Uchwała nr 39 Rady Ministrów z dnia 1 marca 2022 r. w sprawie przyjęcia "Polityki Surowcowej Państwa"

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 29 marca 2022 r. Poz. 371 UCHWAŁA NR 39 RADY MINISTRÓW z dnia 1 marca 2022 r. w sprawie przyjęcia „Polityki Surowcowej Państwa” Na podstawie art. 21f ust. 4 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2021 r. poz. 1057) uchwala się, co następuje: § 1. Przyjmuje się „Politykę Surowcową Państwa”, stanowiącą załącznik do uchwały. § 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki  Monitor Polski –2– Poz. 371 Załącznik do uchwały nr 39 Rady Ministrów z dnia 1 marca 2022 r. (poz. 371) Załącznik do uchwały nr 39 Rady Ministrów z dnia 1 marca 2022 r. (poz. …) Warszawa 2022  Monitor Polski –3– Poz. 371 Spis treści 1. Wstęp........................................................................................................................... 5 Umiejscowienie w systemie prawnym oraz systemie zarządzania rozwojem kraju ..................................................................... 5 Ramy instytucjonalne ................................................................................................................................................................... 9 Polityka surowcowa w Unii Europejskiej....................................................................................................................................... 9 Architektura PSP2050 ................................................................................................................................................................. 12 2. Zakres przedmiotowy PSP2050 ................................................................................... 14 3. Diagnoza uwarunkowań geologicznych krajowej bazy zasobowej oraz trendów zapotrzebowania gospodarki krajowej na surowce ...................................... 17 Uwarunkowania geologiczne krajowej bazy zasobowej ............................................................................................................. 17 Ocena zużycia oraz prognoza zapotrzebowania na surowce strategiczne oraz krytyczne dla polskiej gospodarki .................................................................................................................................................................................. 17 Rola surowców mineralnych w transformacji energetycznej ..................................................................................................... 18 4. Cele PSP2050 .............................................................................................................. 20 Cel główny PSP2050 .................................................................................................................................................................... 20 Cel szczegółowy 1. Zapewnienie dostępu do surowców ze złóż kopalin ..................................................................................... 20 Cel szczegółowy 2. Poszukiwanie, rozpoznawanie oraz dokumentowanie złóż kopalin ............................................................. 22 Cel szczegółowy 3. Zapewnienie sprzyjających warunków prawnych dla obecnych i przyszłych inwestorów oraz rozwój i unowocześnienie branży geologiczno-górniczej .................................................................................................... 24 Cel szczegółowy 4. Ochrona złóż kopalin .................................................................................................................................... 28 Cel szczegółowy 5. Współpraca międzynarodowa w zakresie zabezpieczenia dostępu do surowców ....................................... 31 Cel szczegółowy 6. Pozyskiwanie surowców ze złóż antropogenicznych oraz wspieranie rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym.................................................................................................................................................................. 34 Cel szczegółowy 7. Zapewnienie spójności strategii realizowanych przez spółki o istotnym znaczeniu dla gospodarki państwa oraz spółki realizujące misję publiczną z działaniami Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Państwa .................................................................... 35 Cel szczegółowy 8. Upowszechnianie wiedzy.............................................................................................................................. 36 5. Wdrażanie i monitorowanie realizacji celów PSP2050 ................................................ 37 Polityka Surowcowa Państwa w kontekście realizacji zadań z zakresu geologii realizowanych przez państwową służbę geologiczną .................................................................................................................................................. 37 Realizacja i monitoring celów PSP2050 ...................................................................................................................................... 38 6. Ramy finansowe PSP2050........................................................................................... 41 Załączniki: ...................................................................................................................... 43 3  Monitor Polski –4– Poz. 371 Załącznik nr 1. Lista surowców strategicznych i krytycznych dla polskiej i unijnej gospodarki ................................................... 43 Załącznik nr 2. Lista kopalin do pozyskiwania surowców w Polsce ............................................................................................ 45 Załącznik nr 3. Ocena zużycia oraz prognoza zapotrzebowania na surowce strategiczne i krytyczne dla polskiej gospodarki ..................................................................................................................................................................... 47 I. Aluminium metaliczne....................................................................................................................................................... 47 II. Antymon (surowce antymonu) .......................................................................................................................................... 49 III. Boksyty i alumina .............................................................................................................................................................. 53 IV. Chrom (surowce chromu) .................................................................................................................................................. 57 V. Cyna .................................................................................................................................................................................. 60 VI. Cynk (surowce cynku) ........................................................................................................................................................ 62 VII. Krzem metaliczny .............................................................................................................................................................. 64 VIII. Magnez ............................................................................................................................................................................. 66 IX. Mangan (surowce manganu) ............................................................................................................................................ 68 X. Miedź (surowce miedzi) .................................................................................................................................................... 74 XI. Molibden (surowce molibdenu) ........................................................................................................................................ 77 XII. Nikiel metaliczny ............................................................................................................................................................... 82 XIII. Ołów (surowce ołowiu) ..................................................................................................................................................... 84 XIV. Pierwiastki ziem rzadkich (metale i związki) ..................................................................................................................... 87 XV. Platynowce ........................................................................................................................................................................ 91 XVI. Srebro ................................................................................................................................................................................ 94 XVII. Tytan (surowce tytanu) ..................................................................................................................................................... 96 XVIII. Wolfram metaliczny .......................................................................................................................................................... 98 XIX. Złoto ................................................................................................................................................................................ 100 XX. Żelazo (rudy i koncentraty żelaza)................................................................................................................................... 102 XXI. Żelazostopy ..................................................................................................................................................................... 104 XXII. Węgiel kamienny koksowy................................................................................................................................................ 106 XXIII. Gaz ziemny ....................................................................................................................................................................... 108 XXIV. Węgiel kamienny energetyczny ....................................................................................................................................... 111 XXV. Węgiel brunatny ............................................................................................................................................................... 113 XXVI. Gips i anhydryt ................................................................................................................................................................. 115 XXVII. Siarka elementarna ........................................................................................................................................................ 117 XXVIII. Sole potasowe ............................................................................................................................................................... 119 XXIX. Sól .................................................................................................................................................................................... 121 XXX. Ropa naftowa ................................................................................................................................................................... 124 Załącznik nr 4. Harmonogram realizacji Polityki Surowcowej Państwa 2050 .......................................................................... 126 Załącznik nr 5. Zbiorcze zestawienie obecnego i prognozowanego zapotrzebowania na poszczególne analizowane surowce mineralne (wg stanu na koniec 2018 r.) ................................................................................................ 131 4  Monitor Polski –5– Poz. 371 1. Wstęp Umiejscowienie w systemie prawnym oraz systemie zarządzania rozwojem kraju Dnia 14 lutego 2017 r. Rada Ministrów przyjęła nową średniookresową strategię rozwoju kraju – Strategię na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.)1). Jest ona dokumentem obowiązującym i kluczowym, określającym główne kierunki rozwoju paostwa polskiego w obszarze średnio- i długofalowej polityki gospodarczej. Kierunki rozwoju określone w SOR stanowią podstawę do opracowania strategii w zakresie między innymi gospodarowania zasobami kopalin. Jako jeden z projektów strategicznych SOR w obszarze Środowisko wskazano Politykę Surowcową Paostwa2). Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 definiuje PSP2050 jako projekt dotyczący budowy sprawnego i efektywnego systemu zarządzania i gospodarowania wszystkimi rodzajami kopalin i surowców mineralnych w całym łaocuchu wartości oraz posiadanymi przez Polskę ich zasobami, a także adekwatnych – związanych z tym – zmian prawnych i instytucjonalnych. Zgodnie z założeniami SOR Polityka Surowcowa Paostwa wspiera także przejście do gospodarki o obiegu zamkniętym. Polityka Surowcowa Paostwa jest bezpośrednio związana z przyjętą w drodze uchwały Rady Ministrów Polityką energetyczną Polski do 2040 r.3), jak również Polityką ekologiczną paostwa 2030 – strategią rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej4). Polityka energetyczna Polski do 2040 r., stanowiąca strategię rozwoju sektora paliwowo-energetycznego, jest jedną z dziewięciu zintegrowanych strategii sektorowych wyznaczającą kierunki rozwoju sektora energii. W PEP2040 zdefiniowany został trójelementowy cel polityki energetycznej – bezpieczeostwo energetyczne, konkurencyjnośd i efektywnośd energetyczna oraz ograniczony wpływ energetyki na środowisko. Przygotowana do wdrożenia PEP2040 oparta jest na trzech filarach, tj. sprawiedliwej transformacji, zeroemisyjnym systemie energetycznym, dobrej jakości powietrza, które stanowią podstawę dla ośmiu celów szczegółowych wraz z działaniami niezbędnymi do ich realizacji. Polityka Surowcowa Paostwa, której nadrzędnym celem jest zapewnienie bezpieczeostwa surowcowego paostwa (m.in. w zakresie zapewnienia dostępu do surowców energetycznych), stanowi dodatkowy spójny element wpływający na osiągnięcie celów określonych w PEP2040, co przedstawiono poniżej. 1) Uchwała nr 8 Rady Ministrów z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie przyjęcia Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) (M.P. poz. 260). W dokumencie i jego załącznikach stosuje się tytuł Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 albo skrót SOR. 2) W dokumencie i jego załącznikach stosuje się tytuł Polityka Surowcowa Paostwa albo skrót PSP2050. 3) Załącznik do obwieszczenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 2 marca 2021 r. (M.P. poz. 264). W dokumencie i jego załącznikach stosuje się tytuł Polityka energetyczna Polski do 2040 r. albo skrót PEP2040. 4) Uchwała nr 67 Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2019 r. w sprawie przyjęcia „Polityki ekologicznej paostwa 2030 – strategii rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej” (M.P. poz. 794). W dokumencie i jego załącznikach stosuje się tytuł Polityka ekologiczna paostwa 2030 albo skrót PEP2030. 4  Monitor Polski –6– Poz. 371 Rysunek 1. Spójnośd celów określonych w PSP2050 oraz celów ujętych w PEP2040 Głównym celem działao zaplanowanych w ramach PSP2050 jest zabezpieczenie potrzeb bieżących i przyszłych oraz stałe poszerzanie bazy zasobowej kopalin do produkcji surowców (w tym surowców energetycznych), a ponadto intensyfikacja poszukiwania, rozpoznawania i zagospodarowywania systemów geotermalnych oraz wspieranie podejmowanych aktywności w zakresie wykorzystania czystych technologii węglowych. Osiągnięcie zakładanych celów zapewnid mogą odpowiednie zmiany prawno-administracyjne ułatwiające i sprzyjające prowadzeniu działalności poszukiwawczej, rozpoznawczej oraz wydobywczej. Niezwykle istotne znaczenie ma również skuteczna i kompleksowa ochrona złóż kopalin pozwalająca zachowad dostęp do złóż już udokumentowanych oraz bezpośrednie zaangażowanie jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej w działania na rzecz rozwoju nowych technologii w zakresie poszukiwania, rozpoznawania, dokumentowania i wykorzystywania zasobów złóż kopalin do produkcji surowców. Wszystkie te działania w sposób bezpośredni powinny wpłynąd m.in. na zapewnienie odpowiedniej ilości surowców energetycznych niezbędnych dla zapewnienia zakładanego w PEP2040 głównego celu, jakim jest zapewnienie bezpieczeostwa energetycznego. Polityka ekologiczna paostwa 2030 stanowi kolejny dokument strategiczny z grupy zintegrowanych strategii sektorowych. W systemie dokumentów strategicznych PEP2030 stanowi doprecyzowanie i operacjonalizację zapisów SOR. Określony w ramach PEP2030 cel główny, definiowany jako rozwój potencjału środowiska na rzecz obywateli i przedsiębiorców, stanowi bezpośrednie przeniesienie celu określonego w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020. Osiągnięcie zakładanego w PEP2030 celu głównego ma byd dokonane za pośrednictwem określonych celów szczegółowych i przyczyniających się do ich realizacji kierunków interwencji. 5  Monitor Polski –7– Poz. 371 Jeden z celów szczegółowych PEP2030 zdefiniowany został jako Środowisko i gospodarka. Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska, a jednym z kierunków interwencji w zakresie jego realizacji jest Zarządzanie zasobami geologicznymi poprzez opracowanie i wdrożenie polityki surowcowej paostwa. PEP2030 określa konieczne do realizacji działania w ramach PSP2050, wśród których znajdują się ochrona złóż i ich racjonalne wykorzystanie oraz intensyfikacja wykorzystania surowców wtórnych. Zadania te są obecnie realizowane przez Głównego Geologa Kraju, niemniej jednak wymagają pewnych interwencji, co przewiduje niniejsza polityka w określonych celach szczegółowych oraz przewidzianych do realizacji działaniach. Rysunek 2. Spójnośd celów określonych w PSP2050 oraz celów ujętych w PEP2030 W dniu 10 września 2019 r. Rada Ministrów przyjęła w drodze uchwały Mapę drogową transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym5). W dokumencie tym wskazano, iż w Polsce istnieje duży potencjał poprawy w zakresie działao dotyczących odpadów przemysłowych, w szczególności pochodzących z działalności górniczej i wydobywczej, przetwórstwa przemysłowego oraz wytwarzania i zaopatrywania w energię. Prowadzenie działalności produkcyjnej wytwarzającej coraz mniejszą ilośd odpadów, a także zagospodarowanie jak największej ilości odpadów przemysłowych z tej działalności w innych procesach produkcyjnych oraz w innych sektorach gospodarki może w znaczący sposób przyczynid się do zwiększania opłacalności produkcji w Polsce i zmniejszenia jej negatywnego oddziaływania na środowisko. Działaniami przewidzianymi do realizacji ujętymi w PSP2050 w ramach celu szczegółowego „Zapewnienie sprzyjających warunków prawnych dla obecnych i przyszłych inwestorów oraz rozwój 5) Uchwała nr 136/2019 Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przyjęcia Mapy drogowej transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym. 6  Monitor Polski –8– Poz. 371 i unowocześnienie branży geologiczno-górniczej” jest zdefiniowanie i ujęcie normatywne złóż oraz surowców antropogenicznych (mineralnych zasobów antropogenicznych) oraz inwentaryzacja obecnych składowisk odpadów wydobywczych w celu rozpoznania możliwości gospodarczego wykorzystania zgromadzonych tam odpadów. Zapisy dokonane w Polityce Surowcowej Paostwa w odniesieniu do surowców energetycznych korespondują również z zapisami dokonanymi w Krajowym planie na rzecz klimatu i energii na lata 2021–20306) i nie stoją z nimi w sprzeczności. Zgodnie z określonymi krajowymi założeniami i celami w wymiarze bezpieczeostwa energetycznego przewiduje się zmniejszenie do 56–60% udziału węgla w wytwarzaniu energii elektrycznej w 2030 r. Niemniej jednak rolą Polityki Surowcowej Paostwa nie jest zapewnienie dostępu wyłącznie do złóż kopalin, których udział jest planowany w miksie energetycznym, lecz do wszystkich udokumentowanych złóż, szczególnie tych, które spełniają kryteria złóż strategicznych. Działanie takie wynika z faktu, iż Polityka Surowcowa Paostwa musi traktowad wszystkie złoża kopalin, nawet te, których eksploatacja nie jest na dzieo dzisiejszy planowana, jako bazę rezerwową zapewniającą możliwośd ich wykorzystania w sytuacji, której nie można przewidzied w obecnej chwili (geopolityka, konflikty zbrojne, rozwój nowych technologii). Interdyscyplinarny charakter zagadnieo dotyczących gospodarowania zasobami złóż kopalin powoduje, że prace nad Polityką Surowcową Paostwa wykraczają poza zakres właściwości Głównego Geologa Kraju, będąc także częściowo ujęte w innych działach administracji rządowej. Działania na rzecz opracowania i wdrożenia PSP2050 wymagają ciągłej i ścisłej współpracy wszystkich ministerstw oraz instytucji podlegających pod ministerialny nadzór. Z uwagi na powyższe konieczne było ustanowienie Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa oraz Zespołu Międzyresortowego o tej samej nazwie. W związku z powyższym, rozporządzeniem7) z dnia 9 maja 2016 r. Rada Ministrów ustanowiła Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa, inicjując działania na rzecz opracowania skutecznej i odpowiedzialnej Polityki Surowcowej Paostwa. Następnie w dniu 17 maja 2016 r. zarządzeniem8) Prezesa Rady Ministrów powołany został Międzyresortowy Zespół do spraw Polityki Surowcowej Paostwa, podkreślając tym samym rolę tej polityki w planowaniu działao Rządu RP. Kolejno rozporządzeniem9) Rady Ministrów z dnia 23 września 2019 r. Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa przejął dodatkowo kompetencje Pełnomocnika Rządu do spraw rozwoju wydobywania węglowodorów. Zmiana dokonana w rozporządzeniu10) Rady Ministrów z dnia 26 października 2020 r. określiła, iż Pełnomocnikiem jest sekretarz stanu albo podsekretarz stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska – Główny Geolog Kraju. 6) Wersja 4.1 z dnia 18.12.2019 r. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 maja 2016 r. w sprawie ustanowienia Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa (Dz. U. poz. 685, z późn. zm.). 8) Zarządzenie nr 61 Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 maja 2016 r. w sprawie Międzyresortowego Zespołu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa. 9) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 września 2019 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustanowienia Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa (Dz. U. poz. 1848). 10) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 października 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustanowienia Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa (Dz. U. poz. 1906). 7) 7  Monitor Polski –9– Poz. 371 Ramy instytucjonalne Kluczową kwestią umożliwiającą skuteczną realizację założeo określonych w Polityce Surowcowej Paostwa jest właściwa organizacja organów administracji odpowiedzialnych za kwestie dotyczące geologii oraz kopalin do produkcji surowców. Niezwykle istotne jest również zintegrowanie działao tych organów i ich ukierunkowanie na osiągnięcie zakładanych w niniejszym dokumencie celów. Należy podjąd działania polegające na wzmocnieniu pozycji Głównego Geologa Kraju, pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa, poprzez uczynienie go centralnym organem administracji geologicznej. Ponadto należy dokonad wyodrębnienia geologii do samodzielnego działu administracji rządowej, określając nowe zadania ściśle związane z polityką surowcową i bezpieczeostwem surowcowym paostwa. Sprawna i skuteczna realizacja zadao paostwa w celu zapewnienia odpowiedniej podaży surowców wymaga właściwie zorganizowanej i funkcjonującej jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej. Przede wszystkim działalnośd służby musi skupiad się na zadaniach, które określa Polityka Surowcowa Paostwa oraz przepisy ustaw regulujące kwestie jej działalności. Paostwowa służba geologiczna musi stanowid silne wsparcie merytoryczne dla wszystkich organów administracji oraz innych jednostek realizujących zadania z zakresu dotyczącego zapewnienia bezpieczeostwa surowcowego kraju. Polityka surowcowa w Unii Europejskiej Działania Komisji Europejskiej (KE) mające na celu zabezpieczenie zrównoważonej podaży surowców określa Inicjatywa Surowcowa (Inicjatywa na rzecz surowców – zaspokajanie naszych kluczowych potrzeb w celu stymulowania wzrostu i tworzenia miejsc pracy w Europie, listopad 2008 r.). Implementację Inicjatywy Surowcowej stanowią Europejskie Partnerstwo Innowacji w dziedzinie Surowców wraz ze Strategicznym Planem Wdrożenia (wrzesieo 2013 r.). Inicjatywa Surowcowa W listopadzie 2008 r. KE przyjęła Inicjatywę Surowcową (Raw Materials Initiative), która wyznaczyła strategię dotyczącą dostępu do surowców mineralnych w Unii Europejskiej (UE), opartą na trzech filarach, mających na celu zapewnienie:  stabilnych dostaw surowców z rynków światowych;  zrównoważonej podaży surowców mineralnych wewnątrz UE;  efektywnego wykorzystania zasobów i podaży surowców wtórnych w ramach recyklingu. Strategia ta dotyczy wszystkich surowców mineralnych wykorzystywanych w przemyśle europejskim z wyjątkiem surowców pochodzących z produkcji rolnej oraz paliw. Zabezpieczenie zrównoważonego dostępu do surowców jest kluczowe dla konkurencyjności i wzrostu gospodarki UE oraz dla celów określonych w Strategii Europa 2020 (Europe 2020 Strategy). KE opracowała także kolejny dokument Stawianie czoła wyzwaniom związanym z rynkami towarowymi i surowcami (2011) (Tackling the challenges in commodity markets and on raw materials). Zdefiniowano w nim surowce krytyczne dla UE oraz opisano strategię handlową UE dotyczącą surowców nieenergetycznych. W dokumencie przedstawiono także nowe możliwości w zakresie badao 8  Monitor Polski – 10 – i innowacji, wytyczne dotyczące wdrażania prawodawstwa w ramach sieci Natura 2000 oraz kierunki efektywniejszego gospodarowania zasobami (w tym recyklingu). Jako przyszłe kierunki realizacji Inicjatywy Surowcowej wskazano m.in. zapewnienie stabilnych dostaw surowców z rynków światowych, wspieranie dostaw z wewnętrznych źródeł UE oraz wspieranie efektywnego gospodarowania zasobami surowców. W celu wdrażania zapisów Inicjatywy Surowcowej powołano Europejskie Partnerstwo Innowacji w Dziedzinie Surowców (EIP RM) zrzeszające przedstawicieli przemysłu, administracji publicznej, środowisk akademickich i organizacji pozarządowych, które dostarczają KE, krajom UE i podmiotom prywatnym informacji dotyczących wdrażania innowacyjnych podejśd w zakresie łaocucha dostaw surowców. Działania obejmują m.in. badania i rozwój, rekomendacje dotyczące polityki, rozpowszechnianie najlepszych praktyk, budowanie bazy wiedzy oraz wsparcie współpracy międzynarodowej. Powołano dodatkowo grupę ekspercką Raw Materials Supply Group, składającą się z przedstawicieli krajów UE, krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego, krajów kandydujących do UE oraz organizacji reprezentujących zainteresowane strony – przemysł, badania i społeczeostwo obywatelskie, która doradza KE i nadzoruje realizację Inicjatywy. Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w zakresie surowców krytycznych z dnia 3 września 2020 r. Dnia 3 września 2020 r. KE ogłosiła Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów pt. „Odpornośd w zakresie surowców krytycznych: wytyczanie drogi do większego bezpieczeostwa i bardziej zrównoważonego rozwoju”11). Zgodnie z przygotowanym komunikatem dostęp do zasobów jest strategiczną kwestią bezpieczeostwa z punktu widzenia europejskiej ambicji zrealizowania Zielonego Ładu. KE ogłosiła zaktualizowaną listę surowców krytycznych dla Europy, w której wskazano przede wszystkim surowce strategiczne z punktu widzenia funkcjonowania i rozwoju gospodarczego UE, których deficyt może mied poważne skutki ekonomiczne. Powstały w ten sposób wykaz surowców krytycznych stanowi merytoryczne narzędzie wspierające rozwój polityki UE. Dodatkowo wykaz pomaga określid potrzeby inwestycyjne oraz ukierunkowad badania i innowacje w ramach unijnych programów „Horyzont 2020”, „Horyzont Europa” i programów krajowych, w szczególności w kwestii nowych technologii górniczych, zastępowania i recyklingu. Osiągnięcie bezpieczeostwa zasobów wymaga działao na rzecz dywersyfikacji dostaw zarówno ze źródeł pierwotnych, jak i wtórnych, zmniejszenia zależności oraz poprawy w zakresie zasobooszczędności i obiegu zamkniętego. Plan działania UE w zakresie surowców krytycznych przewiduje:  rozwój odpornych łaocuchów wartości na potrzeby ekosystemów przemysłowych UE;  zmniejszenie zależności od pierwotnych surowców krytycznych poprzez wykorzystanie zasobów w obiegu zamkniętym, zrównoważone produkty i innowacje; 11) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów pt. „Odpornośd w zakresie surowców krytycznych: wytyczanie drogi do większego bezpieczeostwa i bardziej zrównoważonego rozwoju”, Bruksela, dnia 03.09.2020 r. (COM(2020) 474 final). 9 Poz. 371  Monitor Polski – 11 – Poz. 371  wzmocnienie zrównoważonego i odpowiedzialnego krajowego zaopatrzenia w surowce i przetwarzania ich w UE;  zróżnicowanie dostaw dzięki zrównoważonemu i odpowiedzialnemu zaopatrzeniu w paostwach trzecich, wzmacnianiu otwartego handlu surowcami opartego na zasadach i usuwaniu zakłóceo w handlu międzynarodowym. KE powołała Europejski Sojusz na rzecz surowców (ERMA). Celem ERMA jest m.in. wspieranie inwestycji i innowacji w zakresie surowców. Zadaniem ERMA jest także identyfikowanie barier i szukanie możliwości inwestycyjnych, poprzez Platformę Inwestycji na Rzecz Surowców. Rola surowców krytycznych została również wskazana w zaktualizowanej Europejskiej Strategii Przemysłowej. Kryzys związany z COVID-19 ujawnił zależności od dostępu do strategicznych zasobów z paostw trzecich i zasygnalizował potrzebę zabezpieczenia otwartej autonomii strategicznej Europy, w tym przyjęcia spójnych ram regulacyjnych i wielonarodowych inwestycji, zapewniających równe warunki działania i konkurencyjny jednolity rynek. Nowa aktualizacja strategii uwzględnia potrzebę dywersyfikacji łaocuchów dostaw, zwiększonego wykorzystania surowców wtórnych oraz przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Zrównoważony dostęp do zasobów ma fundamentalne znaczenie dla przemysłu oraz zielonej i cyfrowej transformacji gospodarki UE. Plan działao na rzecz wdrożenia gospodarki o obiegu zamkniętym (Circular Economy Action Plan) W dniu 2 grudnia 2015 r. KE przyjęła plan działao na rzecz wdrożenia gospodarki o obiegu zamkniętym GOZ (COM/2015/0614 final) (Closing the loop – An EU action plan for the circular economy). Podsumowuje on dotychczasowe prace i wyznacza obszary priorytetowe, dotyczące problemów takich jak tworzywa sztuczne, odpady żywności, surowce krytyczne, odpady rozbiórkowe i budowlane oraz biomas i bioprodukty. Dokument podkreśla zarazem wagę aspektu innowacyjności dla wyznaczonych obszarów działao. Zgodnie z przedstawionym przez KE raportem dotyczącym implementacji Planu działao gospodarki o obiegu zamkniętym przedstawiono zapoczątkowane już prace dotyczące odpadów. Są to propozycje legislacyjne odnośnie do nawozów, rozpoczęcia projektu Innovation deals, przeciwdziałania marnotrawieniu żywności, komunikat Waste-to-energy oraz propozycje legislacyjne odnoszące się do tematyki substancji niebezpiecznych w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, platformy finansowania gospodarki o obiegu zamkniętym i inne. Dnia 26 stycznia 2017 r. KE opublikowała Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów na temat wdrażania planu działania na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym (COM/2017/33 final). Dnia 11 marca 2021 r. KE opublikowała Nowy plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym na rzecz czystszej i bardziej konkurencyjnej Europy (COM/2020/98 final). Zakłada on uniezależnienie wzrostu gospodarczego od wykorzystania zasobów oraz rozszerzenie zakresu gospodarki o obiegu zamkniętym na podmioty gospodarcze, w tym stworzenie wysokoefektywnego unijnego rynku surowców wtórnych. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2017/821 z dnia 17 maja 2017 r. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2017/821 z dnia 17 maja 2017 r. ustanawiające obowiązki w zakresie należytej staranności w łaocuchu dostaw unijnych importerów 10  Monitor Polski – 12 – Poz. 371 cyny, tantalu i wolframu, ich rud oraz złota pochodzących z obszarów dotkniętych konfliktami i obszarów wysokiego ryzyka weszło w życie dnia 1 stycznia 2021 r.12) Regulacje zawarte w rozporządzeniu mają na celu zagwarantowanie, że dochód podmiotów prowadzących import do krajów UE minerałów i metali takich jak cyna, tantal, wolfram, ich rudy oraz złoto nie będzie źródłem finansowania konfliktów i działao zbrojnych. UE aktywnie angażuje się także w inicjatywę OECD mającą na celu upowszechnianie odpowiedzialnego pozyskiwania minerałów pochodzących z obszarów dotkniętych konfliktami, której rezultatem był wspierany przez rządy proces z udziałem wielu zainteresowanych stron prowadzący do przyjęcia wytycznych OECD dotyczących należytej staranności w zakresie odpowiedzialnych łaocuchów dostaw minerałów z obszarów dotkniętych konfliktami i obszarów wysokiego ryzyka. W maju 2011 r. Rada OECD na szczeblu ministerialnym zaleciła aktywne promowanie przestrzegania tych wytycznych przez przedsiębiorstwa oraz zachęcania przedsiębiorców do odpowiedzialnego pozyskiwania minerałów oraz wykorzystywania zysków z ich wydobycia w sposób inny niż finansowanie konfliktów lub innych działao, w których stosuje się pracę przymusową lub dochodzi do naruszeo praw człowieka. Architektura PSP2050 Pomimo faktu, iż Polityka Surowcowa Paostwa nie jest dokumentem strategicznym zaliczanym do grupy zintegrowanych strategii sektorowych, oparto jej architekturę na schemacie zastosowanym w Polityce ekologicznej paostwa 2030. Pozwoli to zachowad spójnośd strategii sektorowych i projektów strategicznych określonych w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020. Rysunek 3. Architektura PSP2050 12) Dz. Urz. UE L 130 z 19.05.2017, str. 1, z późn. zm. 11  Monitor Polski – 13 – Poz. 371 Polityka Surowcowa Paostwa definiuje cel główny, na którego osiągnięcie wpływają cele szczegółowe realizowane poprzez konkretne przewidziane do wykonania działania. W ramach realizowanych działao przygotowane zostaną projekty strategiczne ujmujące w szczególności zagadnienia, które muszą pozostad niejawne ze względu na bezpieczeostwo gospodarcze paostwa. Projekty strategiczne ujęte w PSP2050 realizowane będą w ramach celu szczegółowego „Określenie wspólnych działao Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa oraz jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej w zakresie realizacji strategii realizowanych przez spółki o istotnym znaczeniu dla gospodarki paostwa oraz spółki realizujące misję publiczną – projekt strategiczny”. 12  Monitor Polski – 14 – Poz. 371 2. Zakres przedmiotowy PSP2050 Z uwagi na fakt, że zagadnienia dotyczące surowców pojawiają się w różnych strategicznych dokumentach rządowych lub innych programach realizowanych przez poszczególne resorty, niezwykle istotne jest zdefiniowanie roli Polityki Surowcowej Paostwa w odniesieniu do innych dokumentów sektorowych, jak również ścisłe określenie zakresu przedmiotowego Polityki Surowcowej Paostwa. Realizacja działao ujętych w Polityce Surowcowej Paostwa ukierunkowana jest na zapewnienie stałego dostępu do złóż kopalin poprzez intensyfikację działao w zakresie poszukiwania, rozpoznawania oraz dokumentowania złóż kopalin (także tzw. złóż antropogenicznych) prowadzoną zarówno przez paostwową służbę geologiczną, jak i przemysł geologiczno-górniczy oraz podmioty realizujące projekty geotermalne (w tym gminy). Niezwykle istotną kwestię stanowi również aspekt ochrony złóż kopalin oraz współdziałanie właściwych organów w celu zabezpieczenia łaocucha dostaw surowców importowanych. Skuteczna realizacja działao określonych w Polityce Surowcowej Paostwa powinna zabezpieczyd bazę zasobową złóż kopalin do produkcji surowców, do których dostęp jest wymagany i konieczny w celu realizacji innych strategicznych zadao paostwa, takich jak bezpieczeostwo energetyczne, stabilny rozwój gospodarczy etc., prowadzonych na podstawie właściwych sektorowych dokumentów strategicznych lub innych programów. Określając zakres przedmiotowy Polityki Surowcowej Paostwa, wskazad należy, że jako dokument o charakterze strategicznym definiuje on najważniejsze obszary działania w celu zapewnienia dostępu do surowców, które mają najistotniejsze znaczenie dla krajowej oraz unijnej gospodarki. Z tego też względu niezwykle istotne było przygotowanie listy surowców strategicznych i krytycznych dla krajowej gospodarki, co przy uwzględnieniu listy surowców krytycznych UE uściśla i precyzuje cel główny Polityki Surowcowej Paostwa definiowany jako zapewnienie bezpieczeostwa surowcowego w zakresie tych właśnie surowców. Ponadto na podstawie dokonanej klasyfikacji surowców wytypowano występujące w Polsce kopaliny służące do ich pozyskania. Należy podkreślid, że istotą przygotowanej listy surowców najistotniejszych dla krajowej gospodarki nie jest bezpośrednie przeniesienie do niej surowców krytycznych wskazanych dla UE, lecz ich indywidualne określenie uwzględniające specyfikę krajowej gospodarki. Klasyfikacja poszczególnych surowców do grupy strategicznych i krytycznych dla krajowej gospodarki jest więc odzwierciedleniem funkcjonujących w kraju gałęzi przemysłu przetwarzającego bądź wykorzystującego surowce w bieżącej produkcji. Ważne znaczenie dla rozwoju polskiej gospodarki – przede wszystkim w kontekście transformacji energetycznej – ma ciepło Ziemi, w tym wody termalne. Z tego też względu działania w zakresie poszukiwania, rozpoznawania i dokumentowania tych złóż stanowią element Polityki Surowcowej Paostwa. Dodatkowo prowadzone prace poszukiwawcze wód termalnych w sposób znaczący podnoszą rozpoznanie budowy geologicznej kraju, dostarczając na bieżąco nowych informacji geologicznych. Wskazad należy, że odrębnym zagadnieniem wymagającym indywidualnego podejścia są wody podziemne inne niż kopaliny. Rolą Polityki Surowcowej Paostwa jest bieżące określanie 13  Monitor Polski – 15 – Poz. 371 zapotrzebowania na surowce i podejmowanie elastycznych działao w zakresie zapewniania trwałego dostępu do nich. Pomimo iż powszechnie wody podziemne uznawane są za surowce adekwatne surowcom strategicznym, to jednak w odróżnieniu od wskazanych w Polityce Surowcowej Paostwa surowców strategicznych i krytycznych nie podlegają one okresom zmiennego zapotrzebowania wynikającym z dynamicznych zmian na rynkach surowcowych (m.in. w związku ze wzrostem rozwoju nowych technologii, zmienną polityką klimatyczną, decyzjami politycznymi krajów będących kluczowymi eksporterami surowców). Ponadto w preambule do Ramowej Dyrektywy Wodnej (dyrektywa 2000/60/WE) wskazano, iż „woda nie jest produktem handlowym takim jak każdy inny, ale raczej dziedzictwem, które musi byd chronione, bronione i traktowane jako takie”. Z tego też względu uznad należy, że zadania w zakresie rozpoznawania, bilansowania i ochrony wód podziemnych w celu racjonalnego wykorzystania tych wód przez społeczeostwo oraz gospodarkę, tak jak dotychczas powinny byd unormowane w ustawie – Prawo wodne. Niezwykle istotne jest jednak dążenie do organizacyjnej integracji paostwowej służby geologicznej oraz paostwowej służby hydrogeologicznej. Wynika to z faktu, iż brak jest uzasadnienia dla funkcjonowania odrębnej służby hydrogeologicznej w sytuacji, gdy w sensie naukowym i praktycznym jest ona częścią geologii. Realizacja zadao paostwa na potrzeby rozpoznawania, bilansowania i ochrony wód podziemnych w celu racjonalnego wykorzystania tych wód przez społeczeostwo oraz gospodarkę bazuje na badaniach geologicznych i wymaga szerokiej wiedzy z zakresu geologii ze specjalizacją hydrogeologia. Przyjmując powyższe założenia, przedmiotem Polityki Surowcowej Paostwa są surowce mające znaczenie dla krajowej oraz unijnej gospodarki. Są to surowce mineralne pochodzące ze źródeł pierwotnych i wtórnych, a ponadto wody podziemne (termalne), będące kopalinami w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo geologiczne i górnicze. Surowce te mają lub mogą mied decydujący wpływ na kierunki rozwoju gospodarczego kraju, poprawiając jednocześnie jej konkurencyjnośd. Przeprowadzone dotychczas analizy w zakresie znaczenia poszczególnych surowców mineralnych dla gospodarki krajowej pozwoliły ostatecznie na wyznaczenie dwóch ich zbiorów – surowców strategicznych i krytycznych13): Surowce strategiczne dla polskiej gospodarki – dzielące się na dwie podgrupy: Surowce strategiczne o podstawowym znaczeniu dla prawidłowego funkcjonowania gospodarki i zaspokojenia potrzeb bytowych społeczeostwa – surowce, których trwała podaż musi byd zapewniona – zarówno takie, których krajowa baza zasobowa jest duża i które dzięki jej wykorzystaniu są podstawą działania przemysłu, jak i ważne surowce deficytowe14). Surowce strategiczne o podstawowym znaczeniu dla bezpieczeostwa narodowego i innowacyjnych technologii – surowce, które nie są w sposób wystarczający (min. 90%) pozyskiwane ze źródeł krajowych lub których możliwości trwałego pozyskania z tych źródeł są ograniczone lub zagrożone, oraz inne surowce niepozyskiwane w kraju (deficytowe) niezbędne dla obronności kraju i bezpieczeostwa narodowego oraz rozwoju innowacyjnych technologii. 13) Kryteria przyjęte w oparciu o opracowanie pt. „Wytypowanie kopalin służących do pozyskiwania surowców kluczowych dla gospodarki narodowej”, wykonane przez IGSMiE PAN na zlecenie PIG-PIB w ramach umowy nr 289/2018/Wn-07/FG-GO-DN/D z dnia 06.12.2018 r. pn. „Wsparcie działao Głównego Geologa Kraju w zakresie prowadzenia Polityki Surowcowej Paostwa”. 14) Pochodzące w całości lub w większości z importu. 14  Monitor Polski – 16 – Poz. 371 Surowce krytyczne dla polskiej gospodarki – takie surowce strategiczne, których możliwości pozyskania zarówno ze źródeł pierwotnych, jak i wtórnych są obarczone albo dużym ryzykiem albo istnieją bardzo duże trudności ich pozyskania, a możliwości ich substytucji są niewielkie. Są to w szczególności surowce znajdujące się na liście surowców krytycznych dla Unii Europejskiej, ale także takie surowce, które mimo występowania w dużej ilości są niemożliwe do pozyskania np. z powodu uwarunkowao planistycznych, protestów społecznych itp. Uwzględniając zmieniające się uwarunkowania, wypracowane obecnie definicje mogą ulegad modyfikacjom, co będzie uwzględniane w procesie aktualizacji niniejszej polityki. Na podstawie przygotowanej listy surowców strategicznych i krytycznych ujętych w załączniku nr 1 dokonano określenia kopalin występujących w Polsce, które mogą służyd do ich produkcji15). Listę wytypowanych kopalin przedstawiono w załączniku nr 2. Na podstawie wytypowanej grupy kopalin opracowany został plan dokumentowania złóż kopalin, który realizowany będzie w ramach celu szczegółowego „Poszukiwanie, rozpoznawanie oraz dokumentowanie złóż kopalin” oraz cyklicznie weryfikowany i aktualizowany w oparciu o zmieniające się uwarunkowania geopolityczne, ekonomiczne, prawne i środowiskowe. Określenie surowców strategicznych i krytycznych dla Polski i UE oraz wskazanie kopalin do ich produkcji stanowi podstawę do wyznaczania strategicznych złóż kopalin. Ponadto działania w zakresie współpracy międzynarodowej ukierunkowane będą na zapewnienie stabilnego dostępu dla krajowej gospodarki surowców określonych w przedmiotowej liście. 15) Na podstawie zadania pt. „Pozyskiwanie surowców mineralnych ze złóż kopalin – dokumentowanie” realizowanego w ramach umowy nr 289/2018/Wn-07/FG-GO-DN/D z dnia 06.12.2018 r. pn. „Wsparcie działao Głównego Geologa Kraju w zakresie prowadzenia Polityki Surowcowej Paostwa”. 15  Monitor Polski – 17 – Poz. 371 3. Diagnoza uwarunkowań geologicznych krajowej bazy zasobowej oraz trendów zapotrzebowania gospodarki krajowej na surowce Uwarunkowania geologiczne krajowej bazy zasobowej Zrównoważony rozwój, postęp gospodarczy i wzrost bezpieczeostwa surowcowego zarówno Polski, jak i całej Europy nie są możliwe bez odpowiedzialnego i skutecznego zarządzania wnętrzem Ziemi, w tym znajdującymi się tam zasobami mineralnymi oraz efektywnego wykorzystania tzw. złóż antropogenicznych. W celu jego zapewnienia konieczne jest opracowanie dokumentu strategicznego określającego działania, które przyczynią się do racjonalnego gospodarowania surowcami mineralnymi jako istotnego czynnika rozwoju polskiej i unijnej gospodarki. Określone w Polityce Surowcowej Paostwa działania w zakresie zabezpieczenia dostępu do surowców w głównej mierze powinny dotyczyd zasobów krajowych, natomiast import powinien stanowid uzupełnienie zapotrzebowania na surowce deficytowe16). Podejście takie ogranicza ryzyko dostaw surowców, budując niezależnośd opartą o własne zasoby. Szczegółowe dane na temat bazy zasobowej w Polsce publikowane są corocznie według stanu na koniec roku poprzedniego przez paostwową służbę geologiczną w postaci „Bilansu zasobów złóż kopalin w Polsce” na podstawie dokumentacji geologicznych oraz informacji przekazywanych przez użytkowników złóż w formie formularzy sprawozdawczych (w oparciu o operaty ewidencyjne). Ocena zużycia oraz prognoza zapotrzebowania na surowce strategiczne oraz krytyczne dla polskiej gospodarki17) W ramach prac nad Polityką Surowcową Paostwa dokonano oceny obecnego zapotrzebowania gospodarki krajowej na surowce mineralne oraz dokonano prognoz tego zapotrzebowania w horyzontach czasowych roku 2030, 2040, 2050. Efekty przeprowadzonej analizy przedstawione zostały w załączniku nr 3. Przedstawione w tym załączniku wielkości i trendy rozwoju zapotrzebowania dotyczą surowców pochodzących ze złóż kopalin objętych własnością górniczą, które zostały zakwalifikowane do grupy surowców strategicznych i krytycznych dla krajowej gospodarki. Stanowią one podstawę do określenia działao Polityki Surowcowej Paostwa, gdyż w głównej mierze działania te będą orientowad się na zapewnienie podaży tych surowców. Poza działaniami w zakresie zabezpieczenia surowców niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania gospodarki krajowej, działania Polityki Surowcowej Paostwa ukierunkowane będą również na dążenie do zapewnienia dostępu do surowców określonych na liście surowców krytycznych dla UE. Mając na względzie fakt, iż dynamika zmian na rynku surowców jest duża, w określonych perspektywach czasowych dokonywana będzie bieżąca aktualizacja danych z zakresu zapotrzebowania na surowce. 16) Surowce pochodzące w całości lub w większości z importu. Przygotowano na podstawie opracowania pt. „Ocena obecnego oraz przyszłego zapotrzebowania gospodarki krajowej na surowce w perspektywie 2025, 2030,2040 i 2050 roku”, wykonanego przez IGSMiE PAN na zlecenie PIG-PIB w ramach umowy nr 1406/2020/Wn-07/FG-GO-DN/D z dnia 26.06.2020 r. pn. „Zadania paostwa wykonywane przez paostwową służbę geologiczną dotyczące działalności informacyjnej, szkoleniowej i współpracy zagranicznej w zakresie geologii realizowane od 2020” (pgg art. 162 ust. 1) oraz innych wcześniejszych opracowao źródłowych. 17) 16  Monitor Polski – 18 – Poz. 371 Rola surowców mineralnych w transformacji energetycznej Surowce są istotnym elementem do produkcji wielu technologii potrzebnych do przemian energetycznych. W świetle realizacji założeo europejskiego Zielonego Ładu wzrasta rola surowców nieenergetycznych. Przejście na czystą energię przyniesie nowe wyzwania związane z zabezpieczeniem dostaw surowców koniecznych do transformacji energetycznej. Budowa odnawialnych źródeł energii od paneli słonecznych po turbiny wiatrowe, produkcja samochodów elektrycznych oraz nowych sieci energetycznych wymaga dostaw większej ilości surowców niż na potrzeby energetyki konwencjonalnej. Surowce są wykorzystywane nie tylko w sektorze czystej energii, ale są również szeroko stosowane w całym systemie energetycznym oraz w technologiach poprawiających wydajnośd i ograniczających emisje. Lit, nikiel, kobalt i grafit mają kluczowe znaczenie do produkcji baterii i magazynów energii. Pierwiastki ziem rzadkich są niezbędne do trwałych magnesów, które są konieczne do produkcji silników elektrycznych i turbin wiatrowych. Produkcja wodoru wymaga niklu lub metali z grupy platynowców w zależności od rodzaju technologii. Miedź i aluminium są podstawowymi surowcami w prawie wszystkich technologiach związanych z energią elektryczną. W związku z powyższym oraz zgodnie z komunikatem KE18) prognozowany jest wzrost zapotrzebowania na surowce do transformacji energetycznej, gdzie przykładem są np. baterie do magazynowania energii, w przypadku których zapotrzebowanie na aluminium, kobalt, żelazo, ołów, lit, magnez i nikiel wzrośnie o ponad 1000% do 2050 r. W 2021 r. Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) opublikowała raport „The Role of Critical Minerals in Clean Energy Transitions”19), który opisuje przyszłe zapotrzebowanie na surowce w kontekście transformacji energetycznej. Przejście na gospodarkę niskoemisyjną spowoduje ogromny wzrost zapotrzebowania na surowce krytyczne, a sektor energetyczny będzie główną siłą napędzającą rynek tych surowców. Przewiduje się, że w scenariuszu spełniającym cele Porozumienia Paryskiego, za sprawą rozwoju produkcji czystej energii w ciągu najbliższych dwóch dekad o 40% wzrośnie globalny popyt na miedź oraz metale ziem rzadkich, o 60–70% na nikiel i kobalt oraz prawie o 90% na lit. Zapotrzebowanie na konkretny surowiec uzależnione jest od rozwoju technologii, dla przykładu lit, nikiel, kobalt, mangan i grafit mają kluczowe znaczenie dla produkcji wydajnych baterii. Pierwiastki ziem rzadkich są niezbędne do produkcji magnesów trwałych, które są stosowane w turbinach wiatrowych i silnikach EV. Sieci elektryczne wymagają ogromnych ilości miedzi i aluminium, przy czym miedź jest podstawą wszystkich technologii związanych z elektrycznością. Istniejąca infrastruktura i projekty w zakresie wydobycia i dostaw surowców krytycznych posiadają szereg cech, które zwiększają ryzyko zbyt niskiej podaży i zmienności cen: a) wysoka koncentracja geograficzna produkcji – trzech największych producentów litu, kobaltu i metali ziem rzadkich skupia ponad trzy czwarte światowej produkcji; b) długi czas realizacji projektów – średnio 16 lat od odkrycia złoża do pierwszej produkcji; 18) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów pt. „Odpornośd w zakresie surowców krytycznych: wytyczanie drogi do większego bezpieczeostwa i bardziej zrównoważonego rozwoju”, Bruksela, dnia 03.09.2020 r. (COM(2020) 474 final). 19) IEA World Energy Outlook Special Report “The Role of Critical Minerals in Clean Energy Transitions”, maj 2021, https://www.iea.org/reports/the-role-of-critical-minerals-in-clean-energy-transitions. 17  Monitor Polski – 19 – Poz. 371 c) spadająca jakośd zasobów; d) rosnąca presja społeczna – koniecznośd uwzględnienia w procesie wydobycia i produkcji wysokich standardów ochrony środowiska i interesów lokalnych społeczności; e) zwiększone ryzyko związane ze zmianami klimatycznymi – zwłaszcza w przypadku litu i miedzi, których złoża skoncentrowane są na obszarach zagrożonych suszą lub powodziami, jak np. Australia i Afryka. IEA zawarła w raporcie sześd kluczowych kierunków działao w kontekście surowców krytycznych: I. II. III. IV. V. VI. Zapewnienie odpowiednich inwestycji w zróżnicowane źródła nowych dostaw; Promowanie innowacji technologicznych na wszystkich etapach pozyskiwania surowców – zarówno od strony popytu, jak i podaży; Zwiększenie recyklingu; Zwiększenie odporności łaocucha dostaw i przejrzystości rynku – analizy rynku, dwiczenia reagowania kryzysowego i dobrowolne magazynowanie zapasów; Wyższy poziom ochrony środowiska i ochrony interesów społeczności lokalnych; Wzmocnienie międzynarodowej współpracy pomiędzy producentami i konsumentami – np. poprzez powszechne udostępnienie wiarygodnych danych i prowadzenie regularnego monitoringu łaocuchów dostaw. W tym kontekście cele w ramach Polityki Surowcowej Paostwa wspierad będą działania na rzecz dywersyfikacji źródeł dostaw surowców potrzebnych do transformacji energetycznej w celu wzmocnienia podaży surowców koniecznych do osiągnięcia neutralności klimatycznej. 18  Monitor Polski – 20 – Poz. 371 4. Cele PSP2050 Cel główny PSP2050 Celem głównym Polityki Surowcowej Paostwa jest zapewnienie bezpieczeostwa surowcowego kraju poprzez zagwarantowanie dostępu do niezbędnych surowców (krajowych oraz importowanych) zarówno obecnie, jak i w perspektywie wieloletniej, uwzględniającej zmieniające się potrzeby przyszłych pokoleo. Dostęp do surowców powinien zabezpieczad wieloletnie potrzeby gospodarcze kraju, wynikające z przyjętych priorytetów rozwoju gospodarczego, zapewniając wysoki komfort życia obywateli. Osiągnięcie celu głównego powinno wynikad z realizacji wyspecyfikowanych celów szczegółowych osiągniętych w następstwie zaplanowanego zestawu działao. Terminy realizacji poszczególnych działao ujętych w celach szczegółowych zostały przedstawione w harmonogramie PSP2050 stanowiącym załącznik nr 4. Cel szczegółowy 1. Zapewnienie dostępu do surowców ze złóż kopalin Działania w ramach celu szczegółowego 1 Działanie 1 Określenie krajowego zapotrzebowania gospodarki na surowce mineralne w perspektywie roku 2025, 2030, 2040, 2050 Działanie 2 Określenie surowców strategicznych i krytycznych dla polskiej gospodarki Działanie 3 Ocena krajowego potencjału w zakresie pokrycia obecnych i przyszłych potrzeb surowcowych Działanie 4 Analiza złóż, których eksploatacji zaniechano wraz z oceną możliwości ich reeksploatacji Działanie 5 Analiza potencjału surowcowego obszarów perspektywicznego występowania złóż kopalin oraz wód termalnych wraz z wyznaczaniem nowych obszarów perspektywicznych i prognostycznych Działanie 6 Określenie istniejących i potencjalnych źródeł importu do Polski surowców deficytowych (z klauzulą „zastrzeżone”) 19  Monitor Polski – 21 – Polityka Surowcowa Paostwa, jako dokument strategiczny, w głównej mierze skupia się na zapewnieniu dostępu do surowców, które mają największe znaczenie dla krajowej gospodarki. Z tego też względu niezwykle istotne było określenie surowców strategicznych oraz krytycznych dla polskiej gospodarki oraz określenie prognoz ich zapotrzebowania w perspektywie do 2025, 2030, 2040 oraz 2050 r. Poz. 371 Zapewnienie dostępu do surowców ze złóż kopalin Działanie 1, 2 Zapewnienie Na tej podstawie możliwe będzie dokonanie oceny krajowego potencjału dostępu do w zakresie pokrycia zapotrzebowania na najważniejsze surowce, surowców ze złóż z uwzględnieniem złóż kopalin, których eksploatacji zaniechano, obszarów kopalin perspektywicznych, jak również tzw. złóż antropogenicznych. Bilans zapotrzebowania gospodarki krajowej na surowce oraz możliwośd ich pokrycia Działanie 3, 4, 5, 6 z własnych zasobów wskaże jednocześnie deficyt w zakresie określonych surowców, który musi zostad pokryty ich importem. Dla optymalizacji importu niezbędny jest prowadzony przez jednostkę pełniącą funkcję paostwowej służby geologicznej stały monitoring światowych rynków surowcowych wraz z analizą nowych projektów prospekcyjnych i górniczych. Planowane jest cykliczne aktualizowanie danych w tym zakresie o analizy, które uwzględniałyby zachodzące – niekiedy dynamicznie – zjawiska bezpośrednio wpływające na zapotrzebowanie gospodarki krajowej na surowce oraz wpływające na zakwalifikowanie poszczególnych surowców do grupy strategicznych i krytycznych. Niezwykle ważne jest, aby zadanie było aktualizowane w określonych perspektywach czasowych. Analizy powinny byd tworzone w oparciu o jedną metodykę, dzięki czemu mogłyby stanowid spójne źródło informacji dla wszystkich organów administracji rządowej, które w ramach swoich kompetencji realizują zadania z obszaru surowcowego oraz rozwoju gospodarczego. 20  Monitor Polski – 22 – Poz. 371 Cel szczegółowy 2. Poszukiwanie, rozpoznawanie oraz dokumentowanie złóż kopalin Działania w ramach celu szczegółowego 2 Działanie 1 Określenie planu dokumentowania przez paostwową służbę geologiczną złóż kopalin (z uwzględnieniem przeprowadzonych analiz) i prowadzenie prac i robót geologicznych w tym zakresie Działanie 2 Opracowanie planu reewaluacji rozpoznania udokumentowanych złóż kopalin i prowadzenie na tej podstawie przez paostwową służbę geologiczną prac geologicznych Działanie 3 Bezpośrednia współpraca jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej w procesie wsparcia inwestycji liniowych z ukierunkowaniem na rozpoznanie/weryfikacje budowy geologicznej Działanie 4 Poszukiwanie i rozpoznawanie złóż wód termalnych oraz ich udostępnianie Działanie 5 Harmonizacja polskiej klasyfikacji zasobów kopalin z klasyfikacjami międzynarodowymi Działanie 6 Ocena możliwości występowania złóż kopalin dla produkcji surowców krytycznych i niekonwencjonalnych oraz źródeł tych surowców w Polsce wraz z ich dokumentowaniem Poszukiwanie, Kluczową kwestią w zakresie kompleksowego rozpoznania budowy geologicznej rozpoznawanie oraz jest intensyfikacja działao podejmowanych przez jednostkę pełniącą funkcję dokumentowanie paostwowej służby geologicznej. Mając powyższe na względzie, w oparciu złóż kopalin o analizy przeprowadzone w ramach celu szczegółowego „Zapewnienie dostępu Działanie 1 do surowców ze złóż kopalin”, musi byd dokonywane zgodnie z harmonogramem opracowywanie planu dokumentowania złóż kopalin przez paostwową służbę geologiczną. Udokumentowanie złóż kopalin stałych w kategorii D20) z jednej strony pozwoli na ich bieżące wprowadzanie do dokumentów planistycznych, dając możliwośd ich ochrony przed zabudową, z drugiej natomiast stanowid będzie zachętę dla sektora wydobywczego do podnoszenia kategorii rozpoznania, prowadząc docelowo do wydobywania kopalin. Ponadto działania takie wpływad będą na pozyskiwanie nowej informacji geologicznej. Dokumentowanie zasobów złóż węglowodorów w kategorii niższej niż C21) w Polsce z formalnego punktu widzenia nie występuje. Pomimo że w głównej mierze działania w zakresie poszukiwania i rozpoznawania tych złóż spoczywają na przedsiębiorcach, niezwykle istotna w tym procesie jest i musi pozostad rola jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej, polegająca na wskazywaniu kierunków poszukiwao poprzez wyznaczanie obszarów perspektywicznych. Działania te wymagają cyklicznej aktualizacji i weryfikacji. 20) Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 1 lipca 2015 r. w sprawie dokumentacji geologicznej złoża kopaliny, z wyłączeniem złoża węglowodorów (Dz. U. poz. 987). 21) Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 1 lipca 2015 r. w sprawie dokumentacji geologiczno-inwestycyjnej złoża węglowodorów (Dz. U. poz. 968). 21  Monitor Polski – 23 – Poz. 371 Podobny plan działao jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej zostanie sporządzony w zakresie analizy możliwości wykorzystania złóż kopalin udokumentowanych, w stosunku do których zaniechano eksploatacji, a które mają potencjał i mogą byd ponownie zagospodarowane przy zastosowaniu obecnych technologii górniczych. Poszukiwanie, rozpoznawanie oraz dokumentowanie złóż kopalin Paostwowa służba geologiczna będzie podejmowad również działania w zakresie rozpoznawania budowy geologicznej, wykorzystując prowadzone powszechnie w kraju inwestycje budowlane, głównie liniowe. Działanie takie pozwolą uzyskad informację w zakresie budowy geologicznej przy znaczącym ograniczeniu ponoszonych kosztów na prace i roboty geologiczne. Poszukiwanie, rozpoznawanie oraz dokumentowanie złóż kopalin Działanie 2 Działanie 3 W dalszym ciągu prowadzone będą działania w zakresie poszukiwania, Poszukiwanie, rozpoznawania oraz dokumentowania złóż wód termalnych. Ich realizacja rozpoznawanie oraz dokumentowanie w latach 2020–2025 prowadzona będzie w oparciu o program pr …