Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 lipca 2009 r. w sprawie Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbr

Elektronicznie podpisany przez Grzegorz Paczowski Data: 2009.08.14 10:40:56 +02'00' Monitor Polski Nr 51 — 2791 — Poz. 739 739 z dnia 7 lipca 2009 r. l OBWIESZCZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI1) Na podstawie art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównowa˝onego rozwoju sektora rybackiego z udzia∏em Europejskiego Funduszu v. p w sprawie Programu Operacyjnego „Zrównowa˝ony rozwój sektora rybo∏ówstwa i nadbrze˝nych obszarów rybackich 2007—2013” 1) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kieruje dzia∏em admini- Rybackiego (Dz. U. Nr 72, poz. 619) og∏asza si´ Program Operacyjny „Zrównowa˝ony rozwój sektora rybo∏ówstwa i nadbrze˝nych obszarów rybackich 2007—2013”, stanowiàcy za∏àcznik do obwieszczenia. stracji rzàdowej — rybo∏ówstwo, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 4 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Dz. U. Nr 216, poz. 1599). Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: M. Sawicki ww w. rcl . go ——————— Monitor Polski Nr 51 — 2792 — Poz. 739 v. p l Za∏àcznik do obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 lipca 2009 r. (poz. 739) RZECZPOSPOLITA POLSKA go MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Program Operacyjny ww w. rcl . „Zrównowa˝ony rozwój sektora rybo∏ówstwa i nadbrze˝nych obszarów rybackich 2007—2013” Warszawa, paêdziernik 2008 Monitor Polski Nr 51 — 2793 — Poz. 739 SPIS TREÂCI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2796 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2796 III. ANALIZA SEKTORA RYBACKIEGO W POLSCE . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2796 v. p II. KWALIFIKOWALNOÂå GEOGRAFICZNA l I. OFICJALNY TYTU¸ . rcl . go 1. Ogólny opis sektora rybo∏ówstwa i akwakultury w Polsce oraz analiza uwarunkowaƒ krajowych i lokalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2796 1.1. Rybo∏ówstwo morskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2796 1.1.1. Stan zasobów ryb w Morzu Ba∏tyckim i prognoza na okres do 2013 r. . . . . . . . 2796 1.1.2. Stan floty i po∏owów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2798 1.1.3. Porty morskie, przystanie i miejsca wy∏adunku . . . . . . . . . . . . . . 2803 1.1.4. Szkolnictwo wy˝sze i instytucje badawcze . . . . . . . . . . . . . . . 2805 1.1.5. Zatrudnienie w rybo∏ówstwie morskim . . . . . . . . . . . . . . . . 2805 1.1.6. Kryzys paliwowy i jego wp∏yw na gospodarczà kondycj´ polskiego rybo∏ówstwa . . . . 2805 1.2. Chów i hodowla ryb . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2806 1.3. Rybo∏ówstwo Êródlàdowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2807 1.4. Przetwórstwo produktów rybactwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2808 1.5. Obrót . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2809 1.6. Organizacja sektora rybackiego w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . 2810 1.7. Organizacja administracji rybackiej w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . 2811 2. G∏ówne wnioski pochodzàce z realizacji dzia∏aƒ w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego „Rybo∏ówstwo i przetwórstwo ryb 2004—2006” . . . . . . . . . . . . . . . . 2813 3. Kluczowe wskaêniki kontekstowe dla opisu sektora rybackiego . . . . . . . . . . . . 2814 4. Analiza SWOT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2815 5. Opis sytuacji Êrodowiskowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2815 5.1. Stan Êrodowiska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2815 5.2. Informacje o procedurze przeprowadzenia i konsultacji Strategicznej Oceny Ârodowiskowej . . 2817 5.3. Analiza i ocena skutków Êrodowiskowych . . . . . . . . . . . . . . . . . 2817 5.4. Wnioski i rekomendacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2818 5.5. Zalecenia realizacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2819 5.6. Sposób wykorzystania rekomendacji zawartych w Prognozie oraz sugestii Ministra Ârodowiska oraz G∏ównego Inspektora Sanitarnego w Programie Operacyjnym . . . . . . . . . . . 2819 5.7. Monitoring aspektów Êrodowiskowych zwiàzanych z wdra˝aniem Programu Operacyjnego . . 2820 6. Równouprawnienie p∏ci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2821 IV. STRATEGIA NA POZIOMIE PROGRAMU OPERACYJNEGO WED¸UG SKUTKÓW I WSKAèNIKÓW REALIZACJI. KALENDARZ I CELE POÂREDNIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2821 ww w. 1. Ogólne cele Programu Operacyjnego: strategiczna wizja sektora rybackiego w Polsce . . . . . 2822 2. Szczegó∏owe cele do osiàgni´cia których zmierzajà priorytety Programu Operacyjnego . . . . . 2822 2.1. Cel ogólny 1. Poprawa konkurencyjnoÊci i zrównowa˝enia podstawowego sektora rybackiego . . 2824 2.1.1. Dostosowanie polskiej floty ba∏tyckiej do dost´pnych zasobów wraz z towarzyszàcymi dzia∏aniami spo∏eczno-ekonomicznymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2824 2.1.2. Zapewnienie zrównowa˝onego rozwoju w chowie i hodowli ryb oraz rybo∏ówstwie Êródlàdowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2824 2.1.3. Poprawa infrastruktury w portach, przystaniach i miejscach wy∏adunku . . . . . . 2824 2.2. Cel ogólny 2. Zwi´kszenie i rozwój potencja∏u rynkowego sektora rybackiego . . . . . . 2824 2.2.1. Wsparcie ulepszenia i modernizacji przemys∏u przetwórczego . . . . . . . . . 2824 2.2.2. Zapewnienie poda˝y i obrót produktami rybnymi . . . . . . . . . . . . . 2825 2.2.3. Wzrost spo˝ycia produktów rybnych w Polsce . . . . . . . . . . . . . . 2825 2.3. Cel ogólny 3. Propagowanie zrównowa˝onego rozwoju oraz poprawa jakoÊci ˝ycia i stanu Êrodowiska na obszarach rybackich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2825 2.3.1. Poprawa ochrony i rozwój fauny i flory wodnej . . . . . . . . . . . . . . 2825 2.3.2. Wsparcie ustanawiania Lokalnych Grup Rybackich oraz tworzenie i wdra˝anie Lokalnych Strategii Rozwoju Obszarów Rybackich . . . . . . . . . . . . . . . . . 2825 2.3.3. Wdra˝anie Lokalnych Strategii Rozwoju Obszarów Rybackich . . . . . . . . . 2825 2.3.4. Podejmowanie projektów wspó∏pracy . . . . . . . . . . . . . . . . 2826 2.3.5. Wsparcie budowania sieci grup rybackich . . . . . . . . . . . . . . . 2826 2.4. Cel ogólny 4. Wdro˝enie skutecznego sposobu zarzàdzania i kontroli PO oraz poprawa ogólnego potencja∏u administracyjnego do wdra˝ania WPR . . . . . . . . . . . . . . . 2826 3. Kalendarz i cele poÊrednie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2826 V. PODSUMOWANIE OCENY EX ANTE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2828 . . . . . . . . . . . . . . . 2828 SpójnoÊç i uzasadnienie wybranych osi priorytetowych . . . . . . . . . . . . . . . 2828 1. O PRIORYTETOWA 1. ÂRODKI NA RZECZ DOSTOSOWANIA FLOTY RYBACKIEJ . Ârodek 1.1. Pomoc publiczna z tytu∏u trwa∏ego zaprzestania dzia∏alnoÊci po∏owowej . . . . . . . . . . 2831 . 2832 VI. OSIE PRIORYTETOWE PROGRAMU OPERACYJNEGO . Monitor Polski Nr 51 — 2794 — Poz. 739 go v. p l Ârodek 1.2. Pomoc publiczna z tytu∏u tymczasowego zaprzestania dzia∏alnoÊci po∏owowej . . . . 2833 Ârodek 1.3. Inwestycje na statkach rybackich i selektywnoÊç . . . . . . . . . . . . . 2833 Ârodek 1.4. Rybactwo przybrze˝ne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2834 Ârodek 1.5. Rekompensaty spo∏eczno-gospodarcze w celu zarzàdzania krajowà flotà rybackà . . . 2834 2. O PRIORYTETOWA 2. AKWAKULTURA, RYBO¸ÓWSTWO ÂRÓDLÑDOWE, PRZETWÓRSTWO I OBRÓT PRODUKTAMI RYBO¸ÓWSTWA I AKWAKULTURY . . . . . . . . . . . . . . . . 2835 Ârodek 2.1. Inwestycje w chów i hodowl´ ryb . . . . . . . . . . . . . . . . . 2837 Ârodek 2.2. Dzia∏ania wodno-Êrodowiskowe . . . . . . . . . . . . . . . . . 2838 Ârodek 2.3. Ârodki na rzecz zdrowia zwierzàt . . . . . . . . . . . . . . . . . 2839 Ârodek 2.4. Rybo∏ówstwo Êródlàdowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2839 Ârodek 2.5. Inwestycje w zakresie przetwórstwa i obrotu . . . . . . . . . . . . . . 2839 3. O PRIORYTETOWA 3. ÂRODKI S¸U˚ÑCE WSPÓLNEMU INTERESOWI . . . . . . . . . 2840 Ârodek 3.1. Dzia∏ania wspólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2842 Ârodek 3.2. Ochrona i rozwój fauny i flory wodnej . . . . . . . . . . . . . . . . 2842 Ârodek 3.3. Inwestycje w portach rybackich, miejscach wy∏adunku i przystaniach . . . . . . . 2842 Ârodek 3.4. Rozwój nowych rynków i kampanie promocyjne . . . . . . . . . . . . . 2843 Ârodek 3.5. Projekty pilota˝owe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2843 Ârodek 3.6. Modyfikacja w celu zmiany przeznaczenia statków rybackich . . . . . . . . . 2844 4. O PRIORYTETOWA 4. ZRÓWNOWA˚ONY ROZWÓJ OBSZARÓW ZALE˚NYCH OD RYBACTWA . . 2844 Ârodek 4.1. Rozwój obszarów zale˝nych od rybactwa . . . . . . . . . . . . . . . 2848 Ârodek 4.2. Wsparcie na rzecz wspó∏pracy mi´dzyregionalnej i mi´dzynarodowej . . . . . . 2850 5. O PRIORYTETOWA 5. POMOC TECHNICZNA . . . . . . . . . . . . . . . . . 2850 Ârodek 5.1. Pomoc techniczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2850 VII. Plan finansowy Programu Operacyjnego. Podzia∏ Êrodków finansowych . . . . . . . . . . 2851 VIII. SYSTEM REALIZACJI PROGRAMU OPERACYJNEGO . . . . . . . . . . 2852 . . . . . . w. rcl . 1. Zasady i procedury zarzàdzania i wdra˝ania . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2852 1.1. Funkcje Instytucji Zarzàdzajàcej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2852 1.2. Instytucje PoÊredniczàce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2853 1.3. Instytucja Certyfikujàca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2853 1.4. Instytucja Audytowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2854 2. System wdra˝ania Programu Operacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2855 3. Organ w∏aÊciwy do otrzymywania p∏atnoÊci pochodzàcych z Komisji oraz organy odpowiedzialne za dokonywanie p∏atnoÊci na rzecz beneficjentów . . . . . . . . . . . . . . . . . 2855 4. Opis procedur w zakresie uruchamiania i obiegu przep∏ywów finansowych w celu zapewnienia ich przejrzystoÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2856 5. Opis systemu monitorowania i oceny oraz sk∏ad Komitetu Monitorujàcego . . . . . . . . 2859 6. Zapewnienie koordynacji pomi´dzy programami operacyjnymi realizowanymi w ramach NSRO a programami operacyjnymi wspó∏finansowanymi przez EFRROW i EFR . . . . . . . . . . . 2859 7. Wymiana danych w formie elektronicznej mi´dzy Komisjà a Polskà w celu spe∏nienia wymagaƒ oraz w celu zarzàdzania, monitorowania i oceny . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2860 8. Wyznaczenie partnerów o których mowa w art. 8 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006 i wyniki ich wspó∏pracy. Lista partnerów z którymi przeprowadzono konsultacje oraz streszczenie wyników konsultacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2860 9. Elementy majàce na celu zapewnienie informacji na temat Programu Operacyjnego i jego promocji zgodnie z art. 28 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006 . . . . . . . . . . . . . . 2861 9.1. Dzia∏ania skierowane do ogó∏u spo∏eczeƒstwa . . . . . . . . . . . . . . . . 2861 9.2. Dzia∏ania skierowane do potencjalnych beneficjentów . . . . . . . . . . . . . 2862 9.3. Finansowanie dzia∏aƒ z zakresu informacji i promocji . . . . . . . . . . . . . . 2862 9.4. Instytucje odpowiedzialne za wdra˝anie zadaƒ z zakresu informacji i promocji oraz ich monitoring 2862 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2863 SPIS TABEL I WYKRESÓW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2867 ww Za∏àczniki do Programu Operacyjnego . . Monitor Polski Nr 51 — 2795 — Poz. 739 SPIS SKRÓTÓW U˚YWANYCH W PROGRAMIE OPERACYJNYM ARiMR — Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa — Europejski Fundusz Rybacki GUS — G∏ówny Urzàd Statystyczny IA — Instytucja Audytowa IC — Instytucja Certyfikujàca IK — Instytucja Koordynujàca (NSRO), w∏aÊciwa do spraw komunikacji i promocji IP — Instytucja PoÊredniczàca IR — Instytut Rybactwa Âródlàdowego IZ — Instytucja Zarzàdzajàca MF — Ministerstwo Finansów MIR — Morski Instytut Rybacki go v. p l EFR MRiRW — Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi NSRO — Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007—2013 — Program Operacyjny „Zrównowa˝ony rozwój sektora rybo∏ówstwa i nadbrze˝nych obszarów rybackich 2007—2013” SPO — Sektorowy Program Operacyjny „Rybo∏ówstwo i przetwórstwo ryb 2004—2006” SRR — Strategia Rozwoju Rybo∏ówstwa 2007—2013 SW — Samorzàd województwa ww w. rcl . PO — 2796 — Program Operacyjny „Zrównowa˝ony rozwój sektora rybo∏ówstwa i nadbrze˝nych obszarów rybackich 2007—2013” II. KWALIFIKOWALNOÂå GEOGRAFICZNA Ca∏y obszar Rzeczypospolitej Polskiej obj´ty jest celem „konwergencja”, stosownie do przepisów rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiajàcego przepisy ogólne dotyczàce Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Spo∏ecznego oraz Funduszu SpójnoÊci i uchylajàcego rozporzàdzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz. Urz. UE L 210 z 31.07.2006, str. 25, z póên. zm.). W 2003 r. polski sektor rybacki zatrudnia∏ 19 923 osoby, w tym 10 220 (51 %) m´˝czyzn i 9703 (49 %) kobiet (êród∏o: Eurostat). 1.1. Rybo∏ówstwo morskie W kwietniu 2008 r. Polska przyj´∏a Krajowy Plan Restrukturyzacji Floty Ba∏tyckiej, którego celem jest zrównowa˝ona eksploatacja zasobów rybackich Morza Ba∏tyckiego przez flot´ ba∏tyckà. 1.1.1. Stan zasobów ryb w Morzu Ba∏tyckim i prognoza na okres do 2013 r. go Z tego powodu, a tak˝e w celu maksymalnej absorpcji Êrodków finansowych, równie˝ Polska zdecydowa∏a si´ na zastosowanie 75 % wspó∏czynnika wspó∏finansowania we wszystkich osiach priorytetowych Programu Operacyjnego. nie wód (retencja) jest zadaniem strategicznym. Sytuacja ta stwarza mo˝liwoÊç rozwoju rybactwa Êródlàdowego. Polski sektor rybacki stanowi 0,07 % PKB, jednak˝e ma ogromny wp∏yw na ˝ycie spo∏eczno-gospodarcze trzech nadmorskich województw. Udzia∏ produktów rybnych w eksporcie stanowi 10 % ca∏ego eksportu ˝ywnoÊci. l I. OFICJALNY TYTU¸ Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 III. ANALIZA SEKTORA RYBACKIEGO W POLSCE A. Wschodnioba∏tyckie stado dorsza WielkoÊç tej ∏awicy osiàgn´∏a szczyt w póênych latach 70. i wczesnych 80. Od tamtej pory ∏awica systematycznie zmniejsza∏a si´ i od koƒca lat 80. pozostaje na niskim poziomie. Mi´dzy 2002 i 2006 r. biomasa stad rozrodczych spad∏a do 70-—80 tys. ton i stanowi∏a tylko 1/8 masy z wczesnych lat 80. Obfite pokolenie 2003 r. zwi´kszy∏o t´ biomas´ do oko∏o 100 tys. ton w 2007 r. i powinna ona pozostawaç na tym poziomie w latach 2008—2009, o ile nie zwi´kszy si´ obecna intensywnoÊç po∏owów. ÂmiertelnoÊç po∏owowa na przestrzeni ostatnich 7 lat zwykle przekracza∏a lub by∏a bliska 1. rcl . 1. Ogólny opis sektora rybo∏ówstwa i akwakultury w Polsce oraz analiza uwarunkowaƒ krajowych i lokalnych Studium naukowe przygotowane przez ICES okreÊli∏o stan g∏ównych zasobów ryb w kilku segmentach, które przedstawione sà poni˝ej. Powierzchnia Rzeczypospolitej Polskiej wynosi 312,7 tys. km2, a liczba mieszkaƒców 38 174 tys. (GUS Rocznik Statystyczny z 2006 r., dane za 2005 r.). Administracyjnie Polska podzielona jest na 16 województw (NUTS II). Strefa przybrze˝na Morza Ba∏tyckiego obejmuje 36 gmin (NUTS V) na terenie 18 powiatów (NUTS IV) w trzech województwach: pomorskim, zachodniopomorskim, a tak˝e cz´Êciowo warmiƒsko-mazurskim (cz´Êç Zalewu WiÊlanego). D∏ugoÊç polskiego wybrze˝a wynosi 528 km. w. Na polskim wybrze˝u znajdujà si´ 74 porty i przystanie rybackie. Powierzchnia morza terytorialnego wynosi 8682 km2. Morze Ba∏tyckie jest akwenem ma∏o zasolonym, w którym Êrednie zasolenie zmniejsza si´ w miar´ oddalania od cieÊnin duƒskich. ww Wi´kszoÊç polskich rzek nale˝y do zlewni Morza Ba∏tyckiego. W g∏ównej mierze nale˝à one do dorzecza Wis∏y i Odry (89,9 %). Pozosta∏e to dorzecza uchodzàcych bezpoÊrednio do Morza Ba∏tyckiego rzek przep∏ywajàcych przez pojezierza: Pomorskie i Mazurskie (9,8 %). System wodny w Polsce charakteryzuje si´ niewielkà liczbà zbiorników zaporowych. ¸àczna pojemnoÊç 140 wi´kszych zbiorników wynosi oko∏o 2,8 km3, stanowiàc zaledwie 5 % obj´toÊci wody rocznie odp∏ywajàcej z obszaru kraju. Wi´kszoÊç zbiorników zaporowych znajduje si´ w po∏udniowej Polsce. Polska jest krajem o stosunkowo du˝ej liczbie jezior. Jezior wi´kszych ni˝ 1 ha jest 7081, a ich ∏àczna powierzchnia wynosi oko∏o 281 tys. ha, stanowiàc w przybli˝eniu 1 % obszaru kraju. Polska znajduje si´ dopiero na 20 miejscu w Europie pod wzgl´dem iloÊci wody przypadajàcej na 1 mieszkaƒca, dlatego dla Rzeczypospolitej Polskiej zatrzyma- Konkludujàc, zasoby dorsza majà „ograniczonà zdolnoÊç odbudowy” i sà „eksploatowane w sposób niezrównowa˝ony”. B. Stado Êledzia wiosennego Polskie rybo∏ówstwo eksploatuje t´ ∏awic´ w regionie wschodniego Ba∏tyku (podobszary 22—24). Ocena wielkoÊci ∏awicy Êledzia utrudniona jest przez migracje tych ryb i wynikajàcà z nich interakcj´ ∏awicy ba∏tyckiej z Morzem Pó∏nocnym. Gdy Êledzie wiosenne z zachodniego Ba∏tyku osiàgajà wiek ponad roku migrujà na ˝erowiska Kattegatu i Skagerraku; gdy osiàgajà 2 lata wracajà na tarliska w Morzu Pó∏nocnym. Biomasa stad rozrodczych Êledzia wiosennego spad∏a z poziomu 300 tys. ton w latach 1991—1992 do 110—130 tys. ton w latach 1998—2000. W ostatnich latach wykaza∏a pewnà odbudow´ i w 2006 r. oceniana by∏a na 185 tys. ton. ÂmiertelnoÊç po∏owowa oscylowa∏a w granicach 0,4—0,8, z wy˝szymi wartoÊciami w po∏owie lat 90., podczas gdy w ostatnich dwóch latach wynosi∏a oko∏o 0,5. JeÊli w latach 2007—2008 Êrednia ÊmiertelnoÊç po∏owowa pozostanie na poziomie z 2006 r., po∏owy Êle- — 2797 — Na 2008 r. ICES zaleca zmniejszenie intensywnoÊci po∏owów o 20 % — równa∏oby si´ to 71 tys. ton po∏owów. Oko∏o 35 tys. ton z tej kwoty mog∏oby byç z∏owione w podobszarach 22—24. C. Ârodkowoba∏tyckie stado Êledzia Po∏owy Êledzia systematycznie spada∏y na przestrzeni ostatnich 30 lat. W latach 2004 i 2005 z∏owiono tylko 92—93 tys. ton Êledzia, w porównaniu do wieloletniej Êredniej w wysokoÊci 230 tys. ton. W 2006 r. po∏owy wzros∏y do poziomu 110 tys. ton, z czego 17 tys. ton z∏owi∏a flota polska. Uwa˝a si´, ˝e zasoby „eksploatowane sà w sposób zrównowa˝ony”. Od 1999 r. w zasadzie nie przekracza∏a progowej wartoÊci 0,4, a w 2006 r. spad∏a do 0,3. Zasoby majà „pe∏nà zdolnoÊç odbudowy”, ale „eksploatowane sà w sposób niezrównowa˝ony”. JeÊli utrzyma si´ obecna ÊmiertelnoÊç po∏owowa, po∏owy w 2008 r. wyniosà 330 tys. ton, a biomasa stada rozrodczego pozostanie na poziomie 1,2 mln ton w 2009 r. ICES zaleca, by w 2008 r. nie przekroczyç ÊmiertelnoÊci po∏owowej 0,40, co odpowiada 432 tys. ton po∏owów. Dlatego te˝ obecna intensywnoÊç eksploatacji mo˝e byç zwi´kszona o oko∏o 30 %. W cz´Êci po∏owów szprota jako przy∏ów pojawia si´ Êledê. Nale˝y zwróciç uwag´, by nie przekroczyç zalecanych kwot Êledziowych przy wdra˝aniu kwot na szprota. go Na przestrzeni ostatnich 30 lat biomasa stada rozrodczego spad∏a z 1,8—1,6 mln ton w po∏owie lat 70. do oko∏o 390 tys. ton w 2001 r. Spadek biomasy spowodowany by∏ g∏ównie spadkiem masy pojedynczych sztuk, która obni˝y∏a si´ o 50—60 % w latach 80. i 90. W 1998 r. ten trend zosta∏ zahamowany i masa pojedynczej sztuki wzros∏a o oko∏o 12 %1). W ostatnich kilku latach biomasa wzrasta∏a i w 2007 r. osiàgn´∏a wielkoÊç 980 tys. ton. 1,8 mln ton w po∏owie lat 90. Od tego czasu biomasa stada zmienia∏a si´, pozostajàc na doÊç wysokim poziomie. W 2007 r. biomasa stada rozrodczego wynios∏a oko∏o 1,2 mln ton. W latach 90. ÊmiertelnoÊç po∏owowa wzros∏a do 0,3—0,5 z poprzednich 0,1. l dzia w 2008 r. wyniosà 86 tys. ton, a biomasa ∏awicy spadnie do 135 tys. ton w 2009 r. Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 E. Stado ∏ososia w podobszarach 22—31 Udzia∏ naturalnie rozmna˝ajàcego si´ ∏ososia wzrós∏ w stosunku do ∏ososia hodowlanego. W 2006 r. wy∏adunki ∏ososia oceniano na 242 tys. sztuk, w porównaniu z 341 tys. sztuk w 2005 r. Zasoby naturalnie rozmna˝ajàcego si´ ∏ososia sà dobre w du˝ych rzekach, ale s∏abe w wielu rzekach ma∏ych2). W ostatnich latach zaobserwowano wysokà ÊmiertelnoÊç smoltów po ich migracji do morza. ICES zaleca, by po∏owy nie przekroczy∏y 194 tys. ton; odpowiada to progowi ÊmiertelnoÊci po∏owowej o wartoÊci 0,19, dlatego te˝ obecna intensywnoÊç eksploatacji mo˝e zostaç zwi´kszona o ponad 60 %. Wnioski w. rcl . Odbudowa tego zasobu pozostawa∏a na stosunkowo stabilnym poziomie od koƒca lat 80., choç w latach 1974—1987 by∏a na poziomie o 40 % ni˝szym. ÂmiertelnoÊç po∏owowa wzrasta∏a i w 2000 r. dosz∏a do oko∏o 0,4, ale ostatnio obni˝y∏a si´, by osiàgnàç 0,12—0,13. Przy obecnym poziomie ÊmiertelnoÊci po∏owowej biomasa stada rozrodczego nieznacznie przekroczy milion ton w latach 2008—2009, a po∏owy w 2008 r. wyniosà prawie 130 tys. ton. D. Stado szprota w Morzu Ba∏tyckim ww W 2006 r. po∏owy szprota wynios∏y 352 tys. ton — spadek o 50 tys. ton w porównaniu do 2005 r. i o 180 tys. ton w porównaniu do rekordowych po∏owów z 1997 r. Spadek po∏owów pomi´dzy 1998 i 2003 r. spowodowany by∏ obni˝kà TAC i spadajàcà biomasà ∏awicy. W 2006 r. polskie jednostki rybackie z∏owi∏y 54 tys. ton, 25 % obni˝ka w porównaniu z 2005 r., spowodowana g∏ównie z∏omowaniem cz´Êci floty szprotowej. W latach 90. pojawi∏o si´ szereg obfitych populacji szprota. Doprowadzi∏o to do rekordowego wzrostu biomasy stada zarodowego, która wynios∏a oko∏o ——————— 1) Szacunek odnoszàcy si´ do zasobów, sk∏adajàcy si´ z licz- by populacji ró˝niàcych si´ od siebie parametrami biologicznymi oraz miejscem ˝erowania. Dodatkowo migruje tu zachodnie stado Êledzi ba∏tyckich. Z powodu niewystarczajàcych danych, umo˝liwiajàcych szacunek poszczególnych populacji tworzàcych stado, ICES uznaje stado Êledzi wyst´pujàce w podregionach 25—29 i 32 jako jeden szacunkowy region. W 2008 r. ICES zaleca obni˝enie po∏owów i nak∏adu po∏owowego we wszystkich typach rybactwa, ale nie wspomina o konkretnym TAC. Stan wschodnioba∏tyckiego stada dorsza jest z∏y i raczej nie nale˝y spodziewaç si´ szybkiej odbudowy zasobów przy intensywnej ich eksploatacji, pomimo licznego pokolenia z 2003 r. i prawdopodobnie z 2004 r. Obecny stan Êrodowiskowy Morza Ba∏tyckiego sprzyja wysokim zasobom szprota, ale nie sprzyja dorszowi. Stado szprota jest doÊç intensywnie eksploatowane, zarówno po∏owy, jak i biomasa stada rozrodczego, opierajà si´ o dwa pokolenia. JeÊli pojawià si´ dwa lub trzy nieliczne pokolenia zasoby mogà si´ za∏amaç. Nie zdarzy∏o si´ to w ostatnich 20 latach; zwykle po nielicznym pokoleniu nast´powa∏o bardzo obfite. W kontekÊcie niskich zasobów dorsza przyczynia∏o si´ to do dobrych zasobów i po∏owów szprota. Po spadku do bardzo niskiego poziomu w koƒcu lat 90., stado Êledzia odbudowuje si´ i obecnie jest bliskie wielkoÊci przeci´tnej. ——————— 2) Ambitny plan uprzedniej Komisji Ba∏tyckiej, przewidujàcy produkcj´ ∏ososi w ka˝dej z rzek uznanych za ∏ososiowà na poziomie 50 % ich potencja∏u, nie b´dzie wprowadzony w ˝ycie. — 2798 — 1.1.2. Stan floty i po∏owów Poz. 739 stwo ryb 2004—2006, flota polska zosta∏a zredukowana. W czerwcu 2008 r. polska flota rybacka posiada∏a w sumie 861 jednostek o ∏àcznym tona˝u 29 833,29 GT i mocy 96 239,7 kW. ww w. rcl . go v. p Polska flota dzieli si´ na dwa podstawowe segmenty: flot´ ba∏tyckà (która stanowi przewa˝ajàcà cz´Êç floty) oraz flot´ dalekomorskà. W ostatnich latach, w zwiàzku z realizacjà SPO Rybo∏ówstwo i przetwór- l Monitor Polski Nr 51 — 2799 — Poz. 739 go v. p l Monitor Polski Nr 51 èród∏o powy˝szych trzech tabel: Rejestr Statków Rybackich Wspólnoty rcl . Na koniec 2007 r. podzia∏ wed∏ug segmentów by∏ nast´pujàcy: w. Tabela 1. Struktura polskiej floty rybackiej na koniec 2007 r. w podziale na d∏ugoÊç jednostek i rodzaj stosowanych narz´dzi po∏owowych 1) W 2004 r. ∏àcznie ze statkami 24—40 prowadzàcymi po∏owy netami (20 jednostek). 2) ¸àcznie ze statkami nieaktywnymi. ww Klasyfikacja stosowana do celów statystycznych zgodnie z metodologià zawartà w rozporzàdzeniu Komisji (WE) nr 1639/2001 z dnia 25 lipca 2001 r. ustanawiajàcym minimalne i rozszerzone programy wspólnotowe w zakresie zbierania danych w sektorze rybo∏ówstwa oraz ustanawiajàcym szczegó∏owe zasady stosowania rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1543/2000 (Dz. Urz. WE L 222 z 17.08.2001, str. 53, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 4, t. 5, str. 161, z póên. zm.) èród∏o: MIR — 2800 — a) Stan floty Od momentu wstàpienia Polski do Unii Europejskiej polska ba∏tycka flota rybacka zosta∏a znacznie zmniejszona, zarówno pod wzgl´dem iloÊci, jak i tona˝u jednostek rybackich. Pod koniec grudnia 2007 r. ba∏tycka flota rybacka liczy∏a 866 jednostek o ∏àcznym tona˝u 21 234 GT i mocy 86 617 kW. Âredni wiek floty wynosi∏ 26,7 lat. Zmniejszenie floty wynika∏o g∏ównie z realizacji SPO Rybo∏ówstwo i przetwórstwo ryb 2004—2006, w ra- mach którego na znacznà skal´ przeprowadzone zosta∏o z∏omowanie jednostek rybackich. W latach 2005—2007 z u˝yciem pomocy publicznej wycofano 404 statki rybackie o tona˝u 15,8 tys. GT oraz mocy 53,4 tys. kW prowadzàce po∏owy na Morzu Ba∏tyckim. Stosunkowo najwi´ksza skala redukcji dotyczy∏a trawlerów dennych o d∏ugoÊci 24—40 m (VL2440 DTS)3). Segment ten zmniejszy∏ si´ o 58 %, wycofano 43 jednostki o ∏àcznym tona˝u 4408 GT. Segment trawlerów dennych o d∏ugoÊci 12—24 m (VL1224DTS) zosta∏ zmniejszony o 35 %, wycofano 49 jednostek o ∏àcznym tona˝u 2080 GT. l A. Ba∏tycka flota rybacka Poz. 739 go Tabela 2. Stan rybackiej floty ba∏tyckiej w latach 2004 i 2007 v. p Monitor Polski Nr 51 èród∏o: MIR rcl . 1) W 2004 r. ∏àcznie ze statkami 24—40 prowadzàcymi po∏owy netami (20 jednostek); 2) ¸àcznie ze statkami nieaktywnymi. ww w. Wykres 1. Zmiana iloÊci i tona˝u jednostek w poszczególnych segmentach mi´dzy 2004 i 2007 r. b) Po∏owy floty ba∏tyckiej Podstawowymi gatunkami ryb po∏awianymi przez polskich rybaków w Morzu Ba∏tyckim sà: dorsz, ∏osoÊ, Êledê, szprot i troç. W 2007 r. po∏owy tych gatunków stanowi∏y ponad 90 % ca∏oÊci polskich po∏owów w Morzu Ba∏tyckim. Rybami najbardziej wartoÊciowymi gospodarczo sà dorsz i ∏osoÊ. ——————— 3) Zmiany w liczbie statków w poszczególnych segmentach sà tak˝e rezultatem przenoszenia statków pomi´dzy segmenta- mi. Statek by∏ przypisany do konkretnego segmentu w oparciu o liczb´ dni po∏owowych dla odpowiedniego narz´dzia po∏owowego w danym roku. Zgodnie z metodologià zawartà w rozporzàdzeniu Komisji (WE) nr 1639/2001. Monitor Polski Nr 51 — 2801 — Poz. 739 go v. p l Tabela 3. Po∏owy ba∏tyckie wed∏ug g∏ównych gatunków ryb (w tonach) èród∏o: Wyliczenia w∏asne w oparciu o dane MIR i MRiRW oraz KE c) Po∏owy wed∏ug typu jednostek floty ba∏tyckiej w. èród∏o: MIR rcl . Tabela 4. Po∏owy wybranych gatunków ryb wed∏ug segmentów jednostek (w tonach), 2007 ww Segment trawlerów dennych o d∏ugoÊci 24—40 m (VL2440 DTS) prowadzi po∏owy wielogatunkowe, z dominujàcym udzia∏em ryb pelagicznych (Êledzi i szprotów — 47 % w 2007 r.), ale równie˝ znaczàcym udzia∏em ryb dennych — dorszy (27 %) oraz flàder (25 %). Wi´kszoÊç nak∏adu po∏owowego tych statków, liczonego w dniach, ukierunkowana jest jednak na po∏owy dorszy (ponad 70 % w 2004 r. i oko∏o 60 % w 2007 r.). W strukturze po∏owów segmentu trawlerów dennych 12—24-metrowych (VL1224 DTS) dominujàcy udzia∏ w 2004 r. mia∏y dorsze (40 %) oraz stornie (28 %). W 2007 r. udzia∏ po∏owów dorszy nieco zmala∏ i wyniós∏ 35 %, na rzecz wi´kszego udzia∏u ryb p∏askich (38 %). Znacznie bardziej uzale˝nione od po∏owów dorszy sà kolejne dwa segmenty statków, tj. statki o d∏ugoÊci 12—24 metrów prowadzàce po∏owy sieciami stawnymi (VL1224 DFN), gdzie dorsze stanowià 65 % wielkoÊci po∏owów (2007) oraz statki 12—24-metrowe prowadzàce po∏owy przy u˝yciu haków (VL1224 HOK), gdzie dorsze stanowià oko∏o 90 % z∏owionych ryb (2007). Majàc na uwadze powy˝sze, redukcja potencja∏u floty rybackiej powinna byç ukierunkowana na trzy segmenty statków, które majà najwy˝szy udzia∏ dorszy w po∏owach, to jest na segment trawlerów dennych 12—24-metrowych (VL1224 DTS), segment statków o d∏ugoÊci 12—24 metrów prowadzàcych po∏owy sieciami stawnymi (VL1224 DFN) oraz segment statków 12—24-metrowych prowadzàcych po∏owy przy u˝yciu haków (VL1224 HOK). Jednym z najwa˝niejszych dzia∏aƒ majàcych na celu dostosowanie polskiej floty do obecnych warunków, obok z∏omowania jednostek koncentrujàcych si´ na po∏owach dorsza, jest modernizacja statków po∏awiajàcych gatunki pelagiczne, takie jak Êledê i szprot. Jednym z g∏ównych celów modernizacji powinno byç w szczególnoÊci przestawienie si´ z tradycyjnego systemu sch∏adzania w skrzynkach z lodem na rzecz systemów sch∏adzania ozi´bionà wodà morskà. — 2802 — WartoÊç wy∏adunków po∏owów ba∏tyckich w 2006 r. wynios∏a 164 mln z∏ (42 mln euro), 5 % wi´cej ni˝ wartoÊç po∏owów w 2005 r. WartoÊç dodana brutto (GVA) rybo∏ówstwa ba∏tyckiego w 2006 r. wynios∏a 74 mln z∏ (19 mln euro), 38 % wi´cej ni˝ w 2005 r. Ta zwi´kszona wydajnoÊç by∏a szczególnie zauwa˝alna w segmencie trawlerów pelagicznych (VL2440PTS), gdzie wartoÊç dodana wzros∏a w 2006 r. ponad dwukrotnie. By∏o to wynikiem wy˝szych limitów po∏owowych otrzy- manych przez te jednostki w 2006 r. oraz wzrostem cen ryb pelagicznych, szczególnie szprota przeznaczonego na màczk´ rybnà. Inne segmenty, przede wszystkim segmenty wi´kszych jednostek, równie˝ poprawi∏y swoje wyniki ekonomiczne, jednak wartoÊç dodana na pracownika w wi´kszoÊci segmentów pozosta∏a na bardzo niskim poziomie (6—8 tys. euro). Wyjàtkiem by∏y trawlery pelagiczne, z trzykrotnie wy˝szà wartoÊcià GVA na osob´. Poprawi∏y si´ równie˝ przep∏ywy gotówkowe brutto, które zwi´kszy∏y potencja∏ sektora do wype∏niania zobowiàzaƒ finansowych. l d) WartoÊç wy∏adunków Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 èród∏o: MIR rcl . go Tabela 5. WartoÊç dodana brutto (GVA) i przep∏ywy gotówkowe brutto (GCF) floty ba∏tyckiej (w EUR), 2005—2006 ww w. Wykres 2. WartoÊç dodana na osob´ zatrudnionà w rybo∏ówstwie ba∏tyckim, 2004—2006 èród∏o: MIR B. Flota dalekomorska Obecnie polska flota dalekomorska sk∏ada si´ z czterech jednostek. Tona˝ i moc tych jednostek wynosi odpowiednio 21 276 GT i 18 415 kW. Statki dalekomorskie rozwin´∏y technologi´ po∏owu kryla, który cieszy si´ du˝ym uznaniem na rynkach zagranicznych. Ponadto Polska w pe∏ni opanowa∏a technologi´ przetwórstwa i posiada patenty na produkcj´ mi´sa z kryla, co pozwala na osiàgni´cie wysokiej — 2803 — Ryby bia∏e i pelagiczne po∏awiane sà w obszarach NAFO, NEAFC i Svalbard. Wzrastajàce w latach 2004—2006 po∏owy by∏y przede wszystkim wynikiem korzystnych wymian, jakie przedsi´biorstwa floty da- lekomorskiej zawiera∏y z partnerami z innych krajów Unii Europejskiej. W zwiàzku z post´pujàcà redukcjà dost´pnych kwot po∏owowych w tych obszarach, polska flota dalekomorska stan´∏a przed koniecznoÊcià restrukturyzacji swej dzia∏alnoÊci po∏owowej na Atlantyku Pó∏nocnym i przeniesienia ci´˝aru dzia∏alnoÊci na nowe ∏owiska Afryki Zachodniej i Pacyfiku Po∏udniowego, w oparciu o polskie prawa historyczne. W celu spe∏nienia tych potrzeb i zapewnienia ekonomicznej efektywnoÊci dzia∏aƒ niezb´dna jest restrukturyzacja floty. l jakoÊci produkcji i dobrej wartoÊci dodanej. W 2004 r. po∏owy floty dalekomorskiej (19 722 ton) koncentrowa∏y si´ g∏ównie na Atlantyku, z czego 45 % stanowi∏ kryl ∏owiony w Antarktyce. Jednak˝e udzia∏ po∏owów kryla zmala∏ do oko∏o 31 % z 25 591 ton z∏owionych w 2007 r. Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 rcl . go Tabela 6. Po∏owy floty dalekomorskiej wed∏ug gatunków (w tonach) èród∏o: MIR, a dla roku 2007 wyliczenia w∏asne oparte o dane MIR i MRiRW 1.1.3. Porty morskie, przystanie i miejsca wy∏adunku w. Polska posiada 74 wyznaczone porty, przystanie i miejsca wy∏adunku. Blisko po∏owa z nich to miejsca wy∏adunku po∏o˝one na pla˝ach. Zwykle sà one s∏abo wyposa˝one i wymagajà znaczàcych usprawnieƒ i modernizacji. ww SpoÊród polskich portów 7 zosta∏o wyznaczonych do wy∏adunku dorsza: W∏adys∏awowo, Jastarnia, Hel, Ustka, Dar∏owo, Ko∏obrzeg, Dziwnów (zob. mapka). Korzystajà z nich statki na których pok∏adzie znajdujà si´ dorsze w iloÊci wi´kszej ni˝ 750 kg ˝ywej wagi. 10 portów rybackich ma szczególne znaczenie dla statków rybackich. Sà nimi: 1) Wybrze˝e Zachodnie: ÂwinoujÊcie, Dziwnów; 2) Wybrze˝e Ârodkowe: Ko∏obrzeg, Dar∏owo, Ustka, ¸eba; 3) Wybrze˝e Wschodnie: W∏adys∏awowo, Jastarnia, Hel, Gdynia. Pi´cioma najwa˝niejszymi portami, jeÊli chodzi o iloÊç wy∏adowywanej ryby, iloÊç obs∏ugiwanych kutrów rybackich i posiadajàcymi odpowiednie wyposa˝enie sà: Ko∏obrzeg, Dar∏owo, Ustka, W∏adys∏awowo i Hel. Flota dalekomorska obs∏ugiwana jest w portach zagranicznych. Polskie przedsi´biorstwa po∏owów dalekomorskich majà swoje siedziby w Gdyni i Warszawie. 89 % ogólnej iloÊci wy∏adunków dokonywane jest na Êrodkowym i wschodnim wybrze˝u, 74 % ogólnej iloÊci wy∏adunków dokonuje si´ w pi´ciu g∏ównych portach wymienionych wy˝ej. G∏´bokoÊci przy nabrze˝ach polskich portów wynoszà od 1,5 do 5 m. Dotyczy to zw∏aszcza portów zlokalizowanych na obu zalewach: Szczeciƒskim i WiÊlanym. Porty rybackie posiadajà wystarczajàcà d∏ugoÊç nabrze˝y, zapewniajàcà cumowanie i postój floty. Wiele z g∏ównych portów wymaga jednak powa˝nej poprawy jakoÊci infrastruktury i wyposa˝enia (dêwigi, ch∏odnie/mroênie i magazyny itd.). Porty rybackie sà coraz cz´Êciej wykorzystywane w celach turystyczno-rekreacyjnych. Dostarczajà ró˝nego rodzaju us∏ug sezonowych, takich jak transport pasa˝erski, sporty wodne, wycieczki, po∏owy rekreacyjne itd. Ma∏e porty i przystanie pla˝owe sà cz´Êcià obrazu kulturowego wybrze˝a Ba∏tyku, stanowiàc atrakcj´ turystycznà. Tabela ukazujàca wy∏adunki wed∏ug gatunków i portów — za∏àcznik nr 1 i 2 str. 2863 i 2864. ww l v. p go rcl . w. Lokalizacja najwa˝niejszych portów rybackich na polskim wybrze˝u. Monitor Polski Nr 51 — 2804 — Poz. 739 — 2805 — W Polsce istniejà cztery g∏ówne instytucje edukacyjno-naukowe prowadzàce dzia∏alnoÊç zwiàzanà ze szkoleniem przysz∏ych pracowników sektora rybackiego. Sà to m.in. Akademia Morska i Akademia Rolnicza w Szczecinie, Uniwersytet Warmiƒsko-Mazurski w Olsztynie i Uniwersytet Wroc∏awski. Dla sektora rybackiego instytucje te stanowià wa˝ne zaplecze szkoleniowe i naukowe. Istniejà równie˝ dwa g∏ówne instytuty badawcze: Morski Instytut Rybacki mieszczàcy si´ w Gdyni i Instytut Rybactwa Âródlàdowego w Olsztynie. 1.1.5. Zatrudnienie w rybo∏ówstwie morskim • unowoczeÊniç sprz´t po∏owowy w celu wi´kszej selektywnoÊci i wprowadziç metody po∏owowe bardziej przyjazne Êrodowisku. 1.1.6. Kryzys paliwowy i jego wp∏yw na gospodarczà kondycj´ polskiego rybo∏ówstwa Polski sektor rybo∏ówstwa stoi przed pog∏´biajàcym si´ kryzysem gospodarczym i spo∏ecznym. Mi´dzynarodowe ceny ropy naftowej wzros∏y ponad pi´ciokrotnie, z 20 USD za bary∏k´ w 2002 r. do ponad 130 USD za bary∏k´ w po∏owie maja 2008 r. W dalszym okresie nic nie wskazuje na zmian´ tego trendu. go Wed∏ug danych zebranych w zleconym przez Komisj´ Europejskà studium „Zatrudnienie w sektorze rybackim: bie˝àca sytuacja (FISH/2004/4)” w 2005 r. ∏àczne zatrudnienie w rybo∏ówstwie dalekomorskim wynosi∏o 3500 rybaków. Tendencja zaobserwowana w rybo∏ówstwie morskim wykazuje ostry spadek w porównaniu z 1995 r. (9400 zatrudnionych) i 2003 r. (4500 zatrudnionych). Spadek ten cz´Êciowo wyjaÊnia znaczàca redukcja polskiej floty dalekomorskiej. • zmodernizowaç infrastruktur´ portów wykorzystywanych przez rybaków do wy∏adunków, jak równie˝ wesprzeç t´ infrastruktur´ odpowiednim wyposa˝eniem i obiektami; l 1.1.4. Szkolnictwo wy˝sze i instytucje badawcze Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 Podsumowujàc, Polska powinna staraç si´, aby: Szacuje si´, ˝e w 2004 r. floty wspólnotowe wyda∏y na paliwo oko∏o 12—15 % wartoÊci wy∏adunków, przy cenach wahajàcych si´ od 0,25 do 0,38 euro za litr. Obecnie ceny paliw sà znaczàco wy˝sze. Przy obecnym poziomie cen koszty paliwa wynoszà oko∏o 30 % wspólnotowych wy∏adunków. rcl . • przyjàç i zatwierdziç Plan Dostosowania Nak∏adu Po∏owowego w celu restrukturyzacji floty ba∏tyckiej, w∏àczajàc w to wdro˝enie towarzyszàcych dzia∏aƒ spo∏eczno-gospodarczych; Wydaje si´ byç to problemem strukturalnym, gdy˝ ma∏o prawdopodobne jest, aby w przysz∏oÊci wysokie ceny paliw na trwa∏e znaczàco spad∏y. • zmodernizowaç polskà flot´ tak, by zwi´kszyç jej konkurencyjnoÊç i poprawiç warunki pracy, bezpieczeƒstwa oraz higieny; Polska nie uniknie kryzysu zwiàzanego z cenami paliw. Dla znaczàcej cz´Êci polskiej floty koszt paliwa ma wp∏yw na przychody i stanowi Êrednio ponad 35 % kosztów. Sytuacja ta nie jest nowoÊcià, ale niedawny gwa∏towny wzrost cen ma ogromny wp∏yw na rybo∏ówstwo. ww w. Tabela 7. Ewolucja kosztów paliwa w Polsce wed∏ug segmentów floty èród∏o: KE DG MARE Monitor Polski Nr 51 — 2806 — Poz. 739 go v. p l Szacunek relacji koszty paliwa/przychody w 2008 roku Z szacowanej powierzchni stawów wielkoÊci 70 tys. ha eksploatowanych jest tylko 50 tys. (70 %). Wed∏ug danych z powszechnego spisu rolnego z 2002 r. ponad 10 000 gospodarstw deklarowa∏o chów i hodowl´ ryb jako jeden z rodzajów dzia∏alnoÊci rolniczej, przy czym nie by∏a to ich g∏ówna dziedzina dzia∏alnoÊci. Gospodarstwa hodowlane zlokalizowane sà w ró˝nych regionach ca∏ego kraju. W wi´kszoÊci przypadków ryby hodowane sà w stawach, których jakoÊç i iloÊç istotnie ogranicza rodzaj i wielkoÊç produkcji ryb. rcl . Szacunek kosztów paliwa wyra˝onych jako cz´Êç przychodu wykazuje, ˝e segmenty najbardziej dotkni´te kryzysem to te, które u˝ywajà sprz´tu ciàgnionego (np. trawlery), wyposa˝one zwykle w silniki o du˝ej mocy. Nie jest to zaskakujàce, gdy˝ istnieje wiele empirycznych dowodów na to, ˝e w tej cz´Êci floty wyst´puje wysoki stopieƒ negatywnego powiàzania pomi´dzy rentownoÊcià a wyst´pujàcymi cenami paliw. W niektórych przypadkach koszty paliwa stanowià ponad 50 % wartoÊci wy∏adunków. W obecnych warunkach przedsi´biorstwa te nie majà mo˝liwoÊci pozostania ekonomicznie wydajnymi. Wi´ksza wydajnoÊç energetyczna mo˝e z∏agodziç problem cz´Êciowo, ale w wi´kszoÊci przypadków nie b´dzie to wystarczajàce. Wziàwszy pod uwag´ charakter dzia∏alnoÊci po∏owowej, skutki dla jednostek u˝ywajàcych sprz´tu biernego (np. pu∏apki, sieci skrzelowe, liny haczykowe) sà znacznie mniejsze. ww w. Wzrost cen paliw wymusza na sektorze po∏owowym ogromnà presj´, tym wi´kszà, ˝e flota rybacka ma mniej mo˝liwoÊci po∏owowych w porównaniu z czasami, kiedy dost´pne by∏y wi´ksze kwoty po∏owowe. Mo˝liwe, ˝e obecny Êwiatowy trend wysokich cen ropy naftowej i zjawisko zapaÊci rynków kredytowych b´dà nadal zmniejsza∏y zyski i p∏ynnoÊç finansowà operatorów. Obecnie majà miejsce pewne dzia∏ania dostosowawcze, w tym dobrowolne z∏omowanie jednostek oraz tendencja do stosowania metod po∏owowych, które wymagajà mniejszych iloÊci paliwa. W kontekÊcie wy˝ej opisanej sytuacji gospodarczej konieczne b´dzie równie˝ wprowadzenie dodatkowych dzia∏aƒ pomocowych, tj. inwestycji pozwalajàcych na zmniejszenie zu˝ycia paliwa przez statki rybackie, a tak˝e prace modernizacyjne na statkach. 1.2. Chów i hodowla ryb W Polsce chów i hodowla ryb obejmuje przede wszystkim gatunki ryb s∏odkowodnych. Chów i hodowla ryb morskich dotychczas nie by∏a przedmiotem dzia∏alnoÊci komercyjnej prowadzonej na du˝à skal´. Istniejà dwa g∏ówne typy dzia∏alnoÊci: produkcja s∏odkowodnych ryb ciep∏olubnych (karp) oraz s∏odkowodnych ryb zimnolubnych (g∏ównie pstràg t´czowy). Oko∏o 600 gospodarstw prowadzi chów i hodowl´ ryb w celu wprowadzenia ich na rynek, z czego 400 specjalizuje si´ w produkcji karpia. Pozosta∏e gospodarstwa prowadzà hodowl´ pstràga t´czowego. Wiele gospodarstw, dà˝àc do dywersyfikacji dzia∏alnoÊci, prowadzi chów i hodowl´ wi´cej ni˝ jednego gatunku ryb (np. lina, to∏pygi bia∏ej i pstrej, amura, jesiotra, pstràga potokowego, pstràga êródlanego, troci jeziorowej i w´drownej, ∏ososia atlantyckiego). Co roku na rynek krajowy dostarczane jest od 32,8 do 35 tys. ton hodowlanych ryb s∏odkowodnych (tab. 8). WielkoÊç rocznej produkcji uzale˝niona jest od wielu elementów, takich jak temperatura wody, wielkoÊç i miesi´czny rozk∏ad opadów, ekspozycja s∏oneczna stawu, koszt zakupu pasz, cena sprzeda˝y ryb, choroby ryb i wielkoÊç strat powodowanych przez zwierz´ta ˝ywiàce si´ rybami. Sytuacja epizootyczna powinna ulec poprawie dzi´ki wdro˝eniu programów przygotowywanych przez jednostki Inspekcji Weterynaryjnej dla ca∏ych obszarów na których hodowane sà ryby, majàcych na celu kontrol´ chorób ryb. Jednak skutecznoÊç dzia∏aƒ przyj´tych w ramach programów zale˝y od wyników wspó∏pracy pomi´dzy hodowcami a s∏u˝bami weterynaryjnymi. Dane dotyczàce zatrudnienia w gospodarstwach sà trudne do zgromadzenia, poniewa˝ wiele farm to przedsi´biorstwa rodzinne, a produkcja ma charakter sezonowy. Bioràc pod uwag´ strukturalny charakter bezrobocia na obszarach wiejskich, miejsca pracy w gospodarstwach sà bardzo wa˝ne dla lokalnych spo∏ecznoÊci i powinny byç wspierane. Od 2002 r. produkcja w sektorze chowu i hodowli ryb jest raczej stabilna, aczkolwiek wyraêne jest przestawienie produkcji z karpia na pstràga. Monitor Polski Nr 51 — 2807 — Poz. 739 v. p l Tabela 8. Produkcja ryb s∏odkowodnych w tys. ton (bez materia∏u zarybieniowego) a) na podstawie danych IRÂ. go P — Prognoza. èród∏o: Dane IR C. Inne gatunki A. Karp Coraz wi´ksza grupa gospodarstw rybackich stara si´ zdywersyfikowaç dzia∏alnoÊç, rozszerzajàc produkcj´ hodowlanà o nowe, poszukiwane na rynku, gatunki ryb i raków (np. amura, jesiotra, ∏ososia atlantyckiego, raka szlachetnego, suma europejskiego, sumika afrykaƒskiego, troç w´drownà, szczupaka) albo oferujàc us∏ugi dodatkowe (np. turystyka, ∏owiska w´dkarskie, przetwórstwo ryb, gastronomia). w. rcl . W Unii Europejskiej Polska jest najwi´kszym producentem karpia, z produkcjà rz´du 15 575 ton w 2006 r. Praktycznie ca∏oÊç produkcji przeznaczona jest na rynek krajowy. Karp hodowany jest w ziemnych stawach rybnych przy wykorzystaniu naturalnych mo˝liwoÊci produkcyjnych wód w stawach. Produkcja karpia w Polsce jest g∏ównie ekstensywna, co ma pozytywny wp∏yw na Êrodowisko. Ziemne stawy karpiowe stanowià wa˝ny i cenny element tradycyjnego krajobrazu wiejskiego i odgrywajà wa˝nà rol´ w zachowaniu ró˝norodnoÊci biologicznej. Pe∏nià one ró˝norodne funkcje, m.in. przyczyniajà si´ do poprawy jakoÊci wód powierzchniowych, retencjonujà wody powierzchniowe, tworzà liczne siedliska dla roÊlin i zwierzàt z gatunków prawnie chronionych. W niektórych regionach kraju obszary sieci Natura 2000 wyznaczone zosta∏y w∏aÊnie dzi´ki zlokalizowaniu w ich granicach du˝ych kompleksów ziemnych stawów karpiowych na których licznie wyst´pujà rzadkie i cenne gatunki roÊlin i zwierzàt. B. Pstràg ww Drugim pod wzgl´dem znaczenia typem dzia∏alnoÊci hodowlanej jest produkcja s∏odkowodnych ryb zimnolubnych, g∏ównie pstràga t´czowego. Zdecydowana wi´kszoÊç gospodarstw pstràgowych zlokalizowana jest w Polsce pó∏nocnej i po∏udniowej, tj. na terenach zasobnych w czyste i ch∏odne wody rzek i potoków. W chowie i hodowli ryb ∏ososiowatych stosowane sà intensywne metody wykorzystujàce nowoczesne pasze granulowane i Êrodki techniczne, poprawiajàce warunki przetrzymywania ryb w betonowych stawach. Produkcja pstràga t´czowego ciàgle roÊnie. Ocenia si´, ˝e w 2006 r. wynios∏a oko∏o 17 tys. ton i sà powody przypuszczaç, ˝e istnieje potencja∏ dalszego rozwoju produkcji i rynku. StabilnoÊç tego rozwoju w du˝ym stopniu zale˝y od mo˝liwoÊci wprowadzenia nowych rozwiàzaƒ technologicznych i nowych produktów. Podsumowujàc, powinno dà˝yç si´ w szczególnoÊci do: • zapewnienia zrównowa˝onego i dalszego rozwoju akwakultury s∏odkowodnej, w szczególnoÊci poprzez modernizacj´ istniejàcych obiektów; • zwi´kszenia produkcji i propagowania dywersyfikacji w kierunku innych gatunków, bioràc pod uwag´ tendencje rynkowe; • poprawienia rentownoÊci przedsi´biorstw dzia∏ajàcych w sektorze akwakultury poprzez intensyfikacj´ istniejàcej produkcji i wprowadzanie nowoczesnych technologii. 1.3. Rybo∏ówstwo Êródlàdowe Powierzchnia wód Êródlàdowych w Polsce (naturalnych i sztucznych, ale z wy∏àczeniem stawów) wynosi oko∏o 550 tys. ha, w tym oko∏o 300 tys. ha jezior, 139 tys. ha rzek i potoków, 55 tys. ha zbiorników zaporowych (o pow. powy˝ej 20 ha), 40 tys. ha zalewisk i starorzeczy. Wi´kszoÊç tej powierzchni stanowi w∏asnoÊç publicznà. W 2005 r. w celu wprowadzenia na rynek od∏owiono w wodach powierzchniowych oko∏o 3,5 tys. ton ryb, a w 2006 r. 2,87 tys. ton ryb. W latach 2007 i 2008 spodziewane jest dalsze obni˝enie tej iloÊci. W wodach Êródlàdowych dokonuje si´ po∏owu wielu cennych gatunków (certy, ∏ososia, troci w´drownej, Monitor Polski Nr 51 — 2808 — Poz. 739 sielawy, siei, w´gorza). Zwi´kszony popyt na materia∏ zarybieniowy przyczynia si´ do zró˝nicowania asortymentu i wzrostu produkcji ryb w gospodarstwach hodowlanych. Podsumowujàc, powinno dà˝yç si´ w szczególnoÊci do: Zgodnie z przepisami polskiego prawa, po∏owu ryb w wodach powierzchniowych w celach zarobkowych lub rekreacyjnych dokonywaç mogà, wed∏ug Êcis∏ych ram prawnych, jedynie osoby i podmioty do tego uprawnione. Wraz z rosnàcà eutrofizacjà wód Êródlàdowych oraz w Êwietle wyników badaƒ naukowych zmienia si´ charakter Êródlàdowej dzia∏alnoÊci po∏owowej. Produkcja ˝ywnoÊci staje si´ mniej istotna ni˝ zarzàdzanie zasobami ryb dla celów rekreacyjnych. • zró˝nicowania struktury spo∏eczno-ekonomicznej na tych obszarach; l v. p • poprawienia ma∏ej infrastruktury rybackiej. 1.4. Przetwórstwo produktów rybactwa Pod koniec czerwca 2008 r. dzia∏a∏y 293 zak∏ady, z których oko∏o 80 % posiada∏o zatwierdzenie sprzeda˝y produktów rybnych na rynku europejskim, 53 zak∏ady mia∏y zatwierdzenie sprzeda˝y produktów wy∏àcznie na rynkach lokalnych. W latach 2003—2007 o 27 % wzros∏a liczba przedsi´biorstw przetwórczych, a o 39 % liczba stworzonych miejsc pracy. go Znaczenie rybo∏ówstwa rekreacyjnego w powierzchniowych wodach Êródlàdowych ciàgle roÊnie. Szacuje si´, ˝e w 2005 r. w po∏owach w´dkarskich od∏owiono ∏àcznie prawie 10 tys. ton ryb, a w 2006 r. prawie 15 tys. ton ryb. IloÊç w´dkarzy w Polsce ocenia si´ na 1,5 mln osób. Rozwój us∏ug zwiàzanych z w´dkarstwem rekreacyjnym przyczynia si´ do wzrostu dochodów, a poprzez dywersyfikacj´ dzia∏alnoÊci spo∏eczno-gospodarczej do tworzenia lub utrzymania miejsc pracy, szczególnie w sektorze turystycznym. • rozwijania rybo∏ówstwa Êródlàdowego w sposób zrównowa˝ony; A. Produkcja rcl . Sektor rybo∏ówstwa Êródlàdowego zatrudnia oko∏o 1650 osób. Zwiàzki w´dkarskie majà du˝y potencja∏ techniczny i sà g∏ównym pracodawcà w sektorze. Skala obrotu zale˝na od wielkoÊci przedsi´biorstwa wskazuje, ˝e du˝e firmy, zatrudniajàce ponad 250 osób, generujà po∏ow´ ogólnego obrotu. Zaletami polskiego przemys∏u przetwórstwa ryb sà m.in. stosunkowo tania si∏a robocza i wykszta∏cony personel technologiczny. Ma∏e przedsi´biorstwa koncentrujà si´ na produkcji produktów w´dzonych i solonych, podczas gdy wi´ksze firmy produkujà bardziej zaawansowane i wyrafinowane produkty. w. Tabela 9. Liczba zak∏adów przetwórczych uprawnionych do sprzeda˝y na rynku europejskim (czerwiec 2008) èród∏o: Opracowanie w∏asne na podstawie danych MIR Szacunkowà finalnà produkcj´ przetwórstwa rybnego na làdzie obrazuje poni˝sza tabela. Dane pokazujà re- gularny wzrost od 2002 r. zarówno wielkoÊci, jak i wartoÊci produkcji. ww Tabela 10. Szacunek produkcji finalnej przetwórstwa rybnego na làdzie S — Szacunek, P — Prognoza. èród∏o: Szacunek w∏asny MIR Mimo ˝e w Polsce 24 % inwestycji z Finansowego Instrumentu Finansowania Rybo∏ówstwa przeznaczonych by∏o na rozwój i modernizacj´ sektora przetwórstwa, nadal istniejà du˝e potrzeby dalszej modernizacji tej cz´Êci sektora rybackiego. Monitor Polski Nr 51 — 2809 — Poz. 739 B. Zatrudnienie l Wed∏ug danych Eurostatu w 2005 r. ∏àczne zatrudnienie w sektorze przetwórstwa wynosi∏o 15 114 osób. Istnieje tendencja wzrostu iloÊci miejsc pracy w sektorze, co ilustruje poni˝sza tabela. èród∏o: MIR 1.5. Obrót W Polsce spo˝ycie ryb jest niewielkie. Wed∏ug danych Eurostatu w 2003 r. Êrednie spo˝ycie wynosi 8,6 kg ryb na osob´, podczas gdy Êrednia w Unii Europejskiej to 21,4 kg ryb na osob´. Wzrasta ono jednak regularnie i w 2006 r. osiàgn´∏o 11,8 kg na osob´. Wi´kszoÊç spo˝ywanych ryb to ryby morskie (85 %), reszta to ryby s∏odkowodne (11 %) i niewielka iloÊç owoców morza. go Podsumowujàc, powinno dà˝yç si´ w szczególnoÊci do: v. p Tabela 11. IloÊç pracowników w przedsi´biorstwach zatrudniajàcych wi´cej ni˝ 9 osób • zwi´kszenia i zmodernizowania potencja∏u produkcyjnego poprzez wprowadzenie nowych technologii i innowacyjnych metod produkcji; • poprawienia jakoÊci i asortymentu produktów w celu dostosowania ich do tendencji rynkowych i dost´pnoÊci surowca (dorsz), jak równie˝ zwi´kszenia poziomu eksportu; A. Ceny Poni˝szy wykres pokazuje stosunkowà stabilnoÊç cen na przestrzeni ostatnich 4 lat. rcl . • utrzymania poziomu zatrudnienia w sektorze, który nara˝ony jest na silnà konkurencj´ i wymaga znacznej restrukturyzacji. ww w. Wykres 3. Ceny pierwszej sprzeda˝y ryb (PLN/kg) èród∏o: Opracowanie Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki ˚ywnoÊciowej — Paƒstwowego Instytutu Badawczego Monitor Polski Nr 51 — 2810 — Poz. 739 B. Bilans handlowy Import go v. p Eksport l Wykres 4. Obroty handlu zagranicznego: ryby i produkty rybne (tys. ton) èród∏o: Opracowanie Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki ˚ywnoÊciowej — Paƒstwowego Instytutu Badawczego na podstawie danych CIHZ, CAAC, MF i MRiRW 1.6. Organizacja sektora rybackiego w Polsce rcl . W 2006 r. wzrós∏ eksport i import ryb oraz produktów rybnych. Szacuje si´, ˝e w 2006 r. import wyniós∏ 348,7 tys. ton, a wielkoÊç eksportu to 204,9 tys. ton. WartoÊç sprzeda˝y eksportu ryb i produktów rybnych wynios∏a oko∏o 627,6 mln euro, jednak koszt importowanych ryb i produktów rybnych wyniós∏ 706,3 mln euro, co pozostawi∏o ujemny bilans handlowy w wysokoÊci 81 mln euro (w porównaniu z 61 mln euro w 2006 r.). w. Polska importuje g∏ównie surowiec rybny dla przetwórstwa, a eksportuje przede wszystkim produkty przetworzone: konserwy rybne, ryby w´dzone, filety rybne i mi´so ryb, które stanowià 92 % ∏àcznej wartoÊci wszystkich produktów rybnych sprzedawanych za granicà. G∏ównymi importerami ryb i produktów rybnych z Polski sà kraje Unii Europejskiej. ww G∏ówne surowce wykorzystywane w przetwórstwie to Êledê, makrela, ∏osoÊ, ryby bia∏e (dorsz). Jednak polskie rybo∏ówstwo nie jest w stanie sprostaç potrzebom sektora przetwórstwa ryb, który uzale˝niony jest od importowanego surowca rybnego. Surowiec ten importowany jest g∏ówne z krajów EFTA, a w nast´pnej kolejnoÊci z paƒstw Unii Europejskiej i krajów rozwijajàcych si´. Szczególne znaczenie majà organizacje producentów ryb wpisane do rejestru uznanych organizacji prowadzonego przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Sà one wa˝ne dla organizacji rynku poniewa˝ pozwalajà na wi´kszà koncentracj´ poda˝y i zapewniajà lepszà jakoÊç produktów, wzmacniajà pozycj´ producentów na rynku i przyczyniajà si´ do jego stabilizacji. Do tej pory do rejestru wpisano szeÊç uznanych organizacji producentów ryb: • Pó∏nocnoatlantycka Organizacja Producentów Sp. z o.o. w Warszawie — uznana w 2003 r., która zrzesza w∏aÊcicieli statków do po∏owów dalekomorskich; • Krajowa Izba Producentów Ryb w Ustce — uznana w 2004 r., która zrzesza rybaków Morza Ba∏tyckiego; • Zrzeszenie Rybaków Morskich — Organizacja Producentów w Gdyni — uznana w 2005 r., stowarzyszajàca rybaków Morza Ba∏tyckiego; • Organizacja Producentów Rybnych W∏adys∏awowo Sp. z o.o. we W∏adys∏awowie — uznana w 2005 r., zrzeszajàca rybaków Morza Ba∏tyckiego; Podsumowujàc, powinno dà˝yç si´ w szczególnoÊci do: • Ko∏obrzeska Grupa Producentów Ryb Spó∏ka z o.o. w Ko∏obrzegu — uznana w 2005 r., która zrzesza rybaków Morza Ba∏tyckiego; • zwi´kszenia obecnego poziomu spo˝ycia produktów rybactwa, który wynosi zaledwie oko∏o 60 % Êredniej UE, g∏ównie poprzez strategie marketingowe i kampanie promocyjne; • Organizacja Pracodawców — Producentów Ryb Âródlàdowych w Toruniu — uznana w 2005 r., zrzeszajàca hodowców ryb s∏odkowodnych. • lepszego monitorowania tendencji rynku; • polepszenia przejrzystoÊci rynku i poprawienia organizacji sieci dystrybucyjnej wraz z niezb´dnà infrastrukturà. Uznana organizacja producentów zobowiàzana jest do stworzenia na ka˝dy rok programu operacyjnego, zatwierdzanego nast´pnie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Program operacyjny powinien zawieraç strategie wprowadzania do obrotu, plan po∏owów — 2811 — Uznana organizacja producentów jest uprawniona do otrzymania wsparcia finansowego za przygotowanie programu operacyjnego na dany rok, zatwierdzanego nast´pnie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, i mo˝e korzystaç z finansowania dzia∏aƒ podejmowanych na rynku produktów rybactwa. ustawa z dnia 22 stycznia 2004 r. o organizacji rynku rybnego i pomocy finansowej w gospodarce rybnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 34, poz. 291 i Nr 96, poz. 959, z 2006 r. Nr 12, poz. 64 oraz z 2007 r. Nr 21, poz. 125); rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 maja 2004 r. w sprawie wzoru dokumentu sprzeda˝y i wzoru deklaracji przej´cia produktów rybnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 130, poz. 1392); rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji utrwalonych i przechowywanych produktów rybnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 183, poz. 1889); rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 stycznia 2005 r. w sprawie wzoru wniosku o przyznanie pomocy finansowej oraz rodzajów dokumentów potwierdzajàcych poniesione wydatki z tytu∏u przygotowania programu operacyjnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 101); go W Polsce istniejà równie˝ organizacje przetwórców ryb, wÊród których najwi´kszà jest Polskie Stowarzyszenie Przetwórców Ryb, którego misjà jest reprezentowanie interesów i problemów sektora. Celem Stowarzyszenia jest równie˝ propagowanie spo˝ycia ryb i podejmowanie projektów zwiàzanych z technologià przetwórstwa ryb, wymaganiami sanitarnymi oraz normami jakoÊci. Kluczowymi aktami prawnymi normujàcymi funkcjonowanie tej administracji sà przede wszystkim: l lub produkcji (zale˝nie od tego czy jest to organizacja producentów produktów rybo∏ówstwa czy hodowli ryb), specjalne dzia∏ania prewencyjne podczas roku po∏owowego w celu dostosowania poda˝y gatunków stwarzajàcych problemy w zakresie marketingu, a tak˝e zakres kar nak∏adanych na cz∏onków organizacji, którzy w celu realizacji tych planów nie podporzàdkujà si´ podj´tym decyzjom. Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 1.7. Organizacja administracji rybackiej w Polsce ww w. rcl . Administracja rybacka w Polsce zatrudnia 156 osób, z czego 106 pracowników zatrudnionych jest w organach administracji regionalnej. rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 paêdziernika 2005 r. w sprawie wzorów wniosków o przyznanie pomocy finansowej w gospodarce rybnej sk∏adanych przez organizacje producentów rybnych oraz dokumentów, które do∏àcza si´ do wniosku (Dz. U. z 2005 r. Nr 205, poz. 1702). ww l v. p go rcl . w. Organizacja Departamentu Rybo∏ówstwa Monitor Polski Nr 51 — 2812 — Poz. 739 — 2813 — Priorytet 3. Ochrona i rozwój zasobów wodnych, chów i hodowla ryb, rybackie urzàdzenia portowe, przetwórstwo i rynek rybny, rybo∏ówstwo Êródlàdowe go Polska dopiero od daty akcesji, tj. od 1 maja 2004 r., skorzysta∏a z pomocy finansowej dla sektora rybactwa w ramach Finansowego Instrumentu Wspierania Rybo∏ówstwa. Wspó∏finansowanie projektów ustalono na najwy˝szym mo˝liwym poziomie dopuszczonym przez rozporzàdzenie Rady (WE) nr 2792/99 z dnia 17 grudnia 1999 r. ustanawiajàce szczegó∏owe zasady i uzgodnienia dotyczàce pomocy strukturalnej Wspólnoty w sektorze rybo∏ówstwa (Dz. Urz. WE L 337 z 30.12.1999, str. 10, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 4, t. 4, str. 179, z póên. zm). W praktyce okaza∏o si´ jednak, ˝e wskaênik absorpcji Êrodków unijnych by∏ niski. Przyczyn tego nale˝y upatrywaç przede wszystkim w niew∏aÊciwie skonstruowanych krajowych przepisach prawnych, które wprowadza∏y skomplikowane i d∏ugotrwa∏e procedury ubiegania si´ o pomoc, zniech´cajàc potencjalnych beneficjentów do sk∏adania wniosków o dofinansowanie w ramach poszczególnych dzia∏aƒ SPO, ograniczajàc tym samym dost´pnoÊç tej pomocy. Ponadto nie by∏y doprecyzowane kryteria podmiotowe i przedmiotowe udzielania pomocy, co budzi∏o wiele wàtpliwoÊci interpretacyjnych i stawa∏o na drodze beneficjentom do pozyskania pomocy, i wreszcie nale˝y zaznaczyç, ˝e niska i niekorzystnie okreÊlona procentowo wysokoÊç dofinansowania w niektórych dzia∏aniach równie˝ zniech´ca∏a wnioskodawców do realizacji projektów w ramach Programu. udzielana by∏a tylko na projekty zwiàzane z poprawà bezpieczeƒstwa i higieny pracy oraz poprawà jakoÊci produktów rybnych, natomiast uniemo˝liwia∏a uzyskanie pomocy na zakup, wymian´, napraw´ silnika statku rybackiego oraz narz´dzi po∏owowych, przez co nie korespondowa∏a z oczekiwaniami beneficjentów. Ponadto potencjalnych wnioskodawców zniech´ca∏y warunki finansowe, zak∏adajàce refinansowanie (a co za tym idzie koniecznoÊç kredytowania inwestycji i ponoszenia kosztów obs∏ugi kredytu) jedynie 40 % kosztów realizowanych inwestycji. W rezultacie wi´kszoÊç realizowanych projektów by∏y to projekty o niewielkiej wartoÊci, zak∏adajàce g∏ównie wymian´ wyposa˝enia statków rybackich. Za∏o˝enia tego dzia∏ania nie by∏y dostosowane do faktycznych potrzeb sektora rybackiego. l 2. G∏ówne wnioski pochodzàce z realizacji dzia∏aƒ w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego „Rybo∏ówstwo i przetwórstwo ryb 2004—2006” Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 rcl . Realizacja pi´ciu dzia∏aƒ priorytetu 3 spotka∏a si´ z du˝ym zainteresowaniem potencjalnych beneficjentów, przy czym najwi´kszym zainteresowaniem cieszy∏o si´ Przetwórstwo i rynek rybny. Jedynie Ochrona i rozwój zasobów wodnych napotka∏o w poczàtkowej fazie realizacji na problem w postaci braku mo˝liwoÊci prefinansowania inwestycji oraz skomplikowanych procedur ubiegania si´ o dofinansowanie pomocy. Póêniejsze wprowadzenie systemu prefinansowania oraz uproszczeƒ u∏atwiajàcych dost´p do Êrodków finansowych przyczyni∏o si´ jednak do wzrostu zainteresowania potencjalnych beneficjentów realizacjà tego typu inwestycji. Ze wzgl´du na wàski zakres przedmiotowy pomocy równie˝ Dzia∏anie 3.5 Rybo∏ówstwo Êródlàdowe spotka∏o si´ z niedu˝ym zainteresowaniem beneficjentów. Znalaz∏o to swoje odzwierciedlenie w niewielkiej alokacji Êrodków finansowych przeznaczonych na realizacj´ inwestycji w zakresie tego dzia∏ania, co w konsekwencji mia∏o ma∏e znaczenie w realizacji priorytetów i za∏o˝eƒ SPO. Sytuacja w rozbiciu na osie priorytetowe wyglàda∏a nast´pujàco: Priorytet 1. Dostosowanie nak∏adu po∏owowego do zasobów w. Priorytetowym dzia∏aniem SPO by∏o dostosowanie nak∏adu po∏owowego do zasobów Morza Ba∏tyckiego. Realizowane dzia∏ania osiàgn´∏y planowane cele i przyczyni∏y si´ do 40 % redukcji floty ba∏tyckiej. W ramach tego priorytetu procedury udzielania pomocy i kryteria jej przyznawania by∏y okreÊlone w miar´ jasno, co wp∏yn´∏o na pomyÊlnà realizacj´ projektów. ¸àcznie na ten cel przeznaczono oko∏o 96 mln EUR i wszystkie Êrodki zosta∏y wykorzystane. Priorytet 2. Odnowa i modernizacja floty ww W ramach tego priorytetu wyodr´bnione by∏y dwa dzia∏ania, z których Dzia∏anie 2.1. Budowa nowych statków nie by∏o w ogóle realizowane z powodu zbyt krótkiego okresu jaki pozosta∏ na jego wdro˝enie, tj. niespe∏na szeÊç miesi´cy, liczàc od dnia akcesji Polski do Unii Europejskiej. Dzia∏anie to wygas∏o po 31 grudnia 2004 r., w zwiàzku z czym nie jest mo˝liwa ocena realizacji tego dzia∏ania. Drugim z dzia∏aƒ by∏a Modernizacja istniejàcych statków rybackich, która spotka∏a si´ z ograniczonym zainteresowaniem beneficjentów. Wynika∏o to g∏ównie z tego, ˝e potencjalni beneficjenci skupili si´ na Dzia∏aniu 1.1. Z∏omowanie statków rybackich, a dodatkowo wiàza∏o si´ z tym, ˝e cz´Êç kutrów by∏a modernizowana w latach 90. Konstrukcja Dzia∏ania 2.2. zak∏ada∏a, ˝e pomoc finansowa na modernizacj´ statku Priorytet 4. Inne dzia∏ania W ramach tego priorytetu za∏o˝ona by∏a realizacja szeÊciu dzia∏aƒ, z których najmniejszym zainteresowaniem cieszy∏o si´ Dzia∏anie 4.1. Wynika∏o to z tego, ˝e poczàtkowo niedostosowano zasad udzielania pomocy finansowej do przepisów unijnych oraz zaw´˝ony zosta∏ kràg odbiorców kwalifikujàcych si´ do otrzymania pomocy, czyli rodziny rybackie i grupa armatorów statków rybackich do 12 m d∏ugoÊci kad∏uba. Po dostosowaniu zasad wdra˝ania dzia∏ania do zaleceƒ Komisji Europejskiej oraz przeprowadzonej promocji, odnotowano wzrost zainteresowania beneficjentów, jednak iloÊç zrealizowanych projektów by∏a niewielka. Z doÊwiadczeƒ wynika, ˝e gdyby nie problemy, które pojawi∏y si´ w poczàtkowej fazie wdra˝ania, to zainteresowanie potencjalnych beneficjentów by∏oby znacznie wi´ksze. Na problemy napotkali równie˝ beneficjenci realizujàcy projekty w ramach Dzia∏ani …