Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 30 maja 2000 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogowe obie

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 3 sierpnia 2000 r. Nr 63 TREÂå: Poz.: ROZPORZÑDZENIE 735 — Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 30 maja 2000 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadaç drogowe obiekty in˝ynierskie i ich usytuowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3841 735 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA TRANSPORTU i GOSPODARKI MORSKIEJ z dnia 30 maja 2000 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadaç drogowe obiekty in˝ynierskie i ich usytuowanie. Na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. — Prawo budowlane (Dz. U. Nr 89, poz. 414, z 1996 r. Nr 100, poz. 465, Nr 106, poz. 496 i Nr 146, poz. 680, z 1997 r. Nr 88, poz. 554 i Nr 111, poz. 726, z 1998 r. Nr 22, poz. 118 i Nr 106, poz. 668, z 1999 r. Nr 41, poz. 412, Nr 49, poz. 483 i Nr 62, poz. 682 oraz z 2000 r. Nr 12, poz. 136, Nr 29, poz. 354 i Nr 43, poz. 489) zarzàdza si´, co nast´puje: Dzia∏ I PRZEPISY OGÓLNE § 1. 1. Rozporzàdzenie okreÊla warunki techniczne, jakim powinny odpowiadaç drogowe obiekty in˝ynierskie, zwane dalej „obiektami in˝ynierskimi”, oraz ich usytuowanie. 2. Do obiektów in˝ynierskich zalicza si´: 1) obiekty mostowe, 2) tunele, 3) przepusty, 4) konstrukcje oporowe. 3. Warunki techniczne, o których mowa w ust. 1, przy zachowaniu przepisów Prawa budowlanego i przepisów o drogach publicznych oraz innych ustaw, a tak˝e wymagaƒ Polskich Norm, zapewniajà w szczególnoÊci: 1) bezpieczeƒstwo konstrukcji w aspekcie zapewnienia noÊnoÊci i statecznoÊci, 2) bezpieczeƒstwo obiektów in˝ynierskich, w szczególnoÊci z uwagi na mo˝liwoÊç po˝aru, powodzi, pochodu lodów, uderzenia statków i pojazdów, wp∏ywu ruchu zak∏adu górniczego, 3) bezpieczeƒstwo u˝ytkowania, 4) bezpieczeƒstwo obs∏ugi i bie˝àcego utrzymania obiektów in˝ynierskich, 5) trwa∏oÊç obiektów in˝ynierskich, 6) ochron´ Êrodowiska przyrodniczego, zwanego dalej „Êrodowiskiem”, 7) warunki u˝ytkowe uwzgl´dniajàce potrzeby osób niepe∏nosprawnych. § 2. Przepisy rozporzàdzenia stosuje si´ przy projektowaniu i budowie obiektów in˝ynierskich, o których mowa w § 1 ust. 2, oraz zwiàzanych z nimi urzàdzeƒ budowlanych, a tak˝e przy odbudowie, rozbudowie i przebudowie obiektów in˝ynierskich. Dziennik Ustaw Nr 63 — 3842 — § 3. Ilekroç w rozporzàdzeniu jest mowa o: 1) obiekcie mostowym — rozumie si´ przez to budowl´ przeznaczonà do przeprowadzenia drogi, samodzielnego ciàgu pieszego lub pieszo-rowerowego, szlaku w´drówek zwierzàt dziko ˝yjàcych lub innego rodzaju komunikacji gospodarczej nad przeszkodà terenowà, a w szczególnoÊci: most, wiadukt, estakad´, k∏adk´, 2) tunelu — rozumie si´ przez to budowl´ przeznaczonà do przeprowadzenia drogi, samodzielnego ciàgu pieszego lub pieszo-rowerowego, szlaku w´drówek zwierzàt dziko ˝yjàcych lub innego rodzaju komunikacji gospodarczej przez lub pod przeszkodà terenowà, a w szczególnoÊci: tunel, przejÊcie podziemne, 3) przepuÊcie — rozumie si´ przez to budowl´ o przekroju poprzecznym zamkni´tym, przeznaczonà do przeprowadzenia cieków, szlaków w´drówek zwierzàt dziko ˝yjàcych lub urzàdzeƒ technicznych przez korpus drogi, 4) konstrukcji oporowej — rozumie si´ przez to budowl´ przeznaczonà do utrzymywania w stanie statecznoÊci uskoku naziomu gruntów rodzimych lub nasypowych, 5) ruchomym obiekcie mostowym — rozumie si´ przez to obiekt mostowy, zawierajàcy co najmniej jedno prz´s∏o obracane, podnoszone lub przesuwane, 6) sk∏adanym obiekcie mostowym — rozumie si´ przez to obiekt mostowy o prz´s∏ach wykonanych z uprzednio przygotowanych elementów zaopatrzonych w z∏àcza wielokrotnego u˝ycia, 7) balustradzie — rozumie si´ przez to konstrukcj´ zabezpieczajàcà u˝ytkowników chodników, schodów i pochylni przed upadkiem z wysokoÊci; okreÊlone w Polskiej Normie obcià˝enia dzia∏ajàce na por´cz obiektu mostowego uznaje si´ za dzia∏ajàce na balustrad´, 8) por´czy — rozumie si´ przez to element zwieƒczajàcy balustrad´ lub samodzielny element mocowany do konstrukcji obiektu in˝ynierskiego bàdê innego elementu, s∏u˝àcy do oparcia lub przytrzymania; okreÊlone w Polskiej Normie obcià˝enia dzia∏ajàce na pochwyt uznaje si´ za dzia∏ajàce na por´cz, 9) klasie drogi — rozumie si´ przez to okreÊlone w rozporzàdzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadaç drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 43, poz. 430), klasy dróg i ich symbole, tj.: a) autostrady — symbol A, b) ekspresowe — symbol S, c) g∏ówne ruchu przyspieszonego — symbol GP, d) g∏ówne — symbol G, e) zbiorcze — symbol Z, f) lokalne — symbol L, g) dojazdowe — symbol D, Poz. 735 10) przeszkodzie terenowej — rozumie si´ przez to : a) przeszkod´ naturalnà — element Êrodowiska, a w szczególnoÊci dolin´, bagno, rzek´, wàwóz, wzniesienie, szlak w´drówek zwierzyny dziko ˝yjàcej, b) przeszkod´ sztucznà — dzie∏o ludzkie, a w szczególnoÊci drog´, lini´ kolejowà, kana∏, rurociàg, ciàg pieszy lub rowerowy. § 4. Je˝eli obiekty in˝ynierskie, o których mowa w § 1 ust. 2, zawierajà pomieszczenia spe∏niajàce funkcje u˝ytkowe budynków u˝ytecznoÊci publicznej, a w szczególnoÊci punkty us∏ugowe lub handlowe, powinny byç równie˝ spe∏nione warunki techniczne, jakim powinny odpowiadaç budynki i ich usytuowanie. § 5. Konstrukcje oporowe utrzymujàce nasypy i przepusty d∏ugotrwale pi´trzàce wod´ powinny byç traktowane jako budowle spe∏niajàce warunki techniczne, jakim powinny odpowiadaç obiekty budowlane gospodarki wodnej i ich usytuowanie. Dzia∏ II USYTUOWANIE OBIEKTÓW IN˚YNIERSKICH W TERENIE Rozdzia∏ 1 Wymagania ogólne § 6. Obiekt in˝ynierski powinien byç zaprojektowany i wykonany w sposób odpowiadajàcy wymaganiom wynikajàcym z jego usytuowania i przeznaczenia, tak aby by∏a zapewniona jego trwa∏oÊç oraz warunki prawid∏owej eksploatacji i utrzymania. § 7. 1. Usytuowanie obiektu in˝ynierskiego w terenie powinno byç dostosowane w szczególnoÊci do przebiegu drogi, charakteru przeszkody (rzeka, dolina, droga itp.) oraz uwzgl´dniaç warunki miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu lub decyzji o ustaleniu lokalizacji autostrad p∏atnych. 2. Usytuowanie obiektu in˝ynierskiego na terenach podlegajàcych wp∏ywom ruchu zak∏adu górniczego powinno uwzgl´dniaç w szczególnoÊci niekorzystne oddzia∏ywania, które wyst´pujà bàdê mogà wystàpiç w kolejnych etapach eksploatacji górniczej. § 8. Usytuowanie obiektów in˝ynierskich powinno uwzgl´dniaç wymagania ochrony Êrodowiska, a w szczególnoÊci zalecenia ocen oddzia∏ywania na Êrodowisko, sporzàdzonych dla inwestycji lub obiektów okreÊlonych w przepisach o ochronie Êrodowiska jako mogàcych pogorszyç stan Êrodowiska. § 9. W obiektach mostowych usytuowanych w strefach ochronnych êróde∏ oraz uj´ç wody, z uwagi na mo˝liwoÊç wystàpienia nadzwyczajnych zagro˝eƒ Êrodowiska, powinny byç zastosowane rozwiàzania zapewniajàce w szczególnoÊci: Dziennik Ustaw Nr 63 — 3843 — 1) bezpieczeƒstwo ruchu pojazdów na obiekcie mostowym, 2) zabezpieczenie gruntu oraz wód powierzchniowych przed zanieczyszczeniem b´dàcym skutkiem wypadków drogowych. § 10. 1. Dla zwierzàt dziko ˝yjàcych powinno byç zapewnione bezkolizyjne przemieszczanie si´ ich z jednej na drugà stron´ drogi klas A, S, GP i G, z zastrze˝eniem ust. 2, w miejscach nasilonej migracji, a w szczególnoÊci w wi´kszych kompleksach leÊnych oraz obszarach bagiennych i innych przeci´tych drogà siedliskach rzadkich i zagro˝onych gatunków, wskazanych przez w∏aÊciwe organy administracji rzàdowej lub w∏aÊciwe jednostki samorzàdu terytorialnego. Powinno to byç realizowane jako: Poz. 735 2) wyst´pujà w szczególnoÊci rozga∏´zienia, starorzecza, jeziora — powodujàce odchylenia nurtu przy wysokich stanach wód, 3) wyst´pujà niesprzyjajàce warunki geologiczne w postaci nienoÊnych gruntów, du˝ego upadu warstw, ˝y∏ wodnych pod ciÊnieniem, zjawisk krasowych. § 15. 1. Mosty w zale˝noÊci od ich przeznaczenia i od przeszkody terenowej powinny zapewniç w szczególnoÊci: 1) swobodny przep∏yw wód i sp∏yw lodów w ciekach, 2) ˝eglug´ pod mostami, 3) bezpieczny ruch pojazdów ko∏owych i szynowych, 4) bezpieczny ruch pieszych, 1) przejÊcia w tunelach w poprzek korpusu drogi, 5) przemieszczanie si´ zwierzàt dziko ˝yjàcych, 2) przejÊcia po k∏adkach (wiaduktach) nad drogà. 6) ciàg∏oÊç ekosystemu cieku. 2. Przepisu ust. 1 nie stosuje si´ do istniejàcych dróg klas GP i G poddawanych odbudowie, rozbudowie i przebudowie. 2. Spe∏nienie wymagaƒ, o których mowa w ust. 1, powinno byç zapewnione w szczególnoÊci poprzez odpowiednià d∏ugoÊç i szerokoÊç mostu, podzia∏ na prz´s∏a o w∏aÊciwej d∏ugoÊci w Êwietle oraz odpowiednie usytuowanie wysokoÊciowe mostu w stosunku do przeszkody — co gwarantuje, w zale˝noÊci od potrzeb, odpowiednie skrajnie dla ruchu pojazdów, statków, pieszych i przeÊwity umo˝liwiajàce przemieszczanie si´ zwierzàt dziko ˝yjàcych. § 11. Obiekty mostowe i tunele przeznaczone do ruchu pieszych lub komunikacji gospodarczej powinny byç usytuowane z uwzgl´dnieniem potrzeb miejscowych, odpowiednio do g´stoÊci zaludnienia i przebiegu dróg lub ciàgów pieszych. § 12. Obiekty mostowe z ustrojem noÊnym przewidzianym z dêwigarów prefabrykowanych powinny krzy˝owaç si´ z przeszkodà pod kàtem prostym lub zbli˝onym do niego. Dopuszczalne odst´pstwa nie powinny odbiegaç od kàta prostego: 1) w prz´s∏ach p∏ytowych — o wi´cej ni˝ 30°, 2) w prz´s∏ach belkowych — o wi´cej ni˝ 45°. Rozdzia∏ 2 Dostosowanie obiektów in˝ynierskich do warunków terenowych 1. Mosty § 13. OÊ mostu i jego usytuowanie powinny byç dostosowane w szczególnoÊci do czynników komunikacyjnych i ukszta∏towania terenu w rejonie mostu oraz czynników wodnych, regulacyjnych i eksploatacyjnych cieku na odcinku przyleg∏ym do mostu. § 14. 1. Usytuowanie mostu i trasy dojazdowej nie powinno spowodowaç istotnych zmian koryta cieku oraz warunków przep∏ywu wód, jeÊli nie wynika to z koniecznoÊci regulacji koryta cieku. 2. Powinno si´ dà˝yç do usytuowania mostu w takim miejscu, gdzie koryto cieku jest najbardziej zbli˝one do prostego. Mosty nie powinny byç usytuowane na odcinkach, na których: 1) wyst´pujà gwa∏towne zw´˝enia koryta, ostre zakr´ty lub progi — powodujàce powstawanie zatorów lodowych lub gromadzenie si´ rumowiska, § 16. W celu zapewnienia ciàg∏oÊci ruchu pojazdów i pieszych powinny byç przewidziane mosty sta∏e. Mosty ruchome mogà byç zastosowane tylko w przypadkach, gdy warunki transportowe zmuszajà do takiego rozwiàzania, a nat´˝enie ruchu drogowego bàdê ruchu jednostek p∏ywajàcych pozwala na czasowe zamykanie ruchu. § 17. Usytuowanie mostu nie powinno ograniczaç ˝eglugi przy ustalonych poziomach wód. Powinno ono spe∏niç wymagania administratorów wód w szczególnoÊci w zakresie umiejscowienia podpór, pr´dkoÊci przep∏ywu wód, odleg∏oÊci mostu od przystani, jeÊli znajduje si´ w jej pobli˝u. § 18.1. D∏ugoÊç mostu powinna wynikaç z warunku minimalnego Êwiat∏a mostu, zapewniajàcego swobod´ przep∏ywu miarodajnego, bez spowodowania nadmiernego spi´trzenia wody w cieku — wywo∏ujàcego dodatkowe zagro˝enia i nieuzasadnione ekonomicznie szkody — oraz bez spowodowania nadmiernych rozmyç koryta cieku, z uwzgl´dnieniem potrzeb ochrony Êrodowiska, o których mowa w § 26. 2. Âwiat∏o mostu, o którym mowa w ust. 1, jest to odleg∏oÊç mi´dzy Êcianami przyczó∏ków, mierzona na poziomie miarodajnej rz´dnej zwierciad∏a wody prostopadle do kierunku przep∏ywu, zmniejszona o sum´ gruboÊci filarów na tym samym poziomie. W mostach bez przyczó∏ków z prz´s∏ami zatopionymi w nasypie Êwiat∏o mostu powinno byç odniesione do poziomu okreÊlonego wy˝ej, jako odleg∏oÊç mi´dzy umocnionymi skarpami sto˝ków nasypowych, odpowiednio zmniejszone o sum´ gruboÊci filarów. Dziennik Ustaw Nr 63 — 3844 — 3. Przep∏yw miarodajny, o którym mowa w ust. 1, jest to maksymalny przep∏yw roczny, którego prawdopodobieƒstwo przekroczenia równe jest p. WartoÊç Poz. 735 prawdopodobieƒstwa p, w zale˝noÊci od klasy drogi i rodzaju obiektu, okreÊla tabela: WartoÊç prawdopodobieƒstwa p klasa drogi Rodzaj obiektu A, S, GP (%) G, Z (%) L, D (%) Most 0,3 0,5 1 Most tymczasowy 2 3 3 W przypadku tymczasowych mostów objazdowych, wznoszonych na okres nie d∏u˝szy ni˝ 3 lata, dopuszcza si´ inne wartoÊci p, nie wi´ksze jednak ni˝ podwojone z tabeli. § 19. Przep∏yw miarodajny dla mostów usytuowanych na rzekach obwa∏owanych powinien uwzgl´dniaç warunki ochrony przeciwpowodziowej dla danego odcinka rzeki. § 20. Dla mostów na kana∏ach z regulowanym przep∏ywem jako przep∏yw miarodajny powinien byç przyj´ty przep∏yw odpowiadajàcy warunkom pracy kana∏u. § 21. Przep∏yw miarodajny dla mostu usytuowanego poni˝ej budowli pi´trzàcej powinien byç skorelowany z ∏àcznym przep∏ywem przez sterowane urzàdzenia upustowe budowli pi´trzàcej. § 22. Âwiat∏o mostu powinno byç ustalone w projekcie architektoniczno-budowlanym zgodnie z zasadami okreÊlonymi w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia „Obliczanie Êwiate∏ mostów i przepustów”, z zastrze˝eniem § 23 i 24. § 23. 1. W przypadku gdy sp∏yw lodów odbywa si´ na poziomie przep∏ywu miarodajnego, Êwiat∏o mostu mniejsze ni˝ 30 m powinno byç okreÊlone na podstawie tego przep∏ywu zwi´kszonego o 15% jego wartoÊci. 2. Na potokach górskich i rzekach podgórskich oraz na odcinkach cieków ∏àczàcych je: 1) Êwiat∏o mostu powinno byç zwi´kszone o 15 % wartoÊci okreÊlonej w obliczeniach, 2) mosty o Êwietle nie wi´kszym ni˝ 25 m powinny byç przewidziane jako jednoprz´s∏owe, 3) w mostach wieloprz´s∏owych nad Êrodkiem nurtu powinno byç usytuowane prz´s∏o o Êwietle nie mniejszym ni˝ 25 m. 3. Przez potoki górskie rozumie si´ cieki o poni˝szych cechach: 1) powierzchnia zlewni jest nie wi´ksza ni˝ 180 km2, 2) stosunek przep∏ywu maksymalnego rocznego o prawdopodobieƒstwie przekroczenia równym 1% do przep∏ywu Êredniego z wieloletniego okresu jest wi´kszy ni˝ 120, 3) spadek zwierciad∏a jest nie mniejszy ni˝ 0,3%. 4. Przez rzeki podgórskie rozumie si´ cieki o poni˝szych cechach: 1) powierzchnia zlewni jest wi´ksza ni˝ 180 km2, 2) stosunek przep∏ywów, o których mowa w ust. 3 pkt 2, jest wi´kszy ni˝ 50, 3) spadek zwierciad∏a jest nie mniejszy ni˝ 0,05%. § 24. Ustalenie Êwiat∏a mostu stanowiàcego cz´Êç budowli pi´trzàcej i jego wysokoÊciowe usytuowanie wchodzi w zakres projektowania budowli pi´trzàcej. § 25. Âwiat∏a mostów nad kana∏ami ˝eglownymi powinny byç dostosowane do szerokoÊci kana∏ów, z uwzgl´dnieniem wymagaƒ okreÊlonych w § 26. § 26. 1. W razie koniecznoÊci uwzgl´dnienia ekologicznej funkcji doliny cieku w funkcjonowaniu Êrodowiska i migracji zwierzàt, d∏ugoÊç mostu powinna byç zwi´kszona o pasy terenu przybrze˝nego pokrytego roÊlinnoÊcià. Pasy te powinny mieç szerokoÊç nie mniejszà ni˝ 1,5 m mierzonà przy Êrednich poziomach wód, z zastrze˝eniem ust. 2. 2. Pasy terenu, o których mowa w ust. 1, w przypadku przewidywanej migracji okreÊlonego gatunku zwierzàt, powinny mieç wymiary spe∏niajàce wymagania okreÊlone w § 67 ust.1 i 2. § 27. 1. Przy rozga∏´zionych korytach rzek d∏ugoÊç mostów powinna byç okreÊlona wed∏ug przep∏ywu miarodajnego, rozdzielonego proporcjonalnie do zdolnoÊci przepustowych poszczególnych ramion rzeki. Do ustalenia d∏ugoÊci ka˝dego mostu powinna byç przyj´ta odpowiadajàca mu cz´Êç przep∏ywu miarodajnego, zwi´kszona o 20 % jego wartoÊci. 2. W przypadku trudnoÊci z ustaleniem rozdzia∏u przep∏ywu, o którym mowa w ust. 1, powinny byç wykonane badania studialne, a w szczególnoÊci modelowe lub numeryczne. § 28. W przypadku przewidywanych w rejonie mostu prac regulacyjnych lub budowy obwa∏owaƒ powinny byç uwzgl´dnione warunki przep∏ywu w przebudowanym korycie. Dziennik Ustaw Nr 63 — 3845 — Poz. 735 § 29. 1. D∏ugoÊç prz´se∏ mostu powinna wynikaç nie tylko z czynników konstrukcyjnych, lecz równie˝ zapewniaç w szczególnoÊci swobodny przep∏yw miarodajny i sp∏yw lodów mi´dzy podporami oraz potrzeby ˝eglugi, jeÊli taka jest przewidywana. § 33. 1. Wzniesienie spodu konstrukcji, o którym mowa w § 31 i 32, powinno zapewniç w szczególnoÊci: 2. W mostach sta∏ych minimalne Êwiat∏o poszczególnych prz´se∏ w korycie rzeki, w celu zapewnienia niezak∏óconego sp∏ywu lodów, nie powinno byç mniejsze ni˝ 1/10 normalnej szerokoÊci koryta mierzonej w poziomie wody brzegowej, z zachowaniem wymagaƒ okreÊlonych w ust. 4 i § 23 ust. 2 pkt 3. 2) ulokowanie betonowych ciosów pod∏o˝yskowych bàdê elementów przegubów betonowych i ˝elbetowych, wykazujàcych napr´˝enia rozciàgajàce w betonie, powy˝ej poziomu spi´trzonej miarodajnej wody, 3. Przez wod´ brzegowà, o której mowa w ust. 2, rozumie si´ taki stan przep∏ywu, przy którym woda wype∏nia koryto cieku w granicach naturalnej linii brzegowej. 4. Âwiat∏a prz´se∏ ˝eglownych powinny byç ustalone dla poszczególnych klas wód Êródlàdowych zgodnie z odr´bnymi przepisami. § 30. 1. Rz´dna zwierciad∏a wody w przekroju mostowym, przy uwzgl´dnieniu przewidywanego rozmycia, nie powinna byç wy˝sza ni˝ miarodajna rz´dna zwierciad∏a wody. Miarodajna rz´dna zwierciad∏a wody jest to rz´dna w niezabudowanym przekroju mostowym odpowiadajàca przep∏ywowi miarodajnemu. 2. Dla przeprowadzenia przep∏ywu miarodajnego dopuszcza si´ zwi´kszenie wolnej powierzchni pod mostem poprzez obni˝enie brzegów koryta cieku do poziomu znajdujàcego si´ o 0,5 m od poziomu niskiej wody, z zastrze˝eniem ust. 3, przy czym powierzchnia obni˝enia nie mo˝e byç wi´ksza ni˝ 20% powierzchni przep∏ywu pod mostem. 3. W przypadku usytuowania mostu na zakolu rzeki obni˝enie brzegów koryta, o którym mowa w ust. 2, dozwolone jest tylko na brzegu o mniejszym promieniu krzywizny. § 31. 1. Wzniesienie dolnej kraw´dzi konstrukcji mostu ponad najwy˝szy poziom spi´trzonej wody przep∏ywu miarodajnego oraz ponad najwy˝szy poziom wody ˝eglownej okreÊlajà odr´bne przepisy. 2. Wzniesienie dolnej kraw´dzi konstrukcji tymczasowych mostów objazdowych, wznoszonych na okres nie d∏u˝szy ni˝ 3 lata, okreÊlajà odr´bne przepisy. § 32. 1. Najwy˝szy poziom spi´trzonej wody przep∏ywu miarodajnego mo˝e si´gaç przed mostem trwa∏ym ∏ukowym o wezg∏owiach zamocowanych tylko do tego punktu sklepienia, w którym styczna do niego jest pochylona do poziomu pod kàtem 60°. JednoczeÊnie sklepienie w kluczu powinno byç wzniesione nad poziom tej wody stosownie do wymagaƒ okreÊlonych w odr´bnych przepisach. 2. Wzniesienie dolnych kraw´dzi prz´se∏ mostów ∏ukowych lub o krzywoliniowym zarysie nad najwy˝szy poziom wody ˝eglownej odnosi si´ do tych punktów spodu konstrukcji, które sà wyznaczone przez wymaganà szerokoÊç prz´s∏a ˝eglownego dla danej klasy wód Êródlàdowych ˝eglownych. 1) ulokowanie odkrytych cz´Êci ∏o˝ysk powy˝ej spi´trzonej miarodajnej wody, przy czym warunek ten odnosi si´ do ich najni˝szych elementów, 3) odleg∏oÊç konstrukcji ze stali trudno rdzewiejàcej bez pow∏ok malarskich od lustra wody lub poziomu terenu chroniàcà przed zawilgoceniem, wynoszàcà: a) przy wodach stojàcych — 3 m, b) przy wodach p∏ynàcych, ponad Êrednie stany wód — 2,5 m, c) od poziomu terenu — 1 m, 4) odleg∏oÊç nie mniejszà ni˝ 1,9 m od terenu lub odsadzki sto˝ka nasypowego w obr´bie przyczó∏ka, gdy wymagany jest dost´p do ∏o˝ysk w przypadku braku innych mo˝liwoÊci, z zastrze˝eniem ust. 2; w mostach belkowych o przeÊwicie mi´dzy belkami nie mniejszym ni˝ 0,9 m odleg∏oÊç t´ odnosi si´ do spodu p∏yty pomostu. 2. Wymagania okreÊlone w ust.1 pkt 4 nie dotyczà odbudowywanych, rozbudowywanych i przebudowywanych mostów, w których warunki terenowe lub konstrukcja podpór nie pozwalajà na uzyskanie wymaganej odleg∏oÊci. § 34. 1. P∏aszczyzny boczne Êcian filarów oraz przyczó∏ków powinny byç dostosowane do przewidywanego kierunku przep∏ywu miarodajnego i nie powinny tworzyç kàta wi´kszego ni˝ 20° z kierunkiem przep∏ywu na poziomie normalnym, z zastrze˝eniem ust. 2 i 4. W przypadku podpór a˝urowych przez p∏aszczyzn´ bocznà rozumie si´ p∏aszczyzn´ wyznaczonà przez elementy podpory. 2. Na rzekach ˝eglownych dopuszcza si´ odchylenie kierunku p∏aszczyzn filarów i przyczó∏ków od kierunku sp∏ywu wód ˝eglownych o kàt nie wi´kszy ni˝ 10°. 3. W przypadku mostów w skosie p∏aszczyzny boczne Êcian filarów i Êciany przednie przyczó∏ków powinny byç usytuowane skoÊnie do osi mostu, z zachowaniem wymagaƒ okreÊlonych w ust. 1 i 2. 4. Wymagania okreÊlone w ust. 1 i 3 nie majà zastosowania do podpór estakad nad dolinami z ciekami o niewielkim przep∏ywie. 5. Fundamenty podpór powinny byç dostosowane do zmiennego ukszta∏towania dna koryta w przekroju mostowym, spowodowanego rozmyciem dna. Dopuszczalne wartoÊci stopnia rozmycia, zale˝ne od rodzaju fundamentu, okreÊla za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia. § 35. Osie podpór mostów usytuowanych obok siebie powinny znajdowaç si´ w tej samej linii. Dziennik Ustaw Nr 63 — 3846 — Poz. 735 § 36. 1. Na terenach zalewowych rzek przegradzanych nasypami drogowymi, gdy zachodzà okolicznoÊci okreÊlone w ust. 2, powinny byç wykonane wa∏y kierujàce, z zastrze˝eniem ust. 4. pozostawienia odp∏ywu z lokalnego cieku przy normalnych stanach wód dodatkowym otworem w nasypie drogi, pod warunkiem zamykania tego otworu przed pojawieniem si´ wysokich stanów wód. 2. Wa∏y kierujàce, o których mowa w ust. 1, powinny byç zastosowane w szczególnoÊci, gdy: § 38. Dla mostów o Êwietle nie wi´kszym ni˝ 10 m i z umocnionym dnem, zwanych dalej „ma∏ymi mostami”, powinny byç zastosowane zasady obliczeƒ hydraulicznych i wymagania podobne jak dla przepustów. W szczególnoÊci dopuszcza si´: 1) wyst´pujà jednoczeÊnie nast´pujàce czynniki: a) przep∏yw na terenach zalewowych jest wi´kszy ni˝ 15% ca∏kowitego przep∏ywu miarodajnego, b) Êrednia pr´dkoÊç wody na terenie zalewowym jest wi´ksza ni˝ 0,6 m/s, c) nasyp drogowy przegradza teren zalewowy na odcinku wi´kszym ni˝ 1/3 jego szerokoÊci, 1) zwi´kszenie spi´trzenia wody przed mostem, 2) wywo∏anie ruchu krytycznego pod mostem, pod warunkiem umocnienia dna cieku na odcinku za mostem. 2) wody wyst´pujà z brzegów cz´Êciej ni˝ raz na 3 lata, 2. Przepusty 3) koryto rzeki jest nieuregulowane, niestabilne i wykazuje tendencje do tworzenia si´ zatorów lodowych, § 39. 1. Przepusty w miar´ mo˝liwoÊci powinny byç usytuowane w miejscach naturalnych zag∏´bieƒ terenu. 4) w przekroju mostowym wyst´pujà zaburzenia przep∏ywu wywo∏ane niesymetrycznym usytuowaniem podpór mostu w stosunku do osi cieku. 2. Przepusty ∏àczàce przydro˝ne rowy powinny byç usytuowane prostopadle do osi drogi. 3. Wa∏y kierujàce powinny byç zaprojektowane dla przep∏ywu miarodajnego, zgodnie z zasadami okreÊlonymi w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia. 4. Wa∏y kierujàce nie powinny byç zastosowane na potokach górskich i rzekach podgórskich oraz na odcinkach cieków ∏àczàcych je. § 37. Na terenach zalewowych rzek przegrodzonych nasypami drogowymi dopuszcza si´ mo˝liwoÊç § 40. 1. Âwiat∏o przepustów powinno zapewniç swobod´ przep∏ywu miarodajnego wody, z uwzgl´dnieniem ograniczeƒ dotyczàcych pr´dkoÊci przep∏ywu, stopnia wype∏nienia przewodu przepustu oraz pochylenia pod∏u˝nego jego dna. 2. Przep∏yw miarodajny, o którym mowa w ust. 1, powinien byç okreÊlony w zale˝noÊci od klasy drogi i rodzaju obiektu w oparciu o wartoÊci prawdopodobieƒstwa p okreÊlone w tabeli: WartoÊç prawdopodobieƒstwa p klasa drogi Rodzaj obiektu A, S, GP (%) G, Z (%) L, D (%) Przepust 1 1 2 Przepust tymczasowy 3 5 5 § 41. 1. Przepusty powinny byç zastosowane na ciekach o pochyleniu pod∏u˝nym nie wi´kszym ni˝ 2%. Przy pochyleniach równych lub wi´kszych ni˝ 2% oraz na potokach górskich zastosowanie przepustu mo˝e byç dopuszczone tylko dla dróg klasy L i D. 2. Dno przepustu na ciekach powinno mieç pochylenie pod∏u˝ne, zapewniajàce pokonanie oporów ruchu w przepuÊcie przy przep∏ywie miarodajnym, dostosowane do warunków nape∏nienia przepustu. JeÊli zastosowanie takiego pochylenia wymaga∏oby nadmiernego podniesienia wlotu lub wylotu przepustu ponad naturalne dno cieku, to pochylenie powinno byç odpowiednio skorygowane. Pochylenie nie mo˝e byç jednak mniejsze ni˝ 0,5% z uwagi na niebezpieczeƒstwo nadmiernego zamulenia dna przepustu. 3. Ze wzgl´du na utrzymanie ciàg∏oÊci ekosystemu dopuszcza si´ niewielkie zamulenie w przepustach na ciekach stale prowadzàcych wod´. § 42. 1. Wymiary przewodu przepustu oraz ukszta∏towanie jego wlotu i wylotu powinny w szczególnoÊci: 1) nie powodowaç: a) nadmiernego spi´trzenia wody przed przepustem, b) nadmiernie wysokiego poziomu wody na wlocie i w przewodzie przepustu w przypadku przepustów niezatopionych, 2) zapewniç odpowiednie warunki odp∏ywu wody od przepustu, Dziennik Ustaw Nr 63 — 3847 — 3) zabezpieczyç przed istotnym rozmyciem lub zamuleniem dna cieku przed i za przepustem. 2. Pr´dkoÊç przep∏ywu wody nie powinna byç, przy wysokoÊci przewodu przepustu: 1) nie wi´kszej ni˝ 1,5 m — wi´ksza ni˝ 3,5 m/s, 2) wi´kszej ni˝ 1,5 m — wi´ksza ni˝ 3 m/s. § 43. 1. Przewody przepustów o przekrojach prostokàtnych, owalnych i ko∏owych powinny mieç szerokoÊç w Êwietle: 1) dla dróg klas A i S — nie mniejszà ni˝ 1 m, 2) dla dróg klas GP, G i Z — nie mniejszà ni˝ 0,8 m, 3) dla pozosta∏ych dróg, gdy d∏ugoÊç przewodu przepustu: a) jest nie wi´ksza ni˝ 10 m — nie mniejszà ni˝ 0,6 m, b) jest równa lub wi´ksza ni˝ 10 m — nie mniejszà ni˝ 0,8 m. 2. WysokoÊç przewodów przepustów o przekrojach prostokàtnych i owalnych powinna wynosiç: 1) przy d∏ugoÊci nie wi´kszej ni˝ 20 m pod drogami klas L i D — nie mniej ni˝ 0,8 m, 2) przy d∏ugoÊci nie wi´kszej ni˝ 20 m pod drogami pozosta∏ych klas — nie mniej ni˝ 1 m, 3) przy d∏ugoÊciach wi´kszych ni˝ 20 m — nie mniej ni˝ 1,2 m, wysokoÊç przewodów przepustów prze∏azowych zaÊ powinna wynosiç nie mniej ni˝ 1,9 m. 3. Dopuszcza si´ zwielokrotnienie liczby otworów kosztem Êrednicy przewodu ko∏owego w przypadku, gdy przewód o du˝ej Êrednicy powoduje nadmierne podniesienie niwelety jezdni, z zastrze˝eniem § 49 ust. 3. § 44. 1. Dopuszcza si´ wykorzystanie przepustów jako przejÊç dla mniejszych zwierzàt poprzez odpowiednie zwi´kszenie ich Êwiat∏a i uformowanie przekroju, stosownie do wymagaƒ okreÊlonych w ust. 2. 2. Przepusty przewidziane do przechodzenia ma∏ych zwierzàt powinny mieç uformowanà Êcie˝k´ dla zwierzàt o szerokoÊci nie mniejszej ni˝ 0,5 m, wzniesionà ponad zwierciad∏o Êredniej wody w przepuÊcie. § 45. W przepustach pracujàcych niepe∏nym przekrojem przewodu strop prostokàtnego oraz zwornik ko∏owego lub owalnego przewodu przepustu powinny byç wzniesione nie mniej ni˝ 0,25 m nad zwierciad∏em wody przy przep∏ywie miarodajnym, a g∏´bokoÊç wody w przewodzie nie powinna byç wi´ksza ni˝ 75% wartoÊci jego wysokoÊci bàdê Êrednicy. § 46. Na ciekach, na których przy wysokich stanach wód mogà pojawiaç si´ k∏ody drzew lub inne przedmioty mogàce zablokowaç przepust, powinny byç zastosowane przepusty o wlotach niezatopionych. § 47. G∏´bokoÊç spi´trzonej wody przed wlotem przepustu, w zale˝noÊci od warunków jego pracy, okreÊla za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia. Poz. 735 § 48. 1. WielkoÊç przewodu przepustu powinna byç tak przyj´ta, aby spi´trzenie wody wywo∏ane przepustem: 1) nie spowodowa∏o zalania w szczególnoÊci gruntów uprawnych, zabudowaƒ, okolicznych dróg, terenów szczególnie chronionych, 2) nie si´ga∏o korony drogi wy˝ej ni˝ okreÊla Polska Norma. 2. Przez spi´trzenie wody przed przepustem rozumie si´ wzniesienie zwierciad∏a wody przed budowlà ponad miarodajnà rz´dnà zwierciad∏a wody przy tym samym przep∏ywie i w tym samym przekroju cieku przed jego zabudowà. § 49. 1. Przepusty na ciekach, w których korytach panuje ruch rwàcy, powinny mieç odpowiednio uformowane wloty i wyloty, zapewniajàce przep∏yw bez zmiany jego charakteru. 2. W przepustach na potokach górskich z ruchem spokojnym przekrój przewodu przepustu powinien byç nie mniejszy ni˝ przekrój koryta cieku przy przep∏ywie wody Êredniej rocznej, przy zachowaniu niezmienionego poziomu zwierciad∏a wody. 3. Na potokach górskich nie dopuszcza si´ zastosowania przepustów o wlotach zatopionych i wielootworowych oraz o przewodach ko∏owych. § 50. Je˝eli pr´dkoÊç wody na wylocie przepustu przekracza dopuszczalnà pr´dkoÊç nie powodujàcà rozmycia koryta cieku o wi´cej ni˝ 20% jej wartoÊci, to odcinek koryta cieku poni˝ej wylotu przepustu powinien byç odpowiednio zaprojektowany oraz umocniony wed∏ug sposobów okreÊlonych w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia. 3. Wiadukty, estakady, k∏adki § 51. 1. D∏ugoÊç wiaduktu nad drogà powinna zapewniç w szczególnoÊci bezpieczny ruch pojazdów i pieszych na drodze z zachowaniem wymaganych skrajni oraz nie spowodowaç zmiany parametrów przekroju poprzecznego drogi. 2. D∏ugoÊç wiaduktu nad linià kolejowà powinna zapewniç w szczególnoÊci bezpieczny ruch pociàgów, niezmienione parametry uk∏adu torowego oraz skrajni´ budowli dla kolei odpowiednià do szerokoÊci torów. § 52. D∏ugoÊç wiaduktów, o których mowa § 51, powinna w szczególnoÊci uwzgl´dniç podzia∏ na prz´s∏a dostosowane do poszczególnych skrajni oraz elementów zagospodarowania przestrzennego i podziemnego, jak równie˝ kszta∏towaç przestrzeƒ otoczenia z uwzgl´dnieniem potrzeb ochrony Êrodowiska, architektury, urbanistyki i ekonomii przedsi´wzi´cia. § 53. Obiekt mostowy nad dolinà powinien byç usytuowany na odcinku najw´˝szym, o ∏agodnych zboczach, przy kàcie skrzy˝owania zbli˝onym do prostego, pod warunkiem ˝e nie spowoduje to pogorszenia elementów geometrycznych trasy drogowej i zostanà zachowane wymagania przepisów o ochronie Êrodowiska. Dziennik Ustaw Nr 63 — 3848 — § 54. Przekroczenie kilku przeszkód terenowych, usytuowanych w bliskim sàsiedztwie, jednym wspólnym obiektem mostowym lub kilkoma nad poszczególnymi przeszkodami powinno wynikaç z przes∏anek ekonomicznych i mo˝liwoÊci technicznych oraz ukszta∏towania terenu. § 55. 1. Przez poszczególne skrajnie, o których mowa w § 51 i 52, rozumie si´ odpowiednio: 1) skrajni´ drogi okreÊlonej klasy, 2) skrajni´ autostrady p∏atnej, 3) skrajni´ chodnika, 4) skrajni´ budowli dla tras tramwajowych, 5) skrajni´ budowli linii kolejowych, 6) skrajni´ Êcie˝ki rowerowej, Poz. 735 2. Wymagania bezpieczeƒstwa, o których mowa w ust. 1, dotyczà: 1) zabezpieczenia pojazdów przed mo˝liwoÊcià najechania na podpor´ na drogach okreÊlonych klas — poprzez zastosowanie w szczególnoÊci drogowych barier ochronnych, zwanych dalej „barierami”, lub odpowiednio ukszta∏towanych coko∏ów, 2) zapewnienia odpowiedniej widocznoÊci drogi. § 57. 1. Podpory wiaduktów, o których mowa w § 51 ust. 2, pod warunkiem spe∏nienia wymagaƒ bezpieczeƒstwa ruchu, powinny byç usytuowane w szczególnoÊci: 1) poza obrysem skrajni budowli linii jedno- i dwutorowej, 2. Skrajnie, o których mowa w ust. 1, okreÊlajà: 2) na mi´dzytorzu przy wi´kszej liczbie torów — jeÊli rozstaw torów na to pozwala, z uwzgl´dnieniem równie˝ mo˝liwoÊci wykonania fundamentów podpór, 1) drogi, chodnika, Êcie˝ki rowerowej — warunki techniczne, jakim powinny odpowiadaç drogi publiczne i ich usytuowanie, 3) na peronach stacyjnych — pod warunkiem zachowania wolnych przestrzeni mi´dzy torem a podporà dla ruchu pasa˝erów i wózków baga˝owych, 2) autostrady p∏atnej — przepisy techniczno-budowlane dotyczàce autostrad p∏atnych, 4) na stokach wykopów. 7) skrajnie budowli dla innych Êrodków transportu. 3) budowli dla tras tramwajowych — Polska Norma, 4) budowli linii kolejowych — Polskie Normy, 5) budowli dla innych Êrodków transportu — dokumentacja techniczno-ruchowa. 3. Przy wyznaczaniu wysokoÊci skrajni, o których mowa w ust. 1, powinno si´ przyjmowaç pionowe odleg∏oÊci odpowiednio od najwy˝szego punktu nawierzchni jezdni, chodnika lub p∏aszczyzny g∏ówek szyn tramwajowych i kolejowych do spodu najni˝ej usytuowanego elementu konstrukcji prz´s∏a w obr´bie danej skrajni, z uwzgl´dnieniem jego przemieszczeƒ wywo∏anych obcià˝eniami, z zastrze˝eniem ust. 4. Odnosi si´ to do ca∏ego obszaru rzutu konstrukcji w obr´bie danej skrajni, z tym ˝e w pasach oddzielonych kraw´˝nikami, wchodzàcych w sk∏ad skrajni drogi, wysokoÊci te sà odpowiednio zmniejszone o wyniesienie kraw´˝nika ponad poziom jezdni. 4. Dopuszcza si´ dostosowanie górnych zarysów skrajni odpowiednio do pochyleƒ poprzecznych jezdni, chodników i torowisk. § 56. 1. Podpory wiaduktów, o których mowa w § 51 ust. 1, pod warunkiem spe∏nienia wymagaƒ bezpieczeƒstwa ruchu, mogà byç usytuowane w szczególnoÊci: 2. Wolne przestrzenie, o których mowa w ust. 1 pkt 3, powinny mieç: 1) wysokoÊç mierzonà od powierzchni peronu do spodu elementów konstrukcyjnych wiaduktu nie mniejszà ni˝ 2,5 m, 2) szerokoÊç mierzonà od kraw´dzi peronu do elementów konstrukcyjnych podpory wi´kszà od sumy szerokoÊci strefy bezpieczeƒstwa i strefy swobodnego poruszania si´ po peronie, ustalonych dla peronu, na którym ustawiana jest podpora. 3. Wymagania bezpieczeƒstwa, o których mowa w ust. 1, dotyczà w szczególnoÊci: 1) zabezpieczenia podpór przed skutkami wykolejenia si´ taboru, 2) zapewnienia odpowiedniej widocznoÊci na szlaku kolejowym lub stacji, zw∏aszcza widocznoÊci sygna∏ów kolejowych. 4. Zabezpieczenie podpór, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, powinno byç przewidziane w szczególnoÊci, gdy odleg∏oÊç lica podpory od osi toru kolei normalnotorowej jest mniejsza ni˝ 3,2 m, z zastrze˝eniem ust. 5, i wykonane wed∏ug sposobu okreÊlonego w warunkach technicznych, jakim powinny odpowiadaç budowle kolejowe i ich usytuowanie. 3) na chodnikach — jeÊli ich szerokoÊç na to pozwala, 5. Odleg∏oÊç okreÊlona w ust. 4 dotyczy toru kolei normalnotorowej na odcinku prostym; dla torów na krzywiênie poziomej powinno byç uwzgl´dnione zwi´kszenie odleg∏oÊci o wielkoÊci przewidziane w Polskich Normach dla poszerzenia skrajni na ∏ukach toru. 4) na mi´dzytorzu linii tramwajowej — jeÊli przewidziane sà odpowiednie przestrzenie, § 58. Wiadukty, o których mowa w § 10 ust.1 pkt 2, powinny w szczególnoÊci: 5) w bocznym pasie dzielàcym, oddzielajàcym jezdni´ zbierajàco-rozprowadzajàcà od jezdni g∏ównej w w´êle. 1) byç wyposa˝one w pokryw´ wegetacyjnà i zieleƒ ekranizujàcà rozmieszczonà wzd∏u˝ bocznych kraw´dzi obiektu, 1) w pasie dzielàcym lub w pasach oddzielajàcych poszczególne skrajnie bàdê poza skrajniami, 2) w pasie zieleni, Dziennik Ustaw Nr 63 — 3849 — Poz. 735 2) mieç szerokoÊç u˝ytkowà przeznaczonà dla poruszania si´ zwierzàt nie mniejszà ni˝ 10 m i w miar´ mo˝liwoÊci zwi´kszajàcà si´ ku przyczó∏kom, 2. Obiekty, o których mowa w ust. 1, powinny byç usytuowane prostopadle do osi jezdni lub pod kàtem zbli˝onym do prostego. 3) byç wyposa˝one w zas∏aniajàce ogrodzenia na dojÊciach do obiektu, odchylone od osi przejÊcia pod kàtem zbli˝onym do 60° i ∏àczàce si´ z zielenià ekranizujàcà na obiekcie — w celu naprowadzenia zwierzyny. § 64. 1. JeÊli w tunelach, ze wzgl´du na ich d∏ugoÊç, przekrój poprzeczny i usytuowanie, brak wystarczajàcej widocznoÊci, powinno byç zastosowane sztuczne oÊwietlenie od zmierzchu do Êwitu oraz w porze dziennej. § 59. 1. K∏adki dla pieszych nad drogami, liniami tramwajowymi lub kolejowymi powinny byç przewidziane wed∏ug tych samych zasad, jakie okreÊlono dla wiaduktów w zakresie ich d∏ugoÊci, podzia∏u na prz´s∏a i zachowania skrajni pod obiektem. 2. Nie zachodzi potrzeba stosowania sztucznego oÊwietlenia tuneli i podziemnych przejÊç dla pieszych w porze dziennej, jeÊli usytuowane sà w linii prostej, a stosunek powierzchni przekroju wejÊç do powierzchni nawierzchni jezdni i chodników jest nie mniejszy ni˝ 1 :12 i zapewniony jest nieograniczony dost´p naturalnego Êwiat∏a do przejÊcia. Za elementy ograniczajàce dost´p Êwiat∏a uznaje si´ w szczególnoÊci: 2. DojÊcie do k∏adek, o którym mowa w ust. 1, powinno byç przewidziane jako pochylnia, a wyjàtkowo jako schody, gdy warunki terenowe i brak miejsca nie pozwalajà na wykonanie pochylni, pod warunkiem ˝e zapewniono osobom niepe∏nosprawnym mo˝liwoÊç przekroczenia przeszkody w poziomie w odleg∏oÊci nie wi´kszej ni˝ 200 m. 4. Tunele § 60. 1. Tunel powinien zapewniç przeprowadzenie elementów drogi, o których mowa w § 88 ust.1. 2. Poszczególne kierunki ruchu bàdê jego rodzaje powinny byç umieszczone w oddzielnych tunelach. JeÊli konstrukcja tunelu mo˝e pomieÊciç obie jezdnie i torowisko tramwajowe, to jezdnie i torowisko powinny byç wydzielone specjalnymi przegrodami lub barierami betonowymi. § 61. Przekrój tunelu powinien zapewniç zachowanie skrajni, o których mowa w § 55 ust.1 pkt 1, 2, 4, 7 oraz w ust. 3, identycznych jak na odcinkach przed i za tunelem. § 62.1. Tunel przeznaczony do ruchu pieszych pod drogà powinien mieç w szczególnoÊci szerokoÊç dostosowanà do nat´˝enia ruchu pieszych i d∏ugoÊci przeszkody oraz zapewniç niezb´dnà skrajni´, warunki widocznoÊci i wygod´ u˝ytkowników. Minimalne szerokoÊci tuneli jako przejÊç podziemnych wynikajà z warunków technicznych, jakim powinny odpowiadaç drogi publiczne i ich usytuowanie. 2. WysokoÊç skrajni tunelu, o którym mowa w ust. 1, powinna spe∏niaç wymagania skrajni chodnika, o której mowa w § 55 ust. 2 pkt 1, a dla przypadków, kiedy przewidywany jest przejazd pojazdów uprzywilejowanych o masie ca∏kowitej nie wi´kszej ni˝ 2,5 t — powinna wynosiç 3 m. 3. DojÊcia do tuneli, o których mowa w ust. 1, powinny odpowiednio spe∏niaç wymagania okreÊlone w § 59 ust. 2. § 63.1. Tunele przeznaczone do komunikacji gospodarczej mogà byç wykorzystane jako przejÊcia dla zwierzàt dziko ˝yjàcych, jeÊli zostanà usytuowane na szlakach przemieszczania si´ zwierzàt i spe∏nià wymagania okreÊlone w § 67 ust. 1 pkt 2 i 3. 1) skarp´ nasypu lub Êcian´ usytuowanà naprzeciw wejÊç, 2) zadrzewienie lub zakrzewienie wokó∏ wejÊç, 3) wysokà zabudow´ w sàsiedztwie wejÊç. § 65. 1. OÊwietlenie tunelu powinno zapewniç równomierne oÊwietlenie jezdni w przekroju poprzecznym tunelu, a zmienne — na jego d∏ugoÊci, oraz w∏aÊciwà widocznoÊç w strefie przejÊciowej mi´dzy otwartà przestrzenià a poczàtkiem tunelu. 2. OÊwietlenie w tunelu powinno byç wspomagane uzupe∏niajàcymi rozwiàzaniami, polegajàcymi w szczególnoÊci na: 1) zmianie barwy nawierzchni — z ciemnej na drodze na jasnà w tunelu, 2) odpowiednim zadrzewieniu i zakrzewieniu oraz stosowaniu os∏on, 3) zastosowaniu jasnych oblicowaƒ Êcian tunelu nie dajàcych refleksów. § 66. OÊwietlenie sztuczne przejÊç dla pieszych powinno zapewniç równomierne oÊwietlenie nawierzchni przejÊcia i nie wykazywaç ró˝nic nat´˝enia, wywo∏ujàcych olÊnienie przy wyjÊciu z przejÊcia na otwartà przestrzeƒ. § 67. 1. Tunele, o których mowa w § 10 ust.1 pkt 1, powinny mieç kszta∏t i wymiary dostosowane do wielkoÊci zwierzàt: 1) ma∏ych — przekrój okràg∏y o Êrednicy nie mniejszej ni˝ 1 m, 2) Êrednich — przekrój prostokàtny o wysokoÊci nie mniejszej ni˝ 1,5 m i szerokoÊci nie mniejszej ni˝ 3,5 m, 3) du˝ych — przekrój prostokàtny o wysokoÊci nie mniejszej ni˝ 4 m i szerokoÊci wynikajàcej ze wspó∏czynnika wzgl´dnej ciasnoty E nie mniejszego ni˝ 1,5, okreÊlonego w ust. 2. 2. Wspó∏czynnik wzgl´dnej ciasnoty E, wyra˝ajàcy wzajemne relacje mi´dzy wysokoÊcià, szerokoÊcià i d∏ugoÊcià przejÊcia przewidzianego jako otwór w korpusie drogi, okreÊla zale˝noÊç: E = (B x H) : L, Dziennik Ustaw Nr 63 — 3850 — gdzie: B — szerokoÊç przejÊcia, H — wysokoÊç, L — d∏ugoÊç. 3. Rura tunelu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, powinna mieç u wlotu i wylotu na odcinkach o d∏ugoÊci 3 m pochylenie pod kàtem 15°, a na pozosta∏ym obni˝onym odcinku powinna byç w poziomie. Wlot i wylot powinien byç wyposa˝ony w krat´ o oczkach 20 cm x 20 cm. 4. Tunele, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, powinny mieç: 1) przeÊwity w stropie na odcinku pasa dzielàcego, odpowiednio zabezpieczone barierami, o których mowa w § 90 ust. 3 pkt 1 lit. b), 2) przy wlotach i wylotach: a) skoÊne Êciany czo∏owe, odchylone od osi przejÊcia pod kàtem nie mniejszym ni˝ 45° i zagospodarowane zbocza nasypów poprzez zastosowanie odpowiednich zakrzaczeƒ i zadrzewieƒ, b) p∏oty zas∏aniajàce o d∏ugoÊci (30 ÷ 50) m — w przypadku braku ogrodzenia na drodze. 5. Konstrukcje oporowe § 68. Konstrukcje oporowe mogà wyst´powaç w szczególnoÊci jako: 1) elementy konstrukcji obiektów mostowych obramowujàcych korpus drogi, 2) elementy konstrukcji tuneli i przepustów, stanowiàce ich g∏owice, 3) samodzielne konstrukcje zwiàzane z drogà. § 69. 1. Konstrukcje oporowe, w tym przyczó∏ki i Êciany boczne, powinny spe∏niaç wymagania Polskich Norm odnoszàcych si´ do Êcian oporowych, z wyjàtkiem obliczeƒ wytrzyma∏oÊciowych i wymiarowania, które podlegajà Polskim Normom dla obiektów mostowych, oraz powinny uwzgl´dniaç wymagania okreÊlone w ust. 2. 2. Minimalna gruboÊç elementów ˝elbetowych powinna wynosiç dla p∏yt: 1) Êciennych — 0,18 m, 2) fundamentowych — 0,25 m. § 70. 1. Konstrukcje oporowe wykonane z elementów stalowych powinny mieç w szczególnoÊci: 1) naddatki przekrojów na ubytki korozyjne w wielkoÊciach okreÊlonych w Polskiej Normie lub zapewnionà ochron´ katodowà w przypadku Êrodowiska gruntowego silnie agresywnego, 2) zwieƒczenie zabezpieczajàce przed nierównomiernym przemieszczaniem si´ elementów palisady oraz przed zagro˝eniami korozyjnymi. Poz. 735 1) zmian temperatury, 2) skurczu betonu w konstrukcjach betonowych i ˝elbetowych, 3) nierównomiernego osiadania i przemieszczenia; rozmieszczenie i wykonanie przerw dylatacyjnych powinno spe∏niaç wymagania Polskiej Normy. 2. Przerwy dylatacyjne: 1) powinny przechodziç w jednej p∏aszczyênie pionowej przez Êcian´ i fundament, z wyjàtkiem przerw: a) oddzielajàcych Êcian´ przednià od Êcian bocznych przyczó∏ka, zamocowanych we wspólnym fundamencie, b) o których mowa w ust. 3, 2) mogà byç wykonane jako: a) szczelinowe — jeÊli oprócz zmian temperatury i skurczu betonu zapewniajà swobod´ przemieszczeƒ wywo∏anych osiadaniem i przechyleniem rozdzielonych cz´Êci konstrukcji, b) stykowe — jeÊli umo˝liwiajà tylko skrócenie rozdzielonych cz´Êci konstrukcji, 3. Dopuszcza si´ stosowanie pozornych przerw dylatacyjnych, wykonanych jako pionowe szczeliny obejmujàce tylko cz´Êç gruboÊci Êciany, spe∏niajàcych nast´pujàce wymagania: 1) szczeliny sà usytuowane naprzeciwlegle, 2) szczelina stanowi 1/6 gruboÊci Êciany, 3) odst´p szczelin wzd∏u˝ Êciany wynosi przy gruboÊci Êciany: a) nie wi´kszej ni˝ 1 m — (5÷8) m, b) wi´kszej ni˝ 1 m — (4÷6) m, 4) beton w miejscu przerw dylatacyjnych uzupe∏niony jest odpowiednio zbrojeniem przeciwskurczowym, identycznym jak przy powierzchniach zewn´trznych Êciany. 4. Szczeliny, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. a) i w ust. 3, powinny byç wype∏nione elastycznymi przek∏adkami zabezpieczonymi przed nasiàkaniem wodà i wilgocià. § 72. Dopuszcza si´ stosowanie konstrukcji oporowych z gruntu zbrojonego, spe∏niajàcych wymagania Polskiej Normy. § 73. Dopuszcza si´ wykorzystanie konstrukcji oporowych, o których mowa w § 72, do posadowienia fundamentów podpór obiektów mostowych, pod warunkiem zapewnienia: 1) stanu granicznego noÊnoÊci w zakresie noÊnoÊci pod∏o˝a i ogólnej statecznoÊci podpory, 2. Nie dopuszcza si´ stosowania stali trudno rdzewiejàcych na elementy konstrukcji oporowych. 2) odleg∏oÊci fundamentu podpory od kraw´dzi Êciany os∏onowej nie mniejszej ni˝ 1 m, § 71. 1. W konstrukcjach oporowych powinny byç wykonane przerwy dylatacyjne zabezpieczajàce przed skutkami: 3) nieprzekazywania bezpoÊredniego oddzia∏ywania fundamentu podpory obiektu mostowego na Êcian´ os∏onowà lub jej usztywnienie. Dziennik Ustaw Nr 63 — 3851 — Poz. 735 Rozdzia∏ 3 1) wi´ksze ni˝ 0,2 m — dla Êrednich osiadaƒ podstawy fundamentu, Szczególne wymagania dotyczàce obiektów in˝ynierskich na terenach górniczych 2) wi´ksze ni˝ 0,01 rad — dla kàta obrotu podpory lub poszczególnych wydzielonych jej cz´Êci. § 74. 1. Konstrukcja obiektu in˝ynierskiego na terenach górniczych powinna zapewniç w szczególnoÊci: 4. Warstwy przek∏adkowe, o których mowa w ust. 1 pkt 3, powinny mieç gruboÊç nie mniejszà ni˝ 0,5 m i byç wykonane z piasków Êrednioziarnistych o wskaêniku zag´szczenia nie wi´kszym ni˝ 0,85. 1) swobod´ przemieszczeƒ poszczególnych bry∏ konstrukcyjnych wywo∏anych deformacjà terenu spowodowanà robotami górniczymi, 2) mo˝liwoÊç rektyfikacji po∏o˝enia bry∏ konstrukcji obiektów — w celu likwidacji odkszta∏ceƒ zagra˝ajàcych bezpieczeƒstwu ruchu pojazdów, 3) wymagane skrajnie uwzgl´dniajàce oprócz czynników, o których mowa w pkt 1 i 2, równie˝ przewidywane zmiany niwelety jezdni i usytuowania krzy˝ujàcych si´ dróg, linii kolejowych i cieków. 2. Do bry∏ konstrukcyjnych obiektu mostowego, o których mowa w ust. 1, zalicza si´ konstrukcj´ prz´s∏a, filary, przyczó∏ki, cz´Êci przyczó∏ków dwudzielnych, Êciany oporowe. § 75. 1. Obiekty mostowe na terenach górniczych powinny mieç zapewnionà podatnoÊç podpór do przejmowania odkszta∏ceƒ wywo∏anych eksploatacjà górniczà. PodatnoÊç podpór mo˝e byç osiàgni´ta w szczególnoÊci poprzez: 1) oparcie podpór monolitycznych na g∏owicach pali, bez ich zakotwienia, 2) posadowienie obiektów na gruntach s∏abszych, podatnych, niezbyt zag´szczonych, 3) zastosowanie warstw przek∏adkowych z piasków — w przypadkach gruntów ma∏o podatnych (ska∏y, gliny zwarte i pó∏zwarte, piasek i ˝wir o stopniu zag´szczenia bliskim jednoÊci) lub fundamentów opieranych na p∏ytach zwieƒczajàcych pale, gdy wyst´pujà trudnoÊci z zastosowaniem rozwiàzaƒ, o których mowa w pkt 1. 2. W przypadku posadowieƒ na gruntach, o których mowa w ust. 1 pkt 2, powinno byç zapewnione: 1) ograniczenie osiadania podpór i nasypów drogowych oraz przechylenia podpór w szczególnoÊci poprzez: a) zwi´kszenie wymiarów fundamentów lub posadowienie obu przyczó∏ków w przypadku krótkich obiektów jednoprz´s∏owych na wspólnej p∏ycie fundamentowej, b) uprzednie lub równoczesne wykonanie nasypów z budowà podpór, c) wzmocnienie pod∏o˝a za pomocà pali piaskowych, d) zwi´kszenie zag∏´bienia fundamentów, 2) oparcie prz´se∏ na ∏o˝yskach po wystàpieniu osiadaƒ podpór, wywo∏anych ci´˝arem w∏asnym podpór i ustroju noÊnego oraz nasypów, 3. WartoÊci uogólnionych przemieszczeƒ od ci´˝aru w∏asnego konstrukcji, o których mowa w ust. 2 pkt 1, nie powinny byç: § 76. Podpory obiektów mostowych na terenach górniczych, z wyjàtkiem mostów, z uwagi na trudnoÊci z w∏aÊciwym ustawieniem ∏o˝ysk w przypadku prz´se∏ skoÊnych, zw∏aszcza o znacznej szerokoÊci i d∏ugoÊci, powinny byç zaprojektowane w miar´ mo˝liwoÊci prostopadle do osi pod∏u˝nej obiektu. § 77. 1. Powinno si´ dà˝yç do tego, aby ustroje noÊne obiektów mostowych na terenach górniczych by∏y przewidziane jako wolnopodparte, a uk∏ad ∏o˝ysk zapewnia∏ swobod´ przemieszczeƒ prz´s∏a. 2. Dopuszcza si´ zastosowanie ustrojów noÊnych ciàg∏ych, z zastrze˝eniem ust. 3, pod warunkiem przygotowania konstrukcji do: 1) przej´cia si∏ wywo∏anych dostosowywaniem si´ konstrukcji do odkszta∏ceƒ pod∏o˝a gruntowego, 2) zabezpieczenia przerw dylatacyjnych odpowiednimi przykryciami, 3) zmiennych warunków podparcia na ∏o˝yskach, 4) rektyfikacji prz´se∏. 3. Nie dopuszcza si´ projektowania kratowych ustrojów noÊnych ciàg∏ych. § 78. Konstrukcja obiektu mostowego na terenach górniczych powinna byç w szczególnoÊci: 1) przygotowana do ustawienia konstrukcji pomocniczych i sprz´tu oraz narz´dzi niezb´dnych do podnoszenia i przesuwania prz´se∏ oraz podwy˝szania podpór, 2) wyposa˝ona w dodatkowe elementy konstrukcyjne, s∏u˝àce do likwidacji lokalnych deformacji osi jezdni obiektu w stosunku do osi jezdni drogi. Dzia∏ III POWIÑZANIE OBIEKTÓW IN˚YNIERSKICH Z DROGÑ I TERENEM Rozdzia∏ 1 Wymagania ogólne § 79. Po∏àczenie obiektu in˝ynierskiego z drogà powinno zapewniç w szczególnoÊci: 1) kontynuacj´ ruchu drogowego, 2) w∏aÊciwe warunki pracy konstrukcji obiektu, 3) odpowiednie ukszta∏towanie przestrzeni pod obiektem mostowym w zale˝noÊci od rodzaju przeszkody i zagospodarowania terenu, 4) stabilnoÊç nasypu drogowego i terenu, 5) stabilnoÊç i szczelnoÊç nawierzchni jezdni. Dziennik Ustaw Nr 63 — 3852 — § 80. Bariery umieszczone na obiektach mostowych powinny stanowiç przed∏u˝enie barier na drodze. JeÊli na drodze nie wyst´pujà bariery, to bariery z obiektu mostowego powinny byç przed∏u˝one poza obiekt mostowy na odcinkach, jakie wynikajà z wymagaƒ okreÊlonych w § 262 ust. 2, i spe∏niaç wymagania okreÊlone w § 262 ust. 4. § 81. Balustrady znajdujàce si´ na obiektach mostowych powinny byç zastosowane tak˝e poza obiektem na takich odcinkach, aby zabezpieczy∏y pieszych przed upadkiem z wysokoÊci, jeÊli ukszta∏towanie korpusu drogowego lub konstrukcja przyczó∏ka nie zapewniajà odpowiedniego zabezpieczenia. § 82. 1. JeÊli obiekt mostowy usytuowany jest nad drogà w obszarze zabudowanym i zawiera w swoim przekroju poprzecznym chodniki, to na skarpach nasypów lub wykopów bàdê w konstrukcji przyczó∏ków albo obok obiektu powinny byç wykonane schody dla pieszych o szerokoÊciach dostosowanych do nat´˝enia ruchu pieszych. 2. JeÊli w pobli˝u nie ma innych mo˝liwoÊci dla ruchu osób niepe∏nosprawnych, zw∏aszcza osób na wózkach inwalidzkich, schody powinny byç zastàpione pochylniami spe∏niajàcymi wymagania okreÊlone w § 131—134 lub powinny byç wykonane schody i pochylnie, jeÊli korzystanie z pochylni wyd∏u˝y∏oby znacznie drog´ pieszych. 3. JeÊli w ciàgu drogi nie jest przewidywany ruch pieszych, a d∏ugoÊç obiektu jest wi´ksza ni˝ 10 m, to na skarpach nasypu o wysokoÊci wi´kszej ni˝ 2 m powinny byç wykonane schody przeznaczone dla ekip ratowniczych i obs∏ugi obiektu in˝ynierskiego, zwanej dalej „obs∏ugà”. § 83. Elementy konstrukcji obiektu mostowego wykorzystywane dla podparcia schodów lub pochylni nie powinny ograniczaç swobody wzajemnych przemieszczeƒ. § 84. Obiekt in˝ynierski powinien byç dost´pny dla obs∏ugi w celu dokonywania przeglàdów i bie˝àcego utrzymania. Dost´p ten mo˝e byç zrealizowany, z zachowaniem wymagaƒ okreÊlonych w dziale VI rozdzia∏ 17, w szczególnoÊci poprzez: Poz. 735 chanicznie lub r´cznie — jeÊli brak bezpoÊredniego dost´pu z terenu w obiektach o ca∏kowitej d∏ugoÊci wi´kszej ni˝ 400 m i zawierajàcych prz´s∏a o d∏ugoÊci wi´kszej ni˝ 40 m, 5) zastosowanie drabin zejÊciowych, 6) wykonanie schodów na skarpach nasypów lub wykopów, 7) wykonanie odsadzek sto˝ków nasypowych przy przyczó∏kach, 8) dostosowanie obiektu do specjalnych pojazdów wysi´gnikowych z koszami, poruszajàcych si´ po obiekcie mostowym lub w tunelu, 9) wykonanie niedost´pnych dla osób postronnych zatok postojowych dla pojazdów s∏u˝b utrzymaniowych — gdy brak pasów awaryjnego postoju lub utwardzonych poboczy przy obiektach o d∏ugoÊci wi´kszej ni˝ 200 m. § 85. 1. Teren wokó∏ obiektu in˝ynierskiego powinien byç uporzàdkowany, a w obszarze niezabudowanym pasy terenu o szerokoÊci 20 m po obu stronach obiektu mostowego oraz przy g∏owicach tuneli i przepustów powinny byç oczyszczone z krzewów oraz ∏atwo palnych przedmiotów i materia∏ów. 2. Teren, o którym mowa w ust. 1, w miar´ mo˝liwoÊci powinien byç wyrównany i dost´pny z drogi, z tym ˝e w przypadku drewnianych obiektów mostowych wzd∏u˝ obiektu na dost´pnym terenie powinny byç wykonane utwardzone pasy o szerokoÊci nie mniejszej ni˝ 4,5 m dla pojazdów stra˝y po˝arnej, § 86. Poszczególne elementy obiektu in˝ynierskiego nie przeznaczone do ruchu powinny byç zabezpieczone przed dost´pem osób postronnych. § 87. 1. Obiekt in˝ynierski, w zale˝noÊci od potrzeb, mo˝e byç wyposa˝ony w wewn´trznà instalacj´ elektrycznà spe∏niajàcà wymagania warunków technicznych, jakim powinna odpowiadaç ochrona przeciwpora˝eniowa w urzàdzeniach elektroenergetycznych o napi´ciu do 1 kV, oraz warunków technicznych, jakim powinny odpowiadaç instalacje elektroenergetyczne i urzàdzenia oÊwietlenia elektrycznego, i odpowiednio przy∏àczony do zewn´trznej sieci elektroenergetycznej. 1) wykonanie chodników dla obs∏ugi — gdy na obiekcie nie sà przewidziane chodniki dla pieszych, pasy awaryjne, utwardzone pobocza i brak innych mo˝liwoÊci dost´pu do górnych powierzchni obiektu mostowego, 2. W razie braku mo˝liwoÊci przy∏àczenia instalacji elektrycznej, o której mowa w ust. 1, do sieci elektroenergetycznej, powinno byç zapewnione zasilanie z innych êróde∏, np. z agregatu pràdotwórczego. 2) wykonanie galerii lub pomostów wewnàtrz konstrukcji obiektów lub na odcinkach obiektu, do których brak bezpoÊrednio dost´pu z terenu lub dla których nie przewidziano specjalnych urzàdzeƒ, w szczególnoÊci wózków rewizyjnych, pojazdów wysi´gnikowych z koszami, Rozdzia∏ 2 3) wykonanie specjalnych przejÊç kontrolnych w przyczó∏kach i na filarach obiektów mostowych — jeÊli brak bezpoÊredniego dost´pu z terenu do ∏o˝ysk, 4) podwieszenie do konstrukcji obiektu mostowego specjalnych wózków rewizyjnych poruszanych me- Elementy drogi na obiekcie mostowym oraz w tunelu § 88. 1. Obiekt mostowy lub tunel, w zale˝noÊci od potrzeb, przeznaczenia i usytuowania, powinien mieç w szczególnoÊci: 1) jezdni´, 2) torowisko tramwajowe, 3) utwardzone pobocze, pas dzielàcy, pas awaryjny, Dziennik Ustaw Nr 63 — 3853 — 4) chodnik, z wyjàtkiem tunelu do ruchu pojazdów, 5) Êcie˝k´ rowerowà, z wyjàtkiem tunelu do ruchu pojazdów. 2. Dopuszcza si´ umieszczenie torowiska tramwajowego, chodników dla pieszych bàdê Êcie˝ek rowerowych na innych poziomach ni˝ poziom jezdni, jeÊli nie spowoduje to utrudnieƒ konstrukcyjnych i eksploatacyjnych obiektu. § 89. 1. Elementy przekroju poprzecznego na obiekcie mostowym lub w tunelu, o których mowa w § 88 ust. 1, powinny stanowiç kontynuacj´ elementów drogi przeznaczonych do ruchu, z wyjàtkiem przypadków okreÊlonych w ust. 2. Poz. 735 4. Jezdnie na obiekcie mostowym wraz z opaskami lub poboczami, jeÊli wyst´pujà, oraz jezdnie w tunelach powinny byç ograniczone kraw´˝nikami, które powinny byç wyprowadzone poza obiekt. Na obiektach odbudowywanych, rozbudowywanych i przebudowywanych dopuszcza si´ jezdnie bez kraw´˝ników. 5. PrzejÊcie z przekroju drogi z kraw´˝nikami na obiekcie na przekrój bezkraw´˝nikowy na dojazdach powinno byç wykonane, poczàwszy od koƒca obiektu mostowego bàdê Êcian czo∏owych tunelu, na odcinkach przejÊciowych zapewniajàcych: 1) bezpieczeƒstwo u˝ytkowników drogi, 2) mo˝liwoÊç usytuowania na koronie drogi w szczególnoÊci elementów odwodnienia. 2. W zale˝noÊci od d∏ugoÊci obiektu mostowego i klasy technicznej drogi dopuszcza si´ zmniejszenie szerokoÊci elementów drogi na obiekcie mostowym lub w tunelu, z wyjàtkiem jezdni, z zastrze˝eniem ust. 3, w nast´pujàcych przypadkach: § 90. 1. Obiekty w ciàgu dróg klas A i S powinny byç projektowane i wykonane jako rozdzielone dla ka˝dej jezdni bez wzgl´du na d∏ugoÊç obiektu, z zastrze˝eniem ust. 4 i 5, jeÊli szerokoÊç pasa dzielàcego (wraz z opaskami) jest w przypadku okreÊlonym: 1) mostu lub wiaduktu o d∏ugoÊci wi´kszej ni˝ 200 m zlokalizowanego w ciàgu drogi klasy S, 1) w ust. 3 pkt 1 lit. a) — nie mniejsza ni˝ 3 m, 2) mostu lub wiaduktu o d∏ugoÊci wi´kszej ni˝ 100 m zlokalizowanego w ciàgu dróg klas GP, G i Z, 3) tunelu o d∏ugoÊci wi´kszej ni˝ 200 m w ciàgu dróg klas A i S, 4) tunelu o d∏ugoÊci wi´kszej ni˝ 100 m w ciàgu drogi klasy GP oraz dróg ni˝szych klas, 5) istniejàcych mostów i wiaduktów: a) w ciàgu dróg krajowych w∏àczonych do autostrad p∏atnych, b) poddawanych odbudowie, rozbudowie i przebudowie w ciàgu dróg wszystkich klas. 3. Zmniejszenie szerokoÊci elementów, o której mowa w ust. 2, powinno zapewniç zachowanie odleg∏oÊci: 1) mi´dzy kraw´dzià jezdni a: a) prowadnicà bariery stalowej lub pionowym elementem zarysu Êciany bocznej bariery betonowej na drogach klas A, S, GP, G i Z, b) balustradà na drogach klas G i Z, c) Êcianà tunelu na drogach klas A, S i GP, — nie mniejszej ni˝ 1 m, 2) mi´dzy kraw´dzià jezdni, jeÊli ograniczona jest kraw´˝nikiem wystajàcym ponad poziom nawierzchni jezdni nie mniej ni˝ 0,14 m, a: a) prowadnicà bariery stalowej lub pionowym elementem zarysu Êciany bocznej bariery betonowej na drogach klas GP, G i Z na terenie zabudowy oraz dróg klas L i D, b) balustradà na drogach klas L i D, c) Êcianà tunelu na drogach klas G, Z, L i D, d) prowadnicà bariery stalowej, przewidzianej zgodnie z § 274, na drodze klasy GP i drogach ni˝szych klas, — nie mniejszej ni˝ 0,5 m. 2) w ust. 3 pkt 1 lit. b) — nie mniejsza ni˝ 4 m, przy czym rozdzielenie dotyczy ustroju noÊnego i podpór. 2. Tunele, przejÊcia podziemne oraz przepusty krzy˝ujàce si´ z drogà klas A i S w obr´bie pasa dzielàcego powinny byç: 1) nie rozdzielone — gdy przewidziane sà do ruchu pojazdów i ruchu pieszych lub przeprowadzenia cieków, 2) rozdzielone — gdy przewidziane sà do ruchu zwierzàt dziko ˝yjàcych. 3. Rozdzielenie, o którym mowa w ust. 1, powinno polegaç: 1) dla ustroju noÊnego — na zachowaniu przeÊwitu mi´dzy kraw´dziami pomostu: a) o wielkoÊci 0,1 m, zabezpieczonego w sposób okreÊlony w § 268 ust. 2 i 4 lub w § 270 ust. 1 pkt 2 lit. a) — gdy zapewniony jest dost´p od spodu do elementów konstrukcji w celu dokonania przeglàdów i napraw, b) nie mniejszego ni˝ 0,8 m, zabezpieczonego barierami spe∏niajàcymi wymagania okreÊlone w § 265, usytuowanymi na sàsiednich kraw´dziach obiektów — gdy brak dost´pu, o którym mowa w lit. a), 2) dla podpór — na wykonaniu szczelin dylatacyjnych w osi obiektu, zabezpieczonych w przyczó∏kach przed przenikaniem wody. 4. W obiektach, o których mowa w ust. 1, o d∏ugoÊciach nie wi´kszych ni˝ 20 m dopuszcza si´ wykonanie przykrycia przeÊwitu mi´dzy sàsiednimi ustrojami noÊnymi, pod warunkiem ˝e konstrukcja przykrycia: 1) nie b´dzie sztywno po∏àczona z ustrojami noÊnymi obiektów i nie b´dzie ogranicza∏a swobody przemieszczeƒ sàsiadujàcych prz´se∏, Dziennik Ustaw Nr 63 — 3854 — Poz. 735 2) b´dzie przystosowana do przenoszenia obcià˝eƒ, jakie przewidziane sà dla danych obiektów, 3) mi´dzy kraw´dzià konstrukcji a skrajnià dla ruchu pojazdów samochodowych — 50 cm. 3) b´dzie zapewnia∏a szczelnoÊç po∏àczenia z ustrojami noÊnymi obiektów. § 95. 1. Mi´dzy jezdnià a chodnikiem dla pieszych lub mi´dzy jezdnià a wydzielonym torowiskiem tramwajowym powinien byç przewidziany kraw´˝nik, z zastrze˝eniem ust. 2. 5. Dla obiektów, o których mowa w ust. 1, lecz przy szerokoÊci pasa dzielàcego w przypadku okreÊlonym w: 1) ust. 3 pkt 1 lit. a) — mniejszej ni˝ 3 m, 2) ust. 3 pkt 1 lit. b) — mniejszej ni˝ 4 m, dopuszcza si´ ustroje noÊne nierozdzielone, wspólne dla obu jezdni. § 91. 1. SzerokoÊç skrajni obiektu in˝ynierskiego wynika z szerokoÊci usytuowanych obok siebie rodzajów ruchu na danym obiekcie, z uwzgl´dnieniem wymagaƒ okreÊlonych w § 92—95. 2. Kraw´˝nik mi´dzy jezdnià a wydzielonym torowiskiem tramwajowym mo˝e byç zastosowany, gdy jezdnia przylegajàca do torowiska zawiera co najmniej dwa pasy ruchu. § 96. Liczba pasów poszczególnych rodzajów ruchu na obiekcie, w zale˝noÊci od klasy drogi, wynika z warunków technicznych, jakim powinny odpowiadaç drogi publiczne i ich usytuowanie, oraz z rozporzàdzenia w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dotyczàcych autostrad p∏atnych. 2. SzerokoÊç skrajni jezdni, torowiska tramwajowego, chodników, Êcie˝ek rowerowych powinna byç ustalona jako wielokrotnoÊç szerokoÊci pasów ruchu lub liczby torów. SzerokoÊç pasów ruchu lub wydzielonego torowiska tramwajowego okreÊlajà warunki techniczne, jakim powinny odpowiadaç drogi publiczne i ich usytuowanie. § 97. 1. Obiekt in˝ynierski powinien byç dostosowany do elementów geometrycznych drogi, w ciàgu której jest usytuowany, a w szczególnoÊci do jej osi oraz niwelety jezdni, poprzez dostosowanie konstrukcji obiektu: § 92. 1. Przy przewidywanym etapowaniu budowy drogi szerokoÊç obiektu in˝ynierskiego powinna byç dostosowana do docelowego standardu drogi, z zastrze˝eniem ust. 2. 2) w przekroju pod∏u˝nym — do niwelety jezdni i przyj´tych pochyleƒ poprzecznych na odcinkach prostych i krzywoliniowych. 2. Dopuszcza si´ w przypadku obiektów mostowych rozdzielonych w ciàgu dróg klas A i S wykonanie obiektu tylko dla jednej jezdni, jeÊli wynika to z planów budowy drogi. 1) o którym mowa w ust. 1 pkt 1, powinno obejmowaç w szczególnoÊci elementy ustroju noÊnego, tj. gzymsy, balustrady, p∏yt´ pomostu i w miar´ mo˝liwoÊci dêwigary g∏ówne, § 93. 1. Chodniki powinny byç usytuowane przy zewn´trznych kraw´dziach obiektu, a w obiektach z jazdà do∏em lub poÊrednià — na zewnàtrz dêwigarów g∏ównych. 2. Âcie˝ki rowerowe, stanowiàce przed∏u˝enie Êcie˝ek na drodze, powinny byç umieszczone przy kraw´˝nikach w pasie jezdni lub chodników. 3. Torowisko tramwajowe nie powinno byç umieszczone mi´dzy jezdnià a chodnikiem. 4. S∏upy do podwieszenia sieci trakcyjnej, niezale˝nie od ich umiejscowienia na dojazdach do obiektu, powinny byç umieszczone na kraw´dziach obiektu, poza skrajnià dla ruchu pojazdów i pieszych. § 94. Skrajnie dla ruchu pojazdów, w tym szynowych i dla ruchu pieszych, powinny byç oddzielone pasami bezpieczeƒstwa. SzerokoÊç pasów bezpieczeƒstwa powinna wynosiç: 1) mi´dzy pasem ruchu pojazdów samochodowych a pasem ruchu pieszych — 50 cm, 2) mi´dzy jezdnià a wydzielonym dwutorowym torowiskiem tramwajowym — wed∏ug wymagaƒ okreÊlonych w warunkach technicznych, jakim powinny odpowiadaç drogi publiczne i ich usytuowanie, 1 …