Uchwała nr 39 Rady Ministrów z dnia 1 marca 2022 r. w sprawie przyjęcia "Polityki Surowcowej Państwa"

W skrócie

Niniejsza uchwała Rady Ministrów przyjmuje „Politykę Surowcową Państwa”, która jest dokumentem określającym kierunki zarządzania i gospodarowania surowcami mineralnymi w Polsce. Ma ona na celu zapewnienie dostępu do surowców oraz wspieranie zrównoważonego rozwoju gospodarki.

Co reguluje

Przyjęcie dokumentu „Polityka Surowcowa Państwa”.
Zasady zarządzania i gospodarowania wszystkimi rodzajami kopalin i surowców mineralnych.
Zmiany prawne i instytucjonalne związane z polityką surowcową.
Wspieranie przejścia do gospodarki o obiegu zamkniętym.

Kogo dotyczy

Rada Ministrów.
Inwestorzy w branży geologiczno-górniczej.
Spółki o istotnym znaczeniu dla gospodarki państwa oraz spółki realizujące misję publiczną.
Główny Geolog Kraju pełniący funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Państwa.

Kluczowe punkty

Polityka Surowcowa Państwa jest projektem strategicznym Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.).
PSP2050 ma na celu budowę sprawnego i efektywnego systemu zarządzania i gospodarowania surowcami.
Polityka Surowcowa Państwa jest bezpośrednio związana z „Polityką energetyczną Polski do 2040 r.” oraz „Polityką ekologiczną państwa 2030”.
Wspiera cele „Polityki energetycznej Polski do 2040 r.”, takie jak bezpieczeństwo energetyczne, konkurencyjność i efektywność energetyczna oraz ograniczony wpływ energetyki na środowisko.

Tekst ustawy

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 29 marca 2022 r. Poz. 371 UCHWAŁA NR 39 RADY MINISTRÓW z dnia 1 marca 2022 r. w sprawie przyjęcia „Polityki Surowcowej Państwa” Na podstawie art. 21f ust. 4 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2021 r. poz. 1057) uchwala się, co następuje: §

Przyjmuje się „Politykę Surowcową Państwa”, stanowiącą załącznik do uchwały. §
Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki Monitor Polski –2– Poz. 371 Załącznik do uchwały nr 39 Rady Ministrów z dnia 1 marca 2022 r. (poz. 371) Załącznik do uchwały nr 39 Rady Ministrów z dnia 1 marca 2022 r. (poz. …) Warszawa 2022 Monitor Polski –3– Poz. 371 Spis treści
Wstęp........................................................................................................................... 5 Umiejscowienie w systemie prawnym oraz systemie zarządzania rozwojem kraju ..................................................................... 5 Ramy instytucjonalne ................................................................................................................................................................... 9 Polityka surowcowa w Unii Europejskiej....................................................................................................................................... 9 Architektura PSP2050 ................................................................................................................................................................. 12
Zakres przedmiotowy PSP2050 ................................................................................... 14
Diagnoza uwarunkowań geologicznych krajowej bazy zasobowej oraz trendów zapotrzebowania gospodarki krajowej na surowce ...................................... 17 Uwarunkowania geologiczne krajowej bazy zasobowej ............................................................................................................. 17 Ocena zużycia oraz prognoza zapotrzebowania na surowce strategiczne oraz krytyczne dla polskiej gospodarki .................................................................................................................................................................................. 17 Rola surowców mineralnych w transformacji energetycznej ..................................................................................................... 18
Cele PSP2050 .............................................................................................................. 20 Cel główny PSP2050 .................................................................................................................................................................... 20 Cel szczegółowy
Zapewnienie dostępu do surowców ze złóż kopalin ..................................................................................... 20 Cel szczegółowy
Poszukiwanie, rozpoznawanie oraz dokumentowanie złóż kopalin ............................................................. 22 Cel szczegółowy
Zapewnienie sprzyjających warunków prawnych dla obecnych i przyszłych inwestorów oraz rozwój i unowocześnienie branży geologiczno-górniczej .................................................................................................... 24 Cel szczegółowy
Ochrona złóż kopalin .................................................................................................................................... 28 Cel szczegółowy
Współpraca międzynarodowa w zakresie zabezpieczenia dostępu do surowców ....................................... 31 Cel szczegółowy
Pozyskiwanie surowców ze złóż antropogenicznych oraz wspieranie rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym.................................................................................................................................................................. 34 Cel szczegółowy
Zapewnienie spójności strategii realizowanych przez spółki o istotnym znaczeniu dla gospodarki państwa oraz spółki realizujące misję publiczną z działaniami Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Państwa .................................................................... 35 Cel szczegółowy
Upowszechnianie wiedzy.............................................................................................................................. 36
Wdrażanie i monitorowanie realizacji celów PSP2050 ................................................ 37 Polityka Surowcowa Państwa w kontekście realizacji zadań z zakresu geologii realizowanych przez państwową służbę geologiczną .................................................................................................................................................. 37 Realizacja i monitoring celów PSP2050 ...................................................................................................................................... 38
Ramy finansowe PSP2050........................................................................................... 41 Załączniki: ...................................................................................................................... 43 3 Monitor Polski –4– Poz. 371 Załącznik nr
Lista surowców strategicznych i krytycznych dla polskiej i unijnej gospodarki ................................................... 43 Załącznik nr
Lista kopalin do pozyskiwania surowców w Polsce ............................................................................................ 45 Załącznik nr
Ocena zużycia oraz prognoza zapotrzebowania na surowce strategiczne i krytyczne dla polskiej gospodarki ..................................................................................................................................................................... 47 I. Aluminium metaliczne....................................................................................................................................................... 47 II. Antymon (surowce antymonu) .......................................................................................................................................... 49 III. Boksyty i alumina .............................................................................................................................................................. 53 IV. Chrom (surowce chromu) .................................................................................................................................................. 57 V. Cyna .................................................................................................................................................................................. 60 VI. Cynk (surowce cynku) ........................................................................................................................................................ 62 VII. Krzem metaliczny .............................................................................................................................................................. 64 VIII. Magnez ............................................................................................................................................................................. 66 IX. Mangan (surowce manganu) ............................................................................................................................................ 68 X. Miedź (surowce miedzi) .................................................................................................................................................... 74 XI. Molibden (surowce molibdenu) ........................................................................................................................................ 77 XII. Nikiel metaliczny ............................................................................................................................................................... 82 XIII. Ołów (surowce ołowiu) ..................................................................................................................................................... 84 XIV. Pierwiastki ziem rzadkich (metale i związki) ..................................................................................................................... 87 XV. Platynowce ........................................................................................................................................................................ 91 XVI. Srebro ................................................................................................................................................................................ 94 XVII. Tytan (surowce tytanu) ..................................................................................................................................................... 96 XVIII. Wolfram metaliczny .......................................................................................................................................................... 98 XIX. Złoto ................................................................................................................................................................................ 100 XX. Żelazo (rudy i koncentraty żelaza)................................................................................................................................... 102 XXI. Żelazostopy ..................................................................................................................................................................... 104 XXII. Węgiel kamienny koksowy................................................................................................................................................ 106 XXIII. Gaz ziemny ....................................................................................................................................................................... 108 XXIV. Węgiel kamienny energetyczny ....................................................................................................................................... 111 XXV. Węgiel brunatny ............................................................................................................................................................... 113 XXVI. Gips i anhydryt ................................................................................................................................................................. 115 XXVII. Siarka elementarna ........................................................................................................................................................ 117 XXVIII. Sole potasowe ............................................................................................................................................................... 119 XXIX. Sól .................................................................................................................................................................................... 121 XXX. Ropa naftowa ................................................................................................................................................................... 124 Załącznik nr
Harmonogram realizacji Polityki Surowcowej Państwa 2050 .......................................................................... 126 Załącznik nr
Zbiorcze zestawienie obecnego i prognozowanego zapotrzebowania na poszczególne analizowane surowce mineralne (wg stanu na koniec 2018 r.) ................................................................................................ 131 4 Monitor Polski –5– Poz. 371
Wstęp Umiejscowienie w systemie prawnym oraz systemie zarządzania rozwojem kraju Dnia 14 lutego 2017 r. Rada Ministrów przyjęła nową średniookresową strategię rozwoju kraju – Strategię na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.)1). Jest ona dokumentem obowiązującym i kluczowym, określającym główne kierunki rozwoju paostwa polskiego w obszarze średnio- i długofalowej polityki gospodarczej. Kierunki rozwoju określone w SOR stanowią podstawę do opracowania strategii w zakresie między innymi gospodarowania zasobami kopalin. Jako jeden z projektów strategicznych SOR w obszarze Środowisko wskazano Politykę Surowcową Paostwa2). Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 definiuje PSP2050 jako projekt dotyczący budowy sprawnego i efektywnego systemu zarządzania i gospodarowania wszystkimi rodzajami kopalin i surowców mineralnych w całym łaocuchu wartości oraz posiadanymi przez Polskę ich zasobami, a także adekwatnych – związanych z tym – zmian prawnych i instytucjonalnych. Zgodnie z założeniami SOR Polityka Surowcowa Paostwa wspiera także przejście do gospodarki o obiegu zamkniętym. Polityka Surowcowa Paostwa jest bezpośrednio związana z przyjętą w drodze uchwały Rady Ministrów Polityką energetyczną Polski do 2040 r.3), jak również Polityką ekologiczną paostwa 2030 – strategią rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej4). Polityka energetyczna Polski do 2040 r., stanowiąca strategię rozwoju sektora paliwowo-energetycznego, jest jedną z dziewięciu zintegrowanych strategii sektorowych wyznaczającą kierunki rozwoju sektora energii. W PEP2040 zdefiniowany został trójelementowy cel polityki energetycznej – bezpieczeostwo energetyczne, konkurencyjnośd i efektywnośd energetyczna oraz ograniczony wpływ energetyki na środowisko. Przygotowana do wdrożenia PEP2040 oparta jest na trzech filarach, tj. sprawiedliwej transformacji, zeroemisyjnym systemie energetycznym, dobrej jakości powietrza, które stanowią podstawę dla ośmiu celów szczegółowych wraz z działaniami niezbędnymi do ich realizacji. Polityka Surowcowa Paostwa, której nadrzędnym celem jest zapewnienie bezpieczeostwa surowcowego paostwa (m.in. w zakresie zapewnienia dostępu do surowców energetycznych), stanowi dodatkowy spójny element wpływający na osiągnięcie celów określonych w PEP2040, co przedstawiono poniżej. 1) Uchwała nr 8 Rady Ministrów z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie przyjęcia Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) (M.P. poz. 260). W dokumencie i jego załącznikach stosuje się tytuł Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 albo skrót SOR. 2) W dokumencie i jego załącznikach stosuje się tytuł Polityka Surowcowa Paostwa albo skrót PSP
3) Załącznik do obwieszczenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 2 marca 2021 r. (M.P. poz. 264). W dokumencie i jego załącznikach stosuje się tytuł Polityka energetyczna Polski do 2040 r. albo skrót PEP
4) Uchwała nr 67 Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2019 r. w sprawie przyjęcia „Polityki ekologicznej paostwa 2030 – strategii rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej” (M.P. poz. 794). W dokumencie i jego załącznikach stosuje się tytuł Polityka ekologiczna paostwa 2030 albo skrót PEP
4 Monitor Polski –6– Poz. 371 Rysunek
Spójnośd celów określonych w PSP2050 oraz celów ujętych w PEP2040 Głównym celem działao zaplanowanych w ramach PSP2050 jest zabezpieczenie potrzeb bieżących i przyszłych oraz stałe poszerzanie bazy zasobowej kopalin do produkcji surowców (w tym surowców energetycznych), a ponadto intensyfikacja poszukiwania, rozpoznawania i zagospodarowywania systemów geotermalnych oraz wspieranie podejmowanych aktywności w zakresie wykorzystania czystych technologii węglowych. Osiągnięcie zakładanych celów zapewnid mogą odpowiednie zmiany prawno-administracyjne ułatwiające i sprzyjające prowadzeniu działalności poszukiwawczej, rozpoznawczej oraz wydobywczej. Niezwykle istotne znaczenie ma również skuteczna i kompleksowa ochrona złóż kopalin pozwalająca zachowad dostęp do złóż już udokumentowanych oraz bezpośrednie zaangażowanie jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej w działania na rzecz rozwoju nowych technologii w zakresie poszukiwania, rozpoznawania, dokumentowania i wykorzystywania zasobów złóż kopalin do produkcji surowców. Wszystkie te działania w sposób bezpośredni powinny wpłynąd m.in. na zapewnienie odpowiedniej ilości surowców energetycznych niezbędnych dla zapewnienia zakładanego w PEP2040 głównego celu, jakim jest zapewnienie bezpieczeostwa energetycznego. Polityka ekologiczna paostwa 2030 stanowi kolejny dokument strategiczny z grupy zintegrowanych strategii sektorowych. W systemie dokumentów strategicznych PEP2030 stanowi doprecyzowanie i operacjonalizację zapisów SOR. Określony w ramach PEP2030 cel główny, definiowany jako rozwój potencjału środowiska na rzecz obywateli i przedsiębiorców, stanowi bezpośrednie przeniesienie celu określonego w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku
Osiągnięcie zakładanego w PEP2030 celu głównego ma byd dokonane za pośrednictwem określonych celów szczegółowych i przyczyniających się do ich realizacji kierunków interwencji. 5 Monitor Polski –7– Poz. 371 Jeden z celów szczegółowych PEP2030 zdefiniowany został jako Środowisko i gospodarka. Zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska, a jednym z kierunków interwencji w zakresie jego realizacji jest Zarządzanie zasobami geologicznymi poprzez opracowanie i wdrożenie polityki surowcowej paostwa. PEP2030 określa konieczne do realizacji działania w ramach PSP2050, wśród których znajdują się ochrona złóż i ich racjonalne wykorzystanie oraz intensyfikacja wykorzystania surowców wtórnych. Zadania te są obecnie realizowane przez Głównego Geologa Kraju, niemniej jednak wymagają pewnych interwencji, co przewiduje niniejsza polityka w określonych celach szczegółowych oraz przewidzianych do realizacji działaniach. Rysunek
Spójnośd celów określonych w PSP2050 oraz celów ujętych w PEP2030 W dniu 10 września 2019 r. Rada Ministrów przyjęła w drodze uchwały Mapę drogową transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym5). W dokumencie tym wskazano, iż w Polsce istnieje duży potencjał poprawy w zakresie działao dotyczących odpadów przemysłowych, w szczególności pochodzących z działalności górniczej i wydobywczej, przetwórstwa przemysłowego oraz wytwarzania i zaopatrywania w energię. Prowadzenie działalności produkcyjnej wytwarzającej coraz mniejszą ilośd odpadów, a także zagospodarowanie jak największej ilości odpadów przemysłowych z tej działalności w innych procesach produkcyjnych oraz w innych sektorach gospodarki może w znaczący sposób przyczynid się do zwiększania opłacalności produkcji w Polsce i zmniejszenia jej negatywnego oddziaływania na środowisko. Działaniami przewidzianymi do realizacji ujętymi w PSP2050 w ramach celu szczegółowego „Zapewnienie sprzyjających warunków prawnych dla obecnych i przyszłych inwestorów oraz rozwój 5) Uchwała nr 136/2019 Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przyjęcia Mapy drogowej transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym. 6 Monitor Polski –8– Poz. 371 i unowocześnienie branży geologiczno-górniczej” jest zdefiniowanie i ujęcie normatywne złóż oraz surowców antropogenicznych (mineralnych zasobów antropogenicznych) oraz inwentaryzacja obecnych składowisk odpadów wydobywczych w celu rozpoznania możliwości gospodarczego wykorzystania zgromadzonych tam odpadów. Zapisy dokonane w Polityce Surowcowej Paostwa w odniesieniu do surowców energetycznych korespondują również z zapisami dokonanymi w Krajowym planie na rzecz klimatu i energii na lata 2021–20306) i nie stoją z nimi w sprzeczności. Zgodnie z określonymi krajowymi założeniami i celami w wymiarze bezpieczeostwa energetycznego przewiduje się zmniejszenie do 56–60% udziału węgla w wytwarzaniu energii elektrycznej w 2030 r. Niemniej jednak rolą Polityki Surowcowej Paostwa nie jest zapewnienie dostępu wyłącznie do złóż kopalin, których udział jest planowany w miksie energetycznym, lecz do wszystkich udokumentowanych złóż, szczególnie tych, które spełniają kryteria złóż strategicznych. Działanie takie wynika z faktu, iż Polityka Surowcowa Paostwa musi traktowad wszystkie złoża kopalin, nawet te, których eksploatacja nie jest na dzieo dzisiejszy planowana, jako bazę rezerwową zapewniającą możliwośd ich wykorzystania w sytuacji, której nie można przewidzied w obecnej chwili (geopolityka, konflikty zbrojne, rozwój nowych technologii). Interdyscyplinarny charakter zagadnieo dotyczących gospodarowania zasobami złóż kopalin powoduje, że prace nad Polityką Surowcową Paostwa wykraczają poza zakres właściwości Głównego Geologa Kraju, będąc także częściowo ujęte w innych działach administracji rządowej. Działania na rzecz opracowania i wdrożenia PSP2050 wymagają ciągłej i ścisłej współpracy wszystkich ministerstw oraz instytucji podlegających pod ministerialny nadzór. Z uwagi na powyższe konieczne było ustanowienie Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa oraz Zespołu Międzyresortowego o tej samej nazwie. W związku z powyższym, rozporządzeniem7) z dnia 9 maja 2016 r. Rada Ministrów ustanowiła Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa, inicjując działania na rzecz opracowania skutecznej i odpowiedzialnej Polityki Surowcowej Paostwa. Następnie w dniu 17 maja 2016 r. zarządzeniem8) Prezesa Rady Ministrów powołany został Międzyresortowy Zespół do spraw Polityki Surowcowej Paostwa, podkreślając tym samym rolę tej polityki w planowaniu działao Rządu RP. Kolejno rozporządzeniem9) Rady Ministrów z dnia 23 września 2019 r. Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa przejął dodatkowo kompetencje Pełnomocnika Rządu do spraw rozwoju wydobywania węglowodorów. Zmiana dokonana w rozporządzeniu10) Rady Ministrów z dnia 26 października 2020 r. określiła, iż Pełnomocnikiem jest sekretarz stanu albo podsekretarz stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska – Główny Geolog Kraju. 6) Wersja 4.1 z dnia 18.12.2019 r. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 maja 2016 r. w sprawie ustanowienia Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa (Dz. U. poz. 685, z późn. zm.). 8) Zarządzenie nr 61 Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 maja 2016 r. w sprawie Międzyresortowego Zespołu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa. 9) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 września 2019 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustanowienia Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa (Dz. U. poz. 1848). 10) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 października 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustanowienia Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa (Dz. U. poz. 1906). 7) 7 Monitor Polski –9– Poz. 371 Ramy instytucjonalne Kluczową kwestią umożliwiającą skuteczną realizację założeo określonych w Polityce Surowcowej Paostwa jest właściwa organizacja organów administracji odpowiedzialnych za kwestie dotyczące geologii oraz kopalin do produkcji surowców. Niezwykle istotne jest również zintegrowanie działao tych organów i ich ukierunkowanie na osiągnięcie zakładanych w niniejszym dokumencie celów. Należy podjąd działania polegające na wzmocnieniu pozycji Głównego Geologa Kraju, pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa, poprzez uczynienie go centralnym organem administracji geologicznej. Ponadto należy dokonad wyodrębnienia geologii do samodzielnego działu administracji rządowej, określając nowe zadania ściśle związane z polityką surowcową i bezpieczeostwem surowcowym paostwa. Sprawna i skuteczna realizacja zadao paostwa w celu zapewnienia odpowiedniej podaży surowców wymaga właściwie zorganizowanej i funkcjonującej jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej. Przede wszystkim działalnośd służby musi skupiad się na zadaniach, które określa Polityka Surowcowa Paostwa oraz przepisy ustaw regulujące kwestie jej działalności. Paostwowa służba geologiczna musi stanowid silne wsparcie merytoryczne dla wszystkich organów administracji oraz innych jednostek realizujących zadania z zakresu dotyczącego zapewnienia bezpieczeostwa surowcowego kraju. Polityka surowcowa w Unii Europejskiej Działania Komisji Europejskiej (KE) mające na celu zabezpieczenie zrównoważonej podaży surowców określa Inicjatywa Surowcowa (Inicjatywa na rzecz surowców – zaspokajanie naszych kluczowych potrzeb w celu stymulowania wzrostu i tworzenia miejsc pracy w Europie, listopad 2008 r.). Implementację Inicjatywy Surowcowej stanowią Europejskie Partnerstwo Innowacji w dziedzinie Surowców wraz ze Strategicznym Planem Wdrożenia (wrzesieo 2013 r.). Inicjatywa Surowcowa W listopadzie 2008 r. KE przyjęła Inicjatywę Surowcową (Raw Materials Initiative), która wyznaczyła strategię dotyczącą dostępu do surowców mineralnych w Unii Europejskiej (UE), opartą na trzech filarach, mających na celu zapewnienie:  stabilnych dostaw surowców z rynków światowych;  zrównoważonej podaży surowców mineralnych wewnątrz UE;  efektywnego wykorzystania zasobów i podaży surowców wtórnych w ramach recyklingu. Strategia ta dotyczy wszystkich surowców mineralnych wykorzystywanych w przemyśle europejskim z wyjątkiem surowców pochodzących z produkcji rolnej oraz paliw. Zabezpieczenie zrównoważonego dostępu do surowców jest kluczowe dla konkurencyjności i wzrostu gospodarki UE oraz dla celów określonych w Strategii Europa 2020 (Europe 2020 Strategy). KE opracowała także kolejny dokument Stawianie czoła wyzwaniom związanym z rynkami towarowymi i surowcami

(2011)(Tackling the challenges in commodity markets and on raw materials). Zdefiniowano w nim surowce krytyczne dla UE oraz opisano strategię handlową UE dotyczącą surowców nieenergetycznych. W dokumencie przedstawiono także nowe możliwości w zakresie badao 8 Monitor Polski – 10 – i innowacji, wytyczne dotyczące wdrażania prawodawstwa w ramach sieci Natura 2000 oraz kierunki efektywniejszego gospodarowania zasobami (w tym recyklingu). Jako przyszłe kierunki realizacji Inicjatywy Surowcowej wskazano m.in. zapewnienie stabilnych dostaw surowców z rynków światowych, wspieranie dostaw z wewnętrznych źródeł UE oraz wspieranie efektywnego gospodarowania zasobami surowców. W celu wdrażania zapisów Inicjatywy Surowcowej powołano Europejskie Partnerstwo Innowacji w Dziedzinie Surowców (EIP RM) zrzeszające przedstawicieli przemysłu, administracji publicznej, środowisk akademickich i organizacji pozarządowych, które dostarczają KE, krajom UE i podmiotom prywatnym informacji dotyczących wdrażania innowacyjnych podejśd w zakresie łaocucha dostaw surowców. Działania obejmują m.in. badania i rozwój, rekomendacje dotyczące polityki, rozpowszechnianie najlepszych praktyk, budowanie bazy wiedzy oraz wsparcie współpracy międzynarodowej. Powołano dodatkowo grupę ekspercką Raw Materials Supply Group, składającą się z przedstawicieli krajów UE, krajów Europejskiego Obszaru Gospodarczego, krajów kandydujących do UE oraz organizacji reprezentujących zainteresowane strony – przemysł, badania i społeczeostwo obywatelskie, która doradza KE i nadzoruje realizację Inicjatywy. Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w zakresie surowców krytycznych z dnia 3 września 2020 r. Dnia 3 września 2020 r. KE ogłosiła Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów pt. „Odpornośd w zakresie surowców krytycznych: wytyczanie drogi do większego bezpieczeostwa i bardziej zrównoważonego rozwoju”11). Zgodnie z przygotowanym komunikatem dostęp do zasobów jest strategiczną kwestią bezpieczeostwa z punktu widzenia europejskiej ambicji zrealizowania Zielonego Ładu. KE ogłosiła zaktualizowaną listę surowców krytycznych dla Europy, w której wskazano przede wszystkim surowce strategiczne z punktu widzenia funkcjonowania i rozwoju gospodarczego UE, których deficyt może mied poważne skutki ekonomiczne. Powstały w ten sposób wykaz surowców krytycznych stanowi merytoryczne narzędzie wspierające rozwój polityki UE. Dodatkowo wykaz pomaga określid potrzeby inwestycyjne oraz ukierunkowad badania i innowacje w ramach unijnych programów „Horyzont 2020”, „Horyzont Europa” i programów krajowych, w szczególności w kwestii nowych technologii górniczych, zastępowania i recyklingu. Osiągnięcie bezpieczeostwa zasobów wymaga działao na rzecz dywersyfikacji dostaw zarówno ze źródeł pierwotnych, jak i wtórnych, zmniejszenia zależności oraz poprawy w zakresie zasobooszczędności i obiegu zamkniętego. Plan działania UE w zakresie surowców krytycznych przewiduje:  rozwój odpornych łaocuchów wartości na potrzeby ekosystemów przemysłowych UE;  zmniejszenie zależności od pierwotnych surowców krytycznych poprzez wykorzystanie zasobów w obiegu zamkniętym, zrównoważone produkty i innowacje; 11) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów pt. „Odpornośd w zakresie surowców krytycznych: wytyczanie drogi do większego bezpieczeostwa i bardziej zrównoważonego rozwoju”, Bruksela, dnia 03.09.2020 r. (COM

(2020)474 final). 9 Poz. 371 Monitor Polski – 11 – Poz. 371  wzmocnienie zrównoważonego i odpowiedzialnego krajowego zaopatrzenia w surowce i przetwarzania ich w UE;  zróżnicowanie dostaw dzięki zrównoważonemu i odpowiedzialnemu zaopatrzeniu w paostwach trzecich, wzmacnianiu otwartego handlu surowcami opartego na zasadach i usuwaniu zakłóceo w handlu międzynarodowym. KE powołała Europejski Sojusz na rzecz surowców (ERMA). Celem ERMA jest m.in. wspieranie inwestycji i innowacji w zakresie surowców. Zadaniem ERMA jest także identyfikowanie barier i szukanie możliwości inwestycyjnych, poprzez Platformę Inwestycji na Rzecz Surowców. Rola surowców krytycznych została również wskazana w zaktualizowanej Europejskiej Strategii Przemysłowej. Kryzys związany z COVID-19 ujawnił zależności od dostępu do strategicznych zasobów z paostw trzecich i zasygnalizował potrzebę zabezpieczenia otwartej autonomii strategicznej Europy, w tym przyjęcia spójnych ram regulacyjnych i wielonarodowych inwestycji, zapewniających równe warunki działania i konkurencyjny jednolity rynek. Nowa aktualizacja strategii uwzględnia potrzebę dywersyfikacji łaocuchów dostaw, zwiększonego wykorzystania surowców wtórnych oraz przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Zrównoważony dostęp do zasobów ma fundamentalne znaczenie dla przemysłu oraz zielonej i cyfrowej transformacji gospodarki UE. Plan działao na rzecz wdrożenia gospodarki o obiegu zamkniętym (Circular Economy Action Plan) W dniu 2 grudnia 2015 r. KE przyjęła plan działao na rzecz wdrożenia gospodarki o obiegu zamkniętym GOZ (COM/2015/0614 final) (Closing the loop – An EU action plan for the circular economy). Podsumowuje on dotychczasowe prace i wyznacza obszary priorytetowe, dotyczące problemów takich jak tworzywa sztuczne, odpady żywności, surowce krytyczne, odpady rozbiórkowe i budowlane oraz biomas i bioprodukty. Dokument podkreśla zarazem wagę aspektu innowacyjności dla wyznaczonych obszarów działao. Zgodnie z przedstawionym przez KE raportem dotyczącym implementacji Planu działao gospodarki o obiegu zamkniętym przedstawiono zapoczątkowane już prace dotyczące odpadów. Są to propozycje legislacyjne odnośnie do nawozów, rozpoczęcia projektu Innovation deals, przeciwdziałania marnotrawieniu żywności, komunikat Waste-to-energy oraz propozycje legislacyjne odnoszące się do tematyki substancji niebezpiecznych w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, platformy finansowania gospodarki o obiegu zamkniętym i inne. Dnia 26 stycznia 2017 r. KE opublikowała Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów na temat wdrażania planu działania na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym (COM/2017/33 final). Dnia 11 marca 2021 r. KE opublikowała Nowy plan działania UE dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym na rzecz czystszej i bardziej konkurencyjnej Europy (COM/2020/98 final). Zakłada on uniezależnienie wzrostu gospodarczego od wykorzystania zasobów oraz rozszerzenie zakresu gospodarki o obiegu zamkniętym na podmioty gospodarcze, w tym stworzenie wysokoefektywnego unijnego rynku surowców wtórnych. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2017/821 z dnia 17 maja 2017 r. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2017/821 z dnia 17 maja 2017 r. ustanawiające obowiązki w zakresie należytej staranności w łaocuchu dostaw unijnych importerów 10 Monitor Polski – 12 – Poz. 371 cyny, tantalu i wolframu, ich rud oraz złota pochodzących z obszarów dotkniętych konfliktami i obszarów wysokiego ryzyka weszło w życie dnia 1 stycznia 2021 r.12) Regulacje zawarte w rozporządzeniu mają na celu zagwarantowanie, że dochód podmiotów prowadzących import do krajów UE minerałów i metali takich jak cyna, tantal, wolfram, ich rudy oraz złoto nie będzie źródłem finansowania konfliktów i działao zbrojnych. UE aktywnie angażuje się także w inicjatywę OECD mającą na celu upowszechnianie odpowiedzialnego pozyskiwania minerałów pochodzących z obszarów dotkniętych konfliktami, której rezultatem był wspierany przez rządy proces z udziałem wielu zainteresowanych stron prowadzący do przyjęcia wytycznych OECD dotyczących należytej staranności w zakresie odpowiedzialnych łaocuchów dostaw minerałów z obszarów dotkniętych konfliktami i obszarów wysokiego ryzyka. W maju 2011 r. Rada OECD na szczeblu ministerialnym zaleciła aktywne promowanie przestrzegania tych wytycznych przez przedsiębiorstwa oraz zachęcania przedsiębiorców do odpowiedzialnego pozyskiwania minerałów oraz wykorzystywania zysków z ich wydobycia w sposób inny niż finansowanie konfliktów lub innych działao, w których stosuje się pracę przymusową lub dochodzi do naruszeo praw człowieka. Architektura PSP2050 Pomimo faktu, iż Polityka Surowcowa Paostwa nie jest dokumentem strategicznym zaliczanym do grupy zintegrowanych strategii sektorowych, oparto jej architekturę na schemacie zastosowanym w Polityce ekologicznej paostwa

Pozwoli to zachowad spójnośd strategii sektorowych i projektów strategicznych określonych w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku
Rysunek
Architektura PSP2050 12) Dz. Urz. UE L 130 z 19.05.2017, str. 1, z późn. zm. 11 Monitor Polski – 13 – Poz. 371 Polityka Surowcowa Paostwa definiuje cel główny, na którego osiągnięcie wpływają cele szczegółowe realizowane poprzez konkretne przewidziane do wykonania działania. W ramach realizowanych działao przygotowane zostaną projekty strategiczne ujmujące w szczególności zagadnienia, które muszą pozostad niejawne ze względu na bezpieczeostwo gospodarcze paostwa. Projekty strategiczne ujęte w PSP2050 realizowane będą w ramach celu szczegółowego „Określenie wspólnych działao Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa oraz jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej w zakresie realizacji strategii realizowanych przez spółki o istotnym znaczeniu dla gospodarki paostwa oraz spółki realizujące misję publiczną – projekt strategiczny”. 12 Monitor Polski – 14 – Poz. 371
Zakres przedmiotowy PSP2050 Z uwagi na fakt, że zagadnienia dotyczące surowców pojawiają się w różnych strategicznych dokumentach rządowych lub innych programach realizowanych przez poszczególne resorty, niezwykle istotne jest zdefiniowanie roli Polityki Surowcowej Paostwa w odniesieniu do innych dokumentów sektorowych, jak również ścisłe określenie zakresu przedmiotowego Polityki Surowcowej Paostwa. Realizacja działao ujętych w Polityce Surowcowej Paostwa ukierunkowana jest na zapewnienie stałego dostępu do złóż kopalin poprzez intensyfikację działao w zakresie poszukiwania, rozpoznawania oraz dokumentowania złóż kopalin (także tzw. złóż antropogenicznych) prowadzoną zarówno przez paostwową służbę geologiczną, jak i przemysł geologiczno-górniczy oraz podmioty realizujące projekty geotermalne (w tym gminy). Niezwykle istotną kwestię stanowi również aspekt ochrony złóż kopalin oraz współdziałanie właściwych organów w celu zabezpieczenia łaocucha dostaw surowców importowanych. Skuteczna realizacja działao określonych w Polityce Surowcowej Paostwa powinna zabezpieczyd bazę zasobową złóż kopalin do produkcji surowców, do których dostęp jest wymagany i konieczny w celu realizacji innych strategicznych zadao paostwa, takich jak bezpieczeostwo energetyczne, stabilny rozwój gospodarczy etc., prowadzonych na podstawie właściwych sektorowych dokumentów strategicznych lub innych programów. Określając zakres przedmiotowy Polityki Surowcowej Paostwa, wskazad należy, że jako dokument o charakterze strategicznym definiuje on najważniejsze obszary działania w celu zapewnienia dostępu do surowców, które mają najistotniejsze znaczenie dla krajowej oraz unijnej gospodarki. Z tego też względu niezwykle istotne było przygotowanie listy surowców strategicznych i krytycznych dla krajowej gospodarki, co przy uwzględnieniu listy surowców krytycznych UE uściśla i precyzuje cel główny Polityki Surowcowej Paostwa definiowany jako zapewnienie bezpieczeostwa surowcowego w zakresie tych właśnie surowców. Ponadto na podstawie dokonanej klasyfikacji surowców wytypowano występujące w Polsce kopaliny służące do ich pozyskania. Należy podkreślid, że istotą przygotowanej listy surowców najistotniejszych dla krajowej gospodarki nie jest bezpośrednie przeniesienie do niej surowców krytycznych wskazanych dla UE, lecz ich indywidualne określenie uwzględniające specyfikę krajowej gospodarki. Klasyfikacja poszczególnych surowców do grupy strategicznych i krytycznych dla krajowej gospodarki jest więc odzwierciedleniem funkcjonujących w kraju gałęzi przemysłu przetwarzającego bądź wykorzystującego surowce w bieżącej produkcji. Ważne znaczenie dla rozwoju polskiej gospodarki – przede wszystkim w kontekście transformacji energetycznej – ma ciepło Ziemi, w tym wody termalne. Z tego też względu działania w zakresie poszukiwania, rozpoznawania i dokumentowania tych złóż stanowią element Polityki Surowcowej Paostwa. Dodatkowo prowadzone prace poszukiwawcze wód termalnych w sposób znaczący podnoszą rozpoznanie budowy geologicznej kraju, dostarczając na bieżąco nowych informacji geologicznych. Wskazad należy, że odrębnym zagadnieniem wymagającym indywidualnego podejścia są wody podziemne inne niż kopaliny. Rolą Polityki Surowcowej Paostwa jest bieżące określanie 13 Monitor Polski – 15 – Poz. 371 zapotrzebowania na surowce i podejmowanie elastycznych działao w zakresie zapewniania trwałego dostępu do nich. Pomimo iż powszechnie wody podziemne uznawane są za surowce adekwatne surowcom strategicznym, to jednak w odróżnieniu od wskazanych w Polityce Surowcowej Paostwa surowców strategicznych i krytycznych nie podlegają one okresom zmiennego zapotrzebowania wynikającym z dynamicznych zmian na rynkach surowcowych (m.in. w związku ze wzrostem rozwoju nowych technologii, zmienną polityką klimatyczną, decyzjami politycznymi krajów będących kluczowymi eksporterami surowców). Ponadto w preambule do Ramowej Dyrektywy Wodnej (dyrektywa 2000/60/WE) wskazano, iż „woda nie jest produktem handlowym takim jak każdy inny, ale raczej dziedzictwem, które musi byd chronione, bronione i traktowane jako takie”. Z tego też względu uznad należy, że zadania w zakresie rozpoznawania, bilansowania i ochrony wód podziemnych w celu racjonalnego wykorzystania tych wód przez społeczeostwo oraz gospodarkę, tak jak dotychczas powinny byd unormowane w ustawie – Prawo wodne. Niezwykle istotne jest jednak dążenie do organizacyjnej integracji paostwowej służby geologicznej oraz paostwowej służby hydrogeologicznej. Wynika to z faktu, iż brak jest uzasadnienia dla funkcjonowania odrębnej służby hydrogeologicznej w sytuacji, gdy w sensie naukowym i praktycznym jest ona częścią geologii. Realizacja zadao paostwa na potrzeby rozpoznawania, bilansowania i ochrony wód podziemnych w celu racjonalnego wykorzystania tych wód przez społeczeostwo oraz gospodarkę bazuje na badaniach geologicznych i wymaga szerokiej wiedzy z zakresu geologii ze specjalizacją hydrogeologia. Przyjmując powyższe założenia, przedmiotem Polityki Surowcowej Paostwa są surowce mające znaczenie dla krajowej oraz unijnej gospodarki. Są to surowce mineralne pochodzące ze źródeł pierwotnych i wtórnych, a ponadto wody podziemne (termalne), będące kopalinami w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo geologiczne i górnicze. Surowce te mają lub mogą mied decydujący wpływ na kierunki rozwoju gospodarczego kraju, poprawiając jednocześnie jej konkurencyjnośd. Przeprowadzone dotychczas analizy w zakresie znaczenia poszczególnych surowców mineralnych dla gospodarki krajowej pozwoliły ostatecznie na wyznaczenie dwóch ich zbiorów – surowców strategicznych i krytycznych13): Surowce strategiczne dla polskiej gospodarki – dzielące się na dwie podgrupy: Surowce strategiczne o podstawowym znaczeniu dla prawidłowego funkcjonowania gospodarki i zaspokojenia potrzeb bytowych społeczeostwa – surowce, których trwała podaż musi byd zapewniona – zarówno takie, których krajowa baza zasobowa jest duża i które dzięki jej wykorzystaniu są podstawą działania przemysłu, jak i ważne surowce deficytowe14). Surowce strategiczne o podstawowym znaczeniu dla bezpieczeostwa narodowego i innowacyjnych technologii – surowce, które nie są w sposób wystarczający (min. 90%) pozyskiwane ze źródeł krajowych lub których możliwości trwałego pozyskania z tych źródeł są ograniczone lub zagrożone, oraz inne surowce niepozyskiwane w kraju (deficytowe) niezbędne dla obronności kraju i bezpieczeostwa narodowego oraz rozwoju innowacyjnych technologii. 13) Kryteria przyjęte w oparciu o opracowanie pt. „Wytypowanie kopalin służących do pozyskiwania surowców kluczowych dla gospodarki narodowej”, wykonane przez IGSMiE PAN na zlecenie PIG-PIB w ramach umowy nr 289/2018/Wn-07/FG-GO-DN/D z dnia 06.12.2018 r. pn. „Wsparcie działao Głównego Geologa Kraju w zakresie prowadzenia Polityki Surowcowej Paostwa”. 14) Pochodzące w całości lub w większości z importu. 14 Monitor Polski – 16 – Poz. 371 Surowce krytyczne dla polskiej gospodarki – takie surowce strategiczne, których możliwości pozyskania zarówno ze źródeł pierwotnych, jak i wtórnych są obarczone albo dużym ryzykiem albo istnieją bardzo duże trudności ich pozyskania, a możliwości ich substytucji są niewielkie. Są to w szczególności surowce znajdujące się na liście surowców krytycznych dla Unii Europejskiej, ale także takie surowce, które mimo występowania w dużej ilości są niemożliwe do pozyskania np. z powodu uwarunkowao planistycznych, protestów społecznych itp. Uwzględniając zmieniające się uwarunkowania, wypracowane obecnie definicje mogą ulegad modyfikacjom, co będzie uwzględniane w procesie aktualizacji niniejszej polityki. Na podstawie przygotowanej listy surowców strategicznych i krytycznych ujętych w załączniku nr 1 dokonano określenia kopalin występujących w Polsce, które mogą służyd do ich produkcji15). Listę wytypowanych kopalin przedstawiono w załączniku nr
Na podstawie wytypowanej grupy kopalin opracowany został plan dokumentowania złóż kopalin, który realizowany będzie w ramach celu szczegółowego „Poszukiwanie, rozpoznawanie oraz dokumentowanie złóż kopalin” oraz cyklicznie weryfikowany i aktualizowany w oparciu o zmieniające się uwarunkowania geopolityczne, ekonomiczne, prawne i środowiskowe. Określenie surowców strategicznych i krytycznych dla Polski i UE oraz wskazanie kopalin do ich produkcji stanowi podstawę do wyznaczania strategicznych złóż kopalin. Ponadto działania w zakresie współpracy międzynarodowej ukierunkowane będą na zapewnienie stabilnego dostępu dla krajowej gospodarki surowców określonych w przedmiotowej liście. 15) Na podstawie zadania pt. „Pozyskiwanie surowców mineralnych ze złóż kopalin – dokumentowanie” realizowanego w ramach umowy nr 289/2018/Wn-07/FG-GO-DN/D z dnia 06.12.2018 r. pn. „Wsparcie działao Głównego Geologa Kraju w zakresie prowadzenia Polityki Surowcowej Paostwa”. 15 Monitor Polski – 17 – Poz. 371
Diagnoza uwarunkowań geologicznych krajowej bazy zasobowej oraz trendów zapotrzebowania gospodarki krajowej na surowce Uwarunkowania geologiczne krajowej bazy zasobowej Zrównoważony rozwój, postęp gospodarczy i wzrost bezpieczeostwa surowcowego zarówno Polski, jak i całej Europy nie są możliwe bez odpowiedzialnego i skutecznego zarządzania wnętrzem Ziemi, w tym znajdującymi się tam zasobami mineralnymi oraz efektywnego wykorzystania tzw. złóż antropogenicznych. W celu jego zapewnienia konieczne jest opracowanie dokumentu strategicznego określającego działania, które przyczynią się do racjonalnego gospodarowania surowcami mineralnymi jako istotnego czynnika rozwoju polskiej i unijnej gospodarki. Określone w Polityce Surowcowej Paostwa działania w zakresie zabezpieczenia dostępu do surowców w głównej mierze powinny dotyczyd zasobów krajowych, natomiast import powinien stanowid uzupełnienie zapotrzebowania na surowce deficytowe16). Podejście takie ogranicza ryzyko dostaw surowców, budując niezależnośd opartą o własne zasoby. Szczegółowe dane na temat bazy zasobowej w Polsce publikowane są corocznie według stanu na koniec roku poprzedniego przez paostwową służbę geologiczną w postaci „Bilansu zasobów złóż kopalin w Polsce” na podstawie dokumentacji geologicznych oraz informacji przekazywanych przez użytkowników złóż w formie formularzy sprawozdawczych (w oparciu o operaty ewidencyjne). Ocena zużycia oraz prognoza zapotrzebowania na surowce strategiczne oraz krytyczne dla polskiej gospodarki17) W ramach prac nad Polityką Surowcową Paostwa dokonano oceny obecnego zapotrzebowania gospodarki krajowej na surowce mineralne oraz dokonano prognoz tego zapotrzebowania w horyzontach czasowych roku 2030, 2040,
Efekty przeprowadzonej analizy przedstawione zostały w załączniku nr
Przedstawione w tym załączniku wielkości i trendy rozwoju zapotrzebowania dotyczą surowców pochodzących ze złóż kopalin objętych własnością górniczą, które zostały zakwalifikowane do grupy surowców strategicznych i krytycznych dla krajowej gospodarki. Stanowią one podstawę do określenia działao Polityki Surowcowej Paostwa, gdyż w głównej mierze działania te będą orientowad się na zapewnienie podaży tych surowców. Poza działaniami w zakresie zabezpieczenia surowców niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania gospodarki krajowej, działania Polityki Surowcowej Paostwa ukierunkowane będą również na dążenie do zapewnienia dostępu do surowców określonych na liście surowców krytycznych dla UE. Mając na względzie fakt, iż dynamika zmian na rynku surowców jest duża, w określonych perspektywach czasowych dokonywana będzie bieżąca aktualizacja danych z zakresu zapotrzebowania na surowce. 16) Surowce pochodzące w całości lub w większości z importu. Przygotowano na podstawie opracowania pt. „Ocena obecnego oraz przyszłego zapotrzebowania gospodarki krajowej na surowce w perspektywie 2025, 2030,2040 i 2050 roku”, wykonanego przez IGSMiE PAN na zlecenie PIG-PIB w ramach umowy nr 1406/2020/Wn-07/FG-GO-DN/D z dnia 26.06.2020 r. pn. „Zadania paostwa wykonywane przez paostwową służbę geologiczną dotyczące działalności informacyjnej, szkoleniowej i współpracy zagranicznej w zakresie geologii realizowane od 2020” (pgg art. 162 ust. 1) oraz innych wcześniejszych opracowao źródłowych. 17) 16 Monitor Polski – 18 – Poz. 371 Rola surowców mineralnych w transformacji energetycznej Surowce są istotnym elementem do produkcji wielu technologii potrzebnych do przemian energetycznych. W świetle realizacji założeo europejskiego Zielonego Ładu wzrasta rola surowców nieenergetycznych. Przejście na czystą energię przyniesie nowe wyzwania związane z zabezpieczeniem dostaw surowców koniecznych do transformacji energetycznej. Budowa odnawialnych źródeł energii od paneli słonecznych po turbiny wiatrowe, produkcja samochodów elektrycznych oraz nowych sieci energetycznych wymaga dostaw większej ilości surowców niż na potrzeby energetyki konwencjonalnej. Surowce są wykorzystywane nie tylko w sektorze czystej energii, ale są również szeroko stosowane w całym systemie energetycznym oraz w technologiach poprawiających wydajnośd i ograniczających emisje. Lit, nikiel, kobalt i grafit mają kluczowe znaczenie do produkcji baterii i magazynów energii. Pierwiastki ziem rzadkich są niezbędne do trwałych magnesów, które są konieczne do produkcji silników elektrycznych i turbin wiatrowych. Produkcja wodoru wymaga niklu lub metali z grupy platynowców w zależności od rodzaju technologii. Miedź i aluminium są podstawowymi surowcami w prawie wszystkich technologiach związanych z energią elektryczną. W związku z powyższym oraz zgodnie z komunikatem KE18) prognozowany jest wzrost zapotrzebowania na surowce do transformacji energetycznej, gdzie przykładem są np. baterie do magazynowania energii, w przypadku których zapotrzebowanie na aluminium, kobalt, żelazo, ołów, lit, magnez i nikiel wzrośnie o ponad 1000% do 2050 r. W 2021 r. Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) opublikowała raport „The Role of Critical Minerals in Clean Energy Transitions”19), który opisuje przyszłe zapotrzebowanie na surowce w kontekście transformacji energetycznej. Przejście na gospodarkę niskoemisyjną spowoduje ogromny wzrost zapotrzebowania na surowce krytyczne, a sektor energetyczny będzie główną siłą napędzającą rynek tych surowców. Przewiduje się, że w scenariuszu spełniającym cele Porozumienia Paryskiego, za sprawą rozwoju produkcji czystej energii w ciągu najbliższych dwóch dekad o 40% wzrośnie globalny popyt na miedź oraz metale ziem rzadkich, o 60–70% na nikiel i kobalt oraz prawie o 90% na lit. Zapotrzebowanie na konkretny surowiec uzależnione jest od rozwoju technologii, dla przykładu lit, nikiel, kobalt, mangan i grafit mają kluczowe znaczenie dla produkcji wydajnych baterii. Pierwiastki ziem rzadkich są niezbędne do produkcji magnesów trwałych, które są stosowane w turbinach wiatrowych i silnikach EV. Sieci elektryczne wymagają ogromnych ilości miedzi i aluminium, przy czym miedź jest podstawą wszystkich technologii związanych z elektrycznością. Istniejąca infrastruktura i projekty w zakresie wydobycia i dostaw surowców krytycznych posiadają szereg cech, które zwiększają ryzyko zbyt niskiej podaży i zmienności cen: a) wysoka koncentracja geograficzna produkcji – trzech największych producentów litu, kobaltu i metali ziem rzadkich skupia ponad trzy czwarte światowej produkcji; b) długi czas realizacji projektów – średnio 16 lat od odkrycia złoża do pierwszej produkcji; 18) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów pt. „Odpornośd w zakresie surowców krytycznych: wytyczanie drogi do większego bezpieczeostwa i bardziej zrównoważonego rozwoju”, Bruksela, dnia 03.09.2020 r. (COM

(2020)474 final). 19) IEA World Energy Outlook Special Report “The Role of Critical Minerals in Clean Energy Transitions”, maj 2021, https://www.iea.org/reports/the-role-of-critical-minerals-in-clean-energy-transitions. 17 Monitor Polski – 19 – Poz. 371

c)spadająca jakośd zasobów;
d)rosnąca presja społeczna – koniecznośd uwzględnienia w procesie wydobycia i produkcji wysokich standardów ochrony środowiska i interesów lokalnych społeczności;
e)zwiększone ryzyko związane ze zmianami klimatycznymi – zwłaszcza w przypadku litu i miedzi, których złoża skoncentrowane są na obszarach zagrożonych suszą lub powodziami, jak np. Australia i Afryka. IEA zawarła w raporcie sześd kluczowych kierunków działao w kontekście surowców krytycznych: I. II. III. IV. V. VI. Zapewnienie odpowiednich inwestycji w zróżnicowane źródła nowych dostaw; Promowanie innowacji technologicznych na wszystkich etapach pozyskiwania surowców – zarówno od strony popytu, jak i podaży; Zwiększenie recyklingu; Zwiększenie odporności łaocucha dostaw i przejrzystości rynku – analizy rynku, dwiczenia reagowania kryzysowego i dobrowolne magazynowanie zapasów; Wyższy poziom ochrony środowiska i ochrony interesów społeczności lokalnych; Wzmocnienie międzynarodowej współpracy pomiędzy producentami i konsumentami – np. poprzez powszechne udostępnienie wiarygodnych danych i prowadzenie regularnego monitoringu łaocuchów dostaw. W tym kontekście cele w ramach Polityki Surowcowej Paostwa wspierad będą działania na rzecz dywersyfikacji źródeł dostaw surowców potrzebnych do transformacji energetycznej w celu wzmocnienia podaży surowców koniecznych do osiągnięcia neutralności klimatycznej. 18 Monitor Polski – 20 – Poz. 371 4. Cele PSP2050 Cel główny PSP2050 Celem głównym Polityki Surowcowej Paostwa jest zapewnienie bezpieczeostwa surowcowego kraju poprzez zagwarantowanie dostępu do niezbędnych surowców (krajowych oraz importowanych) zarówno obecnie, jak i w perspektywie wieloletniej, uwzględniającej zmieniające się potrzeby przyszłych pokoleo. Dostęp do surowców powinien zabezpieczad wieloletnie potrzeby gospodarcze kraju, wynikające z przyjętych priorytetów rozwoju gospodarczego, zapewniając wysoki komfort życia obywateli. Osiągnięcie celu głównego powinno wynikad z realizacji wyspecyfikowanych celów szczegółowych osiągniętych w następstwie zaplanowanego zestawu działao. Terminy realizacji poszczególnych działao ujętych w celach szczegółowych zostały przedstawione w harmonogramie PSP2050 stanowiącym załącznik nr 4. Cel szczegółowy 1. Zapewnienie dostępu do surowców ze złóż kopalin Działania w ramach celu szczegółowego 1 Działanie 1 Określenie krajowego zapotrzebowania gospodarki na surowce mineralne w perspektywie roku 2025, 2030, 2040, 2050 Działanie 2 Określenie surowców strategicznych i krytycznych dla polskiej gospodarki Działanie 3 Ocena krajowego potencjału w zakresie pokrycia obecnych i przyszłych potrzeb surowcowych Działanie 4 Analiza złóż, których eksploatacji zaniechano wraz z oceną możliwości ich reeksploatacji Działanie 5 Analiza potencjału surowcowego obszarów perspektywicznego występowania złóż kopalin oraz wód termalnych wraz z wyznaczaniem nowych obszarów perspektywicznych i prognostycznych Działanie 6 Określenie istniejących i potencjalnych źródeł importu do Polski surowców deficytowych (z klauzulą „zastrzeżone”) 19 Monitor Polski – 21 – Polityka Surowcowa Paostwa, jako dokument strategiczny, w głównej mierze skupia się na zapewnieniu dostępu do surowców, które mają największe znaczenie dla krajowej gospodarki. Z tego też względu niezwykle istotne było określenie surowców strategicznych oraz krytycznych dla polskiej gospodarki oraz określenie prognoz ich zapotrzebowania w perspektywie do 2025, 2030, 2040 oraz 2050 r. Poz. 371 Zapewnienie dostępu do surowców ze złóż kopalin Działanie 1, 2 Zapewnienie Na tej podstawie możliwe będzie dokonanie oceny krajowego potencjału dostępu do w zakresie pokrycia zapotrzebowania na najważniejsze surowce, surowców ze złóż z uwzględnieniem złóż kopalin, których eksploatacji zaniechano, obszarów kopalin perspektywicznych, jak również tzw. złóż antropogenicznych. Bilans zapotrzebowania gospodarki krajowej na surowce oraz możliwośd ich pokrycia Działanie 3, 4, 5, 6 z własnych zasobów wskaże jednocześnie deficyt w zakresie określonych surowców, który musi zostad pokryty ich importem. Dla optymalizacji importu niezbędny jest prowadzony przez jednostkę pełniącą funkcję paostwowej służby geologicznej stały monitoring światowych rynków surowcowych wraz z analizą nowych projektów prospekcyjnych i górniczych. Planowane jest cykliczne aktualizowanie danych w tym zakresie o analizy, które uwzględniałyby zachodzące – niekiedy dynamicznie – zjawiska bezpośrednio wpływające na zapotrzebowanie gospodarki krajowej na surowce oraz wpływające na zakwalifikowanie poszczególnych surowców do grupy strategicznych i krytycznych. Niezwykle ważne jest, aby zadanie było aktualizowane w określonych perspektywach czasowych. Analizy powinny byd tworzone w oparciu o jedną metodykę, dzięki czemu mogłyby stanowid spójne źródło informacji dla wszystkich organów administracji rządowej, które w ramach swoich kompetencji realizują zadania z obszaru surowcowego oraz rozwoju gospodarczego. 20 Monitor Polski – 22 – Poz. 371 Cel szczegółowy 2. Poszukiwanie, rozpoznawanie oraz dokumentowanie złóż kopalin Działania w ramach celu szczegółowego 2 Działanie 1 Określenie planu dokumentowania przez paostwową służbę geologiczną złóż kopalin (z uwzględnieniem przeprowadzonych analiz) i prowadzenie prac i robót geologicznych w tym zakresie Działanie 2 Opracowanie planu reewaluacji rozpoznania udokumentowanych złóż kopalin i prowadzenie na tej podstawie przez paostwową służbę geologiczną prac geologicznych Działanie 3 Bezpośrednia współpraca jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej w procesie wsparcia inwestycji liniowych z ukierunkowaniem na rozpoznanie/weryfikacje budowy geologicznej Działanie 4 Poszukiwanie i rozpoznawanie złóż wód termalnych oraz ich udostępnianie Działanie 5 Harmonizacja polskiej klasyfikacji zasobów kopalin z klasyfikacjami międzynarodowymi Działanie 6 Ocena możliwości występowania złóż kopalin dla produkcji surowców krytycznych i niekonwencjonalnych oraz źródeł tych surowców w Polsce wraz z ich dokumentowaniem Poszukiwanie, Kluczową kwestią w zakresie kompleksowego rozpoznania budowy geologicznej rozpoznawanie oraz jest intensyfikacja działao podejmowanych przez jednostkę pełniącą funkcję dokumentowanie paostwowej służby geologicznej. Mając powyższe na względzie, w oparciu złóż kopalin o analizy przeprowadzone w ramach celu szczegółowego „Zapewnienie dostępu Działanie 1 do surowców ze złóż kopalin”, musi byd dokonywane zgodnie z harmonogramem opracowywanie planu dokumentowania złóż kopalin przez paostwową służbę geologiczną. Udokumentowanie złóż kopalin stałych w kategorii D20) z jednej strony pozwoli na ich bieżące wprowadzanie do dokumentów planistycznych, dając możliwośd ich ochrony przed zabudową, z drugiej natomiast stanowid będzie zachętę dla sektora wydobywczego do podnoszenia kategorii rozpoznania, prowadząc docelowo do wydobywania kopalin. Ponadto działania takie wpływad będą na pozyskiwanie nowej informacji geologicznej. Dokumentowanie zasobów złóż węglowodorów w kategorii niższej niż C21) w Polsce z formalnego punktu widzenia nie występuje. Pomimo że w głównej mierze działania w zakresie poszukiwania i rozpoznawania tych złóż spoczywają na przedsiębiorcach, niezwykle istotna w tym procesie jest i musi pozostad rola jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej, polegająca na wskazywaniu kierunków poszukiwao poprzez wyznaczanie obszarów perspektywicznych. Działania te wymagają cyklicznej aktualizacji i weryfikacji. 20) Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 1 lipca 2015 r. w sprawie dokumentacji geologicznej złoża kopaliny, z wyłączeniem złoża węglowodorów (Dz. U. poz. 987). 21) Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 1 lipca 2015 r. w sprawie dokumentacji geologiczno-inwestycyjnej złoża węglowodorów (Dz. U. poz. 968). 21 Monitor Polski – 23 – Poz. 371 Podobny plan działao jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej zostanie sporządzony w zakresie analizy możliwości wykorzystania złóż kopalin udokumentowanych, w stosunku do których zaniechano eksploatacji, a które mają potencjał i mogą byd ponownie zagospodarowane przy zastosowaniu obecnych technologii górniczych. Poszukiwanie, rozpoznawanie oraz dokumentowanie złóż kopalin Paostwowa służba geologiczna będzie podejmowad również działania w zakresie rozpoznawania budowy geologicznej, wykorzystując prowadzone powszechnie w kraju inwestycje budowlane, głównie liniowe. Działanie takie pozwolą uzyskad informację w zakresie budowy geologicznej przy znaczącym ograniczeniu ponoszonych kosztów na prace i roboty geologiczne. Poszukiwanie, rozpoznawanie oraz dokumentowanie złóż kopalin Działanie 2 Działanie 3 W dalszym ciągu prowadzone będą działania w zakresie poszukiwania, Poszukiwanie, rozpoznawania oraz dokumentowania złóż wód termalnych. Ich realizacja rozpoznawanie oraz dokumentowanie w latach 2020–2025 prowadzona będzie w oparciu o program priorytetowy złóż kopalin pn. „Udostępnianie wód termalnych w Polsce przygotowany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej”. Działania realizowane Działanie 4 w ramach tego projektu wpisują się ponadto w opracowywany wieloletni Program Rozwoju Wykorzystania Zasobów Geotermalnych w Polsce – Mapa drogowa. Ewentualne kolejne nowe okresy wdrażania wyżej wymienionego programu priorytetowego uzależnione będą od oceny osiągnięcia zakładanych w programie celów oraz możliwości finansowych. Intensyfikacja prac w zakresie poszukiwania, rozpoznawania oraz Poszukiwanie, rozpoznawanie oraz dokumentowania złóż prowadząca w konsekwencji do wydobycia kopalin ze złóż dokumentowanie będzie oparta o aktywne działania podejmowane przez sektor prywatny. Istotny złóż kopalin wpływ na to będą miały zmiany legislacyjne określone w celu szczegółowym Działanie 5 „Zapewnienie sprzyjających warunków prawnych dla obecnych i przyszłych inwestorów oraz rozwój i unowocześnienie branży geologiczno-górniczej”. Dodatkowo dla pełniejszej informacji planowane jest również dokonanie harmonizacji polskiej klasyfikacji zasobów kopalin z klasyfikacjami międzynarodowymi. Równoległe stosowanie klasyfikacji polskich i międzynarodowych, z jednej strony, umożliwi Skarbowi Paostwa ocenę istniejącej i nowej bazy zasobowej oraz ułatwi działania przedsiębiorców w relacji z instytucjami finansowymi oczekującymi stosowania międzynarodowych standardów klasyfikacji zasobów. 22 Monitor Polski – 24 – Poz. 371 Cel szczegółowy 3. Zapewnienie sprzyjających warunków prawnych dla obecnych i przyszłych inwestorów oraz rozwój i unowocześnienie branży geologiczno-górniczej Działania w ramach celu szczegółowego 3 Działanie 1 Zmiana prawa ukierunkowana na uproszczenie oraz przyspieszenie postępowao związanych z prowadzeniem działalności geologiczno-górniczej Działanie 2 Zmiana prawa w zakresie dotyczącym ochrony udokumentowanych złóż kopalin (w powiązaniu z celem szczegółowym Ochrona złóż kopalin) Działanie 3 Cyfryzacja projektów robót geologicznych i dokumentacji oraz informatyzacja postępowao związanych z działalnością geologiczną i górniczą Działanie 4 Wprowadzenie regulacji prawnych dotyczących tzw. złóż antropogenicznych jako substytutowych źródeł surowców mineralnych pochodzących ze źródeł pierwotnych Działanie 5 Rozwój nowych technologii w zakresie wydobycia surowców (metan z pokładów węgla, gaz syntezowy, produkcja i magazynowanie wodoru, składowanie CO2) Należy dążyd do uproszczenia procedur administracyjnych związanych z udzielaniem koncesji na działalnośd związaną z poszukiwaniem, rozpoznawaniem i wydobyciem kopalin ze złóż. Bariery administracyjne stanowią jeden z kluczowych elementów ograniczających podejmowanie inwestycji geologiczno-górniczych22). Istotne jest również utworzenie właściwego otoczenia prawnego dla rozwoju nowych technologii (m.in. magazynowanie wodoru, składowanie CO2). Zapewnienie sprzyjających warunków prawnych dla obecnych i przyszłych inwestorów oraz rozwój i unowocześnianie branży geologiczno-górniczej Konieczne do podjęcia są również działania w zakresie skutecznej ochrony złóż Działanie 1, 2 kopalin, które wymagają wprowadzenia odpowiednich zmian w ustawie – Prawo geologiczne i górnicze oraz innych ustawach regulujących przede wszystkim kwestie planowania i zagospodarowania przestrzennego. W obecnych uwarunkowaniach prawnych złoża kopalin nie podlegają w należyty sposób ochronie. Wielokrotnie zdarzają się przypadki nieujawniania lub nieprawidłowego ujawniania udokumentowanych złóż kopalin w dokumentach planistycznych, a organy administracji geologicznej nie posiadają skutecznych instrumentów prawnych umożliwiających współdecydowanie o sposobie zagospodarowania terenów położonych ponad złożami kopalin. Z tego też względu konieczna jest nowelizacja wyżej wymienionych przepisów prawa, aby wprowadzid kategorię złóż kopalin strategicznych, które ze względu na swoje znaczenie dla gospodarki lub bezpieczeostwa kraju podlegają szczególnej ochronie prawnej. 22) Joanna Kulczycka, Agnieszka Nowaczek Raport z przeprowadzonych badao ankietowych Atrakcyjnośd inwestycji górniczych w Polsce IGSMiE PAN, Kraków 2016. 23 Monitor Polski – 25 – Poz. 371 Uznanie złoża kopaliny za złoże strategiczne powinno byd dokonane w stosownej decyzji administracyjnej. Działanie takie pozwoli niezwłocznie, na podstawie wydanej decyzji, objąd złoże strategiczne szczególną ochroną w dokumentach planistycznych. Jednym z powodów braku podejmowania działao przez przedstawicieli organów administracji samorządowej w zakresie ujawniania udokumentowanych złóż w dokumentach planistycznych są kwestie wysokich kosztów, często nieplanowanych w budżecie samorządu. Z tego też względu należy umożliwid sfinansowanie wprowadzenia złóż strategicznych do aktów planistycznych przez podmioty ubiegające się o decyzję zatwierdzającą dokumentację złoża strategicznego. Kolejnym negatywnym zjawiskiem wpływającym na opóźnienia w zakresie wprowadzania złóż do dokumentów planistycznych są długotrwałe procedury związane z uchwaleniem tych dokumentów. Mając to na względzie, należy dążyd do uproszczenia wprowadzania złóż o znaczeniu strategicznym do dokumentów planistycznych, uwzględniając dopuszczenie jednoczesnej zmiany studium uwarunkowao i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Bezwzględnie należy wykorzystad nowoczesne technologie pozwalające efektywniej realizowad funkcje aparatu administracyjnego paostwa w sferze dotyczącej geologii i górnictwa. Przede wszystkim w zakresie prowadzenia złożonych spraw z zakresu udzielania koncesji należy dążyd do ograniczenia koniecznych do przedłożenia dokumentów. Zasadniczym celem podejmowanych działao musi byd maksymalne skrócenie czasu przepływu informacji pomiędzy organem administracji geologicznej a stronami prowadzonego postępowania. Ponadto istotne jest zapewnienie cyberbezpieczeostwa systemów informatycznych, używanych do realizacji zadao publicznych związanych z działalnością geologiczną i górniczą. Zapewnienie sprzyjających warunków prawnych dla obecnych i przyszłych inwestorów oraz rozwój i unowocześnianie branży geologiczno-górniczej Działanie 3 Należy dążyd do obligatoryjnego ustanowienia przekazywania dokumentów wytwarzanych w ramach prowadzonych działao geologiczno-górniczych w formie elektronicznej, ze szczególnym uwzględnieniem projektu robót geologicznych oraz dokumentacji geologicznych w szczególności złóż kopalin ujętych w art. 10 ust. 1 ustawy – Prawo geologiczne i górnicze, przedstawianych w ujęciu trójwymiarowym. Ponadto należy dążyd do utworzenia interaktywnego archiwum dokumentów koncesyjnych, które będzie obejmowad wszystkie dokumenty powstające w związku z realizacją obowiązków wynikających z udzielonej koncesji, a które trafiają obecnie do różnych organów. Proces cyfryzacji poza przyspieszeniem procesu administracyjnego jest jednym z etapów dążenia do poprawy racjonalnego gospodarowania złożami kopalin. Skarb Paostwa, będący właścicielem złóż stanowiących własnośd górniczą, musi dysponowad rzetelną wiedzą, czy podmioty, na rzecz których udzielona została koncesja, gospodarują złożami w sposób optymalny, gwarantując maksymalne wydobycie przy uwzględnieniu istniejącego stanu technologicznego. W przypadku natomiast zakooczenia eksploatacji, czy zasoby wydobyto w największej możliwej ilości. Dane o ilości wydobytych zasobów z każdego złoża, dostarczane jednostce pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej zgodnie z obowiązującym prawem, pozwalają oszacowad wydobycie ze złoża jednak nie jakościowe, bieżące monitorowanie jego eksploatacji. Skutkuje to brakiem możliwości reagowania na ewentualne 24 Monitor Polski – 26 – Poz. 371 niekorzystne zmiany zachodzące w trakcie procesu eksploatacji złóż ze strony właściciela złoża, którym jest Skarb Paostwa. W chwili obecnej w polskim systemie prawa nie funkcjonuje legalna definicja złóż antropogenicznych (mineralnych zasobów antropogenicznych). Brak normatywnego ujęcia sprawia, Zapewnienie sprzyjających że powstające w ramach bieżącej działalności wydobywczej i przetwórczej oraz warunków prawnych zgromadzone w obiektach unieszkodliwiania odpadów wydobywczych dla obecnych substancje mineralne o właściwościach zbliżonych do surowców uznawane są za i przyszłych inwestorów oraz odpady i podlegają reżimowi ustawy z dnia 10 lipca 2008 r. o odpadach rozwój 23) wydobywczych . i unowocześnianie branży geologiczno- -górniczej Dopiero ujęcie w powyższej ustawie obowiązków w zakresie poddawania w pierwszej kolejności powstających odpadów procesom odzysku sprawia, że Działanie 4 zarówno dotychczasowy brak właściwych reżimów prawnych, jak również stosowana w latach wcześniejszych technologia wydobycia oraz przeróbki wydobywanych kopalin miały wpływ na to, iż do obiektów unieszkodliwiania odpadów wydobywczych kierowano odpady zawierające w swoim składzie wysoki udział wartościowych frakcji, które mogą w chwili obecnej stanowid dodatkowe źródło surowców mineralnych. Ponadto powstające w ramach bieżącej działalności wydobywczej i przeróbczej oraz unieszkodliwiane w obiektach unieszkodliwiania odpadów wydobywczych substancje, definiowane obecnie jako odpady, mogą stanowid źródło wielu cennych surowców, których potencjał jako surowców antropogenicznych (mineralnych zasobów antropogenicznych) nie jest w chwili obecnej w pełni wykorzystywany. Zgodnie z danymi ujętymi w raporcie GUS (Ochrona Środowiska 2019)24) w 2018 r. wytworzono 115 339 tys. ton odpadów (z wyłączeniem odpadów komunalnych), pochodzących z różnych gałęzi działalności gospodarczej. Głównym źródłem odpadów w 2018 r. były: górnictwo i wydobywanie (53,2% ilości wytworzonych odpadów ogółem), przetwórstwo przemysłowe (22,6%) oraz wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę (15,9%). Z ogólnej ilości odpadów wytworzonych w 2018 r. 51% odpadów zostało poddanych odzyskowi, 43% poddano unieszkodliwieniu poprzez składowanie, a 5% unieszkodliwiono w inny sposób. Zgodnie natomiast z danymi zawartymi w raporcie GUS (Ochrona Środowiska 2020)25) w 2019 r. wytworzono 114 134 tys. ton odpadów (z wyłączeniem odpadów komunalnych), pochodzących z rożnych gałęzi działalności gospodarczej. Głównym źródłem odpadów w 2019 r. były, podobnie jak w latach poprzednich: górnictwo i wydobywanie (55,8% ilości wytworzonych odpadów ogółem), przetwórstwo przemysłowe (23,8%) oraz wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę (12,3%). Z ogólnej ilości odpadów wytworzonych w 2019 r. 49% odpadów zostało poddanych odzyskowi, 43% poddano unieszkodliwieniu poprzez składowanie, a 5% unieszkodliwiono w inny sposób. 23) Dz. U z 2021 r. poz. 1972. Opracowanie Głównego Urzędu Statystycznego, Warszawa 2019 r. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/srodowisko/ochrona-srodowiska-2019,1,20.html 25 Opracowanie Głównego Urzędu Statystycznego, Warszawa 2020 r. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/srodowisko/ochrona-srodowiska-2020,1,21.html 24) 25 Monitor Polski – 27 – Poz. 371 Zgodnie z danymi GUS najwięcej odpadów przemysłowych powstaje w branży górniczej i wydobywczej, jak również przetwórczej, a skala ilości wytworzonych odpadów odniesiona do ilości odpadów poddanych odzyskowi wskazuje, iż istnieje jeszcze spory potencjał do działao i poprawy w tym zakresie. Problematyka złóż oraz surowców antropogenicznych pod względem formalno-prawnym musi się mieścid w obszarze przepisów prawa geologicznego i górniczego oraz przepisów regulujących gospodarkę odpadami wydobywczymi, zachowując przy tym zgodnośd z prawem UE26). Określone w Polityce Surowcowej Paostwa działania w zakresie poszerzania bazy Zapewnienie zasobowej muszą wspierad podejmowane aktywności w zakresie wykorzystania sprzyjających czystych technologii (m.in. CBM, IGCC, CCS, CCU) oraz wykorzystanie kopalin warunków prawnych dla obecnych stałych oraz węglowodorów do produkcji wodoru, metanolu oraz paliw i przyszłych bezdymnych. inwestorów oraz rozwój Konieczne jest również szersze spojrzenie na kompleksowe zarządzanie i unowocześnianie górotworem, który może byd wykorzystany w procesie podziemnego branży geologicznoskładowania dwutlenku węgla, składowania odpadów w górotworze, -górniczej magazynowania substancji czy innego sposobu zagospodarowania pustek Działanie 5 poeksploatacyjnych. Krokiem koniecznym do podjęcia jest jednoznaczne przypisanie kompetencji w tym zakresie Głównemu Geologowi Kraju pełniącemu funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa. W ramach przyjętej Polityki energetycznej Polski do 2040 realizacja inwestycji w nisko- i zeroemisyjne źródła energii prowadzona będzie przez utworzoną do tego celu spółkę celową. Niezwykle istotne jest zaangażowanie w działalnośd w tym obszarze Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa oraz nadzorowanej przez niego jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej. Obszar oraz zakres współpracy powinien byd określony zgodnie z celem szczegółowym „Zapewnienie spójności strategii realizowanych przez spółki o istotnym znaczeniu dla gospodarki paostwa oraz spółki realizujące misję publiczną z działaniami Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa”. 26) Dyrektywa 2006/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie gospodarowania odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego oraz zmieniająca dyrektywę 2004/35/WE (Dz. Urz. UE L 102 z 11.04.2006, str. 15, z późn. zm.). 26 Monitor Polski – 28 – Poz. 371 Cel szczegółowy 4. Ochrona złóż kopalin Działania w ramach celu szczegółowego 4 Działanie 1 Analiza możliwości zabezpieczenia dostępu do złóż kopalin poprzez ich czasowe wykorzystanie dla celów OZE, rolnictwa, leśnictwa, terenów zieleni (w tym ogrodów działkowych), wód, turystyki sportu i rekreacji Działanie 2 Wytypowanie złóż kopalin o znaczeniu strategicznym dla gospodarki krajowej i regionalnej na podstawie wypracowanych metod ich waloryzacji Działanie 3 Wypracowanie metodyki kwalifikowania kopalin do grupy kopalin o znaczeniu strategicznym dla gospodarki krajowej i regionalnej w celu objęcia ich złóż szczególną ochroną Działanie 4 Monitoring obowiązku ujawniania w dokumentach planistycznych wszystkich szczebli złóż kopalin oraz sposobu zagospodarowania terenów znajdujących się ponad złożami kopalin, ze szczególnym uwzględnieniem złóż kopalin o znaczeniu strategicznym dla gospodarki krajowej i regionalnej Jedną z kluczowych kwestii, która bezpośrednio wpływa na osiągnięcie założonego celu głównego PSP2050, jest skuteczna ochrona przed zabudową (głównie mieszkaniową) udokumentowanych złóż kopalin. W celu skutecznego działania w tym zakresie konieczna jest zmiana przepisów prawa (temat szerzej omówiony w celu szczegółowym „Zapewnienie sprzyjających warunków prawnych dla obecnych i przyszłych inwestorów oraz rozwój i unowocześnienie branży geologiczno-górniczej”), jak również odpowiednie i skuteczne działanie wszystkich organów administracji odpowiedzialnych za proces planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz organów administracji geologicznej. Mając na względzie koniecznośd zapewnienia bezpieczeostwa surowcowego realizowanego poprzez ochronę złóż kopalin oraz potrzebę rozwoju samorządów terytorialnych, przy jednoczesnym dążeniu do maksymalizacji udziału odnawialnych źródeł energii w miksie energetycznym, należy określid nowe formy oraz sposoby ochrony złóż kopalin. Ochrona złóż kopalin Działanie 1 Cel ten można osiągnąd poprzez wyłączenie, w szczególnych przypadkach, ograniczenia zagospodarowana powierzchni nieruchomości znajdujących się ponad złożem w celach usytuowania instalacji odnawialnych źródeł energii (OZE)27). Wyłączenie, o którym mowa, mogłoby nastąpid w przypadku braku określenia przewidywanego terminu wydobycia danego złoża lub planowany termin wydobycia nie stanowiłby przeszkód dla umieszczenia instalacji OZE. Działania takie pozwolą zagospodarowad obszary znajdujące się ponad złożem na cele inne niż mieszkaniowe, wykluczając tym samym niekorzystne skutki związane z ewentualnym podjęciem działao wydobywczych. Montaż instalacji OZE, które ze względów technicznych są użytkowane 27) Zgodnie z ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1524, z późn. zm.). 27 Monitor Polski – 29 – Poz. 371 w ograniczonym okresie czasu, mogą stanowid formę czasowego zabezpieczenia złóż przed postępującym ze sporą dynamiką rozwojem budownictwa mieszkaniowego. Podobne efekty można osiągnąd poprzez wykorzystanie terenów zlokalizowanych ponad złożami kopalin na cele rolne, leśne, terenów zieleni (w tym ogrodów działkowych), wodne, turystyczne, sportowe oraz rekreacyjne przy właściwym ograniczeniu możliwości lokalizacji trwałej zabudowy. Prowadzenie tych kierunków działalności pozwoli korzystad z terenów znajdujących się ponad złożami kopalin bez ryzyka wystąpienia nieodwracalnych skutków związanych z zabudową złóż kopalin. Kierunek działao określonych w Polityce Surowcowej Paostwa w zakresie ochrony złóż kopalin musi byd zbieżny z innymi dokumentami rządowymi regulującymi kwestie surowców m.in. Programem dla sektora węgla brunatnego w Polsce28), Programem dla sektora węgla kamiennego w Polsce29), Polityką energetyczną Polski do 2040, obejmując szczególną ochroną określone w tych dokumentach złoża kopalin. Ponadto wszystkie inne, których eksploatacja nie jest na dzieo dzisiejszy planowana z powodów ekonomicznych, społecznych lub innych, muszą byd traktowane jako baza rezerwowa zapewniająca możliwośd ich wykorzystania w sytuacjach nadzwyczajnych. Zapewnienie bezpośredniego dostępu do krajowych złóż – szczególnie energetycznych – stanowi gwarancję bezpieczeostwa paostwa, dając pełną niezależnośd w sytuacjach kryzysowych. Podejmowane dotychczas w dokumentach rządowych oraz resortowych próby określenia złóż strategicznych wymagających szczególnej ochrony, m.in. w Polityce energetycznej Polski do 2030 roku30), Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 203031), Białej Księdze Ochrony Złóż Kopalin32), Programie dla sektora węgla brunatnego w Polsce, Programie dla sektora węgla kamiennego w Polsce, nie zostały zakooczone ujęciem tych złóż w akcie normatywnym nakazującym ich bezpośrednie wprowadzenie do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, zapewniając w ten sposób ich ochronę. Nie przewidziano również innych metod takich jak określenie złóż strategicznych w stosownych decyzjach administracyjnych nadających status złoża strategicznego. Ochrona złóż Poza objęciem szczególną ochroną złóż ujętych już w wymienionych powyżej kopalin dokumentach rządowych należy podjąd działania w zakresie określenia metodyki kwalifikowania złóż kopalin do złóż o znaczeniu strategicznym i na Działanie 2, 3 tej podstawie wytypowad złoża spełniające założone kryteria i również je objąd szczególną ochroną. Niezwykle istotną kwestią jest ponadto, aby w ramach przeprowadzanego procesu transformacji sektora górniczego i dokonywanej likwidacji poszczególnych kopalo uwzględniad aspekt, iż złoża kopalin stanowią nieodnawialne strategiczne zasoby i powinny nadal stanowid krajową bazę zasobową. Tym samym proces likwidacji poszczególnych jednostek powinien byd prowadzony z uwzględnieniem faktu występowania złóż kopalin, które powinny nadal podlegad ochronie. Działania w zakresie określania złóż strategicznych muszą mied charakter powtarzalny w określonej perspektywie czasowej, gdyż kwalifikowanie złóż do grupy strategicznych warunkowane jest wieloma 28) Program Ministerstwa Energii, Warszawa 2018 r. Program Ministerstwa Energii, Warszawa 2018 r., oraz dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 23 stycznia 2018 r. uwzględniający korekty przyjęte przez Radę Ministrów 30 września 2019 r. 30) Załącznik do uchwały nr 202/2009 Rady Ministrów z dnia 10 listopada 2009 r. 31) Załącznik do uchwały nr 239 Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie przyjęcia Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030 (M.P. z 2012 r. poz. 252). 32) Ministerstwo Środowiska, listopad 2015 r. 29) 28 Monitor Polski – 30 – Poz. 371 zmiennymi czynnikami (m.in. zapotrzebowanie surowcowe, ceny surowców, rozwój nowych technologii wydobycia, polityka podatkowa, polityka klimatyczna UE). Wytypowanie złóż strategicznych w oparciu o jedną metodykę powinno stanowid spójne źródło informacji dla wszystkich organów administracji, które w ramach swoich kompetencji realizują zadania z obszaru surowcowego. Ponadto w zakresie ochrony złóż kopalin musi zostad wypracowany schemat Ochrona złóż działao organów administracji geologicznej dotyczący bieżącego monitoringu kopalin obowiązku ujawniania złóż w dokumentach planistycznych wraz z analizą Działanie 4 rzeczywistego zagospodarowania nieruchomości. Organy administracji geologicznej współuczestniczące w procesie uzgadniania decyzji administracyjnych dotyczących zabudowy nieruchomości oraz opiniowania dokumentów planistycznych muszą tworzyd platformę współpracy oraz szybkiej i skutecznej wymiany informacji z wojewodami w celu szybkiego usuwania z obrotu prawnego obarczonych wadami prawnymi aktów prawa stanowionego przez organy administracji samorządowej. 29 Monitor Polski – 31 – Poz. 371 Cel szczegółowy 5. Współpraca międzynarodowa w zakresie zabezpieczenia dostępu do surowców Działania w ramach celu szczegółowego 5 Działanie 1 Określenie instrumentów wsparcia polskich podmiotów prowadzących poszukiwania oraz pozyskujących surowce strategiczne i krytyczne z zagranicy – z uwzględnieniem współpracy z paostwową służba geologiczną Działanie 2 Określenie zasad współpracy międzynarodowej w zakresie zabezpieczania dostępnych złóż kopalin (określonych w ramach prac analitycznych) z uwzględnieniem uwarunkowao m.in. prawnych obowiązujących w krajach, w których planowane będą takie działania Działanie 3 Działanie w zakresie poszukiwania i rozpoznawania złóż kopalin surowców występujących na dnie oceanicznym (MODM,IOM) – Realizacja Programu PRoGeO Zważywszy na fakt, iż zdecydowana większośd surowców strategicznych Współpraca międzynarodowa i krytycznych dla polskiej gospodarki pochodzi w całości lub w większości w zakresie z importu (tabela 1), niezwykle istotne jest dążenie do tworzenia właściwych zabezpieczenia ram współpracy oraz tworzenia partnerstwa surowcowego przede wszystkim dostępu do z krajami będącymi w posiadaniu tych surowców. Działania w tym zakresie muszą surowców byd mocno wspierane przez właściwą politykę zagraniczną, a także gospodarczą. Działanie 1, 2 Konieczne jest usprawnienie przepływu informacji między polskim przemysłem a resortami odpowiedzialnymi nie tylko za kwestie gospodarcze, ale również surowcowe. Działanie takie umożliwi bardziej efektywną identyfikację problemów przedsiębiorstw (np. związanych z barierami prawnymi, handlowymi na rynku surowcowym), co pozwoli na podejmowanie odpowiednich działao politycznych zmierzających do zapobieżenia tym problemom lub ich rozwiązanie. Niezwykle istotne wydaje się w związku z tym utworzenie platformy wymiany informacji oraz ścisłej współpracy międzyresortowej w zakresie działao podejmowanych na arenie międzynarodowej poprzez poszczególne resorty w kwestii zabezpieczenia swobodnego dostępu do surowców. Rolę taką powinien pełnid powołany zarządzeniem Prezesa Rady Ministrów Międzyresortowy Zespół do spraw Polityki Surowcowej Paostwa. Bardzo ważna rola w kwestii współpracy międzynarodowej spoczywa również na jednostce pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej, przede wszystkim w zakresie wzmacniania współpracy i integracji działao z innymi zagranicznymi jednostkami realizującymi zadania z zakresu geologii. Ponadto służba geologiczna powinna stanowid zaplecze merytoryczne i wsparcie dla organów administracji rządowej realizujących zadania z obszaru surowcowego, jak również dla krajowych podmiotów prowadzących działalnośd poszukiwawczą poza granicami kraju. 30 Monitor Polski – 32 – Poz. 371 Konieczne jest również dalsze kontynuowanie ścisłej współpracy Współpraca z Interoceanmetal33) oraz organizacjami międzynarodowymi takimi jak międzynarodowa w zakresie Międzynarodowa Organizacja Dna Morskiego34), które powołane zostały do zabezpieczenia realizacji celów w zakresie poszukiwania i rozpoznawania surowców mineralnych dostępu do występujących na dnie oceanicznym. W ramach współpracy z Międzynarodową surowców Organizacją Dna Morskiego Polska musi zintensyfikowad działania w zakresie realizacji rządowego programu PRoGeO – Program Rozpoznania Geologicznego Działanie 3 35) 36) Oceanów oraz realizacji zapisów kontraktu zawartego z wyżej wymienioną organizacją na poszukiwanie siarczków polimetalicznych w strefie ryftu śródatlantyckiego na Oceanie Atlantyckim. Również konieczny jest dalszy aktywny udział Polski jako jednego z członków zrzeszonych w organizacji Interoceanmetal powołanej do prowadzenia badao i eksploatacji konkrecji polimetalicznych na północno-wschodnim Pacyfiku. Polska musi byd również aktywnym uczestnikiem grup eksperckich działających bezpośrednio przy Komisji Europejskiej, które zajmują się tematyką gospodarczą, środowiskową oraz surowcową m.in. European Innovation Partnership (EIP) on raw materials, Raw Materials Supply Group, European Raw Materials Alliance (ERMA), Commission expert group on risk management in the extractive sector (TAG-RM). Ze względu na interdyscyplinarnośd zagadnieo podnoszonych na posiedzeniach grup niezbędne jest, w celu prezentowania spójnego stanowiska, wzmocnienie współpracy w tym obszarze przez wszystkie resorty odpowiedzialne za kwestie surowcowe. Rolę platformy wymiany informacji w tym zakresie powinien pełnid Międzyresortowy Zespół do spraw Polityki Surowcowej Paostwa. Politykę Surowcową Paostwa należy powiązad ponadto z celami i działaniami określonymi w Polskiej Polityce Polarnej poprzez włączenie Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa w planowany do utworzenia zespół o charakterze międzyresortowym, koordynowany przez resort spraw zagranicznych, oraz włączenie do współpracy z administracją publiczną instytucji pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej. 33) INTEROCEANMETAL jest organizacją ustanowioną w celu prowadzenia eksploracji den oceanicznych. Zrzesza: Polskę, Czechy, Słowację, Rosję, Bułgarię i Kubę. W ramach jej działalności prowadzone są prace poszukiwawcze w obrębie posiadanej koncesji na Oceanie Spokojnym (strefa spękao Clarion–Clipperton). 34) International Seabed Authority. 35) Uchwała nr 113 Rady Ministrów z dnia 25 lipca 2017 r. (M.P. poz. 774). 36) Kontrakt z dnia 12 lutego 2018 r. 31 Monitor Polski – 33 – Poz. 371 Tabela 1. Udział importu surowców strategicznych i krytycznych dla krajowej gospodarki w latach 2009–201837) Lp. Nazwa surowca Lp. Nazwa surowca Aluminium metaliczne Tlenki antymonu Udział importu w pokryciu zapotrzebowania w latach 2009–2018 [%] 91,1 100,0 1 2 27 28 Nikiel metaliczny Ołów rafinowany 3 4 5 Antymon metaliczny Boksyty Bursztyny 100,0 100,0 80–90 29 30 31 0,0 0,9 100,0 6 7 8 Chrom metaliczny Cyna Cynk metaliczny 100,0 49,4 66,9 32 33 34 9 10 11 12 Dolomity przemysłowe Fosfor elementarny Fosforany wapnia Krzem metaliczny 5,4 100,0 100,0 100,0 35 36 37 38 13 14 15 Gaz ziemny Gips i anhydryt Grafit naturalny 81,3 1,7 100,0 39 40 41 16 Iły biało wypalające się i ogniotrwałe Kamienie budowlane i drogowe Kaolin 69,0 42 34,8 43 Piaski formierskie Piaski szklarskie Pierwiastki ziem rzadkich Platynowce Ropa naftowa Rudy i koncentraty tytanu Siarka elementarna Sole potasowe Sól Surowce skaleniowe, skaleniowo-kwarcowe Srebro metaliczne Talk i steatyt Tytanu rudy i koncentraty Węgiel kamienny koksowy Węgiel brunatny 44,2 44 14,5 100,0 45 100,0 4,3 46 Wapienie przemysłowe 0,6 1,0 47 Złoto metaliczne 4,8 22 Korund syntetyczny i naturalny Kruszywa naturalne łamane Kruszywa naturalne żwirowo-piaskowe Magnez metaliczny Węgiel kamienny energetyczny Wolfram metaliczny 100,0 48 100,0 23 24 25 26 Magnezyty i magnezje Mangan Miedź rafinowana Molibden 100,0 100,0 4,3 100,0 49 Żelazo – rudy i koncentraty Żelazostopy 17 18 19 20 21 37) Udział importu w pokryciu zapotrzebowania w latach 2009–2018 [%] 100,0 27,0 78,0 96,6 100,0 2,7 94,2 17,6 41,6 2,4 100,0 100 21,1 0 50,0 Przygotowano na podstawie opracowania pt. „Określenie przepływów handlowych surowców kluczowych i strategicznych dla polskiej gospodarki w świetle obecnego i prognozowanego zapotrzebowania krajowego na surowce”, wykonanego przez IGSMiE PAN na zlecenie PIG-PIB w ramach umowy nr 1406/2020/Wn-07/FG-GO-DN/D z dnia 26.06.2020 r. pn. „Zadania paostwa wykonywane przez paostwową służbę geologiczną dotyczące działalności informacyjnej, szkoleniowej i współpracy zagranicznej w zakresie geologii realizowane od 2020” (pgg art. 162 ust. 1). 32 Monitor Polski – 34 – Poz. 371 Cel szczegółowy 6. Pozyskiwanie surowców ze złóż antropogenicznych oraz wspieranie rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym Działania w ramach celu szczegółowego 6 Działanie 1: Inwentaryzacja składowisk odpadów wydobywczych oraz ocena potencjalnych możliwości ich wykorzystania prowadzona przez paostwową służbę geologiczną Działanie 2: Budowa bazy wiedzy o źródłach surowców z odpadów, z odpowiednią ich klasyfikacją oraz wskazaniem kierunków ich wykorzystania Działanie 3: Działania na rzecz rozwoju odzysku surowców z odpadów (w szczególności surowców strategicznych i krytycznych), w tym rozwoju technologii przetwórstwa takich odpadów Pozyskiwanie Krajowa gospodarka charakteryzuje się stosunkowo wysoką surowców ze złóż materiałochłonnością, co wpływa na dynamikę procesu wyczerpywania się antropogenicznych nieodnawialnych surowców. Stanowi to zagrożenie dla dalszego stabilnego oraz wspieranie rozwoju polskiej gospodarki. Z tego też względu niezbędne staje się nie tylko rozwoju gospodarki racjonalne korzystanie z dostępnych zasobów, ale również efektywne o obiegu zamkniętym zagospodarowanie zgromadzonych w obiektach unieszkodliwiana odpadów, substancji mineralnych mających właściwości zbliżone do surowców. Obiekty Działanie 1, 2, 3 te, ze względu na swoją specyfikę, w określonych przypadkach mogą stanowid złoża antropogeniczne. W celu intensyfikacji działao ukierunkowanych na odzysk wyżej wymienionych surowców, poza działaniami w wymiarze legislacyjnym, o których mowa w celu szczegółowym „Zapewnienie sprzyjających warunków prawnych dla obecnych i przyszłych inwestorów oraz rozwój i unowocześnienie branży geologiczno-górniczej”, muszą byd równolegle prowadzone bezpośrednie działania w zakresie inwentaryzacji oraz analizy potencjału i możliwości wykorzystania surowców zgromadzonych na hałdach, w osadnikach i innych podobnych obiektach. Działania takie zostały już zainicjowane przez paostwową służbę geologiczną i prowadzone są systematycznie w poszczególnych obszarach kraju. Osiągniętym w chwili obecnej efektem działao jest utworzenie geobazy „Hałdy”, która klasyfikuje zinwentaryzowane obiekty w aspekcie możliwości ich wykorzystania. Kluczowym działaniem w ramach niniejszego celu szczegółowego będzie sukcesywne rozszerzanie danych zawartych w geobazie „Hałdy” o kolejne obiekty położone na terenie całego kraju, dążąc ostatecznie do bilansowego ujęcia wszystkich zgromadzonych surowców w złożach antropogenicznych ze wskazaniem możliwości ich wykorzystania. 33 Monitor Polski – 35 – Poz. 371 Cel szczegółowy 7. Zapewnienie spójności strategii realizowanych przez spółki o istotnym znaczeniu dla gospodarki państwa oraz spółki realizujące misję publiczną z działaniami Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Państwa Działania w ramach celu szczegółowego 7 Działanie 1 Określenie wspólnych działao Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa oraz jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej w zakresie realizacji strategii realizowanych przez spółki o istotnym znaczeniu dla gospodarki paostwa oraz spółki realizujące misję publiczną – projekt strategiczny Realizacja zadao określonych w Polityce Surowcowej Paostwa w zakresie zabezpieczenia dostępu do surowców jest często zbieżna z działaniami spółek – głównie z udziałem Skarbu Paostwa – realizujących interes publiczny. Tym samym zachodzi koniecznośd synchronizacji działao oraz kooperacji sektora poszukiwawczowydobywczego oraz Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa koordynującego realizację działao określonych w niniejszym dokumencie. Ponadto będąca pod ministerialnym nadzorem służba geologiczna, której podstawowym zadaniem jest realizacja zadao paostwa w dziedzinie geologii, musi stanowid wsparcie dla podmiotów o profilu poszukiwawczo-wydobywczym, których działania ukierunkowane są na poszerzanie bazy zasobowej kopalin do produkcji surowców, działając zarówno w kraju, jak i zagranicą. Zapewnienie spójności strategii realizowanych przez spółki o istotnym znaczeniu dla gospodarki paostwa oraz spółki realizujące misję publiczną z działaniami Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa Działanie 1 Współdziałanie w wyżej określonym zakresie wymagało będzie każdorazowo indywidualnego określenia ram współpracy w przygotowanym odpowiednio projekcie strategicznym. W sytuacji, w której konieczna będzie ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa, projekt strategiczny będzie dokumentem niejawnym. Ponadto w związku z planowaną transformacją sektora wydobywczego wynikającą z redukcji ilości wydobywanych surowców energetycznych (węgiel brunatny, węgiel kamienny) niezwykle istotne jest dalsze wykorzystanie potencjału, wiedzy oraz doświadczenia podmiotów działających w branży wydobywczej z ukierunkowaniem ich działalności na zabezpieczenie bazy zasobowej kopalin do produkcji surowców strategicznych i krytycznych dla krajowej gospodarki oraz surowców krytycznych dla UE. Działanie w tym obszarze w sposób znaczący poprawi konkurencyjnośd krajowej gospodarki, stwarzając możliwośd dalszego rozwoju przemysłu wykorzystującego surowce, jak również rozwoju nowych branż. 34 Monitor Polski – 36 – Poz. 371 Cel szczegółowy 8. Upowszechnianie wiedzy Działania w ramach celu szczegółowego 8 Działanie 1 Upowszechnianie i promowanie wiedzy w zakresie geologii i górnictwa w celu budowania świadomości społeczeostwa w ramach działao przewidzianych do realizacji w PSP2050 Ważnym celem Polityki Surowcowej Paostwa, realizowanym Upowszechnianie wiedzy komplementarnie z innymi celami szczegółowymi, jest edukacja społeczna oraz szeroka kampania informacyjna w zakresie działalności podejmowanych i realizowanych w ramach PSP2050. Przede wszystkim kluczowe jest stałe uświadamianie społeczeostwa Działanie 1 o roli oraz funkcji surowców w gospodarce i życiu codziennym. Jednym z kluczowych do realizacji działao jest dążenie do rzetelnej kampanii informacyjnej o wpływie działalności geologicznej i górniczej na środowisko naturalne, która oparta będzie wyłącznie o wiedzę naukową. Istotne jest również promowanie takiej działalności górniczej, która nie powoduje negatywnego wpływu na środowisko naturalne. Ponadto ogromne znaczenie ma budowanie zrozumienia społecznego dla decyzji podejmowanych przez organy administracji geologicznej w zakresie ochrony złóż kopalin. Istotne znaczenie ma również podnoszenie świadomości przedstawicieli władz samorządowych w zakresie możliwości oraz potencjalnych korzyści wynikających z inwestycji polegających na wykorzystaniu ciepła Ziemi (różnej temperatury) do celów ciepłowniczych, energetycznych. Ponadto ważne jest również przedstawianie komplementarnej wiedzy w zakresie m.in. magazynowania substancji w górotworze, podziemnego składowania dwutlenku węgla, składowania odpadów w górotworze, przeciwdziałając często występującej dezinformacji w zakresie oddziaływania tych inwestycji. 35 Monitor Polski – 37 – Poz. 371 5. Wdrażanie i monitorowanie realizacji celów PSP2050 Polityka Surowcowa Państwa w kontekście realizacji zadań z zakresu geologii realizowanych przez państwową służbę geologiczną W chwili obecnej zadania paostwa z dziedziny geologii określone w ustawie – Prawo geologiczne i górnicze realizuje paostwowa służba geologiczna, którą pełni Paostwowy Instytut Geologiczny – Paostwowy Instytut Badawczy. Przekazywanie do realizacji zadao opiera się na przygotowywanym corocznie planie prac paostwowej służby geologicznej, podlegającym akceptacji Głównego Geologa Kraju. Istnieje również forma doraźnego powierzania zadao, które nie znalazły się w planie prac paostwowej służby geologicznej. Dotychczasowa praktyka wskazuje, że planowanie działao i ich programowanie musi byd dokonywane w szerszym niż jedynie roczny horyzont czasowy. Rolą Polityki Surowcowej Paostwa jest więc dodatkowo uzupełnienie dotychczasowych metod planowania prac paostwowej służby geologicznej poprzez określenie kluczowych do realizacji zadao w dokumencie rządowym w perspektywie do 2050 r. Długoterminowe planowanie działao wpłynie dodatkowo pozytywnie na możliwośd właściwej organizacji oraz dostosowania instytucji realizującej zadania z zakresu geologii do długoterminowych potrzeb ujętych w Polityce Surowcowej Paostwa. Polityka Surowcowa Paostwa zawiera kluczowe działania, których realizacja wpływa na osiągnięcie celu głównego oraz celów szczegółowych. Horyzont planowanych do realizacji działao określono na 30 lat, co jest bezpośrednio związane z faktem, że działalnośd inwestycyjna w górnictwie jest długotrwała, a planowane efekty mogą byd osiągnięte w długoterminowej perspektywie. Ponadto współpraca międzynarodowa wymaga długofalowych działao na różnych płaszczyznach (dyplomatycznej, gospodarczej, naukowej). Częśd działao przewidzianych do realizacji musi byd powtarzana w określonych perspektywach czasowych, co jest związane ze stałymi – często dynamicznymi – zmianami czynników warunkujących m.in. zapotrzebowanie gospodarki krajowej na surowce warunkujące jednocześnie zmiany w ich kategoryzacji. Również stałej aktualizacji wymaga określenie potencjalnych źródeł importu surowców, ze względu na czynniki geopolityczne oraz wewnętrze czynniki, szczególnie w paostwach o niestabilnej sytuacji politycznej. Ponadto realizacja wszystkich zadao określonych w Polityce Surowcowej Paostwa będzie poddawana cyklicznej aktualizacji nie rzadziej niż co 5 lat. Realizacja Polityki Surowcowej Paostwa przewidziana jest na horyzont do 2050 r. Harmonogram realizacji celów szczegółowych i przypisanych do nich działao przedstawiono w załączniku nr 4. 36 Monitor Polski – 38 – Poz. 371 Realizacja i monitoring celów PSP2050 Wszystkie działania określone w Polityce Surowcowej Paostwa realizowane będą przez jednostkę pełniącą funkcję paostwowej służby geologicznej, jak również bezpośrednio przez Głównego Geologa Kraju pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa przy współpracy z innymi organami oraz jednostkami odpowiedzialnymi za obszary związane z polityką surowcową (tabela 2). Wpływ na realizację założeo określonych w Polityce Surowcowej Paostwa ma również działalnośd przedsiębiorstw geologiczno-górniczych, których aktywnośd w obszarze związanym z poszukiwaniem oraz wydobywaniem kopalin przyczynia się bezpośrednio do realizacji głównego celu, jakim jest szeroko rozumiane bezpieczeostwo surowcowe kraju. Realizacja działao z zakresu geotermii możliwa będzie dzięki fakultatywnym współudziale samorządów terytorialnych realizujących zadania ujęte w programie geotermalnym. Działania określone w Polityce Surowcowej Paostwa realizowane przez jednostkę pełniącą funkcję paostwowej służby geologicznej oraz jednostki samorządu terytorialnego prowadzone będą w oparciu o umowę zawartą z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, w której przewidziano zarówno efekt rzeczowy (miernik realizowanego zadania), termin realizacji oraz koszty przedsięwzięcia. Z tego też względu nie zachodzi koniecznośd umieszczania szczegółowych mierników dla poszczególnych działao w samym dokumencie PSP2050. Dodatkowo za rozwiązaniem takim przemawia fakt, iż określone w Polityce Surowcowej Paostwa działania mają różny charakter (działania analityczne, legislacyjne, bezpośrednie prace geologiczne), które wymagają indywidualnego doboru miernika. Realizacja Polityki Surowcowej Paostwa będzie więc monitorowana na poziomie celu głównego oraz głównych wskaźników, wśród których będą:  liczba udzielonych koncesji na poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobycie złóż kopalin (z wyłączeniem węgla kamiennego i brunatnego);  liczba zatwierdzonych projektów robót geologicznych;  liczba wykonanych odwiertów:  w ramach koncesji na poszukiwanie/rozpoznawanie wykonanych przez przedsiębiorców;  wykonanych w ramach zadao jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej. Wartości wskazanych mierników powinny osiągad tendencję wzrostową w odniesieniu do 2021 r. będącego rokiem bazowym. W przypadku zmiany sposobu przekazywania przez Głównego Geologa Kraju zadao do realizacji jednostce pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej (innego niż umowa zawierana pomiędzy Paostwowym Instytutem Geologicznym – Paostwowym Instytutem Badawczym a Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej) niezależnie od formy aktu delegowania musi on określad miernik, koszty oraz termin realizacji każdego działania. 37 Monitor Polski – 39 – Poz. 371 Tabela 2. Kluczowe obszary współpracy poszczególnych ministerstw w zakresie kształtowania Polityki Surowcowej Paostwa Jednostka wdrażająca Główny Geolog Kraju pełniący funkcję Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Surowcowej Paostwa Minister właściwy do spraw środowiska Minister właściwy do spraw energii, do spraw klimatu Minister właściwy do spraw aktywów paostwowych, do spraw gospodarki złożami kopalin Minister właściwy do spraw gospodarki, do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa Minister właściwy do spraw gospodarki Minister właściwy do spraw zagranicznych Obszary objęte Polityką Surowcową Paostwa Organ odpowiedzialny za przygotowanie oraz wdrożenie założeo określonych w dokumencie Polityka Surowcowa Paostwa Organ administracji geologicznej Pełni wiodącą i koordynującą rolę w tworzeniu i realizacji polityki energetycznej paostwa oraz polityki ekologicznej Polski. Ponadto sprawuje nadzór nad działalnością Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej finansującego zadania jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej Sprawuje nadzór nad spółkami sektora wydobywczego, podlega mu także Prezes Wyższego Urzędu Górniczego Podejmuje działania w zakresie problematyki planowania i zagospodarowania przestrzennego, co jest istotne w kontekście ochrony złóż kopalin Podejmuje działania w zakresie związanym z konkurencyjnością gospodarki, współpracy gospodarczej z zagranicą, innowacyjności, promocji gospodarki polskiej w kraju i za granicą, co jest istotne w kontekście wspierania sektora poszukiwawczo-wydobywczego. Ponadto istotna jest współpraca w zakresie dążenia do budowa gospodarki o obiegu zamkniętym Zapewnia wsparcie dla realizacji działao ujętych w Polityce Surowcowej Paostwa w zakresie, w jakim dotyczą one stosunków Polski z innymi paostwami i organizacjami międzynarodowymi oraz wiążą się z reprezentowaniem i ochroną interesów Polski za granicą Minister właściwy do spraw rolnictwa, do spraw rozwoju wsi Zapewnia ochronę gruntów przeznaczonych na cele rolne, co może byd istotne w kontekście kolizji sposobu wykorzystania nieruchomości na cele związane z działalnością geologiczno-górniczą Minister właściwy do spraw finansów publicznych Współdziała w realizacji Polityki Surowcowej Paostwa w szczególności w zakresie działao związanych z określeniem właściwego systemu fiskalnego sprzyjającego rozwojowi rynku surowcowego oraz współdziała w zakresie wypracowania optymalnego modelu finansowania zadao jednostki pełniącej funkcję paostwowej służby geologicznej Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania Minister właściwy do spraw gospodarki morskiej, do spraw żeglugi śródlądowej, do spraw gospodarki wodnej Podejmuje działania mające na celu dostosowanie kształcenia zawodowego do potrzeb rynku pracy. Ponadto pełni funkcję ministra koordynatora Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, umożliwiającego ujednolicenie standardu opisu kwalifikacji, w tym także kwalifikacji rynkowych związanych z geologią włączanych do ZSK przez ministra właściwego Odpowiada w szczególności za realizację działao związanych z zagospodarowania obszarów morskich RP na cele związane z działalnością poszukiwawczo-wydobywczą, ponadto prowadzi działania dotyczące środowiskowych aspektów wykorzystania wód 38 Monitor Polski Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki Minister właściwy do spraw informatyzacji Minister Obrony Narodowej – 40 – Poz. 371 Podejmuje działania mające na celu rozwój oraz dostosowanie systemu nauki i szkolnictwa wyższego do potrzeb rynku Odpowiada za rozwój usług świadczonych drogą elektroniczną oraz za bezpieczeostwo cyberprzestrzeni w wymiarze cywilnym, co jest istotne w kontekście cyfryzacji organów administracji geologicznej Współpracuje w zakresie zapewnienie dostępności surowców dla przemysłu zbrojeniowego jako fundamentu bezpieczeostwa paostwa 39 Monitor Polski – 41 – Poz. 371 6. Ramy finansowe PSP2050 W chwili obecnej zadania z dziedziny geologii, w tym związane z szeroko rozumianą geologią surowcową, finansowane są ze środków pochodzących z opłat określonych w ustawie – Prawo geologiczne i górnicze zgromadzonych na zobowiązaniu wieloletnim – geologia będącym w dyspozycji Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Środki na realizację działao prowadzonych przez paostwową służbę geologiczną określone w niniejszym dokumencie pochodzid będą z zobowiązania wieloletniego – geologia. Z tego też względu wyłącznie one uwzględnione są w zestawieniu źródeł finansowania służby. Należy mied jednak na względzie, że środki te pochodzą w całości z opłaty ponoszonej przez przedsiębiorstwa górnicze w związku z prowadzoną działalnością wydobywczą. Zachodzące zmiany w zakresie ograniczania ilości surowców energetycznych wykorzystywanych w miksie energetycznym spowodują znaczący spadek ich wpływów do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, co może wpłynąd bezpośrednio na ograniczenie możliwości finansowania zadao realizowanych przez jednostkę pełniącą funkcję paostwowej służby geologicznej. W związku z powyższym, uwzględniając sytuację budżetu paostwa, dążyd się będzie w najbliższym czasie do rekompensaty utraty wpływów z opłaty eksploatacyjnej poprzez przekazanie innych środków finansowych na realizacje zadao paostwa z zakresu geologii, które bezpośrednio wynikają z działalności geologiczno-górniczej. Docelowo należy zapewnid finasowanie zadao służb paostwowych, takich jak paostwowa służba geologiczna, głównie ze środków budżetu paostwa, a dodatkowe źródła powinny stanowid wyłącznie uzupełnienie finansowania. Rozwiązanie polegające na finansowaniu zadao służb paostwowych w całości przez podmiot o statusie paostwowej osoby prawnej, którego kondycja finansowa jest uzależniona od wpływów, które ten podmiot wpierw musi pobrad, nie jest pożądane. Budżet paostwa powinien byd podstawowym źródłem finansowania zadao służb paostwowych, co zagwarantuje ciągłośd i stabilnośd ich działalności. Wszelkie zmiany w zakresie sposobu finansowania zadao jednostki realizującej funkcję paostwowej służby geologicznej oraz określanie środków przekazywanych na ten cel dokonywane będą każdorazowo w nowelizowanych właściwych aktach prawa i podlegad standardowym procedurom legislacyjnym, natomiast realizacja zadao strategii w ramach krajowych środków budżetowych odbywad się będzie w ramach limitów środków dla poszczególnych dysponentów, ustalanych w trakcie prac nad projektem ustawy budżetowej na dany rok bez konieczności ich zwiększania z budżetu paostwa. 40 Monitor Polski – 42 – Poz. 371 Tabela 3. Zestawienie źródeł finansowania PSP2050 Zestawienie źródeł finansowania PSP2050 Rodzaj/nazwa 1. Zadania realizowane przez paostwową służbę geologiczną
a)realizacja programu PRoGeo obszar finansowania NFOŚiGW 38) horyzont 3 931 779 226 W tym między innymi 2021–2050 Budżet paostwa (rekompensata utraty wpływów do NFOŚiGW) NFOŚiGW 529 863 000 2017–2032 Budżet paostwa 720 000 2017–2032
b)realizacja programu Geotermia NFOŚiGW Polska Geotermia Plus NFOŚiGW 2020–2025 300 000 000 Norweski Mechanizm Finansowy, Mechanizm Finansowy EOG Horizon Europe wielkośd środków (zł) 600 000 000 2019–2025 31 622 870 2014–2021 – 2021–2027 badania i rozwój 38) dodatkowe informacje Kwota na realizację wszystkich zadao PSG nie tylko ujętych w Polityce Surowcowej Paostwa Zgodnie z uchwałą nr 113 Rady Ministrów z dnia 25 lipca 2017 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego „Program Rozpoznania Geologicznego Oceanów” – PRoGeO Zgodnie z uchwałą nr 113 Rady Ministrów z dnia 25 lipca 2017 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego „Program Rozpoznania Geologicznego Oceanów” – PRoGeO Zgodnie z programem priorytetowym NFOŚiGW – Udostępnianie wód termalnych w Polsce Zgodnie z programem priorytetowym NFOŚiGW – Polska Geotermia Plus Zgodnie z Programem „Środowisko, Energia i Zmiany Klimatu” Następca programu Horizon 2020 Na podstawie sprawozdania finansowego Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej za rok obrotowy 2020 r. Kwota zasilająca zobowiązanie wieloletnie geologia. 41 Monitor Polski – 43 – Załączniki: Poz. 371 Załącznik nr 1. Lista surowców strategicznych i krytycznych dla polskiej i unijnej gospodarki Surowce strategiczne dla krajowej Surowce krytyczne dla krajowej Surowce krytyczne UE gospodarki gospodarki Gaz ziemny Gaz ziemny Ropa naftowa Ropa naftowa Węgiel brunatny Węgiel kamienny energetyczny Aluminium metaliczne Antymonu surowce Antymonu surowce Antymon Beryl Bizmut Boksyty i alumina Boksyty Boksyty Chromu surowce Chromu surowce Cyna metaliczna Cynk metaliczny Gal German Hafn Ind Kobalt Krzem metaliczny Krzem metaliczny Krzem metaliczny Lit Magnez metaliczny Magnez metaliczny Manganu surowce Manganu surowce Miedź rafinowana Molibdenu surowce Molibdenu surowce Nikiel metaliczny Ołów rafinowany Pierwiastki ziem rzadkich Pierwiastki ziem rzadkich Metale ziem rzadkich Niob Platynowce Platynowce Platynowce Skand Stront Srebro metaliczne Tantal Tytanu rudy i koncentraty Tytan Węgiel kamienny koksowy Węgiel kamienny koksowy Węgiel koksujący Wanad Wolfram metaliczny Wolfram metaliczny Wolfram Złoto metaliczne Żelaza rudy i koncentraty Żelazostopy Baryt Boran Bursztyny Bursztyny 42 Monitor Polski – 44 – Dolomity przemysłowe Fosfor elementarny Fosforany wapnia Gips i anhydryt Grafit naturalny Iły biało wypalające się i ogniotrwałe Kamienie budowlane i drogowe Kaolin Korund syntetyczny i naturalny Kruszywa naturalne łamane Kruszywa naturalne żwirowo-piaskowe Magnezyty i magnezje Piaski formierskie Piaski szklarskie Siarka elementarna Sole potasowe Sól (sól kamienna i solanka) Surowce skaleniowe, skaleniowo-kwarcowe i sjenit nefelinowy Talk i steatyt Wapienie przemysłowe (i surowce pokrewne) Poz. 371 Fosfor elementarny Fosforany wapnia Fluoryt Fosfor Fosforyty Grafit naturalny Grafit 43 Monitor Polski – 45 – Poz. 371 Załącznik nr 2. Lista kopalin do pozyskiwania surowców w Polsce Grupa kopalin Kopaliny energetyczne Kopaliny do produkcji surowców strategicznych występujące w Polsce gaz ziemny ropa naftowa węgiel brunatny węgiel kamienny energetyczny i koksowy Kopaliny metaliczne rudy cynku i ołowiu rudy cyny rudy miedzi i srebra rudy Mo-W-Cu rudy Ni rudy Fe-Ti-V Kopaliny chemiczne konkrecje fosforytowe sole potasowe i potasowo-magnezowe chlorkowe lub siarczanowe sól kamienna wapienie siarkonośne i zasiarczone gazy ziemne do produkcji siarki elementarnej Kopaliny skalne (ceramiczne, budowlane i inne) dolomity przemysłowe gips i anhydryt kwarc i kwarcyty leukogranity i zwietrzeliny granitowe do produkcji surowców skaleniowych magnezyty (serpentynity z magnezytem) mułki glaukonitowe oraz osady piaszczysto-mułkowe bursztynonośne do produkcji bursztynu i glaukonitu piaski kwarcowe szklarskie i formierskie piaski, pospółki i żwiry do produkcji kruszyw żwirowo-piaskowych 44 Monitor Polski – 46 – Poz. 371 skały magmowe, metamorficzne i osadowe do produkcji kamieni budowlanych i drogowych oraz kruszyw łamanych wapienie, kreda i skały pokrewne dla przemysłu cementowego i wapienniczego zwietrzeliny granitowe, iły kaolinitowe i piaskowce kaolinitowe do produkcji kaolinu iły kaolinitowe (biało wypalające się, ogniotrwałe) 45 Monitor Polski – 47 – Poz. 371 Załącznik nr 3. Ocena zużycia oraz prognoza zapotrzebowania na surowce strategiczne i krytyczne dla polskiej gospodarki39) I. Aluminium metaliczne
a)Ocena poziomu zapotrzebowania gospodarki krajowej Tabela 4.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na aluminium metaliczne, niestopowe w tonach 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Średnia 2009–2018 Zapotrzebowanie tys. t (zużycie 40) pozorne ) 87874 133140 134406 121612 120890 95580 140044 159199 159926 185373 133804
b)Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych w horyzoncie roku 2025 i 2030 Rozwój krajowego zapotrzebowania na aluminium należy wiązad z dalszym wzrostem jego stosowania w tradycyjnych branżach, a więc głównie do produkcji środków transportu, gdzie na przykład przewidywany jest dalszy jednostkowy wzrost udziału aluminium (a więc metalu lżejszego od stali) w masie samochodu osobowego i ciężarowego, co z kolei przyczynia się do ograniczenia zużycia paliwa. Należy również spodziewad się zwiększenia jego użytkowania w budownictwie i w opakowaniach. Zgodnie z ekonometrycznym modelem trendu należałoby oczekiwad, że wielkośd zapotrzebowania na aluminium metaliczne osiągnie około 190 tys. t w 2025 r. i około 215 tys. t w 2030 r. (rysunek 4). 39) Przygotowano na podstawie opracowania pt. „Ocena obecnego oraz przyszłego zapotrzebowania gospodarki krajowej na surowce w perspektywie 2025, 2030,2040 i 2050 roku”, wykonanego przez IGSMiE PAN na zlecenie PIG-PIB w ramach umowy nr 1406/2020/Wn-07/FG-GO-DN/D z dnia 26.06.2020 r. pn. „Zadania paostwa wykonywane przez paostwową służbę geologiczną dotyczące działalności informacyjnej, szkoleniowej i współpracy zagranicznej w zakresie geologii realizowane od 2020” (pgg art. 162 ust. 1) oraz innych wcześniejszych opracowao źródłowych. 40) Zużycie pozorne rozumiane jest jako poziom popytu krajowego na dany surowiec i obliczane na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego tj. zużycie pozorne = produkcja + import – eksport. 46 Monitor Polski – 48 – Poz. 371 Rysunek 4. Prognoza zapotrzebowania na aluminium metaliczne do 2030 r. (
t)
c)Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050 Aluminium, głównie w postaci stopów aluminium (dodatki stopowe dodawane są głównie w celu poprawy wytrzymałości), dzięki swoim specyficznym właściwościom, a więc przede wszystkim lekkości i bardzo opłacalnemu łatwemu recyklingowi, może stad się metalem przyszłości. Pozyskiwanie aluminium z odpadów i złomów aluminium i jego stopów wymaga tylko 5% energii potrzebnej do wyprodukowania aluminium z surowców pierwotnych, tj. boksytów i aluminy. Wyroby z aluminium i jego stopów stosowane są szeroko w budownictwie, transporcie, opakowaniach, nowoczesnych technologiach, wyrobach konsumpcyjnych i wielu innych. Jednak w dominującej większości stosowane są w przemyśle samochodowym, gdyż zastosowanie tych surowców w sposób znaczący obniża wagę pojazdów, co bezpośrednio przekłada się na obniżone zużycie paliw. Przewidywany dalszy wzrost ich udziału w masie jednostkowej pojazdów czy też coraz większa produkcja samochodów elektrycznych, w których udział wyrobów z aluminium będzie większy niż w samochodach tradycyjnych, przełoży się na dalszy wzrost popytu na ten metal po 2030 r. Należy również spodziewad się wzrostu zapotrzebowania ze strony budownictwa, na co może wpłynąd coraz powszechniejsze stosowanie aluminium np. na elewacjach budynków, oknach aluminiowych czy drzwiach, zwiększając energooszczędnośd budynków, jak również w konstrukcjach wsporczych dla paneli fotowoltaicznych czy też w komponentach elektrowni wiatrowych. Również w pozostałych branżach należy spodziewad się wyraźnych wzrostów popytu. To wszystko sprawi, że zużycie aluminium niestopowego w Polsce będzie stopniowo wzrastad i w 2040 r. należy spodziewad się jego zużycia na poziomie 245 tys. t/r., a w 2050 r. na poziomie co najmniej 270 tys. t/r. Tabela 4.2. Prognoza zapotrzebowania na aluminium metaliczne niestopowe 2050 r. (tys.
t)Poziom zapotrzebowania 2030 2040 2050 215–225 245–250 270–280 47 Monitor Polski – 49 – II. Poz. 371 Antymon (surowce antymonu)  Tlenki antymonu
a)Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania Tabela 4.1. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na tlenki antymonu (
t)2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Średnia 2009–2018 Zapotrzebowanie (=zużycie pozorne) 948 1 022 967 903 761 898 804 864 939 1 040 915
b)Prognoza zapotrzebowania na surowiec na podstawie trendów ekonometrycznych w horyzoncie roku 2025 i 2030 Od roku 2000 krajowe zapotrzebowanie na tlenek antymonu wykazywało dosyd istotne fluktuacje. Względna stabilizacja nastąpiła dopiero w roku 2010. Zgodnie z trendem logarytmicznym zapotrzebowanie na tlenki antymonu będzie bardzo powoli, ale systematycznie rosło do 2030 r., do poziomu około 1 050 t. Mimo słabego dopasowania linii trendu, biorąc pod uwagę rozwój branż, w których surowiec ten ma zastosowanie, uzyskany model ekonometryczny z dużym prawdopodobieostwem prezentuje realny scenariusz rozwoju zapotrzebowania. Rysunek 5.1. Prognoza zapotrzebowania na tlenek antymonu do 2030 r. (
t)48 Monitor Polski – 50 – Poz. 371
c)Prognoza zapotrzebowania na podstawie przesłanek rozwoju branż będących głównymi użytkownikami surowca w roku 2030, 2040 i 2050 Należy oczekiwad, że głównym kierunkiem stosowania tlenku antymonu w Polsce pozostanie rozwijająca się produkcja PET. Możliwy jest również ponowny rozwój jego stosowania w środkach zmniejszających palnośd wobec wprowadzania coraz surowszych przepisów przeciwpożarowych. Rokrocznie obserwuje się również (na rynku polskim) wzrost popytu na granulat PET rzędu około 3–5% rocznie i ten trend prawdopodobnie utrzyma się w kolejnych latach. Za popyt na granulat PET odpowiada głównie branża produkcji butelek do wody mineralnej. Stąd działalnośd producentów PET ma charakter mocno sezonowy. Jest to surowiec, który preferuje większośd producentów opakowao, dlatego popyt na PET w branży opakowaniowej rośnie szybciej niż ma to miejsce w odniesieniu do innych surowców do produkcji opakowao. W tym kontekście warto nadmienid, że częśd produkcji trafia na eksport. Zapotrzebowanie na granulat nie zależy zatem jedynie od rynku polskiego, ale również od rynku paostw ościennych, bo to do nich głównie trafia granulat. W konsekwencji szacuje się, że krajowe zapotrzebowanie na tlenek antymonu będzie wykazywało powolny, lecz systematyczny wzrost do około 1 150 – 1 200 t/r. w roku 2030. Dalsza perspektywa jest trudna do oszacowania. Należy mied bowiem na uwadze dążenie do ograniczenia produkcji plastikowych opakowao, co może się przełożyd na produkcję granulatu PET w Polsce. Szacuje się, że w roku 2040 zapotrzebowanie co najwyżej utrzyma się na tym samym poziomie lub będzie nieco niższe niż w roku 2030. Tabela 4.2. Prognoza zapotrzebowania na tlenki antymonu do 2050 r. (
t)Poziom zapotrzebowania 2030 2040 2050 1 150 – 1 200 1 000 – 1 150 900–1000  Antymon metaliczny
a)Ocena obecnego poziomu krajowego zapotrzebowania na antymon metaliczny Tabela 4.3. Szacunkowy poziom zapotrzebowania gospodarki krajowej na antymon metaliczny (
t)2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Średnia 2009–2018 Zapotrzebowanie (=zużycie pozorne) 24,8 20,0 1

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.