Źródła urzędoweisap.sejm.gov.pl · EUR-Lex
Europaius
Polski
ČeštinaDeutschFrançaisEspañolItalianoNederlandsÖsterreichBelgiquePortuguêsSvenskaDanskSuomiSlovenčinaIrelandMagyarEestiLietuviųLatviešuSlovenščinaHrvatskiΚύπροςMaltiRomânăΕλληνικάLuxembourgБългарски
Polski

Ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. Kodeks postępowania karnego

Czego dotyczy ten akt?

Niniejszy Kodeks postępowania karnego reguluje zasady prowadzenia postępowania karnego w sprawach należących do właściwości sądów, dążąc do wykrycia sprawców przestępstw i zapewnienia odpowiedzialności karnej, jednocześnie chroniąc osoby niewinne.

Kogo dotyczy: Oskarżonych, pokrzywdzonych, oskarżycieli publicznych i prywatnych, powódów cywilnych, obrońców i pełnomocników; Sędziów, prokuratorów, Milicji Obywatelskiej oraz innych instytucji państwowych i społecznych zaangażowanych w postępowanie karne.

Najważniejsze informacje

Państwo
Polska
Dziedzina prawa
Prawo karne
Artykuły
598
Orzeczenia sądów
3
Źródło
api.sejm.gov.pl
Tekst pobrano
Wyjaśnienie zaktualizowano

Co reguluje ten akt?

  • Przebieg postępowania karnego, od przepisów wstępnych, przez postępowanie przygotowawcze, aż po postępowanie przed sądem pierwszej instancji i postępowanie odwoławcze.
  • Zasady dotyczące stron, obrońców, pełnomocników oraz przedstawiciela społecznego w procesie karnym.
  • Rodzaje czynności procesowych, w tym orzeczenia, zarządzenia, terminy, doręczenia i protokoły.
  • Zasady dotyczące dowodów, środków przymusu oraz postępowań szczególnych i po uprawomocnieniu się orzeczenia.

Kogo dotyczy ten akt?

  • Oskarżonych, pokrzywdzonych, oskarżycieli publicznych i prywatnych, powódów cywilnych, obrońców i pełnomocników.
  • Sędziów, prokuratorów, Milicji Obywatelskiej oraz innych instytucji państwowych i społecznych zaangażowanych w postępowanie karne.

Jakie są kluczowe punkty?

  • Celem postępowania jest wykrycie sprawcy przestępstwa i pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej, a osoba niewinna nie ponosi tej odpowiedzialności.
  • Organy prowadzące postępowanie są obowiązane badać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego.
  • Oskarżonego nie uważa się za winnego, dopóki nie zostanie mu udowodniona wina, a niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego.
  • Oskarżonemu przysługuje prawo do obrony i prawo do korzystania z pomocy obrońcy.

Orzecznictwo do tego przepisu

3
Orzeczenie, sygn. akt I C 565/14
§/Art. 1969/96
Orzeczenie, sygn. akt II AKa 352/17
§/Art. 1969/96
Orzeczenie, sygn. akt IV Ka 1293/12
§/Art. 1969/96

Prawo karne

8
PL:legislativa:DU/2026/661
Ustawa z dnia 27 marca 2026 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego
Kodeks postępowania karnego – tekst jednolity 2018
Kodeks postępowania karnego – tekst jednolity 2016
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 kwietnia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie badań lekarskich osób…
Ustawa o żegludze śródlądowej – tekst jednolity 2020
Prawo wodne – tekst jednolity 2015
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości - Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych……

Prawo karne

Tekst ustawy

Tekst ustawy
Spis treści (598)
  1. Art. 1
  2. Art. 2
  3. § 1
  4. § 2
  5. Art. 3
  6. § 3
  7. Art. 4
  8. Art. 5
  9. § 4
  10. Art. 6
  11. Art. 7
  12. Art. 8
  13. Art. 9
  14. Art. 10
  15. Art. 11
  16. Art. 12
  17. Art. 13
  18. Art. 14
  19. Art. 15
  20. Art. 16
  21. Art. 17
  22. Art. 18
  23. Art. 19
  24. Art. 20
  25. Art. 21
  26. Art. 22
  27. Art. 23
  28. Art. 24
  29. Art. 25
  30. Art. 26
  31. Art. 27
  32. Art. 28
  33. Art. 29
  34. Art. 30
  35. Art. 31
  36. Art. 32
  37. Art. 33
  38. Art. 34
  39. Art. 35
  40. Art. 36
  41. Art. 37
  42. Art. 38
  43. Art. 39
  44. Art. 40
  45. Art. 41
  46. Art. 42
  47. Art. 43
  48. Art. 44
  49. Art. 45
  50. Art. 46
  51. Art. 47
  52. Art. 48
  53. Art. 49
  54. Art. 50
  55. Art. 51
  56. Art. 52
  57. Art. 53
  58. Art. 54
  59. Art. 55
  60. Art. 56
  61. Art. 57
  62. Art. 58
  63. Art. 59
  64. Art. 60
  65. Art. 61
  66. Art. 62
  67. Art. 63
  68. Art. 64
  69. Art. 65
  70. Art. 66
  71. Art. 67
  72. Art. 68
  73. Art. 69
  74. Art. 70
  75. Art. 71
  76. Art. 72
  77. Art. 73
  78. Art. 74
  79. Art. 75
  80. Art. 76
  81. Art. 77
  82. Art. 78
  83. Art. 79
  84. Art. 80
  85. Art. 81
  86. Art. 82
  87. Art. 83
  88. Art. 84
  89. Art. 85
  90. Art. 86
  91. Art. 87
  92. Art. 88
  93. Art. 89
  94. Art. 90
  95. Art. 91
  96. § 5
  97. § 6
  98. Art. 92
  99. Art. 93
  100. Art. 94
  101. Art. 95
  102. Art. 96
  103. Art. 97
  104. Art. 98
  105. Art. 99
  106. Art. 100
  107. Art. 101
  108. Art. 102
  109. Art. 103
  110. Art. 104
  111. Art. 105
  112. Art. 106
  113. Art. 107
  114. Art. 108
  115. Art. 109
  116. Art. 110
  117. Art. 111
  118. Art. 112
  119. Art. 113
  120. Art. 114
  121. Art. 115
  122. Art. 116
  123. Art. 117
  124. Art. 118
  125. Art. 119
  126. Art. 120
  127. Art. 121
  128. Art. 122
  129. Art. 123
  130. Art. 124
  131. Art. 125
  132. Art. 126
  133. Art. 127
  134. Art. 128
  135. Art. 129
  136. Art. 130
  137. Art. 131
  138. Art. 132
  139. Art. 133
  140. Art. 134
  141. Art. 135
  142. Art. 136
  143. Art. 137
  144. Art. 138
  145. Art. 139
  146. Art. 140
  147. Art. 141
  148. Art. 142
  149. Art. 143
  150. Art. 144
  151. Art. 145
  152. Art. 146
  153. Art. 147
  154. Art. 148
  155. Art. 149
  156. Art. 150
  157. Art. 151
  158. Art. 152
  159. Art. 153
  160. Art. 154
  161. Art. 155
  162. Art. 156
  163. Art. 157
  164. Art. 158
  165. Art. 159
  166. Art. 160
  167. Art. 161
  168. Art. 162
  169. Art. 163
  170. Art. 164
  171. Art. 165
  172. Art. 166
  173. Art. 167
  174. Art. 168
  175. Art. 169
  176. Art. 170
  177. Art. 171
  178. Art. 172
  179. Art. 173
  180. Art. 174
  181. Art. 175
  182. Art. 176
  183. Art. 177
  184. Art. 178
  185. Art. 179
  186. Art. 180
  187. Art. 181
  188. Art. 182
  189. Art. 183
  190. Art. 184
  191. Art. 185
  192. Art. 186
  193. Art. 187
  194. Art. 188
  195. Art. 189
  196. Art. 190
  197. Art. 191
  198. Art. 192
  199. Art. 193
  200. Art. 194
  201. Art. 195
  202. Art. 196
  203. Art. 197
  204. Art. 198
  205. Art. 199
  206. Art. 200
  207. Art. 201
  208. Art. 202
  209. Art. 203
  210. Art. 204
  211. Art. 205
  212. Art. 206
  213. Art. 207
  214. Art. 208
  215. Art. 209
  216. Art. 210
  217. Art. 211
  218. Art. 212
  219. Art. 213
  220. Art. 214
  221. Art. 215
  222. Art. 216
  223. Art. 217
  224. Art. 218
  225. Art. 219
  226. Art. 220
  227. Art. 221
  228. Art. 222
  229. Art. 223
  230. Art. 224
  231. Art. 225
  232. Art. 226
  233. Art. 227
  234. Art. 228
  235. Art. 229
  236. Art. 230
  237. Art. 231
  238. Art. 232
  239. Art. 233
  240. Art. 234
  241. Art. 235
  242. Art. 236
  243. Art. 237
  244. Art. 238
  245. Art. 239
  246. Art. 240
  247. Art. 241
  248. Art. 242
  249. Art. 243
  250. Art. 244
  251. Art. 245
  252. Art. 246
  253. Art. 247
  254. Art. 248
  255. Art. 249
  256. Art. 250
  257. Art. 251
  258. Art. 252
  259. Art. 253
  260. Art. 254
  261. Art. 255
  262. Art. 256
  263. Art. 257
  264. Art. 258
  265. Art. 259
  266. Art. 260
  267. Art. 261
  268. Art. 262
  269. Art. 263
  270. Art. 264
  271. Art. 265
  272. Art. 266
  273. Art. 267
  274. Art. 268
  275. Art. 269
  276. Art. 270
  277. Art. 271
  278. Art. 272
  279. Art. 273
  280. Art. 274
  281. Art. 275
  282. Art. 276
  283. Art. 277
  284. Art. 278
  285. Art. 279
  286. Art. 280
  287. Art. 281
  288. Art. 282
  289. Art. 283
  290. Art. 284
  291. Art. 285
  292. Art. 286
  293. Art. 287
  294. Art. 288
  295. Art. 289
  296. Art. 290
  297. Art. 293
  298. Art. 291
  299. Art. 292
  300. Art. 294
  301. Art. 295
  302. Art. 296
  303. Art. 297
  304. Art. 298
  305. Art. 299
  306. Art. 300
  307. Art. 301
  308. Art. 302
  309. Art. 303
  310. Art. 304
  311. Art. 305
  312. Art. 306
  313. Art. 307
  314. Art. 308
  315. Art. 309
  316. Art. 310
  317. Art. 311
  318. Art. 312
  319. Art. 313
  320. Art. 314
  321. Art. 315
  322. Art. 316
  323. Art. 317
  324. Art. 318
  325. Art. 319
  326. Art. 320
  327. Art. 321
  328. Art. 322
  329. Art. 323
  330. Art. 324
  331. Art. 325
  332. Art. 326
  333. Art. 327
  334. Art. 328
  335. Art. 329
  336. Art. 330
  337. Art. 331
  338. Art. 332
  339. Art. 333
  340. Art. 334
  341. Art. 335
  342. Art. 336
  343. Art. 337
  344. Art. 338
  345. Art. 339
  346. Art. 340
  347. Art. 341
  348. Art. 342
  349. Art. 343
  350. Art. 344
  351. Art. 345
  352. Art. 346
  353. Art. 347
  354. Art. 348
  355. Art. 349
  356. Art. 350
  357. Art. 351
  358. Art. 352
  359. Art. 353
  360. Art. 354
  361. Art. 355
  362. Art. 356
  363. Art. 357
  364. Art. 358
  365. Art. 359
  366. Art. 360
  367. Art. 361
  368. Art. 362
  369. Art. 363
  370. Art. 364
  371. Art. 365
  372. Art. 366
  373. Art. 367
  374. Art. 368
  375. Art. 369
  376. Art. 370
  377. Art. 371
  378. Art. 372
  379. Art. 373
  380. Art. 374
  381. Art. 375
  382. Art. 376
  383. Art. 377
  384. Art. 378
  385. Art. 379
  386. Art. 380
  387. Art. 381
  388. Art. 382
  389. Art. 383
  390. Art. 384
  391. Art. 385
  392. Art. 386
  393. Art. 387
  394. Art. 388
  395. Art. 389
  396. Art. 390
  397. Art. 391
  398. Art. 392
  399. Art. 393
  400. Art. 394
  401. Art. 395
  402. Art. 396
  403. Art. 397
  404. Art. 398
  405. Art. 399
  406. Art. 400
  407. Art. 401
  408. Art. 402
  409. Art. 403
  410. Art. 404
  411. Art. 405
  412. Art. 406
  413. Art. 407
  414. Art. 408
  415. Art. 409
  416. Art. 410
  417. Art. 411
  418. Art. 412
  419. Art. 413
  420. Art. 414
  421. Art. 415
  422. Art. 416
  423. Art. 417
  424. Art. 418
  425. Art. 419
  426. Art. 420
  427. Art. 421
  428. Art. 422
  429. Art. 423
  430. Art. 424
  431. Art. 425
  432. Art. 426
  433. Art. 427
  434. Art. 428
  435. Art. 429
  436. Art. 430
  437. Art. 431
  438. Art. 432
  439. Art. 433
  440. Art. 434
  441. Art. 435
  442. Art. 436
  443. Art. 437
  444. Art. 438
  445. Art. 439
  446. Art. 440
  447. Art. 441
  448. Art. 442
  449. Art. 443
  450. Art. 444
  451. Art. 445
  452. Art. 446
  453. Art. 447
  454. Art. 448
  455. Art. 449
  456. Art. 450
  457. Art. 451
  458. Art. 452
  459. Art. 453
  460. Art. 454
  461. Art. 455
  462. Art. 456
  463. Art. 457
  464. Art. 458
  465. Art. 459
  466. Art. 460
  467. Art. 461
  468. Art. 462
  469. Art. 463
  470. Art. 464
  471. Art. 465
  472. Art. 466
  473. Art. 467
  474. Art. 468
  475. Art. 469
  476. Art. 470
  477. Art. 471
  478. Art. 472
  479. Art. 473
  480. Art. 474
  481. Art. 475
  482. Art. 476
  483. Art. 477
  484. Art. 478
  485. Art. 479
  486. Art. 480
  487. Art. 481
  488. Art. 482
  489. Art. 483
  490. Art. 484
  491. Art. 485
  492. Art. 486
  493. Art. 487
  494. Art. 488
  495. Art. 489
  496. Art. 490
  497. Art. 491
  498. Art. 492
  499. Art. 493
  500. Art. 494
  501. Art. 495
  502. Art. 496
  503. Art. 497
  504. Art. 498
  505. Art. 499
  506. Art. 500
  507. Art. 501
  508. Art. 502
  509. Art. 503
  510. Art. 504
  511. Art. 505
  512. Art. 506
  513. Art. 507
  514. Art. 508
  515. Art. 509
  516. Art. 510
  517. Art. 511
  518. Art. 512
  519. Art. 513
  520. Art. 514
  521. Art. 515
  522. Art. 516
  523. Art. 517
  524. Art. 518
  525. Art. 519
  526. Art. 520
  527. Art. 521
  528. Art. 522
  529. Art. 523
  530. Art. 524
  531. Art. 525
  532. Art. 526
  533. Art. 527
  534. Art. 528
  535. Art. 529
  536. Art. 530
  537. Art. 531
  538. Art. 532
  539. Art. 533
  540. Art. 534
  541. Art. 535
  542. Art. 536
  543. Art. 537
  544. Art. 538
  545. Art. 539
  546. Art. 540
  547. Art. 541
  548. Art. 542
  549. Art. 543
  550. Art. 544
  551. Art. 545
  552. Art. 546
  553. Art. 547
  554. Art. 548
  555. Art. 549
  556. Art. 550
  557. Art. 551
  558. Art. 552
  559. Art. 553
  560. Art. 554
  561. Art. 555
  562. Art. 556
  563. Art. 557
  564. Art. 558
  565. Art. 559
  566. Art. 560
  567. Art. 561
  568. Art. 562
  569. Art. 563
  570. Art. 564
  571. Art. 565
  572. Art. 566
  573. Art. 567
  574. Art. 568
  575. Art. 569
  576. Art. 570
  577. Art. 571
  578. Art. 572
  579. Art. 573
  580. Art. 574
  581. Art. 575
  582. Art. 576
  583. Art. 577
  584. Art. 578
  585. Art. 579
  586. Art. 580
  587. Art. 581
  588. Art. 582
  589. Art. 583
  590. Art. 584
  591. Art. 585
  592. Art. 586
  593. Art. 587
  594. Art. 588
  595. Art. 589
  596. Art. 590
  597. Art. 591
  598. Art. 592

Ustawaz dnia 19 kwietnia 1969 r.Kodeks postępowania karnego Spis treści Treść ustawy

Dział I - Przepisy wstępne

Dział II - Sąd

Rozdział 1 - Właściwość i skład sądu

Rozdział 2 - Wyłączenie sędziego

Dział III - Strony, obrońcy, pełnomocnicy i przedstawiciel społeczny

Rozdział 3 - Oskarżyciel publiczny

Rozdział 4 - Pokrzywdzony

Rozdział 5 - Oskarżyciel posiłkowy

Rozdział 6 - Oskarżyciel prywatny

Rozdział 7 - Powód cywilny

Rozdział 8 - Oskarżony

Rozdział 9 - Obrońcy i pełnomocnicy

Rozdział 10 - Przedstawiciel społeczny

Dział IV - Czynności procesowe

Rozdział 11 - Orzeczenia i zarządzenia

Rozdział 12 - Narada i głosowanie

Rozdział 13 - Porządek czynności procesowych stron

Rozdział 14 - Terminy

Rozdział 15 - Doręczenia

Rozdział 16 - Protokoły

Rozdział 17 - Przeglądanie akt i sporządzanie odpisów

Rozdział 18 - Odtworzenie zaginionych lub zniszczonych akt

Dział V - Dowody

Rozdział 19 - Przepisy ogólne

Rozdział 20 - Świadkowie

Rozdział 21 - Biegli

Rozdział 22 - Oględziny i dowody rzeczowe

Dział VI - Środki przymusu

Rozdział 23 - Zatrzymanie

Rozdział 24 - Środki zapobiegawcze

Rozdział 25 - List żelazny

Rozdział 26 - Kary porządkowe

Rozdział 27 - Zabezpieczenie majątkowe

Dział VII - Postępowanie przygotowawcze

Rozdział 28 - Przepisy ogólne

Rozdział 29 - Przebieg postępowania przygotowawczego

Rozdział 30 - Nadzór prokuratora nad postępowaniem przygotowawczym

Rozdział 31 - Akt oskarżenia

Dział VIII - Postępowanie przed sądem pierwszej instancji

Rozdział 32 - Przygotowanie do rozprawy głównej

Rozdział 33 - Jawność rozprawy głównej

Rozdział 34 - Ogólny porządek rozprawy głównej

Rozdział 35 - Rozpoczęcie rozprawy głównej

Rozdział 36 - Przewód sądowy

Rozdział 37 - Przemówienia stron

Rozdział 38 - Wyrokowanie

Dział IX - Postępowanie odwoławcze

Rozdział 39 - Przepisy ogólne

Rozdział 40 - Rewizja

Rozdział 41 - Zażalenie

Dział X - Postępowania szczególne

Rozdział 42 - Postępowanie w stosunku do nieobecnych

Rozdział 43 - Postępowanie uproszczone

Rozdział 44 - Postępowanie w sprawach z oskarżenia prywatnego

Rozdział 45 - Postępowanie przyspieszone

Rozdział 46 - Postępowanie sądowe co do orzeczeń w sprawach o wykroczenia

Dział XI - Postępowanie sądowe po uprawomocnienia się orzeczenia

Rozdział 47. - Rewizja nadzwyczajna

Rozdział 48 - Wznowienie postępowania

Rozdział 49 - Podjęcie postępowania warunkowo umorzonego przez sąd

Rozdział 50 - Odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub aresztowanie

Rozdział 51 - Ułaskawienie

Rozdział 52 - Wyrok łączny

Dział XII - Postępowanie w sprawach karnych w stosunkach międzynarodowych

Rozdział 53 - Immunitety przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych państw obcych

Rozdział 54 - Pomoc prawna i doręczenia w sprawach karnych

Rozdział 55 - Wystąpienie o wydanie lub przewóz osób ściganych lub skazanych przebywających za granicą

oraz o wydanie przedmiotów

Rozdział 56 - Wnioski państw obcych o wydanie lub przewóz osób ściganych lub skazanych albo o wydanie

przedmiotów

Rozdział 57 - Przepisy końcowe

Dział XIII - Koszty sądowe

Rozdział 58 - Koszty postępowania karnego

Rozdział 59 - Koszty związane z powództwem cywilnym i zasądzeniem odszkodowania

Dział XIV - Postępowanie karne w sprawach podlegających orzecznictwu sądów wojskowych

Rozdział 60 - Przepisy ogólne

Rozdział 61 - Środki przymusu i postępowanie przygotowawcze

Rozdział 62 - Postępowanie przed sądem

Treść ustawy

Dział I

Przepisy wstępne

Art. 1Postępowanie karne w sprawach należących do właściwości sądów toczy się według przepisów

niniejszego kodeksu.

Art. 2

§ 1

Przepisy niniejszego kodeksu mają na celu takie ukształtowanie postępowania karnego, aby:

1)sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności karnej, a osoba niewinna nie poniosła tej odpowiedzialności,
2)podstawę wszelkich rozstrzygnięć stanowiły ustalenia faktyczne odpowiadające prawdzie,
3)przez trafne zastosowanie środków przewidzianych w prawie karnym oraz ujawnienie okoliczności sprzyjających popełnieniu przestępstwa osiągnięte zostały zadania postępowania karnego nie tylko w zwalczaniu przestępstw, lecz również w zapobieganiu im oraz w umacnianiu poszanowania prawa i zasad współżycia społecznego.

§ 2

Postępowanie karne odbywa się z udziałem czynnika społecznego.

Art. 3

§ 1Organy prowadzące postępowanie karne są obowiązane badać oraz uwzględniać okoliczności

przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego.

§ 2Oskarżonego nie uważa się za winnego, dopóki nie zostanie mu udowodniona wina w trybie

przewidzianym w niniejszym kodeksie.

§ 3

Nie dających się usunąć wątpliwości nie wolno rozstrzygać na niekorzyść oskarżonego.

Art. 4

§ 1Sędziowie orzekają na podstawie swego przekonania wysnutego z przeprowadzonych dowodów

i opartego na ich swobodnej ocenie, z uwzględnieniem wskazań wiedzy oraz doświadczenia życiowego.

§ 2Prawomocne rozstrzygnięcia sądu kształtujące prawo albo stosunek prawny są jednak

wiążące.

Art. 5

§ 1

Oskarżyciel publiczny ma obowiązek wszcząć postępowanie o przestępstwo ścigane z urzędu; ten sam obowiązek dotyczy organów Milicji Obywatelskiej.

§ 2Oskarżyciel powinien wyjednać zezwolenie na ściganie określonej osoby, jeżeli zezwolenia

takiego wymaga szczególny przepis ustawy.

§ 3W sprawach o przestępstwa ścigane na wniosek wszczyna się postępowanie w razie złożenia

wniosku; postępowanie toczy się wówczas z urzędu.

§ 4W razie złożenia wniosku o ściganie niektórych tylko sprawców przestępstwa oskarżyciel

publiczny jest obowiązany również do ścigania współsprawców, podżegaczy, pomocników oraz innych osób, których przestępstwo pozostaje w ścisłym związku z przestępstwem sprawcy wskazanego we wniosku, o czym należy uprzedzić osobę zgłaszającą wniosek.

Przepisu tego nie stosuje się do najbliższych osoby zgłaszającej wniosek.

Art. 6

Sąd wszczyna postępowanie na żądanie uprawnionego oskarżyciela.

Art. 7

§ 1Milicja Obywatelska w zakresie postępowania karnego wykonuje polecenia sądu i prokuratora

oraz prowadzi pod nadzorem prokuratora postępowanie przygotowawcze.

§ 2Wszystkie instytucje państwowe i społeczne są obowiązane w zakresie swego działania

do udzielania pomocy organom prowadzącym postępowanie karne.

Art. 8

§ 1W postępowaniu należy ustalić tożsamość oskarżonego, jego wiek, stosunki rodzinne

i majątkowe, wykształcenie, zawód i zatrudnienie oraz zebrać dane o karalności, a w miarę potrzeby dane co do właściwości charakteru oskarżonego, jego warunków osobistych oraz sposobu życia.

§ 2Co do oskarżonego żołnierza i funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej należy ponadto

zebrać dane dotyczące przebiegu służby, wyróżnień oraz ukarań dyscyplinarnych.

Art. 9

Oskarżonemu przysługuje prawo do obrony i prawo do korzystania z pomocy obrońcy.

Art. 10

§ 1Jeżeli organ prowadzący postępowanie jest obowiązany pouczyć uczestników postępowania

o ciążących obowiązkach i o przysługujących im uprawnieniach, brak takiego pouczenia lub mylne pouczenie nie może wywoływać ujemnych skutków procesowych dla osoby, której to dotyczy.

§ 2Organ prowadzący postępowanie powinien ponadto w miarę potrzeby udzielać uczestnikom

postępowania informacji o ciążących obowiązkach i o przysługujących im uprawnieniach także w wypadkach, gdy ustawa wyraźnie takiego obowiązku nie stanowi.

Art. 11Nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy zachodzi okoliczność wyłączająca

postępowanie, a w szczególności gdy:

1)czynu nie popełniono albo czyn nie zawiera ustawowych znamion czynu zabronionego oraz gdy ustawa uznaje, że sprawca nie popełnia przestępstwa,
2)ustawa określa, że czyn nie stanowi przestępstwa z powodu jego znikomego niebezpieczeństwa społecznego albo że sprawca nie podlega karze,
3)sprawca nie podlega orzecznictwu sądów karnych,
4)brak skargi uprawnionego oskarżyciela albo zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej,
5)oskarżony zmarł,
6)nastąpiło przedawnienie,
7)postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie ukończone lub wcześniej wszczęte toczy się.

Art. 12Odmawiając wszczęcia postępowania lub umarzając je, sąd lub prokurator, jeżeli dopatruje

się czynu naruszającego obowiązki służbowe lub zasady współżycia społecznego, może przekazać sprawę sądowi społecznemu albo innemu organowi właściwemu do rozpoznawania spraw tego rodzaju.

Art. 13W razie stwierdzenia w toku postępowania poważnego uchybienia w czynnościach instytucji

państwowej lub społecznej, a zwłaszcza gdy uchybienie to sprzyja popełnianiu przestępstw, sąd, prokurator lub Milicja Obywatelska zawiadamia o uchybieniu tym organ powołany do nadzoru nad daną jednostką organizacyjną, a w razie potrzeby zawiadamia organ kontroli; organ zawiadamiający może żądać wyjaśnień co do stwierdzonego uchybienia.

Art. 14O wszczęciu i ukończeniu postępowania toczącego się z urzędu przeciw osobom zatrudnionym

w instytucjach państwowych i społecznych, uczniom i słuchaczom szkół wszystkich stopni oraz żołnierzom należy bezzwłocznie zawiadomić przełożonych tych osób.

Art. 15

§ 1

Jeżeli zachodzi długotrwała przeszkoda uniemożliwiająca prowadzenie postępowania, a w szczególności jeżeli nie można ująć oskarżonego albo nie może on brać udziału w postępowaniu z powodu choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby, postępowanie zawiesza się na czas trwania przeszkody.

§ 2

Na postanowienie co do zawieszenia postępowania przysługuje zażalenie.

§ 3W czasie zawieszenia postępowania należy jednak dokonać odpowiednich czynności w celu

zabezpieczenia dowodów przed ich utratą lub zniekształceniem.

Dział II

Sąd

Rozdział 1

Właściwość i skład sądu

Art. 16Sąd powiatowy orzeka w pierwszej instancji we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw

przekazanych ustawą do właściwości innego sądu.

Art. 17

§ 1Sąd wojewódzki orzeka w pierwszej instancji w sprawach o następujące przestępstwa:

1)o zbrodnie przewidziane w Kodeksie karnym oraz w ustawach szczególnych, z wyjątkiem spraw o zbrodnie określone w art. 210 § 1 Kodeksu karnego,
2)o występki określone w rozdziale XIX oraz w art. 140 § 1, art. 148 § 2, art. 149, 150, 227 § 2, art. 260 § 2 i art. 276 Kodeksu karnego,
3)o występki, które z mocy przepisu szczególnego należą do właściwości sądu wojewódzkiego.

§ 2Sąd wojewódzki może na wniosek prokuratora wojewódzkiego albo z urzędu rozpoznać jako

sąd pierwszej instancji sprawę o każde przestępstwo, jeżeli uzna to za stosowne ze względu na szczególną wagę lub zawiłość sprawy.

§ 3Sąd wojewódzki rozpoznaje ponadto środki odwoławcze od orzeczeń i zarządzeń wydanych

w pierwszej instancji w sądzie powiatowym oraz inne sprawy przekazane mu przez ustawę.

Art. 18Sąd Najwyższy rozpoznaje:

1)środki odwoławcze od orzeczeń i zarządzeń wydanych w pierwszej instancji w sądzie wojewódzkim,
2)rewizje nadzwyczajne,
3)inne sprawy przekazane mu przez ustawę.

Art. 19

§ 1Na rozprawie głównej sąd orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, jeżeli

ustawa nie stanowi inaczej. Prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy należącej do właściwości danego sądu jako pierwszej instancji w składzie trzech sędziów, jeżeli uzna to za potrzebne ze względu na szczególną zawiłość sprawy.

§ 2W sprawach o przestępstwa, za które ustawa przewiduje karę śmierci, sąd orzeka w składzie

dwóch sędziów i trzech ławników; rewizję od wyroku orzekającego karę śmierci albo wnoszącą o wymierzenie takiej kary rozpoznaje sąd w składzie pięciu sędziów.

Art. 20

§ 1

Na rozprawie rewizyjnej oraz na posiedzeniu sąd orzeka w składzie trzech sędziów, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Prezes sądu może jednak zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu sądu pierwszej instancji w składzie jednego sędziego i dwóch ławników.

§ 2Sąd powiatowy orzeka na posiedzeniu w składzie jednego sędziego. Prezes sądu może

jednak zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie jednego sędziego i dwóch ławników.

Art. 21

§ 1

Miejscowo właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd, w którego okręgu popełniono przestępstwo.

§ 2Jeżeli przestępstwo popełniono na polskim statku wodnym lub powietrznym, a § 1 nie

może mieć zastosowania, właściwy jest sąd macierzystego portu statku.

§ 3Jeżeli przestępstwo popełniono w okręgu kilku sądów, właściwy jest ten z nich, w którym

wszczęto najpierw postępowanie.

Art. 22

§ 1Jeżeli nie można ustalić miejsca popełnienia przestępstwa, właściwy jest sąd, w którego

okręgu:

1)ujawniono przestępstwo,
2)ujęto oskarżonego,
3)oskarżony przed popełnieniem przestępstwa stale mieszkał lub czasowo przebywał - zależnie od tego, w którym z tych sądów najpierw wszczęto postępowanie.

§ 2

Przepis § 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli przestępstwo popełniono za granicą.

§ 3

Jeżeli nie można ustalić właściwości miejscowej sądu według przepisów poprzedzających, sprawę rozpoznaje sąd właściwy dla dzielnicy Śródmieście m. st. Warszawy.

Art. 23

§ 1Jeżeli tę samą osobę oskarżono o kilka przestępstw, a sprawy należą do właściwości

różnych sądów tego samego rzędu, właściwy jest sąd, w którym najpierw wszczęto postępowanie.

§ 2Jeżeli sprawy należą do właściwości sądów różnego rzędu, sprawę rozpoznaje sąd wyższego

rzędu.

Art. 24

§ 1Sąd właściwy dla sprawców przestępstw jest również właściwy dla pomocników, podżegaczy

oraz innych osób, których przestępstwo pozostaje w ścisłym związku z przestępstwem sprawcy, jeżeli postępowanie przeciwko nim toczy się jednocześnie.

§ 2

Sprawy osób wymienionych w § 1 powinny być połączone we wspólnym postępowaniu; art.

23 stosuje się odpowiednio.

§ 3Jeżeli zachodzą okoliczności utrudniające łączne rozpoznanie spraw, o których mowa

w § 1 i 2, można wyłączyć i odrębnie rozpoznać sprawę poszczególnych osób lub o poszczególne czyny; sprawa wyłączona podlega rozpoznaniu przez sąd właściwy według zasad ogólnych.

Art. 25

§ 1Sąd bada z urzędu swą właściwość, a w razie stwierdzenia swej niewłaściwości przekazuje

sprawę właściwemu sądowi lub innemu organowi.

§ 2Jeżeli sąd na rozprawie głównej stwierdza, że nie jest właściwy miejscowo lub że właściwy

jest sąd niższego rzędu, może przekazać sprawę innemu sądowi jedynie wtedy, gdy powstaje konieczność odroczenia rozprawy.

§ 3

Na postanowienie w kwestii właściwości przysługuje zażalenie.

Art. 26

Sąd wyższego rzędu nad sądem właściwym może przekazać sprawę innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli większość osób, które należy wezwać na rozprawę, zamieszkuje blisko tego sądu, a z dala od sądu właściwego.

Art. 27Sąd Najwyższy może z inicjatywy właściwego sądu lub na wniosek prokuratora przekazać

sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości.

Art. 28

§ 1Spór o właściwość między sądami równorzędnymi rozstrzyga ostatecznie sąd wyższego

rzędu nad sądem, który pierwszy wszczął spór.

§ 2

W czasie trwania sporu każdy z tych sądów przedsiębierze czynności nie cierpiące zwłoki.

Art. 29Jeżeli sąd wojskowy przekaże sprawę sądowi powszechnemu lub nie przyjmie sprawy przekazanej

mu przez sąd powszechny, sprawę rozpoznaje sąd powszechny.

Rozdział 2

Wyłączenie sędziego

Art. 30

§ 1Sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli:

1)sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio,
2)jest małżonkiem strony lub pokrzywdzonego albo ich obrońcy, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego,
3)jest krewnym lub powinowatym w linii prostej, a w linii bocznej aż do stopnia pomiędzy dziećmi rodzeństwa osób wymienionych w pkt 2 albo jest związany z jedną z tych osób węzłem przysposobienia, opieki lub kurateli,
4)był świadkiem czynu, o który sprawa się toczy, albo w tej samej sprawie był przesłuchany w charakterze świadka lub występował jako biegły,
5)brał udział w sprawie jako prokurator, obrońca, pełnomocnik, przedstawiciel ustawowy strony, przedstawiciel społeczny albo prowadził postępowanie przygotowawcze,
6)uczestniczył w niższej instancji w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał zaskarżone zarządzenie,
7)brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone, a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania.

§ 2

Powody wyłączenia trwają mimo ustania uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli.

§ 3Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego wnioskiem o wznowienie lub

zaskarżonego w trybie rewizji nadzwyczajnej, nie może orzekać co do tego wniosku lub tej rewizji.

Art. 31

§ 1Sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli pomiędzy nim a jedną ze stron zachodzi stosunek osobisty

tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwość co do bezstronności tego sędziego.

§ 2Wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony na podstawie § 1 po rozpoczęciu przewodu

sądowego, pozostawia się bez rozpoznania, chyba że przyczyna wyłączenia powstała lub stała się stronie wiadoma dopiero po rozpoczęciu przewodu.

Art. 32

§ 1

Wyłączenie następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek strony.

§ 2Jeżeli sędzia uznaje, że zachodzi przyczyna wyłączająca go z mocy art. 30, wyłącza

się, składając oświadczenie na piśmie do akt, a na jego miejsce wstępuje inny sędzia.

§ 3Sędzia, co do którego zgłoszono wniosek o wyłączenie na podstawie art. 31, może złożyć

do akt stosowne oświadczenie na piśmie i powstrzymuje się od udziału w sprawie; jest jednak obowiązany przedsięwziąć czynności nie cierpiące zwłoki.

§ 4

Poza wypadkiem określonym w § 2 o wyłączeniu orzeka sąd, przed którym toczy się postępowanie; w składzie orzekającym w kwestii wyłączenia nie może brać udziału sędzia, którego dotyczy wyłączenie. W razie niemożności utworzenia takiego składu sądu orzeka w kwestii wyłączenia sąd wyższego rzędu.

Art. 33

Jeżeli z powodu wyłączenia sędziów rozpoznanie sprawy w danym sądzie jest niemożliwe, sąd wyższego rzędu przekazuje sprawę innemu sądowi równorzędnemu.

Art. 34

Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się odpowiednio do ławników.

Dział III

Strony, obrońcy, pełnomocnicy i przedstawiciel społeczny

Rozdział 3

Oskarżyciel publiczny

Art. 35

§ 1

Oskarżycielem publicznym przed wszystkimi sądami jest prokurator.

§ 2Prawo wykonywania czynności oskarżyciela publicznego przysługuje także innym organom

w granicach ustawowego upoważnienia.

Art. 36

Odstąpienie oskarżyciela publicznego od oskarżenia nie wiąże sądu.

Art. 37W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego udział prokuratora jest

obowiązkowy w rozprawie, jeżeli ustawa inaczej nie stanowi.

Art. 38

§ 1

Art. 30§ 1 pkt 1-4 oraz § 2, a także art. 31 i 32 stosuje się odpowiednio do prowadzącego

postępowanie przygotowawcze oraz do oskarżyciela publicznego.

§ 2Osoby wymienione w § 1 ulegają również wyłączeniu, jeżeli brały udział w sprawie w

charakterze sędziego, obrońcy, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego strony.

Art. 39

§ 1O wyłączeniu oskarżyciela publicznego albo prowadzącego postępowanie przygotowawcze

rozstrzyga prokurator bezpośrednio przełożony lub nadzorujący postępowanie. W razie wyłączenia oskarżyciela publicznego tenże prokurator wyznacza innego oskarżyciela.

§ 2Czynności dokonane przez osobę podlegającą wyłączeniu, zanim ono nastąpiło, nie są

z tej przyczyny bezskuteczne.

Rozdział 4

Pokrzywdzony

Art. 40

§ 1Pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio

naruszone lub zagrożone przez przestępstwo.

§ 2Pokrzywdzonym może być także instytucja państwowa lub społeczna, choćby nie miała

osobowości prawnej.

Art. 41

§ 1W sprawach o przestępstwa, które wyrządziły szkodę w mieniu społecznym, jeżeli nie

działa organ pokrzywdzonej instytucji państwowej lub społecznej, prawa pokrzywdzonego wykonywać mogą organy inspekcji i kontroli państwowej, które w zakresie swego działania ujawniły przestępstwo lub wystąpiły o wszczęcie postępowania karnego.

§ 2Za pokrzywdzonego uważa się także zakład ubezpieczeń w zakresie, w jakim pokrył szkodę

wyrządzoną pokrzywdzonemu przez przestępstwo.

Art. 42

§ 1Za pokrzywdzonego, który nie jest osobą fizyczną, czynności procesowych dokonuje organ

uprawniony do działania w jego imieniu.

§ 2

Jeżeli pokrzywdzony jest małoletni albo ubezwłasnowolniony całkowicie lub częściowo, prawa jego wykonuje przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje.

Art. 43W razie śmierci pokrzywdzonego prawa, które by mu przysługiwały, mogą wykonywać jego

małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo oraz osoba przysposabiająca i przysposobiona.

Rozdział 5

Oskarżyciel posiłkowy

Art. 44

§ 1W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego pokrzywdzony może po wniesieniu

przez oskarżyciela publicznego aktu oskarżenia aż do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego w pierwszej instancji złożyć oświadczenie na piśmie lub do protokołu rozprawy, że chce działać w charakterze oskarżyciela posiłkowego.

§ 2Oskarżycielowi posiłkowemu przysługuje prawo udziału w postępowaniu sądowym w charakterze

strony.

Art. 45

§ 1Sąd dopuszcza oskarżyciela posiłkowego do udziału w postępowaniu, jeżeli uzna, że

jego udział leży w interesie wymiaru sprawiedliwości. Sąd odmawia dopuszczenia oskarżyciela posiłkowego do udziału w postępowaniu, jeżeli oświadczenie pochodzi od osoby nieuprawnionej lub zostało złożone po terminie.

§ 2

Sąd pozbawia oskarżyciela posiłkowego jego praw, gdy na rozprawie wyjdzie na jaw, że nie jest on osobą uprawnioną lub że oświadczenie zostało złożone po terminie albo że udział tego oskarżyciela znacznie utrudnia postępowanie.

§ 3

Na postanowienie sądu zażalenie nie przysługuje.

Art. 46W razie zrzeczenia się swoich uprawnień oskarżyciel posiłkowy nie może ponownie przyłączyć

się do postępowania.

Art. 47Odstąpienie oskarżyciela publicznego od oskarżenia nie pozbawia uprawnień oskarżyciela

posiłkowego, który przyłączył się do postępowania.

Art. 48Śmierć oskarżyciela posiłkowego nie tamuje biegu postępowania; osoby wymienione w

art. 43 mogą zgłosić udział w postępowaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego w każdym stadium postępowania, a w kwestii ich dopuszczenia orzeka sąd.

Rozdział 6

Oskarżyciel prywatny

Art. 49

§ 1Pokrzywdzony może jako oskarżyciel prywatny wnosić i popierać oskarżenie o przestępstwa

ścigane z oskarżenia prywatnego.

§ 2Inny pokrzywdzony tym samym czynem może aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie

głównej przyłączyć się do toczącego się postępowania.

Art. 50

§ 1W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego prokurator może wszcząć

postępowanie albo przyłączyć się do postępowania już wszczętego, jeżeli według jego oceny wymaga tego interes społeczny.

§ 2Postępowanie toczy się wówczas z urzędu, a pokrzywdzony, który przedtem wniósł oskarżenie

prywatne, korzysta z praw oskarżyciela posiłkowego; do pokrzywdzonego, który przedtem nie wniósł oskarżenia prywatnego, stosuje się art. 44-47.

§ 3Jeżeli prokurator, który przyłączył się do postępowania, odstąpił od oskarżenia, pokrzywdzony

powraca w dalszym postępowaniu do praw oskarżyciela prywatnego.

§ 4Pokrzywdzony, który nie wniósł oskarżenia, może w terminie zawitym 14 dni od daty

powiadomienia go o odstąpieniu prokuratora od ścigania złożyć akt oskarżenia lub oświadczenie, że podtrzymuje oskarżenie jako prywatne, a gdyby takiego oświadczenia nie złożył, sąd umarza postępowanie.

Art. 51

§ 1W razie śmierci oskarżyciela prywatnego postępowanie zawiesza się, a osoby wymienione

w art. 43 mogą wstąpić w prawa zmarłego.

§ 2Jeżeli w terminie zawitym 3 miesięcy od dnia śmierci oskarżyciela prywatnego osoba

uprawniona nie wstąpi w prawa zmarłego, sąd umarza postępowanie.

Rozdział 7

Powód cywilny

Art. 52Pokrzywdzony może aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej wytoczyć

przeciw oskarżonemu powództwo cywilne w celu dochodzenia w postępowaniu karnym roszczeń majątkowych wynikających bezpośrednio z popełnienia przestępstwa.

Art. 53

§ 1W razie śmierci pokrzywdzonego powództwo cywilne o roszczenia majątkowe wynikające

z popełnienia przestępstwa mogą wytoczyć przeciwko oskarżonemu osoby wymienione w art. 43 w terminie określonym w art. 52.

§ 2W razie śmierci powoda cywilnego osoby, o których mowa w art. 43, mogą wstąpić w prawa

zmarłego, jednakże niewstąpienie tych osób nie tamuje biegu postępowania; sąd wydając orzeczenie kończące postępowanie pozostawia wówczas powództwo cywilne bez rozpoznania.

Art. 54Prokurator może w terminie przewidzianym w art. 52 wytoczyć powództwo cywilne na rzecz

pokrzywdzonego lub osoby, o której mowa w art. 53 § 1, albo popierać wytoczone przez pokrzywdzonego lub tę osobę powództwo, jeżeli według oceny prokuratora wymaga tego interes społeczny.

Art. 55

§ 1Sąd przed rozpoczęciem przewodu sądowego odmawia przyjęcia powództwa cywilnego, jeżeli:

1)powództwo cywilne jest z mocy przepisu szczególnego niedopuszczalne,
2)roszczenie nie ma bezpośredniego związku z zarzutem oskarżenia,
3)powództwo zostało wniesione przez osobę nieuprawnioną,
4)to samo roszczenie jest przedmiotem innego postępowania lub o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono,
5)powództwo nie zostało należycie opłacone.

§ 2Jeżeli pozew odpowiada warunkom formalnym, a nie zachodzą okoliczności wymienione

w § 1, sąd orzeka o przyjęciu powództwa cywilnego.

§ 3Mimo przyjęcia powództwa cywilnego sąd pozostawia je bez rozpoznania, jeżeli po rozpoczęciu

przewodu sądowego ujawni się okoliczność wymieniona w § 1.

§ 4Na odmowę przyjęcia powództwa cywilnego lub na pozostawienie go bez rozpoznania na

podstawie § 3 zażalenie nie przysługuje.

Art. 56Powód cywilny może dowodzić istnienia tylko tych okoliczności, na których opiera swoje

roszczenie.

Art. 57

§ 1

Jeżeli sąd odmówił przyjęcia powództwa cywilnego lub pozostawił je bez rozpoznania, powód cywilny może dochodzić swego roszczenia w postępowaniu cywilnym.

§ 2Jeżeli w terminie zawitym 30 dni od daty odmowy przyjęcia lub pozostawienia powództwa

cywilnego bez rozpoznania powód cywilny wniesie o przekazanie pozwu sądowi właściwemu do rozpoznawania spraw cywilnych, za dzień zgłoszenia roszczenia uważa się dzień wniesienia pozwu w postępowaniu karnym.

Art. 58W razie zawieszenia postępowania przed sądem karnym powód cywilny może żądać przekazania

wytoczonego powództwa sądowi właściwemu do rozpoznawania spraw cywilnych.

Art. 59

§ 1

Jeżeli powództwo cywilne zostało zgłoszone już w toku postępowania przygotowawczego, organ prowadzący postępowanie załącza pozew do akt sprawy, a postanowienie co do przyjęcia powództwa wydaje sąd dopiero po wpłynięciu sprawy z aktem oskarżenia; za dzień zgłoszenia roszczenia uważa się wówczas dzień zgłoszenia powództwa.

§ 2

Jeżeli wraz z powództwem cywilnym został zgłoszony wniosek o zabezpieczenie roszczenia, w przedmiocie tego wniosku orzeka prokurator.

§ 3

Na postanowienie co do zabezpieczenia roszczenia przysługuje zażalenie.

§ 4W razie umorzenia, warunkowego umorzenia lub zawieszenia postępowania przygotowawczego

pokrzywdzony w terminie zawitym 30 dni od daty doręczenia postanowienia może żądać przekazania sprawy sądowi właściwemu do rozpoznawania spraw cywilnych. Jeżeli pokrzywdzony w terminie tym żądania nie zgłosi, zabezpieczenie upada, a wniesiony poprzednio pozew nie wywołuje skutków prawnych.

Art. 60W kwestiach dotyczących powództwa cywilnego, a nie unormowanych przez przepisy niniejszego

kodeksu, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.

Rozdział 8

Oskarżony

Art. 61

§ 1Za podejrzanego uważa się osobę, co do której wydano postanowienie o przedstawieniu

zarzutów, a za oskarżonego - osobę, przeciwko której wniesiono akt oskarżenia.

§ 2Jeżeli kodeks niniejszy używa w znaczeniu ogólnym określenia „oskarżony”, odpowiednie

przepisy mają zastosowanie także do podejrzanego.

Art. 62

Jeżeli oskarżony nie zna języka polskiego, postanowienie o przedstawieniu zarzutów, akt oskarżenia oraz orzeczenia podlegające zaskarżeniu lub kończące postępowanie doręcza się lub ogłasza oskarżonemu wraz z tłumaczeniem.

Art. 63Oskarżony ma prawo składać wyjaśnienia, może jednak bez podania powodów odmówić odpowiedzi

na poszczególne pytania lub odmówić składania wyjaśnień.

Art. 64

§ 1Oskarżony tymczasowo aresztowany może porozumiewać się ze swym obrońcą podczas nieobecności

innych osób oraz korespondencyjnie.

§ 2W postępowaniu przygotowawczym prokurator udzielając zezwolenia na porozumienie może

zastrzec, że będzie przy tym obecny sam lub osoba przez niego upoważniona, a w wyjątkowych wypadkach może zezwolenia odmówić. Zastrzeżenie takie lub odmowa nie może nastąpić po zawiadomieniu podejrzanego i jego obrońcy o terminie końcowego zaznajomienia z materiałami postępowania, choćby następnie prokurator zarządził ich uzupełnienie.

Art. 65

§ 1Jeżeli jest to potrzebne dla celów dowodowych, oskarżony jest obowiązany poddać się:

1)oględzinom zewnętrznym ciała oraz innym badaniom nie połączonym z naruszeniem integralności ciała; w szczególności wolno od oskarżonego pobrać odciski, fotografować go oraz okazać go w celach rozpoznawczych innym osobom w odpowiednio odtworzonych warunkach,
2)badaniom psychologicznym i psychiatrycznym oraz badaniom połączonym z dokonaniem zabiegów na jego ciele - z wyjątkiem chirurgicznych - pod warunkiem, że dokonywane są przez uprawnionego do tego pracownika służby zdrowia z zachowaniem wskazań wiedzy lekarskiej i nie zagrażają zdrowiu oskarżonego; w szczególności oskarżony jest obowiązany przy zachowaniu tych warunków poddać się pobraniu krwi lub wydzielin organizmu.

§ 2Minister Zdrowia i Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości, Ministrem

Spraw Wewnętrznych oraz Prokuratorem Generalnym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej określi w drodze rozporządzenia szczegółowo warunki i sposób dokonywania badań lekarskich oskarżonego.

Art. 66

§ 1Oskarżony, który pozostaje na wolności, jest obowiązany stawić się na każde wezwanie

w toku postępowania karnego oraz zawiadamiać organ prowadzący postępowanie o każdej zmianie miejsca swego zamieszkania lub dłużej trwającego pobytu, o czym należy oskarżonego uprzedzić przy pierwszym przesłuchaniu.

§ 2

W razie nie usprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżonego można sprowadzić go przymusowo.

Art. 67Jeżeli oskarżony jest nieletni lub ubezwłasnowolniony, jego przedstawiciel ustawowy

lub osoba, pod której pieczą oskarżony pozostaje, może podejmować na jego korzyść wszelkie czynności procesowe, a przede wszystkim wnosić środki zaskarżenia, składać wnioski oraz ustanowić obrońcę.

Art. 68

Oskarżony może mieć jednocześnie nie więcej niż trzech obrońców.

Art. 69Oskarżony, który nie ma obrońcy z wyboru, może żądać, aby mu wyznaczono obrońcę z

urzędu, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny ponieść kosztów obrony.

Art. 70

§ 1W postępowaniu karnym oskarżony musi mieć obrońcę, jeżeli:

1)jest głuchy, niemy lub niewidomy,
2)zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności.

§ 2

W wypadkach, o których mowa w § 1, udział obrońcy w rozprawie jest obowiązkowy.

Art. 71Oskarżony musi mieć obrońcę w postępowaniu przed sądem wojewódzkim jako sądem pierwszej

instancji. Udział obrońcy na rozprawie głównej jest obowiązkowy, a na rozprawie rewizyjnej przed Sądem Najwyższym, jeżeli prezes Sądu lub Sąd uzna to za konieczne.

Rozdział 9

Obrońcy i pełnomocnicy

Art. 72Obrońcą może być jedynie osoba uprawniona do obrony według przepisów ustawy o ustroju

adwokatury.

Art. 73

§ 1Obrońcę ustanawia oskarżony; do czasu ustanowienia obrońcy przez oskarżonego pozbawionego

wolności obrońcę może ustanowić osoba najbliższa dla oskarżonego.

§ 2Upoważnienie do obrony może być udzielone na piśmie albo przez oświadczenie do protokołu

organu prowadzącego postępowanie karne.

Art. 74

§ 1

Jeżeli oskarżony, w wypadkach przewidzianych w art. 69 i 70, nie ma obrońcy z wyboru, w toku postępowania przygotowawczego prezes sądu właściwego do rozpoznania sprawy, a w postępowaniu sądowym prezes sądu wyznacza obrońcę z urzędu lub zespół adwokacki, którego kierownik deleguje obrońcę.

§ 2

W postępowaniu sądowym § 1 stosuje się również w wypadku określonym w art. 71.

Art. 75

§ 1

Ustanowienie obrońcy lub wyznaczenie obrońcy z urzędu odnosi się do całego postępowania, nie wyłączając czynności po uprawomocnieniu się orzeczenia, jeżeli nie zawiera ograniczeń.

§ 2Wyznaczenie obrońcy z urzędu nakłada na obrońcę obowiązek podejmowania czynności procesowych

aż do prawomocnego zakończenia postępowania. Jeżeli jednak czynności należy dokonać poza siedzibą lub miejscem zamieszkania obrońcy z urzędu, prezes sądu, przed którym ma być dokonana czynność, a w postępowaniu przygotowawczym prezes sądu powiatowego miejsca czynności wyznacza dla dokonania tej czynności na wniosek dotychczasowego obrońcy innego obrońcę spośród miejscowych adwokatów lub zespół adwokacki, którego kierownik deleguje obrońcę.

Art. 76

Obrońca może bronić kilku oskarżonych, jeżeli ich interesy nie pozostają w sprzeczności.

Art. 77

§ 1

Obrońca może przedsiębrać czynności procesowe jedynie na korzyść oskarżonego.

§ 2

Udział obrońcy w postępowaniu nie wyłącza osobistego udziału w nim oskarżonego.

Art. 78W razie oczywistego naruszenia przez obrońcę jego obowiązków, zwłaszcza w zakresie

obrony, sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator zawiadamia o tym radę adwokacką.

Art. 79

§ 1

Do pełnomocnika stosuje się odpowiednio art. 68, 72, 73, 75, 76 i 77 § 2.

§ 2Pełnomocnikiem instytucji państwowej lub społecznej może być także radca prawny lub

inny pracownik tej instytucji lub jej organu nadrzędnego.

Art. 80W kwestiach dotyczących pełnomocnika, a nie uregulowanych przez przepisy postępowania

karnego, stosuje się odpowiednio przepisy obowiązujące w postępowaniu cywilnym.

Rozdział 10

Przedstawiciel społeczny

Art. 81

§ 1W postępowaniu sądowym do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego w pierwszej instancji

udział w postępowaniu może zgłosić przedstawiciel organizacji społecznej, jeżeli zachodzi potrzeba obrony interesu społecznego, objętego zadaniami statutowymi tej organizacji, w szczególności w sprawach dotyczących ochrony mienia społecznego lub praw obywateli.

§ 2Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Prokuratorem Generalnym Polskiej Rzeczypospolitej

Ludowej ustali w drodze rozporządzenia wykaz organizacji społecznych oraz określi ogniwa tych organizacji, które mogą zgłosić udział swego przedstawiciela w postępowaniu karnym.

§ 3W zgłoszeniu organizacja społeczna wskazuje osobę przedstawiciela, który ma reprezentować

tę organizację, a przedstawiciel powinien złożyć odpowiednie pisemne upoważnienie.

§ 4Sąd dopuszcza przedstawiciela organizacji społecznej, jeżeli uzna, że jego udział

w postępowaniu sądowym leży w interesie wymiaru sprawiedliwości.

Art. 82Dopuszczony do udziału w postępowaniu sądowym przedstawiciel organizacji społecznej

może w toku tego postępowania, a zwłaszcza na rozprawie wypowiedzieć się i zgłaszać wnioski w kwestiach, w których pragnie zająć stanowisko ze względu na interes społeczny.

Art. 83Jeżeli oskarżony jest żołnierzem albo funkcjonariuszem służby zorganizowanej na zasadach

dyscypliny wojskowej, udział w postępowaniu sądowym może zgłosić delegat wybrany w tym celu przez kolektyw żołnierski lub pracowników służby; wybór delegata zatwierdza dowódca lub przełożony jednostki, wystawiając stosownej treści zaświadczenie.

Art. 84

Przedstawiciel organizacji społecznej lub delegat kolektywu, w którym oskarżony pracuje, odbywa służbę wojskową lub się uczy, może zgłosić gotowość udzielenia poręczenia lub roztoczenia dozoru nad oskarżonym, przedstawiając stosownej treści uchwałę organizacji lub kolektywu.

Dział IV

Czynności procesowe

Rozdział 11

Orzeczenia i zarządzenia

Art. 85

Podstawę orzeczenia może stanowić tylko całokształt okoliczności ujawnionych w postępowaniu, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Art. 86

§ 1

Jeżeli ustawa nie wymaga wydania wyroku, sąd wydaje postanowienie.

§ 2W kwestiach nie wymagających postanowienia prezes sądu wydaje zarządzenie. Zarządzenia

może wydawać również przewodniczący wydziału oraz upoważniony sędzia.

Art. 87

Sąd orzeka na rozprawie w wypadkach przewidzianych przez ustawę, a w innych - na posiedzeniu.

Orzeczenia podejmowane na posiedzeniu mogą zapadać również na rozprawie.

Art. 88W posiedzeniu może wziąć udział prokurator lub zgłosić wniosek na piśmie; inne strony

mogą wziąć udział w posiedzeniu, jeżeli ustawa to przewiduje.

Art. 89Jeżeli przed wydaniem postanowienia na posiedzeniu zachodzi potrzeba sprawdzenia okoliczności

faktycznych, sąd dokonuje tego sam lub w tym celu wyznacza ze składu orzekającego sędziego albo wzywa do wykonania określonych czynności właściwy miejscowo sąd powiatowy.

Art. 90

§ 1Uzasadnienie orzeczenia należy sporządzić na piśmie wraz z samym orzeczeniem, jeżeli

ustawa nie stanowi inaczej.

§ 2

Zarządzenie wymaga pisemnego uzasadnienia, jeżeli podlega zaskarżeniu.

§ 3Nie wymaga uzasadnienia dopuszczenie dowodu, jak również uwzględnienie wniosku, któremu

inna strona nie sprzeciwiała się, chyba że orzeczenie podlega zaskarżeniu.

Art. 91

§ 1

Orzeczenie lub zarządzenie wydane na rozprawie ogłasza się ustnie.

§ 2

Orzeczenie lub zarządzenie wydane poza rozprawą należy doręczyć prokuratorowi i stronie, której przysługuje środek zaskarżenia, jeżeli nie brali oni udziału w posiedzeniu lub nie byli obecni przy ogłoszeniu; w innych wypadkach o treści orzeczenia lub zarządzenia należy powiadomić strony.

§ 3

Wyrok zapadły na posiedzeniu doręcza się stronom.

§ 4Jeżeli ustawa nie zwalnia od równoczesnego sporządzenia uzasadnienia, orzeczenie doręcza

się lub ogłasza wraz z uzasadnieniem

§ 5

Jeżeli sprawę rozpoznano z wyłączeniem jawności ze względu na ważny interes państwa, zamiast uzasadnienia doręcza się zawiadomienie, że uzasadnienie zostało sporządzone.

§ 6Po ogłoszeniu lub przy doręczeniu orzeczenia należy pouczyć uczestników procesu o

przysługującym im prawie, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia lub o tym, że orzeczenie nie podlega zaskarżeniu.

Art. 92

§ 1Oczywiste omyłki pisarskie i rachunkowe oraz w obliczeniu terminów w orzeczeniu lub

zarządzeniu albo w ich uzasadnieniu można sprostować w każdym czasie.

§ 2Sprostowania dokonuje organ, który popełnił omyłkę. Jeżeli postępowanie toczy się

przed sądem odwoławczym, sąd ten może z urzędu sprostować orzeczenie sądu pierwszej instancji.

§ 3Sprostowanie orzeczenia następuje w drodze postanowienia, a sprostowanie zarządzenia

-w drodze zarządzenia.

§ 4Na wydane w pierwszej instancji postanowienie i zarządzenie co do tego sprostowania

przysługuje zażalenie.

Art. 93W postępowaniu przygotowawczym stosuje się odpowiednio art. 86 § 2, art. 91 § 2 oraz

art. 92 § 2.

Art. 94

§ 1Sąd, który orzekał co do roszczeń majątkowych, nadaje na żądanie osoby uprawnionej

klauzulę wykonalności orzeczeniu podlegającemu wykonaniu w drodze egzekucji.

§ 2Za orzeczenie co do roszczeń majątkowych uważa się również nałożony przez sąd obowiązek

naprawienia szkody, jeżeli sąd zarządził wykonanie warunkowo zawieszonej kary.

Rozdział 12

Narada i głosowanie

Art. 95

§ 1Przebieg narady i głosowania nad orzeczeniem jest tajny, a zwolnienie od zachowania

w tym względzie tajemnicy nie jest dopuszczalne.

§ 2Podczas narady i głosowania oprócz członków składu orzekającego może być obecny jedynie

protokolant, chyba że przewodniczący uzna jego obecność za zbędną.

§ 3

Z przebiegu narady i głosowania nie sporządza się protokołu.

Art. 96

§ 1Naradą i głosowaniem kieruje przewodniczący, a jeżeli co do porządku i sposobu narady

oraz głosowania podniesione zostaną wątpliwości, rozstrzyga je skład orzekający.

§ 2Po naradzie przewodniczący zbiera głosy poczynając od najmłodszego, najpierw od ławników

według ich wieku, następnie od sędziów według ich starszeństwa służbowego, a sam głosuje ostatni. Sprawozdawca, jeżeli jest wyznaczony, głosuje pierwszy.

Art. 97Narada i głosowanie nad wyrokiem odbywają się osobno co do winy i kwalifikacji prawnej

czynu, co do kary i co do innych kwestii.

Art. 98

§ 1

Orzeczenia zapadają większością głosów.

§ 2Jeżeli zdania tak się podzielą, że żadne z nich nie uzyska większości, zdanie najmniej

korzystne dla oskarżonego przyłącza się do zdania najbardziej doń zbliżonego, aż do uzyskania większości.

Art. 99Sędzia, który głosował przeciwko uznaniu oskarżonego za winnego, może wstrzymać się

od głosowania nad karą; wówczas głos tego sędziego przyłącza się do zdania najprzychylniejszego dla oskarżonego.

Art. 100

Orzeczenie podpisują wszyscy członkowie składu orzekającego, nie wyłączając przegłosowanego.

Art. 101

§ 1Podpisując orzeczenie członek składu orzekającego ma prawo zaznaczyć na orzeczeniu

swoje zdanie odrębne.

§ 2Zdanie odrębne może dotyczyć również samego uzasadnienia orzeczenia; wówczas zdanie

to zaznacza się przy podpisywaniu uzasadnienia.

§ 3

W razie zgłoszenia zdania odrębnego należy z urzędu sporządzić uzasadnienie wyroku, a składający zdanie odrębne jest obowiązany sporządzić jego uzasadnienie.

Rozdział 13

Porządek czynności procesowych stron

Art. 102

§ 1Osobę uprawnioną do wzięcia udziału w czynności procesowej zawiadamia się o jej czasie

i miejscu.

§ 2

Czynności nie przeprowadza się, jeżeli osoba uprawniona nie stawiła się, a brak dowodu, że została o niej powiadomiona, oraz jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że niestawiennictwo wynikło z powodu przeszkód żywiołowych lub innych wyjątkowych przyczyn.

§ 3W razie niestawiennictwa strony, obrońcy lub pełnomocnika, których stawiennictwo jest

obowiązkowe, czynności procesowej nie przeprowadza się.

§ 4Minister Sprawiedliwości oraz Minister Zdrowia i Opieki Społecznej określą w drodze

rozporządzenia warunki i tryb usprawiedliwiania niestawiennictwa oskarżonych, świadków i innych uczestników procesu z powodu choroby.

Art. 103

§ 1

Znaczenie czynności procesowej ocenia się według treści złożonego oświadczenia.

§ 2Błędne oznaczenie czynności procesowej, a zwłaszcza środka zaskarżenia, nie pozbawia

czynności znaczenia prawnego.

Art. 104

§ 1Pismo procesowe powinno zawierać:

1)oznaczenie organu, do którego jest skierowane, oraz sprawy, której dotyczy,
2)oznaczenie wnoszącego pismo,
3)treść wniosku lub oświadczenia, w miarę potrzeby z uzasadnieniem,
4)podpis składającego pismo.

§ 2

Za osobę, która nie może się podpisać, pismo podpisuje osoba przez nią upoważniona, ze wskazaniem przyczyny złożenia swego podpisu.

Art. 105

§ 1Jeżeli pismo nie odpowiada wymaganiom formalnym, przewidzianym w art. 104 lub w przepisach

szczególnych, a brak jest tego rodzaju, że pismo nie może otrzymać biegu, albo brak polega na niezłożeniu należnych opłat lub upoważnienia do podjęcia czynności procesowej, wzywa się osobę, od której pismo pochodzi, do usunięcia braku w terminie 7 dni.

§ 2

W razie uzupełnienia braku w terminie pismo wywołuje skutki od dnia jego wniesienia.

W razie nieuzupełnienia braku w terminie pismo uznaje się za bezskuteczne, o czym należy pouczyć przy doręczeniu wezwania.

Art. 106Jeżeli osoba uczestnicząca w czynności procesowej odmówiła podpisu lub nie mogła go

złożyć, należy zaznaczyć przyczynę braku podpisu.

Rozdział 14

Terminy

Art. 107

§ 1Terminy do wnoszenia środków zaskarżenia są zawite; zawite są również terminy, które

ustawa za takie uznaje.

§ 2

Czynność procesowa dokonana po upływie terminu zawitego jest bezskuteczna.

Art. 108

§ 1

Do biegu terminu nie wlicza się dnia, od którego liczy się dany termin.

§ 2Jeżeli termin jest oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach, koniec terminu wypada

na ten dzień tygodnia lub miesiąca, który odpowiada początkowi terminu; jeżeli w danym miesiącu nie ma takiego dnia, koniec terminu przypada na ostatni dzień tego miesiąca.

§ 3

Jeżeli koniec terminu przypada na dzień uznany przez ustawę za dzień wolny od pracy, czynność można wykonać następnego dnia.

Art. 109Termin jest zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskim urzędzie

pocztowym, w polskim urzędzie konsularnym lub złożone przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej albo przez osobę pozbawioną wolności - w administracji zakładu karnego, a przez członka załogi polskiego statku morskiego - kapitanowi statku.

Art. 110Pismo wniesione przed upływem terminu omyłkowo do niewłaściwego sądu lub prokuratora

uważa się za wniesione z zachowaniem terminu.

Art. 111

§ 1

Jeżeli niedotrzymanie terminu zawitego nastąpiło z przyczyn od strony niezależnych, strona w zawitym terminie 7 dni od daty ustania przeszkody może zgłosić wniosek o przywrócenie terminu, dopełniając jednocześnie czynności, która miała być w terminie wykonana; to samo stosuje się do osób nie będących stronami.

§ 2W kwestii przywrócenia terminu orzeka sąd lub prokurator, przed którym należało dokonać

czynności.

§ 3

Na odmowę przywrócenia terminu przysługuje zażalenie.

Art. 112

Wniosek o przywrócenie terminu nie wstrzymuje wykonania orzeczenia, jednakże organ, do którego wniosek złożono, lub organ powołany do rozpoznania środka zaskarżenia może wstrzymać wykonanie orzeczenia; odmowa wstrzymania nie wymaga uzasadnienia.

Rozdział 15

Doręczenia

Art. 113

§ 1Orzeczenia i zarządzenia doręcza się w uwierzytelnionych odpisach, jeżeli ustawa nakazuje

ich doręczenie.

§ 2Wszelkie pisma przeznaczone dla oskarżonego przebywającego na wolności doręcza się

w taki sposób, by treść ich nie była udostępniona dla osób niepowołanych.

Art. 114

§ 1W wezwaniu należy oznaczyć organ wysyłający oraz podać, w jakiej sprawie, w jakim

charakterze, miejscu i czasie ma się stawić adresat i czy jego stawiennictwo jest obowiązkowe, a także uprzedzić o skutkach niestawiennictwa.

§ 2

Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do zawiadomień.

Art. 115Jeżeli od dnia doręczenia pisma biegnie termin wykonania czynności procesowej, należy

pouczyć o tym adresata.

Art. 116

§ 1

Wezwania, zawiadomienia oraz inne pisma, od których daty doręczenia biegną terminy, doręcza się za pokwitowaniem zwrotnym przez pocztę lub funkcjonariusza organu wysyłającego.

§ 2Milicja Obywatelska doręcza pisma, jeżeli doręczenie pozostaje w związku z czynnością

zleconą Milicji Obywatelskiej przez sąd lub prokuratora.

Art. 117

§ 1

Pismo doręcza się adresatowi osobiście.

§ 2W razie chwilowej nieobecności adresata w jego mieszkaniu pismo doręcza się dorosłemu

domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi, jeżeli podejmą się oddać pismo adresatowi.

Art. 118

§ 1Jeżeli doręczenia nie można dokonać w sposób określony w art. 117, pismo pozostawia

się w prezydium właściwej rady narodowej lub w najbliższej jednostce Milicji Obywatelskiej, a pismo przesłane pocztą - w najbliższym urzędzie pocztowym.

§ 2O pozostawieniu pisma w myśl § 1 doręczający umieszcza widoczne zawiadomienie na drzwiach

mieszkania adresata ze wskazaniem, gdzie i kiedy pismo pozostawiono oraz że należy je odebrać w ciągu 7 dni; tak samo postąpić należy w razie doręczenia pisma administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi.

§ 3Pismo można również pozostawić osobie upoważnionej do odbioru korespondencji w miejscu

stałego zatrudnienia adresata.

Art. 119

§ 1Pisma adresowane do żołnierzy oraz funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i Służby

Więziennej można doręczać adresatom za pośrednictwem ich przełożonych, przy czym wezwania przeznaczone dla żołnierzy pełniących zasadniczą służbę wojskową przesyła się do dowódcy jednostki wojskowej, w której żołnierz pełni służbę, w celu doręczenia i zarządzenia stawienia się stosownie do wezwania.

§ 2Osobom pozbawionym wolności doręcza się pismo za pośrednictwem administracji zakładu

karnego.

§ 3Pismo przeznaczone dla adresata nie będącego osobą fizyczną albo dla obrońcy lub pełnomocnika

doręcza się w biurze adresata osobie tam zatrudnionej.

Art. 120

Prokuratora zawiadamia się o rozprawach i posiedzeniach przez doręczenie wykazu spraw, które mają być w danym dniu rozpoznane.

Art. 121

§ 1

Odbierający pismo potwierdza odbiór i jego datę swym podpisem na zwrotnym pokwitowaniu.

§ 2Doręczający stwierdza na zwrotnym pokwitowaniu sposób doręczenia i opatruje to stwierdzenie

swym podpisem.

Art. 122

§ 1W razie odmowy przyjęcia pisma lub odmowy albo niemożności pokwitowania odbioru przez

adresata doręczający sporządza na zwrotnym pokwitowaniu odpowiednią wzmiankę; wówczas doręczenie uważa się za dokonane.

§ 2

Pismo nie przyjęte przez adresata zwraca się organowi wysyłającemu.

Art. 123W wypadkach nie cierpiących zwłoki można wzywać osoby telegraficznie, telefonicznie

lub w inny sposób, stosownie do okoliczności.

Art. 124Strona przebywająca za granicą ma obowiązek wskazać adres dla doręczeń w kraju; w

razie nieuczynienia tego pismo wysłane pod ostatnio znanym adresem w kraju lub, jeżeli adresu tego nie ma, załączone do akt sprawy uważa się za doręczone.

Art. 125

§ 1Jeżeli strona zmieniła miejsce zamieszkania i nie podała nowego adresu do wiadomości

organu, przed którym toczy się postępowanie, pismo wysłane pod ostatnio wskazanym przez stronę adresem uważa się za doręczone.

§ 2W postępowaniu sądowym § 1 stosuje się do pism wysłanych do oskarżonego dopiero po

doręczeniu mu aktu oskarżenia.

§ 3Przepis § 1 nie dotyczy pism wysyłanych po raz pierwszy po prawomocnym zakończeniu

postępowania oraz do oskarżonego, co do którego umorzono postępowanie lub zapadł wyrok uniewinniający, chyba że oskarżony został już zawiadomiony o przyjęciu rewizji oskarżyciela.

Art. 126Orzeczenia, zarządzenia, zawiadomienia oraz odpisy, które ustawa nakazuje doręczać

stronom, należy doręczać również obrońcy oskarżonego pozbawionego wolności i przedstawicielowi ustawowemu, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Art. 127Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Łączności określi w drodze rozporządzenia

szczegółowe zasady i tryb doręczania pism sądowych przez pocztę.

Art. 128Doręczenie bez zachowania przepisów niniejszego rozdziału uważa się w każdym razie

za dokonane, jeżeli osoba, dla której pismo było przeznaczone, oświadczy, że pismo to otrzymała.

Rozdział 16

Protokoły

Art. 129

§ 1Spisania protokołu wymaga:

1)przyjęcie ustnego zawiadomienia o przestępstwie i wniosku o ściganie,
2)przesłuchanie oskarżonego, świadka i biegłego,
3)przeszukanie pomieszczeń i osób,
4)dokonanie oględzin, przeprowadzenie eksperymentu, konfrontacji oraz okazania,
5)otwarcie korespondencji i przesyłki,
6)zaznajomienie podejrzanego z materiałami zebranymi w postępowaniu przygotowawczym,
7)złożenie poręczenia,
8)przebieg rozprawy.

§ 2Z innych czynności procesowych spisuje się protokół, jeżeli przepis szczególny tego

wymaga albo przeprowadzający czynność uzna to za potrzebne; poza tym można ograniczyć się do sporządzenia notatki urzędowej.

Art. 130

§ 1Protokół rozprawy spisuje aplikant lub pracownik sekretariatu. Protokół może też spisać

asesor, jeżeli nie należy do składu orzekającego.

§ 2Inny protokół spisać może poza osobami wymienionymi w § 1 osoba przybrana w charakterze

protokolanta przez prowadzącego czynność lub sam przeprowadzający czynność.

§ 3

Od osoby przybranej, która nie jest pracownikiem organu prowadzącego postępowanie, odbiera się przyrzeczenie następującej treści: „Przyrzekam uroczyście, że powierzone mi obowiązki protokolanta wykonam sumiennie”.

Art. 131

§ 1Niezależnie od spisania protokołu może być sporządzony stenogram czynności, który

stenograf przekłada na pismo zwykłe, przy czym czyni wzmiankę, jakim posługiwał się systemem; pierwopis stenogramu dołącza się do protokołu.

§ 2

Art. 130§ 3 stosuje się odpowiednio

Art. 132

§ 1

Protokolant i stenograf ulegają wyłączeniu z tych samych powodów co sędzia.

§ 2

O wyłączeniu orzeka w toku rozprawy lub posiedzenia sąd, a w innych wypadkach - osoba, która przeprowadza czynność protokołowaną.

Art. 133

§ 1Przebieg czynności protokołowanych może być utrwalony ponadto za pomocą aparatury

utrwalającej obraz lub dźwięk, o czym należy przed uruchomieniem aparatury uprzedzić osoby uczestniczące w czynności.

§ 2Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Prokuratorem Generalnym Polskiej Rzeczypospolitej

Ludowej określi w drodze rozporządzenia rodzaje aparatur i środków technicznych służących do utrwalenia obrazu lub dźwięku dla celów procesowych oraz sposób ich zabezpieczenia, przechowywania i odtwarzania.

Art. 134

§ 1Protokół powinien zawierać:

1)oznaczenie czynności, jej czasu i miejsca oraz osób w niej uczestniczących,
2)przebieg czynności oraz oświadczenia i wnioski jej uczestników,
3)wydane w toku czynności postanowienia i zarządzenia, a jeżeli postanowienie lub zarządzenie sporządzono osobno, wzmiankę o jego wydaniu,
4)w miarę potrzeby stwierdzenie innych okoliczności dotyczących przebiegu czynności.

§ 2Wyjaśnienia, zeznania, oświadczenia i wnioski oraz stwierdzenie określonych czynności

przez organ prowadzący postępowanie wciąga się do protokołu z możliwą dokładnością, a osoby biorące udział w czynności mogą żądać wciągnięcia do protokołu wszystkiego, co dotyczy ich praw i interesów.

Art. 135

§ 1

Protokół rozprawy oraz posiedzenia podpisują przewodniczący i protokolant.

§ 2Stenogram oraz jego przekład podpisuje stenograf, a ponadto przewodniczący rozprawy

lub przeprowadzający czynność.

§ 3Jeżeli przewodniczący nie może podpisać protokołu, protokół podpisuje za niego jeden

z członków składu orzekającego, zaznaczając przyczynę braku podpisu przewodniczącego.

§ 4Jeden z koniecznych pod protokołem podpisów nie złożony natychmiast może być złożony

później ze wskazaniem daty jego złożenia oraz przyczyny opóźnienia.

Art. 136

§ 1

Protokoły nie wymienione w art. 135 § 1 podpisują osoby biorące udział w czynności; protokół taki należy przed podpisaniem odczytać i uczynić o tym wzmiankę.

§ 2Osoba uczestnicząca w czynności może podpisując protokół zgłosić jednocześnie zarzuty

co do jego treści; zarzuty te należy wciągnąć do protokołu w miarę potrzeby wraz z oświadczeniem osoby wykonującej czynność protokołowaną.

Art. 137Skreślenia oraz poprawki i uzupełnienia poczynione w protokole wymagają omówienia

podpisanego przez osoby podpisujące protokół.

Art. 138

§ 1Strony oraz osoby mające w tym interes prawny mogą złożyć wniosek o sprostowanie protokołu

rozprawy i posiedzenia, wskazując na nieścisłości i opuszczenia.

§ 2

Wniosek o sprostowanie protokołu rozprawy lub posiedzenia pozostawia się bez rozpoznania, jeżeli został złożony po wysłaniu akt sprawy do wyższej instancji.

Art. 139

§ 1Przewodniczący po wysłuchaniu protokolanta może przychylić się do wniosku i wydać

zarządzenie o sprostowaniu protokołu; w przeciwnym razie w przedmiocie sprostowania protokołu orzeka po wysłuchaniu protokolanta sąd w składzie, który rozpoznawał sprawę.

§ 2Jeżeli nie można utworzyć tego samego składu, postanowienie nie zapada, a poszczególni

jego członkowie oraz protokolant składają do akt sprawy oświadczenie co do zasadności wniosku.

§ 3W razie uwzględnienia wniosku należy w sprostowanym protokole umieścić odpowiednią

wzmiankę, którą podpisują przewodniczący i protokolant.

Art. 140Sprostowanie oczywistych omyłek pisarskich lub rachunkowych w protokole rozprawy lub

posiedzenia może nastąpić na wniosek lub z urzędu w każdym czasie; art. 139 stosuje się odpowiednio.

Art. 141O treści sprostowania zawiadamia się strony, a o odmowie sprostowania - osobę, która

zgłosiła wniosek o sprostowanie.

Rozdział 17

Przeglądanie akt i sporządzanie odpisów

Art. 142

§ 1Stronom oraz ich obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym oraz przedstawicielom

społecznym dopuszczonym do udziału w postępowaniu udostępnia się akta sprawy sądowej i daje możność sporządzenia z nich odpisów. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom.

§ 2Prezes sądu może w razie uzasadnionej potrzeby zarządzić wydanie uwierzytelnionych

odpisów z akt sprawy.

Art. 143

§ 1Oskarżonemu na jego żądanie należy wydać bezpłatnie jeden uwierzytelniony odpis każdego

orzeczenia wraz z uzasadnieniem, jeżeli je sporządzono.

§ 2W sprawach, w których wyłączono jawność ze względu na ważny interes państwa, oskarżonemu

wolno wydać tylko odpis orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji bez uzasadnienia.

§ 3Przeglądanie akt sprawy w toku postępowania przygotowawczego i sporządzanie z nich

odpisów oraz otrzymywanie odpisów uwierzytelnionych wymaga zezwolenia prowadzącego postępowanie przygotowawcze.

Art. 144Prokurator może przeglądać akta sprawy sądowej w każdym jej stanie oraz żądać przesłania

mu ich w tym celu, jeżeli nie tamuje to biegu postępowania.

Rozdział 18

Odtworzenie zaginionych lub zniszczonych akt

Art. 145

§ 1Postępowanie w wypadku zaginięcia lub zniszczenia w całości lub w części akt sprawy

będącej w toku przeprowadza sąd, w którym sprawa ostatnio się toczyła.

§ 2Sąd Najwyższy przeprowadza takie postępowanie jedynie w zakresie odtworzenia akt tego

sądu.

§ 3Postępowanie w wypadku zaginięcia lub zniszczenia akt sprawy prawomocnie zakończonej

przeprowadza sąd, w którym sprawa się toczyła w pierwszej instancji.

§ 4Prokurator odtwarzając akta w toku postępowania przygotowawczego w sprawie pozostającej

w jego rozporządzeniu stosuje odpowiednio przepisy niniejszego rozdziału.

Art. 146Jeżeli zaginęły lub uległy zniszczeniu akta sprawy prawomocnie zakończonej, odtworzenie

nastąpi w częściach niezbędnych do wykonania orzeczenia, wznowienia postępowania, przeprowadzenia postępowania w trybie rewizji nadzwyczajnej albo urzeczywistnienia uzasadnionych interesów stron.

Art. 147Prezes sądu wzywa strony do złożenia w oznaczonym terminie wniosków co do sposobu

odtworzenia akt sprawy oraz przedstawienia dokumentów umożliwiających ich odtworzenie.

Art. 148

§ 1

Prezes sądu wzywa osoby posiadające potrzebne dokumenty do ich przedstawienia sądowi, a w razie potrzeby zarządza ich przymusowe odebranie; art. 189-204 stosuje się odpowiednio.

§ 2Po sporządzeniu uwierzytelnionych odpisów należy dokumenty zwrócić osobie, która je

dostarczyła lub od której je odebrano.

Art. 149Postępowanie mające na celu odtworzenie akt i postępowanie dowodowe, jakie uzna za

konieczne, przeprowadza sąd, a w szczególności sąd bierze pod uwagę wpisy do rejestrów karnych, repertoriów i innych ksiąg biurowych, utrwalenia dźwiękowe lub wzrokowe oraz może przesłuchać w charakterze świadków sędziów, prokuratorów, protokolantów, adwokatów i inne osoby, które uczestniczyły w postępowaniu lub które mogą się wypowiedzieć co do treści akt.

Art. 150

§ 1Postanowienie co do odtworzenia akt sprawy ustala jego zakres lub stwierdza, że odtworzenie

akt jest niemożliwe.

§ 2

Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

Art. 151Jeżeli akta sprawy prawomocnie nie ukończonej nie mogą być w ogóle odtworzone albo

zostały odtworzone w części, należy czynności procesowe powtórzyć w zakresie niezbędnym do kontynuowania postępowania.

Dział V

Dowody

Rozdział 19

Przepisy ogólne

Art. 152

Dowody przeprowadza się na wniosek stron lub z urzędu.

Art. 153

Fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu; to samo dotyczy faktów znanych z urzędu, należy jednak zwrócić na nie uwagę stron.

Art. 154

§ 1

We wniosku dowodowym należy wskazać, jakie okoliczności i w jaki sposób mają być udowodnione.

§ 2

Wniosek dowodowy może zmierzać do wykrycia lub oceny właściwego dowodu.

Art. 155

§ 1Wniosek dowodowy oddala się, jeżeli:

1)przeprowadzenie dowodu jest niedopuszczalne,
2)okoliczność, która ma być udowodniona, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albo jest już udowodniona zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy,
3)dowód jest nieprzydatny do stwierdzenia danej okoliczności lub nie da się przeprowadzić.

§ 2

Oddalenie wniosku dowodowego następuje w formie postanowienia.

§ 3Nie można oddalić wniosku dowodowego na tej podstawie, że dotychczasowe dowody wykazały

przeciwieństwo tego, co wnioskodawca zamierza udowodnić.

Art. 156

Oddalenie wniosku dowodowego nie stoi na przeszkodzie późniejszemu dopuszczeniu dowodu, chociażby nie ujawniły się nowe okoliczności.

Art. 157

§ 1Osobie przesłuchiwanej należy umożliwić swobodne wypowiedzenie się w granicach określonych

celem danej czynności, a dopiero następnie można zadawać pytania zmierzające do uzupełnienia, wyjaśnienia lub kontroli zeznań.

§ 2Wyjaśnienia, zeznania lub oświadczenia złożone w warunkach wyłączających możność swobodnej

wypowiedzi nie mogą stanowić dowodu.

§ 3

Osoby przesłuchiwane mogą być konfrontowane w celu wyjaśnienia sprzeczności.

Art. 158Dowodu z wyjaśnień oskarżonego lub z zeznań świadka nie wolno zastępować treścią pism

i zapisków.

Art. 159

§ 1Należy wezwać tłumacza, jeżeli zachodzi potrzeba przesłuchania:

1)głuchego lub niemego, a nie wystarcza porozumienie się z nim za pomocą pisma,
2)osoby nie władającej językiem polskim.

§ 2Należy również wezwać tłumacza, jeżeli zachodzi potrzeba przełożenia na język polski

pisma sporządzonego w języku obcym lub przełożenia na język obcy pisma sporządzonego w języku polskim.

§ 3

Do tłumacza stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące biegłych.

Rozdział 20

Świadkowie

Art. 160

§ 1

Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznanie.

§ 2Świadka, który nie może stawić się na wezwanie z powodu choroby, kalectwa lub innej

nie dającej się pokonać przeszkody, można przesłuchać w miejscu pobytu tego świadka.

Art. 161Nie wolno przesłuchiwać jako świadków:

1)obrońcy co do faktów, o których dowiedział się udzielając porady prawnej lub prowadząc sprawę,
2)duchownego co do faktów, o których dowiedział się przy spowiedzi.

Art. 162

§ 1

Osoby obowiązane do zachowania tajemnicy państwowej mogą być przesłuchane co do okoliczności, na które rozciąga się ten obowiązek, tylko po zwolnieniu tych osób od obowiązku zachowania tajemnicy przez uprawniony organ przełożony.

§ 2Zwolnienia wolno odmówić tylko wtedy, gdyby złożenie zeznania wyrządzić mogło poważną

szkodę państwu.

§ 3Sąd lub prokurator może zwrócić się do właściwego naczelnego organu administracji

państwowej o zwolnienie świadka od obowiązku zachowania tajemnicy.

Art. 163Osoby obowiązane do zachowania tajemnicy służbowej lub tajemnicy związanej z wykonywaniem

zawodu lub funkcji mogą odmówić zeznań co do okoliczności, na które rozciąga się ten obowiązek, chyba że sąd lub prokurator zwolni te osoby od obowiązku zachowania tajemnicy.

Art. 164

§ 1W wypadkach przewidzianych w art. 162 i 163 sąd przesłuchuje taką osobę na rozprawie

z wyłączeniem jawności.

§ 2Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Prokuratorem Generalnym Polskiej Rzeczypospolitej

Ludowej określi w drodze rozporządzenia sposób przechowywania protokołów zeznań obejmujących okoliczności, na które rozciąga się obowiązek zachowania tajemnicy państwowej, służbowej lub zawodowej.

Art. 165

§ 1

Osoba najbliższa dla oskarżonego może odmówić zeznań.

§ 2

Prawo odmowy zeznań trwa mimo ustania małżeństwa lub przysposobienia.

Art. 166

§ 1Świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby

narazić na odpowiedzialność karną tego świadka lub osobę dla niego najbliższą.

§ 2Świadek może żądać, aby przesłuchano go na rozprawie z wyłączeniem jawności, jeżeli

treść zeznań mogłaby narazić na hańbę jego lub osobę dla niego najbliższą.

Art. 167Można zwolnić od złożenia zeznania lub odpowiedzi na pytanie osobę pozostającą z oskarżonym

w szczególnie bliskim stosunku osobistym, jeżeli osoba taka wnosi o zwolnienie.

Art. 168Jeżeli osoba uprawniona do odmowy złożenia zeznania albo zwolniona od tego na podstawie

art. 167 oświadczy nie później niż przed rozpoczęciem zeznania na rozprawie przed sądem pierwszej instancji, że chce z tego prawa skorzystać, poprzednio złożone zeznanie tej osoby nie może ani służyć za dowód, ani być odtworzone.

Art. 169

§ 1

Przyrzeczenie od świadka może odebrać tylko sąd lub sędzia delegowany.

§ 2Można odstąpić od odebrania przyrzeczenia od świadka, jeżeli obecne strony nie sprzeciwiają

się temu.

§ 3

Świadek składa przyrzeczenie przed przystąpieniem do składania zeznań.

Art. 170

§ 1Świadek składa przyrzeczenie powtarzając za sędzią słowa: „Świadomy znaczenia moich

słów i odpowiedzialności przed prawem, przyrzekam uroczyście, że będę mówił szczerą prawdę, niczego nie ukrywając z tego, co mi jest wiadome.”

§ 2

W czasie składania przyrzeczenia wszyscy, nie wyłączając sędziów, stoją.

§ 3

Osoby nieme i głuche składają przyrzeczenie przez podpisanie tekstu przyrzeczenia.

§ 4Świadkowi, który w danej sprawie składał już przyrzeczenie, sąd przypomina je przy

ponownym przesłuchaniu, chyba że sąd uzna za potrzebne ponowne odebranie przyrzeczenia.

Art. 171Nie odbiera się przyrzeczenia:

1)od osób, które nie ukończyły 17 lat,
2)gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że świadek z powodu zakłócenia czynności psychicznych nie zdaje sobie należycie sprawy ze znaczenia przyrzeczenia,
3)gdy świadek jest osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa będącego przedmiotem postępowania lub pozostającego w ścisłym związku z czynem stanowiącym przedmiot postępowania albo gdy za to przestępstwo został skazany,
4)gdy świadek był prawomocnie skazany za fałszywe zeznania.

Art. 172

§ 1Przed rozpoczęciem przesłuchania należy uprzedzić świadka o odpowiedzialności karnej

za złożenie fałszywego zeznania.

§ 2W postępowaniu przygotowawczym świadek podpisuje oświadczenie, że został uprzedzony

o tej odpowiedzialności.

Art. 173

§ 1

Przesłuchanie rozpoczyna się od zapytania świadka o imię, nazwisko, wiek, zajęcie, miejsce zamieszkania, karalność za fałszywe zeznania oraz stosunek do stron.

§ 2Świadka należy uprzedzić o treści art. 165, a o treści art. 166 i 167, jeżeli ujawnią

się okoliczności objęte tymi przepisami.

Art. 174

§ 1Jeżeli jest to konieczne dla celów dowodowych, można świadka za jego zgodą poddać

oględzinom ciała i badaniu lekarskiemu.

§ 2Jeżeli karalność czynu zależy od stanu zdrowia pokrzywdzonego, nie może on sprzeciwić

się oględzinom i badaniom nie połączonym z zabiegiem chirurgicznym lub z obserwacją w zakładzie leczniczym. Nie dotyczy to osób, które odmówiły zeznań lub zostały od nich zwolnione na podstawie art. 165 lub 167.

§ 3

Jeżeli istnieje wątpliwość co do stanu psychicznego świadka, jego stanu rozwoju umysłowego, zdolności postrzegania lub odtwarzania przez niego postrzeżeń, sąd lub prokurator może zarządzić przesłuchanie świadka z udziałem biegłego lekarza lub biegłego psychologa.

Art. 175Sporządzone w postępowaniu karnym protokoły oględzin ciała podlegają ujawnieniu na

rozprawie, choćby osoba poddana oględzinom odmówiła wyjaśnień lub zeznań albo została od nich zwolniona na podstawie art. 165 lub 167.

Rozdział 21

Biegli

Art. 176

§ 1Jeżeli stwierdzenie okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy

wymaga wiadomości specjalnych, zasięga się opinii instytutu naukowego lub naukowo-badawczego albo zakładu specjalistycznego lub powołanej do tego instytucji albo też powołuje się jednego lub kilku biegłych. O dopuszczeniu tego dowodu wydaje się postanowienie.

§ 2W postanowieniu, o którym mowa w § 1, należy wskazać instytut, zakład lub instytucję

albo osobę i specjalność powołanego biegłego, a ponadto przedmiot, zakres i termin wykonania powierzonej ekspertyzy, oraz w miarę potrzeby sformułować pytania szczegółowe.

Art. 177

§ 1Opinia wydana przez instytut, zakład lub instytucję powinna wymieniać osoby biorące

udział w jej wydaniu z podaniem ich nazwisk i imion, stopni lub tytułów naukowych oraz zajmowanych stanowisk; opinia powinna być podpisana przez te osoby oraz przez osobę upoważnioną do podpisywania opinii w imieniu instytucji.

§ 2Osoby biorące udział w wydaniu opinii powołane są w razie potrzeby do wystąpienia

w charakterze biegłych.

Art. 178Do pełnienia czynności biegłego jest obowiązany nie tylko biegły sądowy, lecz także

każda osoba, o której wiadomo, że ma odpowiednią wiedzę w danej dziedzinie.

Art. 179

§ 1Nie mogą być biegłymi osoby wymienione w art. 161, 165 i 167 oraz osoby, co do których

odnoszą się odpowiednie przyczyny wyłączenia wymienione w art. 30 § 1 pkt 1, 2, 3 i 5, a ponadto osoby powołane w sprawie w charakterze świadków.

§ 2Jeżeli ujawnią się powody osłabiające zaufanie do wiedzy lub bezstronności biegłego

albo inne ważne powody, powołuje się innego biegłego.

Art. 180

§ 1Biegły składa przyrzeczenie następującej treści: „Świadomy znaczenia moich słów i

odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że powierzone mi obowiązki wykonam z całą sumiennością i bezstronnością”.

§ 2

Biegły sądowy powołuje się na przyrzeczenie złożone przy ustanowieniu go w tym charakterze.

§ 3Do biegłego stosuje się odpowiednio art. 160, 162, 163, 164, 169, 170 § 2 i 4 oraz

art. 172 i 173 § 1.

Art. 181

§ 1W miarę potrzeby udostępnia się biegłemu akta sprawy i wzywa się go do udziału w przeprowadzeniu

dowodów.

§ 2Biegły składa opinię ustnie lub na piśmie; powinna ona zawierać sprawozdanie z dokonanych

czynności i spostrzeżeń oraz oparte na nich wnioski.

Art. 182

Jeżeli opinia jest niepełna lub niejasna albo zachodzi sprzeczność między opiniami, można zasięgnąć opinii instytutu, zakładu lub instytucji albo też wezwać ponownie tych samych biegłych lub powołać innych.

Art. 183W celu wydania opinii o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego należy powołać co

najmniej dwóch biegłych lekarzy psychiatrów.

Art. 184

§ 1W razie potrzeby badanie psychiatryczne oskarżonego może być połączone z obserwacją

w zakładzie leczniczym.

§ 2

Orzeka o tym na żądanie biegłych sąd lub prokurator, określając miejsce obserwacji.

§ 3Badanie w zakładzie leczniczym nie powinno trwać dłużej niż 6 tygodni; na wniosek

zakładu termin ten można przedłużyć na czas określony, niezbędny do wydania opinii.

§ 4Na postanowienie, o którym mowa w § 2 i 3, przysługuje zażalenie. Zażalenie na postanowienie

prokuratora rozstrzyga sąd właściwy do rozpoznania sprawy.

Rozdział 22

Oględziny i dowody rzeczowe

Art. 185

§ 1

W razie potrzeby dokonuje się oględzin miejsca, osoby lub rzeczy.

§ 2Jeżeli przedmiot może ulec przy badaniu zniszczeniu lub zniekształceniu, część tego

przedmiotu należy w miarę możności zachować w stanie nie zmienionym, a gdy to nie jest możliwe, stan ten utrwalić w inny sposób.

Art. 186W celu sprawdzenia okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy można przeprowadzić

doświadczenie lub odtworzenie przebiegu stanowiących przedmiot rozpoznania zdarzeń albo ich fragmentów.

Art. 187Oględzin lub badań ciała, które mogą wywołać uczucie wstydu, powinna dokonać osoba

tej samej płci, chyba że łączą się z tym szczególne trudności; inne osoby odmiennej płci mogą być obecne tylko w razie konieczności.

Art. 188

§ 1Jeżeli zachodzi podejrzenie przestępnego spowodowania śmierci, należy zawsze zarządzić

oględziny zwłok i ich otwarcie.

§ 2

Otwarcia zwłok należy dokonać z udziałem lekarza, w miarę możności biegłego sądowego; do obecności przy oględzinach i otwarciu zwłok można w razie potrzeby oprócz biegłego wezwać lekarza, który ostatnio udzielił pomocy zmarłemu.

§ 3W celu dokonania oględzin lub otwarcia zwłok sąd lub prokurator może zarządzić wyjęcie

zwłok z grobu.

Art. 189

Przedmioty mogące stanowić dowód w sprawie należy wydać na żądanie sądu lub prokuratora, a w wypadkach nie cierpiących zwłoki także na żądanie Milicji Obywatelskiej. Art.

162-164 stosuje się odpowiednio.

Art. 190W celu znalezienia przedmiotów wymienionych w art. 189 można dokonać przeszukania

pomieszczeń i innych miejsc, a także osoby i rzeczy, jeżeli istnieją uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że przedmioty te tam się znajdują.

Art. 191

§ 1Jeżeli przeszukania dokonuje Milicja Obywatelska, okazuje osobie, u której czynność

ma być przeprowadzona, polecenie sądu lub prokuratora.

§ 2W wypadkach nie cierpiących zwłoki, jeżeli polecenie prokuratora nie mogło być wydane

uprzednio, należy okazać nakaz kierownika właściwej jednostki Milicji Obywatelskiej lub legitymację służbową, a następnie zwrócić się do prokuratora o zatwierdzenie przeszukania; na zgłoszone do protokołu żądanie osoby, u której przeprowadzono przeszukanie, doręcza się jej postanowienie; o prawie zgłoszenia tego żądania należy osobę tę pouczyć, a w razie zgłoszenia żądania wciągnąć je do protokołu.

Art. 192

§ 1Przeszukania zamieszkałych pomieszczeń można dokonać w porze nocnej tylko w wypadkach

nie cierpiących zwłoki; za porę nocną uważa się czas od godziny 21 do godziny 6.

§ 2

Przeszukanie rozpoczęte za dnia można prowadzić nadal, mimo nastania pory nocnej.

§ 3W porze nocnej można przeszukać lokale dostępne w tym czasie dla nie określonej liczby

osób albo służące do przechowywania przedmiotów.

Art. 193

§ 1Przy rozpoczęciu przeszukania pomieszczeń instytucji państwowej lub społecznej należy

o zamierzonej czynności zawiadomić kierownika tej instytucji lub jego zastępcę albo organ nadrzędny i dopuścić ich do uczestniczenia w czynności.

§ 2Przeszukanie pomieszczenia zajętego przez wojsko może nastąpić jedynie w obecności

dowódcy lub osoby przez niego wyznaczonej.

Art. 194Przeszukania osoby i odzieży na niej powinno się dokonywać w miarę możności za pośrednictwem

osoby tej samej płci.

Art. 195

§ 1Osobę, u której ma nastąpić przeszukanie, należy przed rozpoczęciem czynności zawiadomić

o jej celu i wezwać do wydania poszukiwanych przedmiotów.

§ 2Podczas przeszukania ma prawo być obecna osoba wymieniona w § 1 oraz osoba przybrana

przez prowadzącego czynność. Ponadto może być obecna osoba wskazana przez tego, u kogo dokonuje się przeszukania, jeżeli nie uniemożliwia to przeszukania albo nie utrudnia go w sposób poważny.

§ 3Jeżeli przy przeszukaniu nie ma na miejscu gospodarza lokalu, należy do przeszukania

przywołać przynajmniej jednego dorosłego domownika lub sąsiada.

Art. 196

§ 1Jeżeli osoba, u której dokonuje się przeszukania, albo kierownik instytucji państwowej

lub społecznej oświadczy, że wydane lub znalezione przy przeszukaniu pismo zawiera okoliczności objęte tajemnicą państwową, organ przeprowadzający czynność przekazuje pismo bez jego odczytania niezwłocznie prokuratorowi w opieczętowanym opakowaniu.

Art. 162 stosuje się odpowiednio.

§ 2Jeżeli osoby wymienione w § 1 oświadczą, że pismo zawiera okoliczności objęte tajemnicą

służbową lub zawodową, należy pismo przekazać w sposób wskazany w § 1. Art. 161 pkt 1, art. 163 i 164 stosuje się odpowiednio.

§ 3

Pisma charakteru osobistego należy przekazać również zgodnie z § 1.

§ 4Jeżeli posiadaczem pisma jest osoba podejrzana o popełnienie przestępstwa, § 2 i 3

nie stosuje się.

Art. 197

§ 1Przedmioty wydane lub znalezione w czasie przeszukania należy po dokonaniu oględzin

i sporządzeniu opisu zabrać albo oddać na przechowanie osobie godnej zaufania, z zaznaczeniem obowiązku przedstawienia na każde żądanie prowadzącego śledztwo lub dochodzenie.

§ 2Podobnie należy postąpić ze znalezionymi w czasie przeszukania przedmiotami, mogącymi

stanowić dowód innego przestępstwa, ulegającymi przepadkowi lub których posiadanie jest zabronione.

§ 3Osobom zainteresowanym należy natychmiast wręczyć pokwitowanie stwierdzające, jakie

przedmioty i przez kogo zostały zatrzymane; jeżeli zatrzymanie nastąpiło bez postanowienia o dokonaniu przeszukania, należy na żądanie zainteresowanego doręczyć w ciągu 7 dni postanowienie prokuratora o zatwierdzeniu przeszukania i zatrzymania przedmiotów albo zwrócić zatrzymane przedmioty.

Art. 198

§ 1Urzędy pocztowe, telekomunikacyjne, celne oraz instytucje transportowe są obowiązane

wydać sądowi lub prokuratorowi na ich żądanie korespondencję i przesyłki mające znaczenie dla toczącego się postępowania. Tylko sąd lub prokurator mają prawo je otwierać.

§ 2

Na postanowienie w tej kwestii przysługuje zażalenie.

§ 3Ogłoszenie oskarżonemu postanowienia, o którym mowa w § 2, może być odroczone na czas

oznaczony, niezbędny ze względu na dobro sprawy.

§ 4Pozbawioną znaczenia dla postępowania karnego korespondencję i przesyłki należy niezwłocznie

zwrócić właściwym urzędom lub instytucjom wymienionym w § 1.

Art. 199Przedmioty zbędne dla postępowania karnego zwraca się osobie uprawnionej, a jeżeli

ich posiadanie jest zabronione, przekazuje się je właściwemu urzędowi lub instytucji.

Art. 200Przedmiot, co do którego powstaje wątpliwość, komu należy go wydać, składa się do

depozytu sądowego lub oddaje się na przechowanie osobie godnej zaufania aż do wyjaśnienia uprawnienia do odbioru. Przepisy o likwidacji depozytów i nie odebranych rzeczy stosuje się odpowiednio.

Art. 201

§ 1Przedmioty ulegające szybkiemu zniszczeniu lub takie, których przechowywanie byłoby

połączone z niewspółmiernymi kosztami lub nadmiernymi trudnościami albo powodowałoby znaczne obniżenie wartości rzeczy, można sprzedać bez przetargu za pośrednictwem jednostki handlu uspołecznionego z zachowaniem przepisów o sprzedaży w drodze egzekucji z ruchomości.

§ 2

Uzyskaną kwotę pieniężną przekazuje się do depozytu.

§ 3O czasie i warunkach sprzedaży należy w miarę możności zawiadomić osoby zainteresowane

oraz oskarżonego.

Art. 202Oddając na przechowanie pieniądze krajowe lub waluty zagraniczne, organ przekazujący

je określa charakter depozytu i sposób rozporządzenia oddanymi na przechowanie wartościami.

Art. 203Rozporządzenia przedmiotem dokonane po jego odebraniu lub zabezpieczeniu są bezskuteczne

w stosunku do Skarbu Państwa.

Art. 204W toku postępowania przed sądem rozstrzygnięcia i czynności prokuratora przewidziane

w rozdziale niniejszym podejmuje sąd.

Dział VI

Środki przymusu

Rozdział 23

Zatrzymanie

Art. 205Każdy ma prawo ująć osobę na gorącym uczynku przestępstwa lub w pościgu podjętym bezpośrednio

po popełnieniu przestępstwa i oddać w ręce Milicji Obywatelskiej, jeżeli zachodzi obawa ukrycia się tej osoby lub nie można ustalić jej tożsamości.

Art. 206

§ 1Milicja Obywatelska ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione

przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a zachodzi obawa ukrycia się tej osoby lub zatarcia śladów przestępstwa. Czas zatrzymania należy stwierdzić na piśmie.

§ 2

Zatrzymanego należy zwolnić, gdy ustanie przyczyna zatrzymania.

§ 3Niezwłocznie po zatrzymaniu osoby podejrzanej należy przystąpić do zebrania niezbędnych

danych, a w razie istnienia podstaw, o których mowa w art. 217 § 1 i 2, wystąpić do prokuratora z wnioskiem o tymczasowe aresztowanie.

Art. 207Jeżeli w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania nie doręczono zatrzymanemu odpisu postanowienia

o tymczasowym aresztowaniu, należy zatrzymanego niezwłocznie zwolnić.

Art. 208

§ 1

Sąd lub prokurator może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie osoby podejrzanej.

W tym celu wolno zarządzić przeszukanie. Art. 191-193 i 195 stosuje się odpowiednio.

§ 2Na zarządzenie sądu lub prokuratora przymusowego doprowadzenia żołnierza w czynnej

służbie wojskowej dokonują właściwe organy wojskowe.

Rozdział 24

Środki zapobiegawcze

Art. 209

Środki zapobiegawcze można stosować w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, jeżeli dowody zebrane przeciwko oskarżonemu dostatecznie uzasadniają, że popełnił on przestępstwo.

Art. 210

§ 1

Środki zapobiegawcze stosuje sąd, a przed wniesieniem aktu oskarżenia - prokurator.

§ 2Prokurator może stosować środki zapobiegawcze tylko względem osoby, która została

przesłuchana w sprawie w charakterze podejrzanego. Przed zastosowaniem tymczasowego aresztowania lub poręczenia majątkowego prokurator przesłuchuje podejrzanego osobiście.

Art. 211

§ 1W postanowieniu o zastosowaniu środka zapobiegawczego należy wymienić osobę, zarzucany

jej czyn, jego kwalifikację prawną oraz podstawę prawną zastosowania tego środka.

§ 2W postanowieniu prokuratora o zastosowaniu tymczasowego aresztowania należy wymienić

czas zatrzymania, a ponadto określić termin, do którego aresztowanie ma trwać.

Art. 212

§ 1Na postanowienie w przedmiocie środka zapobiegawczego przysługuje zażalenie na zasadach

ogólnych z wyjątkami, o których mowa w § 2 oraz art. 222 § 3.

§ 2Na postanowienie prokuratora o zastosowaniu tymczasowego aresztowania przysługuje

zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy.

§ 3

Na postanowienie sądu wydane w myśl § 2 oskarżonemu zażalenie nie przysługuje.

Art. 213

Środek zapobiegawczy należy niezwłocznie uchylić lub zmienić, jeżeli ustaną przyczyny, wskutek których został on zastosowany, lub powstaną przyczyny uzasadniające jego uchylenie, zmianę na łagodniejszy albo zaostrzenie.

Art. 214

Oskarżony może składać w każdym czasie wniosek o uchylenie lub zmianę środka zapobiegawczego; w przedmiocie wniosku rozstrzyga najpóźniej w ciągu 3 dni prokurator, a po wniesieniu aktu oskarżenia do sądu - sąd, przed którym sprawa się toczy.

Art. 215

Zawieszenie postępowania nie stoi na przeszkodzie orzekaniu co do środków zapobiegawczych.

Art. 216Nadzór nad prawidłowością zatrzymania i wykonania środków zapobiegawczych w toku postępowania

przygotowawczego sprawuje prokurator, a w toku postępowania sądowego - sąd.

Art. 217

§ 1Tymczasowe aresztowanie może nastąpić, jeżeli:

1)zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony będzie się ukrywał, zwłaszcza wówczas, gdy nie ma on w kraju określonego miejsca zamieszkania lub nie można ustalić jego tożsamości, albo
2)zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do fałszywych zeznań lub w inny sposób starał się utrudniać postępowanie karne, albo
3)oskarżonemu zarzucono zbrodnię lub działanie w warunkach powrotu do przestępstwa określonych w kodeksie karnym, albo
4)oskarżonemu zarzucono czyn, którego stopień społecznego niebezpieczeństwa jest znaczny.

§ 2

W toku postępowania przygotowawczego tymczasowe aresztowanie nie może być stosowane, jeżeli przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności najwyżej roku. Ograniczenie to nie ma zastosowania, gdy nie można ustalić tożsamości oskarżonego.

§ 3Skazując oskarżonego na karę pozbawienia wolności powyżej 2 lat za przestępstwo popełnione

z winy umyślnej lub powyżej 3 lat za przestępstwo popełnione z winy nieumyślnej, sąd pierwszej instancji stosuje tymczasowe aresztowanie.

§ 4W wypadku gdy wymierzono karę poniżej granic wskazanych w § 3, sąd jest obowiązany

po wysłuchaniu obecnych stron wydać postanowienie co do dalszego stosowania aresztu.

Art. 218Jeżeli szczególne względy nie stoją temu na przeszkodzie, należy odstąpić od tymczasowego

aresztowania, zwłaszcza gdy pozbawienie oskarżonego wolności:

1)spowodowałoby dla jego życia lub zdrowia poważne niebezpieczeństwo,
2)pociągałoby wyjątkowo ciężkie skutki dla oskarżonego lub jego najbliższej rodziny.

Art. 219Jeżeli stan zdrowia oskarżonego tego wymaga, tymczasowe aresztowanie może być wykonywane

tylko w postaci umieszczenia w odpowiednim zakładzie leczniczym.

Art. 220

§ 1O zastosowaniu tymczasowego aresztowania sąd lub prokurator jest obowiązany bezzwłocznie

zawiadomić osobę najbliższą dla oskarżonego.

§ 2Na wniosek oskarżonego można również zawiadomić inną osobę zamiast lub obok osoby

wskazanej w § 1.

§ 3O zastosowaniu tymczasowego aresztowania sąd lub prokurator jest obowiązany niezwłocznie

zawiadomić zakład pracy lub uczelnię, a w stosunku do żołnierza - jego dowódcę.

Art. 221

§ 1Sąd lub prokurator stosujący tymczasowe aresztowanie ma obowiązek:

1)zawiadomienia o tym sądu opiekuńczego, jeżeli zachodzi potrzeba ustanowienia opieki nad dziećmi aresztowanego,
2)zawiadomienia wydziału opieki społecznej, jeżeli zachodzi potrzeba roztoczenia opieki nad osobą niedołężną lub chorą, którą aresztowany się opiekował,
3)przedsięwzięcia niezbędnych czynności do ochrony mienia i mieszkania aresztowanego.

§ 2O poczynionych wystąpieniach i wydanych zarządzeniach należy powiadomić tymczasowo

aresztowanego.

Art. 222

§ 1Prokurator może oznaczyć termin tymczasowego aresztowania na czas nie dłuższy niż

3 miesiące.

§ 2Jeżeli ze względu na szczególne okoliczności sprawy nie można było ukończyć postępowania

przygotowawczego w terminie określonym w § 1, tymczasowe aresztowanie w toku śledztwa mogą przedłużyć, jeżeli zachodzi tego potrzeba:

1)prokurator wojewódzki do 6 miesięcy,
2)sąd wojewódzki na wniosek prokuratora wojewódzkiego na dalszy okres oznaczony, niezbędny do ukończenia śledztwa.

§ 3Na przewidziane w § 2 pkt 1 postanowienie prokuratora wojewódzkiego przysługuje zażalenie

do właściwego miejscowo sądu wojewódzkiego jako odwoławczego, a na przewidziane w § 2 pkt 2 postanowienie sądu wojewódzkiego - do Sądu Najwyższego.

Art. 223Jeżeli z powodu niepoczytalności podejrzanego następuje umorzenie postępowania, można

niezależnie od terminów określonych w art. 222 orzec o utrzymaniu tymczasowego aresztowania do czasu zakończenia postępowania w sprawie lub w przedmiocie środka zabezpieczającego.

Art. 224

Okres tymczasowego aresztowania liczy się od dnia zatrzymania.

Art. 225Poza wypadkiem, gdy tymczasowe aresztowanie jest obowiązkowe, środka tego nie stosuje

się, jeżeli wystarczające jest poręczenie lub dozór albo oba te środki zapobiegawcze łącznie.

Art. 226

§ 1Poręczenie majątkowe w postaci pieniędzy, papierów wartościowych, zastawu lub hipoteki

może złożyć oskarżony albo inna osoba.

§ 2Wysokość, rodzaj i warunki poręczenia majątkowego, a w szczególności termin złożenia

przedmiotu poręczenia należy określić w postanowieniu, mając na względzie sytuację materialną oskarżonego i składającego poręczenie majątkowe, wysokość wyrządzonej szkody oraz charakter popełnionego czynu.

Art. 227Osobę składającą poręczenie majątkowe zawiadamia się o każdorazowym wezwaniu oskarżonego

do stawiennictwa; do osoby składającej poręczenie majątkowe za oskarżonego stosuje się odpowiednio art. 124-125 § 1.

Art. 228

§ 1Stanowiące przedmiot poręczenia wartości majątkowe lub zobowiązania ulegają przepadkowi

lub ściągnięciu w razie ucieczki albo ukrycia się oskarżonego. W wypadku utrudniania w inny sposób postępowania karnego można orzec przepadek lub ściągnięcie tych wartości.

§ 2

O treści § 1 oraz art. 229 należy uprzedzić osobę składającą poręczenie majątkowe.

Art. 229

§ 1Ulegające przepadkowi przedmioty poręczenia lub ściągnięte sumy poręczenia majątkowego

przekazuje się lub przelewa na rzecz Skarbu Państwa; pokrzywdzony ma wówczas pierwszeństwo zaspokojenia na nich swoich roszczeń wynikających z przestępstwa, jeżeli w inny sposób nie można uzyskać naprawienia szkody.

§ 2Z chwilą ustania poręczenia majątkowego przedmiot poręczenia zwraca się, a sumę poręczenia

zwalnia się, pod tym jednak warunkiem, że w razie prawomocnego skazania oskarżonego na karę pozbawienia wolności następuje to z chwilą rozpoczęcia odbywania przez niego kary. W razie niezgłoszenia się na wezwanie do odbycia kary stosuje się art. 228 § 1.

§ 3Cofnięcie poręczenia majątkowego staje się skuteczne dopiero z chwilą przyjęcia nowego

poręczenia majątkowego, zastosowania innego środka zapobiegawczego lub odstąpienia od stosowania tego środka.

§ 4

Przepisy § 2 i 3 nie dotyczą cofnięcia poręczenia majątkowego i zwrotu jego przedmiotów, jeżeli już zapadło postanowienie o jego przepadku lub o ściągnięciu sumy poręczenia.

Art. 230

§ 1O przepadku przedmiotu poręczenia lub ściągnięciu sumy poręczenia orzeka z urzędu

sąd, przed którym postępowanie się toczy, a w toku postępowania przygotowawczego na wniosek prokuratora - sąd właściwy do rozpoznania sprawy.

§ 2Oskarżony i poręczyciel mają prawo wziąć udział w posiedzeniu sądowym lub złożyć wyjaśnienia

na piśmie. Oskarżonego pozbawionego wolności sprowadza się na posiedzenie, jeżeli prezes sądu lub sąd uzna to za potrzebne.

§ 3

Na postanowienie określone w § 1 przysługuje zażalenie.

Art. 231

§ 1

Od kierownictwa zakładu pracy, którego oskarżony jest pracownikiem, od kolektywu, w którym oskarżony pracuje lub się uczy, albo od organizacji społecznej, której oskarżony jest członkiem, można na ich wniosek przyjąć poręczenie, że oskarżony stawi się na każde wezwanie oraz że nie będzie utrudniał postępowania; jeżeli oskarżony jest żołnierzem, można przyjąć poręczenie od kolektywu żołnierskiego, zgłoszone za pośrednictwem właściwego dowódcy.

§ 2Do wniosku o przyjęcie poręczenia kierownictwo zakładu pracy, kolektyw lub organizacja

społeczna dołącza wyciąg protokołu, zawierający decyzję lub uchwałę o podjęciu się poręczenia oraz wskazanie osoby, która ma wykonywać obowiązki poręczającego. Osoba ta składa oświadczenie o przyjęciu tych obowiązków.

Art. 232Poręczenie, że oskarżony stawi się na każde wezwanie oraz że nie będzie utrudniał

postępowania, można także przyjąć od osoby godnej zaufania.

Art. 233

§ 1Przy odbieraniu poręczenia zawiadamia się udzielającego poręczenie o treści zarzutu

stawianego oskarżonemu oraz o obowiązkach wynikających z poręczenia i skutkach ich niedotrzymania.

§ 2Poręczający jest obowiązany niezwłocznie powiadomić sąd lub prokuratora o wiadomych

mu poczynaniach oskarżonego, zmierzających do uchylania się od obowiązku stawienia się na wezwanie lub do utrudniania w inny sposób postępowania.

Art. 234Jeżeli mimo poręczenia oskarżony nie stawi się na wezwanie lub w inny sposób będzie

utrudniał postępowanie, organ stosujący środek zapobiegawczy zawiadomi o tym udzielającego poręczenia, a ponadto może zawiadomić bezpośredniego przełożonego osoby, która złożyła poręczenie, i organizację społeczną, do której należy, a także organ nadrzędny nad poręczającym zakładem pracy lub organizacją społeczną, jeżeli zostanie stwierdzone zaniedbanie obowiązków wynikających z poręczenia. Przed zawiadomieniem, o którym mowa, należy osobę, która złożyła poręczenie, wezwać w celu złożenia wyjaśnień.

Art. 235

§ 1Sąd lub prokurator może oddać oskarżonego pod dozór Milicji Obywatelskiej, a oskarżonego

żołnierza - pod dozór przełożonego wojskowego.

§ 2Oddany pod dozór ma obowiązek stosowania się do wymagań zawartych w postanowieniu

sądu lub prokuratora. Obowiązek ten może polegać na zakazie wydalania się, zgłaszaniu się do organu dozorującego w określonych odstępach czasu i zawiadamianiu go o zamierzonym wyjeździe oraz o terminie powrotu.

Art. 236

Jeżeli miejsce pobytu oskarżonego nie jest znane, zarządza się jego poszukiwanie.

Art. 208 stosuje się odpowiednio.

Art. 237

§ 1

Jeżeli oskarżony, w stosunku do którego wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, ukrywa się, sąd lub prokurator może wydać postanowienie o poszukiwaniu go listem gończym.

§ 2Jeżeli postanowienie o tymczasowym aresztowaniu nie było wydane, można postanowienie

takie wydać bez względu na to, czy nastąpiło przesłuchanie podejrzanego.

Art. 238

§ 1W liście gończym podaje się:

1)sąd lub prokuratora, który wydał postanowienie o poszukiwaniu listem gończym,
2)dane o osobie, które mogą ułatwić jej poszukiwanie, a przede wszystkim personalia, rysopis, znaki szczególne, miejsce zamieszkania i pracy, z dołączeniem w miarę możliwości fotografii poszukiwanego,
3)informację o treści zarzutu postawionego oskarżonemu oraz o postanowieniu o jego aresztowaniu albo o zapadłym wyroku,
4)wezwanie każdego, kto zna miejsce pobytu poszukiwanego, do zawiadomienia o tym najbliższej jednostki Milicji Obywatelskiej, prokuratora lub sądu,
5)ostrzeżenie o odpowiedzialności karnej za ukrywanie poszukiwanego lub dopomaganie mu w ucieczce.

§ 2W liście gończym można wyznaczyć nagrodę za ujęcie lub przyczynienie się do ujęcia

poszukiwanego, a także udzielić zapewnienia o utrzymaniu tajemnicy co do osoby informującej.

§ 3List gończy rozpowszechnia się, zależnie od potrzeby, przez rozesłanie, rozplakatowanie

i opublikowanie za pomocą prasy, radia i telewizji.

Rozdział 25

List żelazny

Art. 239Jeżeli oskarżony przebywający za granicą złoży oświadczenie, że stawi się do sądu

w oznaczonym terminie pod warunkiem odpowiadania z wolnej stopy, właściwy miejscowo sąd wojewódzki może wydać oskarżonemu list żelazny.

Art. 240List żelazny zapewnia oskarżonemu pozostawanie na wolności aż do prawomocnego ukończenia

postępowania, jeżeli oskarżony:

1)stawi się w oznaczonym przez sąd terminie,
2)nie będzie się wydalał bez pozwolenia sądu z obranego miejsca pobytu w kraju,
3)nie będzie nakłaniał świadków do fałszywych zeznań lub starał się w inny sposób usuwać dowodów przestępstwa.

Art. 241

§ 1

Wydanie listu żelaznego można uzależnić od złożenia poręczenia majątkowego.

§ 2

W razie odwołania listu żelaznego z powodu naruszenia warunków wymienionych w art.

240 wartości majątkowe udzielone z tytułu poręczenia ulegają przepadkowi lub ściągnięciu.

Rozdział 26

Kary porządkowe

Art. 242

§ 1Na świadka, biegłego lub tłumacza, który bez usprawiedliwienia nie stawił się na wezwanie

organu prowadzącego postępowanie albo bez zezwolenia tego organu wydalił się z miejsca czynności przed jej zakończeniem, można nałożyć karę pieniężną w wysokości do 2.000 zł.

§ 2

W wypadkach określonych w § 1 można ponadto zarządzić przymusowe doprowadzenie świadka.

Przymusowe doprowadzenie biegłego i tłumacza należy stosować tylko w wypadku wyjątkowym.

W stosunku do żołnierza stosuje się art. 208 § 2.

Art. 243Karę pieniężną należy uchylić, jeżeli ukarany usprawiedliwi swe niestawiennictwo lub

samowolne oddalenie się. Usprawiedliwienie może nastąpić w ciągu tygodnia od daty doręczenia postanowienia wymierzającego karę pieniężną lub przy pierwszej czynności, do której wezwano osobę ukaraną.

Art. 244

§ 1

Art. 242§ 1 stosuje się odpowiednio do osoby, która bezpodstawnie uchyla się od złożenia

zeznania, wykonania czynności biegłego lub tłumacza, złożenia przyrzeczenia, wydania przedmiotu, dopełnienia obowiązków poręczyciela albo spełnienia innego ciążącego na niej obowiązku w toku postępowania.

§ 2W razie uporczywego uchylania się od złożenia zeznania, wykonania czynności biegłego

i tłumacza oraz wydania przedmiotu można zastosować niezależnie od kary pieniężnej aresztowanie na czas nie przekraczający 30 dni.

§ 3Aresztowanie należy uchylić, jeżeli osoba aresztowana spełni obowiązek albo postępowanie

przygotowawcze lub postępowanie w danej instancji ukończono.

§ 4

Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się do stron procesowych, ich obrońców i pełnomocników, a w zakresie kary za niedopełnienie obowiązku wydania rzeczy - także do osób, które mogą się uchylić od złożenia zeznań.

Art. 245

§ 1

W razie uchybienia przez żołnierza w czynnej służbie obowiązkom określonym w art.

242 § 1 i art. 244 sąd lub prokurator występuje do dowódcy jednostki wojskowej, w której żołnierz ten pełni służbę, o pociągnięcie go do odpowiedzialności dyscyplinarnej.

§ 2Przepis § 1 stosuje się, choćby za uchybienie, którego dopuścił się żołnierz przed

wstąpieniem do wojska, była mu poprzednio wymierzona kara porządkowa, lecz nie została do tego czasu wykonana.

§ 3Orzeczenia i zarządzenia wydane na podstawie art. 242 i 244 § 1 i 2 w stosunku do

funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i Służby Więziennej wykonuje ich przełożony.

Art. 246

§ 1Osobę, która przez niewykonanie obowiązków wymienionych w art. 242 § 1 i art. 244

§ 1 spowodowała dodatkowe koszty postępowania, można obciążyć tymi kosztami; dopuszczalne jest obciążenie kosztami kilku osób solidarnie. Żołnierza odbywającego służbę zasadniczą nie obciąża się tymi kosztami.

§ 2

W razie uchylenia kary porządkowej odpada również obowiązek pokrycia kosztów postępowania.

Art. 247

§ 1Postanowienia przewidziane w rozdziale niniejszym wydaje sąd, a w toku postępowania

przygotowawczego - prokurator.

§ 2

Na postanowienia i zarządzenia przewidziane w rozdziale niniejszym przysługuje zażalenie.

§ 3

Złożenie zażalenia wstrzymuje wykonanie postanowienia o aresztowaniu.

Rozdział 27

Zabezpieczenie majątkowe

Art. 248

§ 1W razie popełnienia przestępstwa, za które można orzec karę grzywny, konfiskaty mienia

lub przepadku rzeczy, może z urzędu nastąpić zabezpieczenie tych kar na mieniu oskarżonego.

§ 2W razie popełnienia przestępstwa przeciwko mieniu społecznemu lub wyrządzenia przestępstwem

szkody w mieniu społecznym może z urzędu nastąpić ponadto zabezpieczenie roszczeń o naprawienie szkody.

Art. 249

§ 1Zabezpieczenie grożącej kary grzywny i roszczeń o naprawienie szkody następuje w sposób

wskazany w art. 747 kodeksu postępowania cywilnego.

§ 2Zabezpieczenie grożącej kary konfiskaty mienia lub przepadku rzeczy następuje przez

zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. Zakaz ten podlega ujawnieniu w księdze wieczystej, a w jej braku - w zbiorze złożonych dokumentów. W miarę potrzeby może być ustanowiony zarząd nieruchomości lub przedsiębiorstwa oskarżonego.

Art. 250

§ 1Postanowienie o zabezpieczeniu wydaje sąd, a w toku postępowania przygotowawczego

-prokurator. W postanowieniu określa się zakres i sposób zabezpieczenia, uwzględniając domniemanie ustanowione w art. 134 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego.

§ 2

Na postanowienie o zabezpieczeniu przysługuje zażalenie.

Art. 251

W razie nieprawomocnego skazania na karę konfiskaty sąd z urzędu zabezpiecza tę karę, a jeżeli zabezpieczenie już nastąpiło - zawiadamia o skazaniu organ wykonujący postanowienie o zabezpieczeniu.

Art. 252

§ 1

Zabezpieczenie upada, gdy nie zostaną prawomocnie orzeczone: konfiskata, przepadek, grzywna lub nie zostaną zasądzone roszczenia o naprawienie szkody, a powództwo o te roszczenia nie zostanie wytoczone przed upływem 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia.

§ 2W razie wytoczenia powództwa w terminie wskazanym w § 1 zabezpieczenie pozostaje w

mocy, jeżeli w postępowaniu cywilnym sąd nie orzeknie inaczej.

Art. 253

§ 1W razie popełnienia przestępstwa, o którym mowa w art. 248 § 2, Milicja Obywatelska

może dokonać tymczasowego zajęcia mienia ruchomego osoby podejrzanej, jeżeli zachodzi obawa usunięcia tego mienia.

§ 2

Art. 189-204 stosuje się odpowiednio.

§ 3

Tymczasowe zajęcie nie może dotyczyć przedmiotów, które nie podlegają egzekucji.

§ 4Tymczasowe zajęcie upada, jeżeli w ciągu 14 dni od daty jego dokonania nie zostanie

wydane postanowienie o zabezpieczeniu.

Art. 254Art. 253 stosuje się odpowiednio do organów Ministra Finansów w zakresie kontroli

i rewizji finansowej, jeżeli organy te ujawniły przestępstwo.

Dział VII

Postępowanie przygotowawcze

Rozdział 28

Przepisy ogólne

Art. 255

Postępowanie przygotowawcze wszczyna się, jeżeli zachodzi uzasadnione podejrzenie, że popełniono przestępstwo.

Art. 256

§ 1Każdy dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu ma społeczny

obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Milicję Obywatelską.

§ 2Instytucje państwowe i społeczne, które w związku ze swą działalnością dowiedziały

się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Milicję Obywatelską oraz przedsięwziąć czynności nie cierpiące zwłoki do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa.

Art. 257

§ 1O wszczęciu postępowania wydaje się postanowienie, w którym określa się czyn będący

przedmiotem postępowania oraz jego kwalifikację prawną. Postanowienie o wszczęciu śledztwa wydaje prokurator, a o wszczęciu dochodzenia - Milicja Obywatelska.

§ 2O wszczęciu dochodzenia Milicja Obywatelska jest obowiązana niezwłocznie zawiadomić

prokuratora przez przesłanie mu odpisu postanowienia.

Art. 258

§ 1Jeżeli okoliczności przytoczone w zawiadomieniu nie dają podstawy do wszczęcia postępowania

przygotowawczego, odmawia się jego wszczęcia.

§ 2W razie potrzeby można zażądać uzupełnienia w określonym terminie danych zawartych

w zawiadomieniu o przestępstwie lub zarządzić sprawdzenie faktów w tym zakresie.

Art. 259Najpóźniej w terminie do dni 30 od dnia otrzymania zawiadomienia należy wydać postanowienie

o odmowie wszczęcia postępowania lub o jego wszczęciu.

Art. 260

§ 1Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego, jeżeli nie zostało

wydane przez prokuratora, wymaga jego pisemnego zatwierdzenia.

§ 2Pokrzywdzonemu przysługuje zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania

oraz prawo przejrzenia akt, o czym należy pokrzywdzonego pouczyć.

Art. 261Postępowanie przygotowawcze ma na celu:

1)ustalenie, czy rzeczywiście zostało popełnione przestępstwo,
2)wszechstronne wyjaśnienie okoliczności sprawy,
3)wykrycie i w razie potrzeby ujęcie sprawcy,
4)zebranie niezbędnych danych o osobie podejrzanego stosownie do art. 8,
5)zebranie i utrwalenie dowodów dla sądu.

Art. 262

§ 1Śledztwo prowadzi się w sprawach:

1)w których rozpoznanie w pierwszej instancji należy do właściwości sądu wojewódzkiego,
2)o przestępstwa określone w art. 158 § 3, art. 202 § 1, art. 209, 210 § 1, art. 211, 212 § 2, art. 247 § 1, art.

270, 273 i 275 § 2 Kodeksu karnego.

§ 2

W innych wypadkach śledztwo może być prowadzone ze względu na wagę lub zawiłość sprawy.

Art. 263

§ 1

Śledztwo powinno być ukończone w ciągu 3 miesięcy od jego wszczęcia.

§ 2W uzasadnionych wypadkach okres śledztwa może przedłużyć prokurator wojewódzki na

dalszy czas oznaczony.

Art. 264

§ 1

Śledztwo prowadzi prokurator.

§ 2Prokurator może powierzyć organom Milicji Obywatelskiej:

1)przeprowadzenie śledztwa w całości lub w określonym zakresie,
2)dokonanie poszczególnych czynności śledczych.

§ 3W wypadkach określonych w § 2 powierzenie nie może dotyczyć czynności określonych

w art. 269 § 1, art. 270 i 277 § 1 oraz wymagających postanowienia.

Art. 265

§ 1W sprawach, w których prowadzenie śledztwa nie jest obowiązkowe, Milicja Obywatelska

z własnej inicjatywy lub na polecenie prokuratora przeprowadza dochodzenie.

§ 2Dochodzenie w sprawach o przestępstwa popełnione na szkodę państwa lub jednostki gospodarki

uspołecznionej, ujawnione przez organy Ministra Finansów w zakresie kontroli i rewizji finansowej, mogą prowadzić te organy.

§ 3Organy kontroli i rewizji finansowej mają w zakresie dochodzenia uprawnienia procesowe

Milicji Obywatelskiej, a w wypadku śledztwa stosuje się odpowiednio art. 264 § 2 pkt 2 i § 3.

§ 4W sprawach o przestępstwa skierowane przeciwko nienaruszalności i bezpieczeństwu granicy

państwowej dochodzenie mogą prowadzić organy Wojsk Ochrony Pogranicza, którym w tym zakresie przysługują uprawnienia procesowe Milicji Obywatelskiej.

Art. 266

§ 1

Dochodzenie powinno być ukończone w ciągu miesiąca od jego wszczęcia.

§ 2

Prokurator może ten okres przedłużyć do 3 miesięcy.

§ 3W razie niezakończenia dochodzenia w ciągu 3 miesięcy akta sprawy przekazuje się prokuratorowi

nadzorującemu dochodzenie, który może je przedłużyć na czas oznaczony lub przejąć je do śledztwa, jeżeli nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania.

Art. 267W granicach koniecznych dla zabezpieczenia śladów i dowodów przestępstwa przed ich

utratą lub zniekształceniem Milicja Obywatelska może w każdej sprawie w wypadkach nie cierpiących zwłoki, nawet choćby prowadzenie śledztwa było obowiązkowe, jeszcze przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania przeprowadzić dochodzenie w niezbędnym zakresie, a w szczególności dokonać oględzin, w razie potrzeby z udziałem biegłych, przeszukania i czynności wymienionych w art. 65 § 1 pkt 1 w stosunku do osoby podejrzanej, a także dokonać innych niezbędnych czynności, nie wyłączając pobrania próby krwi i wydzielin. Po dokonaniu tych czynności w sprawach, w których prowadzenie śledztwa jest obowiązkowe, prowadzący dochodzenie przekazuje sprawę niezwłocznie prokuratorowi.

Art. 268Na postanowienia i zarządzenia w toku postępowania przygotowawczego przysługuje zażalenie

osobom nie będącym stronami, których prawa zostały naruszone. Osobom tym oraz stronom przysługuje zażalenie także na inne czynności naruszające ich prawa.

Rozdział 29

Przebieg postępowania przygotowawczego

Art. 269

§ 1Jeżeli dane istniejące w chwili wszczęcia postępowania przygotowawczego lub zebrane

w jego toku zawierają dostateczne podstawy do przedstawienia określonej osobie zarzutów, sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów i ogłasza je niezwłocznie podejrzanemu oraz przesłuchuje się go.

§ 2Postanowienie o przedstawieniu zarzutów zawiera wskazanie podejrzanego, dokładne określenie

zarzucanego mu czynu i jego kwalifikacji prawnej.

§ 3Uzasadnienie postanowienia sporządza się na żądanie podejrzanego i ogłasza lub mu

je doręcza w terminie 14 dni. O prawie takiego żądania należy pouczyć podejrzanego.

Art. 270Jeżeli w toku postępowania przygotowawczego okaże się, że podejrzanemu należy zarzucić

ponadto czyn nie objęty wydanym uprzednio postanowieniem o przedstawieniu zarzutów albo czyn w zmienionej w istotny sposób postaci lub też że czyn zarzucany należy zakwalifikować z surowszego przepisu, wydaje się nowe stosowne postanowienie i niezwłocznie ogłasza je podejrzanemu oraz przesłuchuje się go.

Art. 271Podejrzany i jego obrońca oraz pokrzywdzony i jego pełnomocnik mogą składać wnioski

o dokonanie czynności w toku postępowania przygotowawczego.

Art. 272

§ 1

Jeżeli czynności śledczej lub dochodźczej nie będzie można powtórzyć na rozprawie, należy podejrzanego, pokrzywdzonego i ich przedstawicieli ustawowych, a obrońcę i pełnomocnika, jeżeli są już w sprawie ustanowieni, dopuścić do udziału w czynności, chyba że zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub zniekształcenia dowodu w razie zwłoki.

§ 2Podejrzanego pozbawionego wolności nie sprowadza się, gdy spowodowałoby to poważne

trudności lub zwłokę w postępowaniu.

Art. 273

§ 1

Podejrzanego, pokrzywdzonego oraz ich przedstawicieli ustawowych, a obrońcę lub pełnomocnika, gdy są już w sprawie ustanowieni, należy na żądanie dopuścić do udziału w innych czynnościach śledczych lub dochodźczych. Art. 272 § 2 stosuje się.

§ 2Prokurator może odmówić żądaniu ze względu na interes śledztwa lub dochodzenia. W

razie odmowy wydaje się postanowienie.

Art. 274

Gdy dopuszczono dowód z opinii zakładu naukowego, naukowo-badawczego, zakładu specjalistycznego, instytucji lub z biegłych, podejrzanemu i jego obrońcy doręcza się postanowienie o dopuszczeniu tego dowodu i zezwala się na wzięcie udziału w przesłuchaniu biegłych oraz na zapoznanie się z opinią, jeżeli została złożona na piśmie. Art. 272 § 2 stosuje się.

Art. 275

§ 1Jeżeli podejrzany był już prawomocnie karany, dołącza się do akt postępowania odpis

lub wyciąg wyroku z uzasadnieniem, jeżeli było sporządzone, i dane dotyczące odbycia kary, a gdy to nie wystarcza, w szczególności do ustalenia, czy przestępstwo zostało popełnione w warunkach art. 60 Kodeksu karnego, akta poprzednich spraw oraz opinie zakładów poprawczych, wychowawczych i karnych, w których przebywał.

§ 2Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Prokuratorem Generalnym Polskiej Rzeczypospolitej

Ludowej określi w drodze rozporządzenia tryb rejestracji osób wymienionych w § 1 oraz sposób zbierania danych, o których mowa w tym przepisie, jak również organy obowiązane do wykonywania tych czynności.

Art. 276

§ 1W wypadkach nie cierpiących zwłoki, a w szczególności wtedy, gdy mogłoby to spowodować

zatarcie śladów i dowodów przestępstwa, Milicja Obywatelska może w toku dochodzenia wymienionego w art. 267 oraz w toku śledztwa lub czynności, o których mowa w art.

264 § 2 pkt 2, przesłuchać osobę podejrzaną o popełnienie przestępstwa w charakterze podejrzanego przed wydaniem postanowienia o przedstawieniu zarzutów, jeżeli zachodzą warunki do sporządzenia takiego postanowienia. Przesłuchanie rozpoczyna się od informacji o treści zarzutu.

§ 2W wypadkach przewidzianych w § 1 prokurator najdalej w ciągu 3 dni od dnia przesłuchania

wydaje postanowienie o przedstawieniu zarzutów lub odmawia jego wydania.

Art. 277

§ 1Jeżeli istnieją podstawy do sporządzenia aktu oskarżenia, zaznajamia się podejrzanego

ze wszystkimi materiałami postępowania, poucza o prawie osobistego przejrzenia akt i dopuszcza do udziału w czynności obrońcę. Obrońca ma prawo przeglądać akta w ciągu 7 dni przed datą końcowego zaznajomienia podejrzanego z materiałami postępowania.

§ 2Podejrzany ma prawo w terminie 3 dni od daty zakończenia czynności wymienionej w §

1 złożyć wniosek o uzupełnienie postępowania; o prawie tym należy podejrzanego pouczyć.

§ 3

Jeżeli podejrzany lub jego obrońca wniósł o dopuszczenie do udziału w czynnościach, których się domagał składając wniosek o uzupełnienie postępowania, nie można odmówić żądaniu; można jednak odmówić sprowadzenia podejrzanego pozbawionego wolności, gdyby połączone to było z trudnościami.

Art. 278Jeżeli nie zachodzi potrzeba uzupełnienia postępowania przygotowawczego, wydaje się

postanowienie o jego zamknięciu i ogłasza się je lub o jego treści zawiadamia podejrzanego.

Art. 279Prowadzący dochodzenie po wydaniu postanowienia o zamknięciu postępowania przygotowawczego

niezwłocznie przekazuje akta wraz z dowodami rzeczowymi prokuratorowi.

Art. 280

§ 1Jeżeli postępowanie nie dostarczyło podstaw do sporządzenia aktu oskarżenia, wydaje

się postanowienie o umorzeniu; uprzednie wydanie postanowienia o zamknięciu postępowania przygotowawczego nie jest w tym wypadku konieczne.

§ 2Postanowienie o umorzeniu, jeżeli nie zostało wydane przez prokuratora, wymaga jego

pisemnego zatwierdzenia.

§ 3Podejrzanemu i pokrzywdzonemu przysługuje zażalenie oraz prawo przejrzenia akt, o

czym należy ich pouczyć.

Art. 281

§ 1W razie umorzenia postępowania prokurator wydaje postanowienie co do dowodów rzeczowych

w zakresie unormowanym w art. 199-202.

§ 2Na postanowienie, o którym mowa w § 1, przysługuje zażalenie podejrzanemu, pokrzywdzonemu

i osobie, od której przedmioty te odebrano lub która zgłosiła do nich roszczenie.

Art. 282

§ 1

W razie umorzenia postępowania w wypadku wskazanym w art. 99 Kodeksu karnego prokurator występuje do sądu, a w wypadkach wskazanych w art. 103 § 1 lub art. 104 tegoż kodeksu prokurator może wystąpić do sądu z wnioskiem o zastosowanie środków zabezpieczających, określonych w tych przepisach.

§ 2W posiedzeniu sądu udział obrońcy jest obowiązkowy; w miarę potrzeby sąd wysłuchuje

również podejrzanego.

Art. 283Osobie roszczącej sobie prawo do przedmiotów, których przepadek orzeczono tytułem

środka zabezpieczającego, przysługuje prawo dochodzenia swych roszczeń tylko w drodze procesu cywilnego.

Art. 284

§ 1W ciągu 14 dni od daty zamknięcia śledztwa, otrzymania akt zamkniętego dochodzenia

lub innego zakończenia postępowania przygotowawczego prokurator powinien wnieść do sądu akt oskarżenia albo wydać postanowienie o umorzeniu lub o warunkowym umorzeniu albo o zawieszeniu postępowania lub o uzupełnieniu postępowania przygotowawczego.

§ 2

Jeżeli podejrzany jest tymczasowo aresztowany, termin wymieniony w § 1 wynosi 7 dni.

Art. 285

Postanowienie o zawieszeniu postępowania, jeżeli nie zostało wydane przez prokuratora, wymaga jego pisemnego zatwierdzenia.

Art. 286

§ 1

W postanowieniu o warunkowym umorzeniu należy dokładnie określić czyn podejrzanego, wskazać przepis ustawy karnej, pod który czyn ten podpada, oraz ustalić okres próby.

§ 2W sprawie o przestępstwo przeciwko mieniu, jeżeli szkoda nie została naprawiona, należy

w postanowieniu określić wysokość, sposób oraz termin naprawienia tej szkody.

§ 3W postanowieniu prokurator określa ponadto, gdy uzna to za potrzebne, jakie nałożyć

na podejrzanego inne obowiązki.

§ 4Postanowienie powinno w razie potrzeby rozstrzygać, jak zabezpieczyć dowody rzeczowe

na wypadek podjęcia postępowania. Na rozstrzygnięcie w tym przedmiocie przysługuje zażalenie osobom wymienionym w art. 281 § 2. W razie pomyślnego upływu okresu próby stosuje się odpowiednio art. 281.

§ 5

Art. 231§ 2, art. 233 i 234 stosuje się odpowiednio do udzielającego poręczenia

Art. 287

Prokurator może wystąpić do sądu o zastosowanie przepadku rzeczy tytułem środka zabezpieczającego.

Art. 288

§ 1Podejrzany w terminie 7 dni od daty doręczenia mu postanowienia może wnieść sprzeciw

przeciwko postanowieniu o warunkowym umorzeniu postępowania. W razie wniesienia sprzeciwu postanowienie traci moc, a postępowanie toczy się dalej.

§ 2

W razie złożenia sprzeciwu wniesione zażalenie pozostawia się bez rozpoznania.

Art. 289Na postanowienie o warunkowym umorzeniu postępowania w zakresie ustalenia warunków

umorzenia wymienionych w art. 28 oraz 29 § 1 Kodeksu karnego, podejrzanemu, który sprzeciwu nie zgłasza, oraz pokrzywdzonemu przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy. Na postanowienie tego sądu zażalenie nie przysługuje.

Art. 290

§ 1Postanowienie o podjęciu postępowania warunkowo umorzonego wydaje prokurator nadrzędny

nad prokuratorem, który wydał postanowienie. Na postanowienie to zażalenie nie przysługuje.

§ 2

Art. 293§ 3 stosuje się odpowiednio. Przed podjęciem postępowania należy umożliwić

podejrzanemu złożenie wyjaśnień.

Art. 291

O podjęciu postępowania warunkowo umorzonego należy powiadomić udzielającego poręczenia.

Rozdział 30

Nadzór prokuratora nad postępowaniem przygotowawczym

Art. 292

§ 1

Prokurator sprawuje nadzór nad śledztwem w zakresie, w jakim go sam nie prowadzi, oraz nad dochodzeniem.

§ 2Prokurator jest obowiązany czuwać nad prawidłowym i sprawnym przebiegiem całego postępowania

przygotowawczego.

§ 3Z tytułu sprawowanego nadzoru prokurator może przede wszystkim:

1)zaznajamiać się z zamierzeniami prowadzącego postępowanie przygotowawcze, wskazywać kierunki postępowania oraz wydawać co do tego zarządzenia,
2)żądać przedstawienia sobie materiałów zbieranych w toku postępowania przygotowawczego,
3)uczestniczyć w czynnościach dokonywanych przez prowadzącego śledztwo lub dochodzenie, osobiście je przeprowadzać lub przejąć sprawę do swego prowadzenia,
4)wydawać postanowienia i zarządzenia oraz zmieniać i uchylać postanowienia i zarządzenia wydane przez prowadzącego postępowanie przygotowawcze.

Art. 293

§ 1Umorzone postępowanie może być w każdym czasie na nowo podjęte na mocy postanowienia

wydanego przez prokuratora, który wydał lub zatwierdził postanowienie o umorzeniu, jeżeli nie będzie się toczyć przeciw osobie, którą w poprzednim postępowaniu przesłuchano w charakterze podejrzanego.

§ 2Wznowienie prawomocnie umorzonego postępowania przygotowawczego może nastąpić przeciwko

osobie, którą przesłuchano w charakterze podejrzanego, na podstawie postanowienia prokuratora nadrzędnego nad prokuratorem, który wydał lub zatwierdził postanowienie o umorzeniu, tylko wtedy, gdy zostały ujawnione istotne okoliczności, nie znane w poprzednim postępowaniu; art. 222 stosuje się do łącznego czasu tymczasowego aresztowania.

§ 3Przed wydaniem postanowienia o podjęciu lub wznowieniu postępowania przygotowawczego

prokurator może osobiście przedsięwziąć lub zlecić Milicji Obywatelskiej dokonanie niezbędnych czynności dowodowych w celu sprawdzenia okoliczności, uzasadniających wydanie postanowienia.

Art. 294

§ 1Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej może uchylić prawomocne postanowienie

o umorzeniu postępowania przygotowawczego w stosunku do osoby, którą przesłuchano w charakterze podejrzanego, albo o warunkowym umorzeniu postępowania, jeżeli stwierdzi, że umorzenie postępowania było niezasadne. Nie dotyczy to wypadku określonego w art.

484.

§ 2Po upływie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu Prokurator

Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej może uchylić lub zmienić postanowienie albo jego uzasadnienie jedynie w interesie podejrzanego.

Rozdział 31

Akt oskarżenia

Art. 295

§ 1Akt oskarżenia powinien zawierać:

1)imię i nazwisko oskarżonego oraz inne dane o jego osobie i dane o zastosowaniu środka zapobiegawczego,
2)dokładne określenie zarzucanego oskarżonemu czynu ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia oraz skutków, a zwłaszcza wysokości powstałej szkody,
3)wskazanie, że czyn został popełniony w warunkach wymienionych w art. 60 Kodeksu karnego,
4)wskazanie przepisów ustawy karnej, pod które zarzucany czyn podpada,
5)wskazanie sądu właściwego do rozpoznania sprawy i trybu postępowania,
6)uzasadnienie oskarżenia.

§ 2

W uzasadnieniu należy przytoczyć fakty i dowody, na których oskarżenie się opiera, a w miarę potrzeby wyjaśnić podstawę prawną oskarżenia i omówić okoliczności, na które powołuje się oskarżony w swej obronie.

Art. 296

§ 1Akt oskarżenia powinien także zawierać:

1)listę osób, których wezwania oskarżyciel żąda, z podaniem ich adresów,
2)wykaz innych dowodów, których przeprowadzenia na rozprawie głównej domaga się oskarżyciel,
3)listę ujawnionych osób pokrzywdzonych, z podaniem ich adresów.

§ 2W wykazie dowodów prokurator może wnosić o zaniechanie wezwania i odczytanie na rozprawie

zeznań świadków przebywających za granicą albo mających stwierdzić okoliczności, którym oskarżony w wyjaśnieniach swych nie zaprzeczał, a okoliczności te nie są tak doniosłe, aby konieczne było bezpośrednie przesłuchanie świadków na rozprawie.

Art. 297

§ 1Wraz z aktem oskarżenia należy przesłać sądowi akta śledztwa lub dochodzenia oraz

inne załączniki sprawy.

§ 2O przesłaniu aktu oskarżenia do sądu oskarżyciel publiczny zawiadamia oskarżonego

i ujawnionego pokrzywdzonego. Zawiadamiając o tym pokrzywdzoną instytucję państwową lub społeczną, prokurator poucza o prawie wytoczenia powództwa cywilnego i wzywa, aby w razie niewytoczenia nadesłała wyjaśnienie przyczyn.

Dział VIII

Postępowanie przed sądem pierwszej instancji

Rozdział 32

Przygotowanie do rozprawy głównej

Art. 298

Jeżeli akt oskarżenia nie odpowiada warunkom formalnym, wymienionym w art. 295-297, lub gdy nie dołączono odpowiedniej liczby odpisów aktu oskarżenia, prezes sądu zwraca go oskarżycielowi w celu uzupełnienia braków w terminie dni 7.

Art. 299

§ 1

Prezes sądu wnosi z urzędu lub na wniosek stron sprawę na posiedzenie, jeżeli uzna, że zachodzi potrzeba rozstrzygnięcia przekraczającego uprawnienia prezesa, a zwłaszcza:

1)umorzenia postępowania na podstawie art. 11 lub jego zawieszenia,
2)zwrotu sprawy w celu usunięcia istotnych braków postępowania przygotowawczego, których usunięcie przez sąd powodowałoby znaczne trudności,
3)wydania postanowienia o niewłaściwości sądu lub o zmianie wskazanego w akcie oskarżenia trybu postępowania,
4)umorzenia postępowania z powodu oczywistego braku faktycznych podstaw oskarżenia,
5)warunkowego umorzenia postępowania,
6)wydania postanowienia co do środka zapobiegawczego. § 2. W posiedzeniu wyznaczonym
Czytaj dalej ↓

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.