaki morskie