Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 lipca 2009 r. w sprawie Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013"

Elektronicznie podpisany przez Grzegorz Paczowski Data: 2009.08.14 10:40:56 +02'00' Monitor Polski Nr 51 — 2791 — Poz. 739 739 z dnia 7 lipca 2009 r. l OBWIESZCZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI1) Na podstawie art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównowa˝onego rozwoju sektora rybackiego z udzia∏em Europejskiego Funduszu v. p w sprawie Programu Operacyjnego „Zrównowa˝ony rozwój sektora rybo∏ówstwa i nadbrze˝nych obszarów rybackich 2007—2013”

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: M. Sawicki ww w. rcl . go ——————— Monitor Polski Nr 51 — 2792 — Poz. 739 v. p l Za∏àcznik do obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 lipca 2009 r. (poz. 739) RZECZPOSPOLITA POLSKA go MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Program Operacyjny ww w. rcl . „Zrównowa˝ony rozwój sektora rybo∏ówstwa i nadbrze˝nych obszarów rybackich 2007—2013”

Warszawa, paêdziernik 2008 Monitor Polski Nr 51 — 2793 — Poz. 739 SPIS TREÂCI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2796 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2796 III. ANALIZA SEKTORA RYBACKIEGO W POLSCE . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2796 v. p II. KWALIFIKOWALNOÂå GEOGRAFICZNA l I. OFICJALNY TYTU¸ . rcl . go 1. Ogólny opis sektora rybo∏ówstwa i akwakultury w Polsce oraz analiza uwarunkowaƒ krajowych i lokalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2796 1.1. Rybo∏ówstwo morskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2796 1.1.1. Stan zasobów ryb w Morzu Ba∏tyckim i prognoza na okres do 2013 r. . . . . . . . 2796 1.1.2. Stan floty i po∏owów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2798 1.1.3. Porty morskie, przystanie i miejsca wy∏adunku . . . . . . . . . . . . . . 2803 1.1.4. Szkolnictwo wy˝sze i instytucje badawcze . . . . . . . . . . . . . . . 2805 1.1.5. Zatrudnienie w rybo∏ówstwie morskim . . . . . . . . . . . . . . . . 2805 1.1.6. Kryzys paliwowy i jego wp∏yw na gospodarczà kondycj´ polskiego rybo∏ówstwa . . . . 2805 1.2. Chów i hodowla ryb . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2806 1.3. Rybo∏ówstwo Êródlàdowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2807 1.4. Przetwórstwo produktów rybactwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2808 1.5. Obrót . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2809 1.6. Organizacja sektora rybackiego w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . 2810 1.7. Organizacja administracji rybackiej w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . 2811 2. G∏ówne wnioski pochodzàce z realizacji dzia∏aƒ w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego „Rybo∏ówstwo i przetwórstwo ryb 2004—2006” . . . . . . . . . . . . . . . . 2813 3. Kluczowe wskaêniki kontekstowe dla opisu sektora rybackiego . . . . . . . . . . . . 2814 4. Analiza SWOT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2815 5. Opis sytuacji Êrodowiskowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2815 5.1. Stan Êrodowiska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2815 5.2. Informacje o procedurze przeprowadzenia i konsultacji Strategicznej Oceny Ârodowiskowej . . 2817 5.3. Analiza i ocena skutków Êrodowiskowych . . . . . . . . . . . . . . . . . 2817 5.4. Wnioski i rekomendacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2818 5.5. Zalecenia realizacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2819 5.6. Sposób wykorzystania rekomendacji zawartych w Prognozie oraz sugestii Ministra Ârodowiska oraz G∏ównego Inspektora Sanitarnego w Programie Operacyjnym . . . . . . . . . . . 2819 5.7. Monitoring aspektów Êrodowiskowych zwiàzanych z wdra˝aniem Programu Operacyjnego

. . 2820 6. Równouprawnienie p∏ci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2821 IV. STRATEGIA NA POZIOMIE PROGRAMU OPERACYJNEGO WED¸UG SKUTKÓW I WSKAèNIKÓW REALIZACJI.

KALENDARZ I CELE POÂREDNIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2821 ww w.

Ârodek 1.1. Pomoc publiczna z tytu∏u trwa∏ego zaprzestania dzia∏alnoÊci po∏owowej . . . . . . . . . . 2831 . 2832 VI. OSIE PRIORYTETOWE PROGRAMU OPERACYJNEGO .

Monitor Polski Nr 51 — 2794 — Poz. 739 go v. p l Ârodek 1.2. Pomoc publiczna z tytu∏u tymczasowego zaprzestania dzia∏alnoÊci po∏owowej . . . . 2833 Ârodek 1.3. Inwestycje na statkach rybackich i selektywnoÊç . . . . . . . . . . . . . 2833 Ârodek 1.4. Rybactwo przybrze˝ne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2834 Ârodek 1.5. Rekompensaty spo∏eczno-gospodarcze w celu zarzàdzania krajowà flotà rybackà . . . 2834 2. OÂ PRIORYTETOWA 2. AKWAKULTURA, RYBO¸ÓWSTWO ÂRÓDLÑDOWE, PRZETWÓRSTWO I OBRÓT PRODUKTAMI RYBO¸ÓWSTWA I AKWAKULTURY . . . . . . . . . . . . . . . . 2835 Ârodek 2.1. Inwestycje w chów i hodowl´ ryb . . . . . . . . . . . . . . . . . 2837 Ârodek 2.2. Dzia∏ania wodno-Êrodowiskowe . . . . . . . . . . . . . . . . . 2838 Ârodek 2.3. Ârodki na rzecz zdrowia zwierzàt . . . . . . . . . . . . . . . . . 2839 Ârodek 2.4. Rybo∏ówstwo Êródlàdowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2839 Ârodek 2.5. Inwestycje w zakresie przetwórstwa i obrotu . . . . . . . . . . . . . . 2839 3. OÂ PRIORYTETOWA 3. ÂRODKI S¸U˚ÑCE WSPÓLNEMU INTERESOWI . . . . . . . . . 2840 Ârodek 3.1. Dzia∏ania wspólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2842 Ârodek 3.2. Ochrona i rozwój fauny i flory wodnej . . . . . . . . . . . . . . . . 2842 Ârodek 3.3. Inwestycje w portach rybackich, miejscach wy∏adunku i przystaniach . . . . . . . 2842 Ârodek 3.4. Rozwój nowych rynków i kampanie promocyjne . . . . . . . . . . . . . 2843 Ârodek 3.5. Projekty pilota˝owe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2843 Ârodek 3.6. Modyfikacja w celu zmiany przeznaczenia statków rybackich . . . . . . . . . 2844 4. OÂ PRIORYTETOWA 4. ZRÓWNOWA˚ONY ROZWÓJ OBSZARÓW ZALE˚NYCH OD RYBACTWA . . 2844 Ârodek 4.1. Rozwój obszarów zale˝nych od rybactwa . . . . . . . . . . . . . . . 2848 Ârodek 4.2. Wsparcie na rzecz wspó∏pracy mi´dzyregionalnej i mi´dzynarodowej . . . . . . 2850 5. OÂ PRIORYTETOWA 5. POMOC TECHNICZNA . . . . . . . . . . . . . . . . . 2850 Ârodek 5.1. Pomoc techniczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2850 VII. Plan finansowy Programu Operacyjnego. Podzia∏ Êrodków finansowych . . . . . . . . . . 2851 VIII. SYSTEM REALIZACJI PROGRAMU OPERACYJNEGO . . . . . . . . . . 2852 . . . . . . w. rcl .

Monitor Polski Nr 51 — 2795 — Poz. 739 SPIS SKRÓTÓW U˚YWANYCH W PROGRAMIE OPERACYJNYM ARiMR — Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa — Europejski Fundusz Rybacki GUS — G∏ówny Urzàd Statystyczny IA — Instytucja Audytowa IC — Instytucja Certyfikujàca IK — Instytucja Koordynujàca (NSRO), w∏aÊciwa do spraw komunikacji i promocji IP — Instytucja PoÊredniczàca IRÂ — Instytut Rybactwa Âródlàdowego IZ — Instytucja Zarzàdzajàca MF — Ministerstwo Finansów MIR — Morski Instytut Rybacki go v. p l EFR MRiRW — Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi NSRO — Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007—2013 — Program Operacyjny „Zrównowa˝ony rozwój sektora rybo∏ówstwa i nadbrze˝nych obszarów rybackich 2007—2013”

SPO — Sektorowy Program Operacyjny „Rybo∏ówstwo i przetwórstwo ryb 2004—2006”

SRR — Strategia Rozwoju Rybo∏ówstwa 2007—2013 SW — Samorzàd województwa ww w. rcl .

PO — 2796 — Program Operacyjny „Zrównowa˝ony rozwój sektora rybo∏ówstwa i nadbrze˝nych obszarów rybackich 2007—2013”

II. KWALIFIKOWALNOÂå GEOGRAFICZNA Ca∏y obszar Rzeczypospolitej Polskiej obj´ty jest celem „konwergencja”, stosownie do przepisów rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiajàcego przepisy ogólne dotyczàce Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Spo∏ecznego oraz Funduszu SpójnoÊci i uchylajàcego rozporzàdzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz. Urz. UE L 210 z 31.07.2006, str. 25, z póên. zm.).

W 2003 r. polski sektor rybacki zatrudnia∏ 19 923 osoby, w tym 10 220 (51 %) m´˝czyzn i 9703 (49 %) kobiet (êród∏o: Eurostat).

1.1. Rybo∏ówstwo morskie W kwietniu 2008 r. Polska przyj´∏a Krajowy Plan Restrukturyzacji Floty Ba∏tyckiej, którego celem jest zrównowa˝ona eksploatacja zasobów rybackich Morza Ba∏tyckiego przez flot´ ba∏tyckà.

1.1.1. Stan zasobów ryb w Morzu Ba∏tyckim i prognoza na okres do 2013 r. go Z tego powodu, a tak˝e w celu maksymalnej absorpcji Êrodków finansowych, równie˝ Polska zdecydowa∏a si´ na zastosowanie 75 % wspó∏czynnika wspó∏finansowania we wszystkich osiach priorytetowych Programu Operacyjnego. nie wód (retencja) jest zadaniem strategicznym. Sytuacja ta stwarza mo˝liwoÊç rozwoju rybactwa Êródlàdowego. Polski sektor rybacki stanowi 0,07 % PKB, jednak˝e ma ogromny wp∏yw na ˝ycie spo∏eczno-gospodarcze trzech nadmorskich województw. Udzia∏ produktów rybnych w eksporcie stanowi 10 % ca∏ego eksportu ˝ywnoÊci. l I. OFICJALNY TYTU¸ Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 III. ANALIZA SEKTORA RYBACKIEGO W POLSCE A. Wschodnioba∏tyckie stado dorsza WielkoÊç tej ∏awicy osiàgn´∏a szczyt w póênych latach 70. i wczesnych 80. Od tamtej pory ∏awica systematycznie zmniejsza∏a si´ i od koƒca lat 80. pozostaje na niskim poziomie. Mi´dzy 2002 i 2006 r. biomasa stad rozrodczych spad∏a do 70-—80 tys. ton i stanowi∏a tylko 1/8 masy z wczesnych lat 80. Obfite pokolenie 2003 r. zwi´kszy∏o t´ biomas´ do oko∏o 100 tys. ton w 2007 r. i powinna ona pozostawaç na tym poziomie w latach 2008—2009, o ile nie zwi´kszy si´ obecna intensywnoÊç po∏owów. ÂmiertelnoÊç po∏owowa na przestrzeni ostatnich 7 lat zwykle przekracza∏a lub by∏a bliska 1. rcl .

Powierzchnia Rzeczypospolitej Polskiej wynosi 312,7 tys. km2, a liczba mieszkaƒców 38 174 tys. (GUS Rocznik Statystyczny z 2006 r., dane za 2005 r.).

Administracyjnie Polska podzielona jest na 16 województw (NUTS II). Strefa przybrze˝na Morza Ba∏tyckiego obejmuje 36 gmin (NUTS V) na terenie 18 powiatów (NUTS IV) w trzech województwach: pomorskim, zachodniopomorskim, a tak˝e cz´Êciowo warmiƒsko-mazurskim (cz´Êç Zalewu WiÊlanego). D∏ugoÊç polskiego wybrze˝a wynosi 528 km. w.

Na polskim wybrze˝u znajdujà si´ 74 porty i przystanie rybackie. Powierzchnia morza terytorialnego wynosi 8682 km2. Morze Ba∏tyckie jest akwenem ma∏o zasolonym, w którym Êrednie zasolenie zmniejsza si´ w miar´ oddalania od cieÊnin duƒskich. ww Wi´kszoÊç polskich rzek nale˝y do zlewni Morza Ba∏tyckiego. W g∏ównej mierze nale˝à one do dorzecza Wis∏y i Odry (89,9 %). Pozosta∏e to dorzecza uchodzàcych bezpoÊrednio do Morza Ba∏tyckiego rzek przep∏ywajàcych przez pojezierza: Pomorskie i Mazurskie (9,8 %).

System wodny w Polsce charakteryzuje si´ niewielkà liczbà zbiorników zaporowych. ¸àczna pojemnoÊç 140 wi´kszych zbiorników wynosi oko∏o 2,8 km3, stanowiàc zaledwie 5 % obj´toÊci wody rocznie odp∏ywajàcej z obszaru kraju. Wi´kszoÊç zbiorników zaporowych znajduje si´ w po∏udniowej Polsce. Polska jest krajem o stosunkowo du˝ej liczbie jezior. Jezior wi´kszych ni˝ 1 ha jest 7081, a ich ∏àczna powierzchnia wynosi oko∏o 281 tys. ha, stanowiàc w przybli˝eniu 1 % obszaru kraju.

Polska znajduje si´ dopiero na 20 miejscu w Europie pod wzgl´dem iloÊci wody przypadajàcej na 1 mieszkaƒca, dlatego dla Rzeczypospolitej Polskiej zatrzyma- Konkludujàc, zasoby dorsza majà „ograniczonà zdolnoÊç odbudowy” i sà „eksploatowane w sposób niezrównowa˝ony”.

B. Stado Êledzia wiosennego Polskie rybo∏ówstwo eksploatuje t´ ∏awic´ w regionie wschodniego Ba∏tyku (podobszary 22—24).

Ocena wielkoÊci ∏awicy Êledzia utrudniona jest przez migracje tych ryb i wynikajàcà z nich interakcj´ ∏awicy ba∏tyckiej z Morzem Pó∏nocnym. Gdy Êledzie wiosenne z zachodniego Ba∏tyku osiàgajà wiek ponad roku migrujà na ˝erowiska Kattegatu i Skagerraku; gdy osiàgajà 2 lata wracajà na tarliska w Morzu Pó∏nocnym.

Biomasa stad rozrodczych Êledzia wiosennego spad∏a z poziomu 300 tys. ton w latach 1991—1992 do 110—130 tys. ton w latach 1998—2000. W ostatnich latach wykaza∏a pewnà odbudow´ i w 2006 r. oceniana by∏a na 185 tys. ton. ÂmiertelnoÊç po∏owowa oscylowa∏a w granicach 0,4—0,8, z wy˝szymi wartoÊciami w po∏owie lat 90., podczas gdy w ostatnich dwóch latach wynosi∏a oko∏o 0,5.

JeÊli w latach 2007—2008 Êrednia ÊmiertelnoÊç po∏owowa pozostanie na poziomie z 2006 r., po∏owy Êle- — 2797 — Na 2008 r. ICES zaleca zmniejszenie intensywnoÊci po∏owów o 20 % — równa∏oby si´ to 71 tys. ton po∏owów. Oko∏o 35 tys. ton z tej kwoty mog∏oby byç z∏owione w podobszarach 22—24.

C. Ârodkowoba∏tyckie stado Êledzia Po∏owy Êledzia systematycznie spada∏y na przestrzeni ostatnich 30 lat. W latach 2004 i 2005 z∏owiono tylko 92—93 tys. ton Êledzia, w porównaniu do wieloletniej Êredniej w wysokoÊci 230 tys. ton. W 2006 r. po∏owy wzros∏y do poziomu 110 tys. ton, z czego 17 tys. ton z∏owi∏a flota polska. Uwa˝a si´, ˝e zasoby „eksploatowane sà w sposób zrównowa˝ony”.

Od 1999 r. w zasadzie nie przekracza∏a progowej wartoÊci 0,4, a w 2006 r. spad∏a do 0,3.

Zasoby majà „pe∏nà zdolnoÊç odbudowy”, ale „eksploatowane sà w sposób niezrównowa˝ony”. JeÊli utrzyma si´ obecna ÊmiertelnoÊç po∏owowa, po∏owy w 2008 r. wyniosà 330 tys. ton, a biomasa stada rozrodczego pozostanie na poziomie 1,2 mln ton w 2009 r.

ICES zaleca, by w 2008 r. nie przekroczyç ÊmiertelnoÊci po∏owowej 0,40, co odpowiada 432 tys. ton po∏owów. Dlatego te˝ obecna intensywnoÊç eksploatacji mo˝e byç zwi´kszona o oko∏o 30 %. W cz´Êci po∏owów szprota jako przy∏ów pojawia si´ Êledê. Nale˝y zwróciç uwag´, by nie przekroczyç zalecanych kwot Êledziowych przy wdra˝aniu kwot na szprota. go Na przestrzeni ostatnich 30 lat biomasa stada rozrodczego spad∏a z 1,8—1,6 mln ton w po∏owie lat 70. do oko∏o 390 tys. ton w 2001 r. Spadek biomasy spowodowany by∏ g∏ównie spadkiem masy pojedynczych sztuk, która obni˝y∏a si´ o 50—60 % w latach 80. i 90.

W 1998 r. ten trend zosta∏ zahamowany i masa pojedynczej sztuki wzros∏a o oko∏o 12 %1). W ostatnich kilku latach biomasa wzrasta∏a i w 2007 r. osiàgn´∏a wielkoÊç 980 tys. ton.

1,8 mln ton w po∏owie lat 90. Od tego czasu biomasa stada zmienia∏a si´, pozostajàc na doÊç wysokim poziomie. W 2007 r. biomasa stada rozrodczego wynios∏a oko∏o 1,2 mln ton. W latach 90. ÊmiertelnoÊç po∏owowa wzros∏a do 0,3—0,5 z poprzednich 0,1. l dzia w 2008 r. wyniosà 86 tys. ton, a biomasa ∏awicy spadnie do 135 tys. ton w 2009 r.

Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 E. Stado ∏ososia w podobszarach 22—31 Udzia∏ naturalnie rozmna˝ajàcego si´ ∏ososia wzrós∏ w stosunku do ∏ososia hodowlanego. W 2006 r. wy∏adunki ∏ososia oceniano na 242 tys. sztuk, w porównaniu z 341 tys. sztuk w 2005 r.

Zasoby naturalnie rozmna˝ajàcego si´ ∏ososia sà dobre w du˝ych rzekach, ale s∏abe w wielu rzekach ma∏ych2). W ostatnich latach zaobserwowano wysokà ÊmiertelnoÊç smoltów po ich migracji do morza.

ICES zaleca, by po∏owy nie przekroczy∏y 194 tys. ton; odpowiada to progowi ÊmiertelnoÊci po∏owowej o wartoÊci 0,19, dlatego te˝ obecna intensywnoÊç eksploatacji mo˝e zostaç zwi´kszona o ponad 60 %.

Wnioski w. rcl .

Odbudowa tego zasobu pozostawa∏a na stosunkowo stabilnym poziomie od koƒca lat 80., choç w latach 1974—1987 by∏a na poziomie o 40 % ni˝szym. ÂmiertelnoÊç po∏owowa wzrasta∏a i w 2000 r. dosz∏a do oko∏o 0,4, ale ostatnio obni˝y∏a si´, by osiàgnàç 0,12—0,13. Przy obecnym poziomie ÊmiertelnoÊci po∏owowej biomasa stada rozrodczego nieznacznie przekroczy milion ton w latach 2008—2009, a po∏owy w 2008 r. wyniosà prawie 130 tys. ton.

D. Stado szprota w Morzu Ba∏tyckim ww W 2006 r. po∏owy szprota wynios∏y 352 tys. ton — spadek o 50 tys. ton w porównaniu do 2005 r. i o 180 tys. ton w porównaniu do rekordowych po∏owów z 1997 r. Spadek po∏owów pomi´dzy 1998 i 2003 r. spowodowany by∏ obni˝kà TAC i spadajàcà biomasà ∏awicy. W 2006 r. polskie jednostki rybackie z∏owi∏y 54 tys. ton, 25 % obni˝ka w porównaniu z 2005 r., spowodowana g∏ównie z∏omowaniem cz´Êci floty szprotowej.

W latach 90. pojawi∏o si´ szereg obfitych populacji szprota. Doprowadzi∏o to do rekordowego wzrostu biomasy stada zarodowego, która wynios∏a oko∏o ———————

W 2008 r. ICES zaleca obni˝enie po∏owów i nak∏adu po∏owowego we wszystkich typach rybactwa, ale nie wspomina o konkretnym TAC.

Stan wschodnioba∏tyckiego stada dorsza jest z∏y i raczej nie nale˝y spodziewaç si´ szybkiej odbudowy zasobów przy intensywnej ich eksploatacji, pomimo licznego pokolenia z 2003 r. i prawdopodobnie z 2004 r. Obecny stan Êrodowiskowy Morza Ba∏tyckiego sprzyja wysokim zasobom szprota, ale nie sprzyja dorszowi.

Stado szprota jest doÊç intensywnie eksploatowane, zarówno po∏owy, jak i biomasa stada rozrodczego, opierajà si´ o dwa pokolenia. JeÊli pojawià si´ dwa lub trzy nieliczne pokolenia zasoby mogà si´ za∏amaç.

Nie zdarzy∏o si´ to w ostatnich 20 latach; zwykle po nielicznym pokoleniu nast´powa∏o bardzo obfite.

W kontekÊcie niskich zasobów dorsza przyczynia∏o si´ to do dobrych zasobów i po∏owów szprota.

Po spadku do bardzo niskiego poziomu w koƒcu lat 90., stado Êledzia odbudowuje si´ i obecnie jest bliskie wielkoÊci przeci´tnej. ———————

W czerwcu 2008 r. polska flota rybacka posiada∏a w sumie 861 jednostek o ∏àcznym tona˝u 29 833,29 GT i mocy 96 239,7 kW. ww w. rcl . go v. p Polska flota dzieli si´ na dwa podstawowe segmenty: flot´ ba∏tyckà (która stanowi przewa˝ajàcà cz´Êç floty) oraz flot´ dalekomorskà. W ostatnich latach, w zwiàzku z realizacjà SPO Rybo∏ówstwo i przetwór- l Monitor Polski Nr 51 — 2799 — Poz. 739 go v. p l Monitor Polski Nr 51 èród∏o powy˝szych trzech tabel: Rejestr Statków Rybackich Wspólnoty rcl .

Na koniec 2007 r. podzia∏ wed∏ug segmentów by∏ nast´pujàcy: w.

Tabela 1. Struktura polskiej floty rybackiej na koniec 2007 r. w podziale na d∏ugoÊç jednostek i rodzaj stosowanych narz´dzi po∏owowych

Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 4, t. 5, str. 161, z póên. zm.) èród∏o: MIR — 2800 —

Zmniejszenie floty wynika∏o g∏ównie z realizacji SPO Rybo∏ówstwo i przetwórstwo ryb 2004—2006, w ra- mach którego na znacznà skal´ przeprowadzone zosta∏o z∏omowanie jednostek rybackich. W latach 2005—2007 z u˝yciem pomocy publicznej wycofano 404 statki rybackie o tona˝u 15,8 tys. GT oraz mocy 53,4 tys. kW prowadzàce po∏owy na Morzu Ba∏tyckim.

Stosunkowo najwi´ksza skala redukcji dotyczy∏a trawlerów dennych o d∏ugoÊci 24—40 m (VL2440 DTS)3).

Segment ten zmniejszy∏ si´ o 58 %, wycofano 43 jednostki o ∏àcznym tona˝u 4408 GT. Segment trawlerów dennych o d∏ugoÊci 12—24 m (VL1224DTS) zosta∏ zmniejszony o 35 %, wycofano 49 jednostek o ∏àcznym tona˝u 2080 GT. l A. Ba∏tycka flota rybacka Poz. 739 go Tabela 2. Stan rybackiej floty ba∏tyckiej w latach 2004 i 2007 v. p Monitor Polski Nr 51 èród∏o: MIR rcl .

Wykres 1. Zmiana iloÊci i tona˝u jednostek w poszczególnych segmentach mi´dzy 2004 i 2007 r.

Monitor Polski Nr 51 — 2801 — Poz. 739 go v. p l Tabela 3. Po∏owy ba∏tyckie wed∏ug g∏ównych gatunków ryb (w tonach) èród∏o: Wyliczenia w∏asne w oparciu o dane MIR i MRiRW oraz KE

Tabela 4. Po∏owy wybranych gatunków ryb wed∏ug segmentów jednostek (w tonach), 2007 ww Segment trawlerów dennych o d∏ugoÊci 24—40 m (VL2440 DTS) prowadzi po∏owy wielogatunkowe, z dominujàcym udzia∏em ryb pelagicznych (Êledzi i szprotów — 47 % w 2007 r.), ale równie˝ znaczàcym udzia∏em ryb dennych — dorszy (27 %) oraz flàder (25 %). Wi´kszoÊç nak∏adu po∏owowego tych statków, liczonego w dniach, ukierunkowana jest jednak na po∏owy dorszy (ponad 70 % w 2004 r. i oko∏o 60 % w 2007 r.).

W strukturze po∏owów segmentu trawlerów dennych 12—24-metrowych (VL1224 DTS) dominujàcy udzia∏ w 2004 r. mia∏y dorsze (40 %) oraz stornie (28 %).

W 2007 r. udzia∏ po∏owów dorszy nieco zmala∏ i wyniós∏ 35 %, na rzecz wi´kszego udzia∏u ryb p∏askich (38 %).

Znacznie bardziej uzale˝nione od po∏owów dorszy sà kolejne dwa segmenty statków, tj. statki o d∏ugoÊci 12—24 metrów prowadzàce po∏owy sieciami stawnymi (VL1224 DFN), gdzie dorsze stanowià 65 % wielkoÊci po∏owów (2007) oraz statki 12—24-metrowe prowadzàce po∏owy przy u˝yciu haków (VL1224 HOK), gdzie dorsze stanowià oko∏o 90 % z∏owionych ryb (2007).

Majàc na uwadze powy˝sze, redukcja potencja∏u floty rybackiej powinna byç ukierunkowana na trzy segmenty statków, które majà najwy˝szy udzia∏ dorszy w po∏owach, to jest na segment trawlerów dennych 12—24-metrowych (VL1224 DTS), segment statków o d∏ugoÊci 12—24 metrów prowadzàcych po∏owy sieciami stawnymi (VL1224 DFN) oraz segment statków 12—24-metrowych prowadzàcych po∏owy przy u˝yciu haków (VL1224 HOK).

Jednym z najwa˝niejszych dzia∏aƒ majàcych na celu dostosowanie polskiej floty do obecnych warunków, obok z∏omowania jednostek koncentrujàcych si´ na po∏owach dorsza, jest modernizacja statków po∏awiajàcych gatunki pelagiczne, takie jak Êledê i szprot. Jednym z g∏ównych celów modernizacji powinno byç w szczególnoÊci przestawienie si´ z tradycyjnego systemu sch∏adzania w skrzynkach z lodem na rzecz systemów sch∏adzania ozi´bionà wodà morskà. — 2802 — WartoÊç wy∏adunków po∏owów ba∏tyckich w 2006 r. wynios∏a 164 mln z∏ (42 mln euro), 5 % wi´cej ni˝ wartoÊç po∏owów w 2005 r. WartoÊç dodana brutto (GVA) rybo∏ówstwa ba∏tyckiego w 2006 r. wynios∏a 74 mln z∏ (19 mln euro), 38 % wi´cej ni˝ w 2005 r. Ta zwi´kszona wydajnoÊç by∏a szczególnie zauwa˝alna w segmencie trawlerów pelagicznych (VL2440PTS), gdzie wartoÊç dodana wzros∏a w 2006 r. ponad dwukrotnie. By∏o to wynikiem wy˝szych limitów po∏owowych otrzy- manych przez te jednostki w 2006 r. oraz wzrostem cen ryb pelagicznych, szczególnie szprota przeznaczonego na màczk´ rybnà. Inne segmenty, przede wszystkim segmenty wi´kszych jednostek, równie˝ poprawi∏y swoje wyniki ekonomiczne, jednak wartoÊç dodana na pracownika w wi´kszoÊci segmentów pozosta∏a na bardzo niskim poziomie (6—8 tys. euro). Wyjàtkiem by∏y trawlery pelagiczne, z trzykrotnie wy˝szà wartoÊcià GVA na osob´. Poprawi∏y si´ równie˝ przep∏ywy gotówkowe brutto, które zwi´kszy∏y potencja∏ sektora do wype∏niania zobowiàzaƒ finansowych. l

Wykres 2. WartoÊç dodana na osob´ zatrudnionà w rybo∏ówstwie ba∏tyckim, 2004—2006 èród∏o: MIR B. Flota dalekomorska Obecnie polska flota dalekomorska sk∏ada si´ z czterech jednostek. Tona˝ i moc tych jednostek wynosi odpowiednio 21 276 GT i 18 415 kW.

Statki dalekomorskie rozwin´∏y technologi´ po∏owu kryla, który cieszy si´ du˝ym uznaniem na rynkach zagranicznych. Ponadto Polska w pe∏ni opanowa∏a technologi´ przetwórstwa i posiada patenty na produkcj´ mi´sa z kryla, co pozwala na osiàgni´cie wysokiej — 2803 — Ryby bia∏e i pelagiczne po∏awiane sà w obszarach NAFO, NEAFC i Svalbard. Wzrastajàce w latach 2004—2006 po∏owy by∏y przede wszystkim wynikiem korzystnych wymian, jakie przedsi´biorstwa floty da- lekomorskiej zawiera∏y z partnerami z innych krajów Unii Europejskiej. W zwiàzku z post´pujàcà redukcjà dost´pnych kwot po∏owowych w tych obszarach, polska flota dalekomorska stan´∏a przed koniecznoÊcià restrukturyzacji swej dzia∏alnoÊci po∏owowej na Atlantyku Pó∏nocnym i przeniesienia ci´˝aru dzia∏alnoÊci na nowe ∏owiska Afryki Zachodniej i Pacyfiku Po∏udniowego, w oparciu o polskie prawa historyczne. W celu spe∏nienia tych potrzeb i zapewnienia ekonomicznej efektywnoÊci dzia∏aƒ niezb´dna jest restrukturyzacja floty. l jakoÊci produkcji i dobrej wartoÊci dodanej. W 2004 r. po∏owy floty dalekomorskiej (19 722 ton) koncentrowa∏y si´ g∏ównie na Atlantyku, z czego 45 % stanowi∏ kryl ∏owiony w Antarktyce. Jednak˝e udzia∏ po∏owów kryla zmala∏ do oko∏o 31 % z 25 591 ton z∏owionych w 2007 r.

Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 rcl . go Tabela 6. Po∏owy floty dalekomorskiej wed∏ug gatunków (w tonach) èród∏o: MIR, a dla roku 2007 wyliczenia w∏asne oparte o dane MIR i MRiRW 1.1.3. Porty morskie, przystanie i miejsca wy∏adunku w.

Polska posiada 74 wyznaczone porty, przystanie i miejsca wy∏adunku. Blisko po∏owa z nich to miejsca wy∏adunku po∏o˝one na pla˝ach. Zwykle sà one s∏abo wyposa˝one i wymagajà znaczàcych usprawnieƒ i modernizacji. ww SpoÊród polskich portów 7 zosta∏o wyznaczonych do wy∏adunku dorsza: W∏adys∏awowo, Jastarnia, Hel, Ustka, Dar∏owo, Ko∏obrzeg, Dziwnów (zob. mapka).

Korzystajà z nich statki na których pok∏adzie znajdujà si´ dorsze w iloÊci wi´kszej ni˝ 750 kg ˝ywej wagi.

10 portów rybackich ma szczególne znaczenie dla statków rybackich. Sà nimi:

Pi´cioma najwa˝niejszymi portami, jeÊli chodzi o iloÊç wy∏adowywanej ryby, iloÊç obs∏ugiwanych kutrów rybackich i posiadajàcymi odpowiednie wyposa˝enie sà: Ko∏obrzeg, Dar∏owo, Ustka, W∏adys∏awowo i Hel.

Flota dalekomorska obs∏ugiwana jest w portach zagranicznych. Polskie przedsi´biorstwa po∏owów dalekomorskich majà swoje siedziby w Gdyni i Warszawie.

89 % ogólnej iloÊci wy∏adunków dokonywane jest na Êrodkowym i wschodnim wybrze˝u, 74 % ogólnej iloÊci wy∏adunków dokonuje si´ w pi´ciu g∏ównych portach wymienionych wy˝ej.

G∏´bokoÊci przy nabrze˝ach polskich portów wynoszà od 1,5 do 5 m. Dotyczy to zw∏aszcza portów zlokalizowanych na obu zalewach: Szczeciƒskim i WiÊlanym.

Porty rybackie posiadajà wystarczajàcà d∏ugoÊç nabrze˝y, zapewniajàcà cumowanie i postój floty. Wiele z g∏ównych portów wymaga jednak powa˝nej poprawy jakoÊci infrastruktury i wyposa˝enia (dêwigi, ch∏odnie/mroênie i magazyny itd.).

Porty rybackie sà coraz cz´Êciej wykorzystywane w celach turystyczno-rekreacyjnych. Dostarczajà ró˝nego rodzaju us∏ug sezonowych, takich jak transport pasa˝erski, sporty wodne, wycieczki, po∏owy rekreacyjne itd. Ma∏e porty i przystanie pla˝owe sà cz´Êcià obrazu kulturowego wybrze˝a Ba∏tyku, stanowiàc atrakcj´ turystycznà.

Tabela ukazujàca wy∏adunki wed∏ug gatunków i portów — za∏àcznik nr 1 i 2 str. 2863 i 2864. ww l v. p go rcl . w.

Lokalizacja najwa˝niejszych portów rybackich na polskim wybrze˝u.

Monitor Polski Nr 51 — 2804 — Poz. 739 — 2805 — W Polsce istniejà cztery g∏ówne instytucje edukacyjno-naukowe prowadzàce dzia∏alnoÊç zwiàzanà ze szkoleniem przysz∏ych pracowników sektora rybackiego.

Sà to m.in. Akademia Morska i Akademia Rolnicza w Szczecinie, Uniwersytet Warmiƒsko-Mazurski w Olsztynie i Uniwersytet Wroc∏awski. Dla sektora rybackiego instytucje te stanowià wa˝ne zaplecze szkoleniowe i naukowe.

Istniejà równie˝ dwa g∏ówne instytuty badawcze:

Morski Instytut Rybacki mieszczàcy si´ w Gdyni i Instytut Rybactwa Âródlàdowego w Olsztynie.

1.1.5. Zatrudnienie w rybo∏ówstwie morskim

1.1.6. Kryzys paliwowy i jego wp∏yw na gospodarczà kondycj´ polskiego rybo∏ówstwa Polski sektor rybo∏ówstwa stoi przed pog∏´biajàcym si´ kryzysem gospodarczym i spo∏ecznym.

Mi´dzynarodowe ceny ropy naftowej wzros∏y ponad pi´ciokrotnie, z 20 USD za bary∏k´ w 2002 r. do ponad 130 USD za bary∏k´ w po∏owie maja 2008 r. W dalszym okresie nic nie wskazuje na zmian´ tego trendu. go Wed∏ug danych zebranych w zleconym przez Komisj´ Europejskà studium „Zatrudnienie w sektorze rybackim: bie˝àca sytuacja (FISH/2004/4)” w 2005 r. ∏àczne zatrudnienie w rybo∏ówstwie dalekomorskim wynosi∏o 3500 rybaków. Tendencja zaobserwowana w rybo∏ówstwie morskim wykazuje ostry spadek w porównaniu z 1995 r. (9400 zatrudnionych) i 2003 r. (4500 zatrudnionych). Spadek ten cz´Êciowo wyjaÊnia znaczàca redukcja polskiej floty dalekomorskiej.

Szacuje si´, ˝e w 2004 r. floty wspólnotowe wyda∏y na paliwo oko∏o 12—15 % wartoÊci wy∏adunków, przy cenach wahajàcych si´ od 0,25 do 0,38 euro za litr. Obecnie ceny paliw sà znaczàco wy˝sze. Przy obecnym poziomie cen koszty paliwa wynoszà oko∏o 30 % wspólnotowych wy∏adunków. rcl .

Wydaje si´ byç to problemem strukturalnym, gdy˝ ma∏o prawdopodobne jest, aby w przysz∏oÊci wysokie ceny paliw na trwa∏e znaczàco spad∏y.

Polska nie uniknie kryzysu zwiàzanego z cenami paliw. Dla znaczàcej cz´Êci polskiej floty koszt paliwa ma wp∏yw na przychody i stanowi Êrednio ponad 35 % kosztów. Sytuacja ta nie jest nowoÊcià, ale niedawny gwa∏towny wzrost cen ma ogromny wp∏yw na rybo∏ówstwo. ww w.

Tabela 7. Ewolucja kosztów paliwa w Polsce wed∏ug segmentów floty èród∏o: KE DG MARE Monitor Polski Nr 51 — 2806 — Poz. 739 go v. p l Szacunek relacji koszty paliwa/przychody w 2008 roku Z szacowanej powierzchni stawów wielkoÊci 70 tys. ha eksploatowanych jest tylko 50 tys. (70 %). Wed∏ug danych z powszechnego spisu rolnego z 2002 r. ponad 10 000 gospodarstw deklarowa∏o chów i hodowl´ ryb jako jeden z rodzajów dzia∏alnoÊci rolniczej, przy czym nie by∏a to ich g∏ówna dziedzina dzia∏alnoÊci. Gospodarstwa hodowlane zlokalizowane sà w ró˝nych regionach ca∏ego kraju. W wi´kszoÊci przypadków ryby hodowane sà w stawach, których jakoÊç i iloÊç istotnie ogranicza rodzaj i wielkoÊç produkcji ryb. rcl .

Szacunek kosztów paliwa wyra˝onych jako cz´Êç przychodu wykazuje, ˝e segmenty najbardziej dotkni´te kryzysem to te, które u˝ywajà sprz´tu ciàgnionego (np. trawlery), wyposa˝one zwykle w silniki o du˝ej mocy. Nie jest to zaskakujàce, gdy˝ istnieje wiele empirycznych dowodów na to, ˝e w tej cz´Êci floty wyst´puje wysoki stopieƒ negatywnego powiàzania pomi´dzy rentownoÊcià a wyst´pujàcymi cenami paliw. W niektórych przypadkach koszty paliwa stanowià ponad 50 % wartoÊci wy∏adunków. W obecnych warunkach przedsi´biorstwa te nie majà mo˝liwoÊci pozostania ekonomicznie wydajnymi. Wi´ksza wydajnoÊç energetyczna mo˝e z∏agodziç problem cz´Êciowo, ale w wi´kszoÊci przypadków nie b´dzie to wystarczajàce. Wziàwszy pod uwag´ charakter dzia∏alnoÊci po∏owowej, skutki dla jednostek u˝ywajàcych sprz´tu biernego (np. pu∏apki, sieci skrzelowe, liny haczykowe) sà znacznie mniejsze. ww w.

Wzrost cen paliw wymusza na sektorze po∏owowym ogromnà presj´, tym wi´kszà, ˝e flota rybacka ma mniej mo˝liwoÊci po∏owowych w porównaniu z czasami, kiedy dost´pne by∏y wi´ksze kwoty po∏owowe. Mo˝liwe, ˝e obecny Êwiatowy trend wysokich cen ropy naftowej i zjawisko zapaÊci rynków kredytowych b´dà nadal zmniejsza∏y zyski i p∏ynnoÊç finansowà operatorów. Obecnie majà miejsce pewne dzia∏ania dostosowawcze, w tym dobrowolne z∏omowanie jednostek oraz tendencja do stosowania metod po∏owowych, które wymagajà mniejszych iloÊci paliwa.

W kontekÊcie wy˝ej opisanej sytuacji gospodarczej konieczne b´dzie równie˝ wprowadzenie dodatkowych dzia∏aƒ pomocowych, tj. inwestycji pozwalajàcych na zmniejszenie zu˝ycia paliwa przez statki rybackie, a tak˝e prace modernizacyjne na statkach.

1.2. Chów i hodowla ryb W Polsce chów i hodowla ryb obejmuje przede wszystkim gatunki ryb s∏odkowodnych. Chów i hodowla ryb morskich dotychczas nie by∏a przedmiotem dzia∏alnoÊci komercyjnej prowadzonej na du˝à skal´.

Istniejà dwa g∏ówne typy dzia∏alnoÊci: produkcja s∏odkowodnych ryb ciep∏olubnych (karp) oraz s∏odkowodnych ryb zimnolubnych (g∏ównie pstràg t´czowy).

Oko∏o 600 gospodarstw prowadzi chów i hodowl´ ryb w celu wprowadzenia ich na rynek, z czego 400 specjalizuje si´ w produkcji karpia. Pozosta∏e gospodarstwa prowadzà hodowl´ pstràga t´czowego. Wiele gospodarstw, dà˝àc do dywersyfikacji dzia∏alnoÊci, prowadzi chów i hodowl´ wi´cej ni˝ jednego gatunku ryb (np. lina, to∏pygi bia∏ej i pstrej, amura, jesiotra, pstràga potokowego, pstràga êródlanego, troci jeziorowej i w´drownej, ∏ososia atlantyckiego).

Co roku na rynek krajowy dostarczane jest od 32,8 do 35 tys. ton hodowlanych ryb s∏odkowodnych (tab. 8).

WielkoÊç rocznej produkcji uzale˝niona jest od wielu elementów, takich jak temperatura wody, wielkoÊç i miesi´czny rozk∏ad opadów, ekspozycja s∏oneczna stawu, koszt zakupu pasz, cena sprzeda˝y ryb, choroby ryb i wielkoÊç strat powodowanych przez zwierz´ta ˝ywiàce si´ rybami. Sytuacja epizootyczna powinna ulec poprawie dzi´ki wdro˝eniu programów przygotowywanych przez jednostki Inspekcji Weterynaryjnej dla ca∏ych obszarów na których hodowane sà ryby, majàcych na celu kontrol´ chorób ryb. Jednak skutecznoÊç dzia∏aƒ przyj´tych w ramach programów zale˝y od wyników wspó∏pracy pomi´dzy hodowcami a s∏u˝bami weterynaryjnymi.

Dane dotyczàce zatrudnienia w gospodarstwach sà trudne do zgromadzenia, poniewa˝ wiele farm to przedsi´biorstwa rodzinne, a produkcja ma charakter sezonowy. Bioràc pod uwag´ strukturalny charakter bezrobocia na obszarach wiejskich, miejsca pracy w gospodarstwach sà bardzo wa˝ne dla lokalnych spo∏ecznoÊci i powinny byç wspierane.

Od 2002 r. produkcja w sektorze chowu i hodowli ryb jest raczej stabilna, aczkolwiek wyraêne jest przestawienie produkcji z karpia na pstràga.

Monitor Polski Nr 51 — 2807 — Poz. 739 v. p l Tabela 8. Produkcja ryb s∏odkowodnych w tys. ton (bez materia∏u zarybieniowego)

W Unii Europejskiej Polska jest najwi´kszym producentem karpia, z produkcjà rz´du 15 575 ton w 2006 r.

Praktycznie ca∏oÊç produkcji przeznaczona jest na rynek krajowy. Karp hodowany jest w ziemnych stawach rybnych przy wykorzystaniu naturalnych mo˝liwoÊci produkcyjnych wód w stawach. Produkcja karpia w Polsce jest g∏ównie ekstensywna, co ma pozytywny wp∏yw na Êrodowisko. Ziemne stawy karpiowe stanowià wa˝ny i cenny element tradycyjnego krajobrazu wiejskiego i odgrywajà wa˝nà rol´ w zachowaniu ró˝norodnoÊci biologicznej. Pe∏nià one ró˝norodne funkcje, m.in. przyczyniajà si´ do poprawy jakoÊci wód powierzchniowych, retencjonujà wody powierzchniowe, tworzà liczne siedliska dla roÊlin i zwierzàt z gatunków prawnie chronionych. W niektórych regionach kraju obszary sieci Natura 2000 wyznaczone zosta∏y w∏aÊnie dzi´ki zlokalizowaniu w ich granicach du˝ych kompleksów ziemnych stawów karpiowych na których licznie wyst´pujà rzadkie i cenne gatunki roÊlin i zwierzàt.

B. Pstràg ww Drugim pod wzgl´dem znaczenia typem dzia∏alnoÊci hodowlanej jest produkcja s∏odkowodnych ryb zimnolubnych, g∏ównie pstràga t´czowego. Zdecydowana wi´kszoÊç gospodarstw pstràgowych zlokalizowana jest w Polsce pó∏nocnej i po∏udniowej, tj. na terenach zasobnych w czyste i ch∏odne wody rzek i potoków. W chowie i hodowli ryb ∏ososiowatych stosowane sà intensywne metody wykorzystujàce nowoczesne pasze granulowane i Êrodki techniczne, poprawiajàce warunki przetrzymywania ryb w betonowych stawach.

Produkcja pstràga t´czowego ciàgle roÊnie. Ocenia si´, ˝e w 2006 r. wynios∏a oko∏o 17 tys. ton i sà powody przypuszczaç, ˝e istnieje potencja∏ dalszego rozwoju produkcji i rynku. StabilnoÊç tego rozwoju w du˝ym stopniu zale˝y od mo˝liwoÊci wprowadzenia nowych rozwiàzaƒ technologicznych i nowych produktów.

Podsumowujàc, powinno dà˝yç si´ w szczególnoÊci do:

1.3. Rybo∏ówstwo Êródlàdowe Powierzchnia wód Êródlàdowych w Polsce (naturalnych i sztucznych, ale z wy∏àczeniem stawów) wynosi oko∏o 550 tys. ha, w tym oko∏o 300 tys. ha jezior, 139 tys. ha rzek i potoków, 55 tys. ha zbiorników zaporowych (o pow. powy˝ej 20 ha), 40 tys. ha zalewisk i starorzeczy. Wi´kszoÊç tej powierzchni stanowi w∏asnoÊç publicznà.

W 2005 r. w celu wprowadzenia na rynek od∏owiono w wodach powierzchniowych oko∏o 3,5 tys. ton ryb, a w 2006 r. 2,87 tys. ton ryb. W latach 2007 i 2008 spodziewane jest dalsze obni˝enie tej iloÊci.

W wodach Êródlàdowych dokonuje si´ po∏owu wielu cennych gatunków (certy, ∏ososia, troci w´drownej, Monitor Polski Nr 51 — 2808 — Poz. 739 sielawy, siei, w´gorza). Zwi´kszony popyt na materia∏ zarybieniowy przyczynia si´ do zró˝nicowania asortymentu i wzrostu produkcji ryb w gospodarstwach hodowlanych.

Podsumowujàc, powinno dà˝yç si´ w szczególnoÊci do:

Zgodnie z przepisami polskiego prawa, po∏owu ryb w wodach powierzchniowych w celach zarobkowych lub rekreacyjnych dokonywaç mogà, wed∏ug Êcis∏ych ram prawnych, jedynie osoby i podmioty do tego uprawnione. Wraz z rosnàcà eutrofizacjà wód Êródlàdowych oraz w Êwietle wyników badaƒ naukowych zmienia si´ charakter Êródlàdowej dzia∏alnoÊci po∏owowej. Produkcja ˝ywnoÊci staje si´ mniej istotna ni˝ zarzàdzanie zasobami ryb dla celów rekreacyjnych.

1.4. Przetwórstwo produktów rybactwa Pod koniec czerwca 2008 r. dzia∏a∏y 293 zak∏ady, z których oko∏o 80 % posiada∏o zatwierdzenie sprzeda˝y produktów rybnych na rynku europejskim, 53 zak∏ady mia∏y zatwierdzenie sprzeda˝y produktów wy∏àcznie na rynkach lokalnych. W latach 2003—2007 o 27 % wzros∏a liczba przedsi´biorstw przetwórczych, a o 39 % liczba stworzonych miejsc pracy. go Znaczenie rybo∏ówstwa rekreacyjnego w powierzchniowych wodach Êródlàdowych ciàgle roÊnie. Szacuje si´, ˝e w 2005 r. w po∏owach w´dkarskich od∏owiono ∏àcznie prawie 10 tys. ton ryb, a w 2006 r. prawie 15 tys. ton ryb. IloÊç w´dkarzy w Polsce ocenia si´ na 1,5 mln osób. Rozwój us∏ug zwiàzanych z w´dkarstwem rekreacyjnym przyczynia si´ do wzrostu dochodów, a poprzez dywersyfikacj´ dzia∏alnoÊci spo∏eczno-gospodarczej do tworzenia lub utrzymania miejsc pracy, szczególnie w sektorze turystycznym.

A. Produkcja rcl .

Sektor rybo∏ówstwa Êródlàdowego zatrudnia oko∏o 1650 osób. Zwiàzki w´dkarskie majà du˝y potencja∏ techniczny i sà g∏ównym pracodawcà w sektorze.

Skala obrotu zale˝na od wielkoÊci przedsi´biorstwa wskazuje, ˝e du˝e firmy, zatrudniajàce ponad 250 osób, generujà po∏ow´ ogólnego obrotu. Zaletami polskiego przemys∏u przetwórstwa ryb sà m.in. stosunkowo tania si∏a robocza i wykszta∏cony personel technologiczny. Ma∏e przedsi´biorstwa koncentrujà si´ na produkcji produktów w´dzonych i solonych, podczas gdy wi´ksze firmy produkujà bardziej zaawansowane i wyrafinowane produkty. w.

Tabela 9. Liczba zak∏adów przetwórczych uprawnionych do sprzeda˝y na rynku europejskim (czerwiec 2008) èród∏o: Opracowanie w∏asne na podstawie danych MIR Szacunkowà finalnà produkcj´ przetwórstwa rybnego na làdzie obrazuje poni˝sza tabela. Dane pokazujà re- gularny wzrost od 2002 r. zarówno wielkoÊci, jak i wartoÊci produkcji. ww Tabela 10. Szacunek produkcji finalnej przetwórstwa rybnego na làdzie S — Szacunek, P — Prognoza. èród∏o: Szacunek w∏asny MIR Mimo ˝e w Polsce 24 % inwestycji z Finansowego Instrumentu Finansowania Rybo∏ówstwa przeznaczonych by∏o na rozwój i modernizacj´ sektora przetwórstwa, nadal istniejà du˝e potrzeby dalszej modernizacji tej cz´Êci sektora rybackiego.

Monitor Polski Nr 51 — 2809 — Poz. 739 B. Zatrudnienie l Wed∏ug danych Eurostatu w 2005 r. ∏àczne zatrudnienie w sektorze przetwórstwa wynosi∏o 15 114 osób. Istnieje tendencja wzrostu iloÊci miejsc pracy w sektorze, co ilustruje poni˝sza tabela. èród∏o: MIR 1.5. Obrót W Polsce spo˝ycie ryb jest niewielkie. Wed∏ug danych Eurostatu w 2003 r. Êrednie spo˝ycie wynosi 8,6 kg ryb na osob´, podczas gdy Êrednia w Unii Europejskiej to 21,4 kg ryb na osob´. Wzrasta ono jednak regularnie i w 2006 r. osiàgn´∏o 11,8 kg na osob´. Wi´kszoÊç spo˝ywanych ryb to ryby morskie (85 %), reszta to ryby s∏odkowodne (11 %) i niewielka iloÊç owoców morza. go Podsumowujàc, powinno dà˝yç si´ w szczególnoÊci do: v. p Tabela 11. IloÊç pracowników w przedsi´biorstwach zatrudniajàcych wi´cej ni˝ 9 osób

A. Ceny Poni˝szy wykres pokazuje stosunkowà stabilnoÊç cen na przestrzeni ostatnich 4 lat. rcl .

Wykres 3. Ceny pierwszej sprzeda˝y ryb (PLN/kg) èród∏o: Opracowanie Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki ˚ywnoÊciowej — Paƒstwowego Instytutu Badawczego Monitor Polski Nr 51 — 2810 — Poz. 739 B. Bilans handlowy Import go v. p Eksport l Wykres 4. Obroty handlu zagranicznego: ryby i produkty rybne (tys. ton) èród∏o: Opracowanie Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki ˚ywnoÊciowej — Paƒstwowego Instytutu Badawczego na podstawie danych CIHZ, CAAC, MF i MRiRW 1.6. Organizacja sektora rybackiego w Polsce rcl .

W 2006 r. wzrós∏ eksport i import ryb oraz produktów rybnych. Szacuje si´, ˝e w 2006 r. import wyniós∏ 348,7 tys. ton, a wielkoÊç eksportu to 204,9 tys. ton.

WartoÊç sprzeda˝y eksportu ryb i produktów rybnych wynios∏a oko∏o 627,6 mln euro, jednak koszt importowanych ryb i produktów rybnych wyniós∏ 706,3 mln euro, co pozostawi∏o ujemny bilans handlowy w wysokoÊci 81 mln euro (w porównaniu z 61 mln euro w 2006 r.). w.

Polska importuje g∏ównie surowiec rybny dla przetwórstwa, a eksportuje przede wszystkim produkty przetworzone: konserwy rybne, ryby w´dzone, filety rybne i mi´so ryb, które stanowià 92 % ∏àcznej wartoÊci wszystkich produktów rybnych sprzedawanych za granicà. G∏ównymi importerami ryb i produktów rybnych z Polski sà kraje Unii Europejskiej. ww G∏ówne surowce wykorzystywane w przetwórstwie to Êledê, makrela, ∏osoÊ, ryby bia∏e (dorsz). Jednak polskie rybo∏ówstwo nie jest w stanie sprostaç potrzebom sektora przetwórstwa ryb, który uzale˝niony jest od importowanego surowca rybnego. Surowiec ten importowany jest g∏ówne z krajów EFTA, a w nast´pnej kolejnoÊci z paƒstw Unii Europejskiej i krajów rozwijajàcych si´.

Szczególne znaczenie majà organizacje producentów ryb wpisane do rejestru uznanych organizacji prowadzonego przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Sà one wa˝ne dla organizacji rynku poniewa˝ pozwalajà na wi´kszà koncentracj´ poda˝y i zapewniajà lepszà jakoÊç produktów, wzmacniajà pozycj´ producentów na rynku i przyczyniajà si´ do jego stabilizacji. Do tej pory do rejestru wpisano szeÊç uznanych organizacji producentów ryb:

Podsumowujàc, powinno dà˝yç si´ w szczególnoÊci do:

Uznana organizacja producentów zobowiàzana jest do stworzenia na ka˝dy rok programu operacyjnego, zatwierdzanego nast´pnie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Program operacyjny powinien zawieraç strategie wprowadzania do obrotu, plan po∏owów — 2811 — Uznana organizacja producentów jest uprawniona do otrzymania wsparcia finansowego za przygotowanie programu operacyjnego na dany rok, zatwierdzanego nast´pnie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, i mo˝e korzystaç z finansowania dzia∏aƒ podejmowanych na rynku produktów rybactwa. ustawa z dnia 22 stycznia 2004 r. o organizacji rynku rybnego i pomocy finansowej w gospodarce rybnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 34, poz. 291 i Nr 96, poz. 959, z 2006 r. Nr 12, poz. 64 oraz z 2007 r. Nr 21, poz. 125); rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 maja 2004 r. w sprawie wzoru dokumentu sprzeda˝y i wzoru deklaracji przej´cia produktów rybnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 130, poz. 1392); rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji utrwalonych i przechowywanych produktów rybnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 183, poz. 1889); rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 stycznia 2005 r. w sprawie wzoru wniosku o przyznanie pomocy finansowej oraz rodzajów dokumentów potwierdzajàcych poniesione wydatki z tytu∏u przygotowania programu operacyjnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 101); go W Polsce istniejà równie˝ organizacje przetwórców ryb, wÊród których najwi´kszà jest Polskie Stowarzyszenie Przetwórców Ryb, którego misjà jest reprezentowanie interesów i problemów sektora. Celem Stowarzyszenia jest równie˝ propagowanie spo˝ycia ryb i podejmowanie projektów zwiàzanych z technologià przetwórstwa ryb, wymaganiami sanitarnymi oraz normami jakoÊci.

Kluczowymi aktami prawnymi normujàcymi funkcjonowanie tej administracji sà przede wszystkim: l lub produkcji (zale˝nie od tego czy jest to organizacja producentów produktów rybo∏ówstwa czy hodowli ryb), specjalne dzia∏ania prewencyjne podczas roku po∏owowego w celu dostosowania poda˝y gatunków stwarzajàcych problemy w zakresie marketingu, a tak˝e zakres kar nak∏adanych na cz∏onków organizacji, którzy w celu realizacji tych planów nie podporzàdkujà si´ podj´tym decyzjom.

Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 1.7. Organizacja administracji rybackiej w Polsce ww w. rcl .

Administracja rybacka w Polsce zatrudnia 156 osób, z czego 106 pracowników zatrudnionych jest w organach administracji regionalnej. rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 paêdziernika 2005 r. w sprawie wzorów wniosków o przyznanie pomocy finansowej w gospodarce rybnej sk∏adanych przez organizacje producentów rybnych oraz dokumentów, które do∏àcza si´ do wniosku (Dz. U. z 2005 r. Nr 205, poz. 1702). ww l v. p go rcl . w.

Organizacja Departamentu Rybo∏ówstwa Monitor Polski Nr 51 — 2812 — Poz. 739 — 2813 — Priorytet 3. Ochrona i rozwój zasobów wodnych, chów i hodowla ryb, rybackie urzàdzenia portowe, przetwórstwo i rynek rybny, rybo∏ówstwo Êródlàdowe go Polska dopiero od daty akcesji, tj. od 1 maja 2004 r., skorzysta∏a z pomocy finansowej dla sektora rybactwa w ramach Finansowego Instrumentu Wspierania Rybo∏ówstwa. Wspó∏finansowanie projektów ustalono na najwy˝szym mo˝liwym poziomie dopuszczonym przez rozporzàdzenie Rady (WE) nr 2792/99 z dnia 17 grudnia 1999 r. ustanawiajàce szczegó∏owe zasady i uzgodnienia dotyczàce pomocy strukturalnej Wspólnoty w sektorze rybo∏ówstwa (Dz. Urz. WE L 337 z 30.12.1999, str. 10, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 4, t. 4, str. 179, z póên. zm). W praktyce okaza∏o si´ jednak, ˝e wskaênik absorpcji Êrodków unijnych by∏ niski. Przyczyn tego nale˝y upatrywaç przede wszystkim w niew∏aÊciwie skonstruowanych krajowych przepisach prawnych, które wprowadza∏y skomplikowane i d∏ugotrwa∏e procedury ubiegania si´ o pomoc, zniech´cajàc potencjalnych beneficjentów do sk∏adania wniosków o dofinansowanie w ramach poszczególnych dzia∏aƒ SPO, ograniczajàc tym samym dost´pnoÊç tej pomocy. Ponadto nie by∏y doprecyzowane kryteria podmiotowe i przedmiotowe udzielania pomocy, co budzi∏o wiele wàtpliwoÊci interpretacyjnych i stawa∏o na drodze beneficjentom do pozyskania pomocy, i wreszcie nale˝y zaznaczyç, ˝e niska i niekorzystnie okreÊlona procentowo wysokoÊç dofinansowania w niektórych dzia∏aniach równie˝ zniech´ca∏a wnioskodawców do realizacji projektów w ramach Programu. udzielana by∏a tylko na projekty zwiàzane z poprawà bezpieczeƒstwa i higieny pracy oraz poprawà jakoÊci produktów rybnych, natomiast uniemo˝liwia∏a uzyskanie pomocy na zakup, wymian´, napraw´ silnika statku rybackiego oraz narz´dzi po∏owowych, przez co nie korespondowa∏a z oczekiwaniami beneficjentów.

Ponadto potencjalnych wnioskodawców zniech´ca∏y warunki finansowe, zak∏adajàce refinansowanie (a co za tym idzie koniecznoÊç kredytowania inwestycji i ponoszenia kosztów obs∏ugi kredytu) jedynie 40 % kosztów realizowanych inwestycji. W rezultacie wi´kszoÊç realizowanych projektów by∏y to projekty o niewielkiej wartoÊci, zak∏adajàce g∏ównie wymian´ wyposa˝enia statków rybackich. Za∏o˝enia tego dzia∏ania nie by∏y dostosowane do faktycznych potrzeb sektora rybackiego. l 2. G∏ówne wnioski pochodzàce z realizacji dzia∏aƒ w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego „Rybo∏ówstwo i przetwórstwo ryb 2004—2006”

Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 rcl .

Realizacja pi´ciu dzia∏aƒ priorytetu 3 spotka∏a si´ z du˝ym zainteresowaniem potencjalnych beneficjentów, przy czym najwi´kszym zainteresowaniem cieszy∏o si´ Przetwórstwo i rynek rybny. Jedynie Ochrona i rozwój zasobów wodnych napotka∏o w poczàtkowej fazie realizacji na problem w postaci braku mo˝liwoÊci prefinansowania inwestycji oraz skomplikowanych procedur ubiegania si´ o dofinansowanie pomocy. Póêniejsze wprowadzenie systemu prefinansowania oraz uproszczeƒ u∏atwiajàcych dost´p do Êrodków finansowych przyczyni∏o si´ jednak do wzrostu zainteresowania potencjalnych beneficjentów realizacjà tego typu inwestycji. Ze wzgl´du na wàski zakres przedmiotowy pomocy równie˝ Dzia∏anie 3.5 Rybo∏ówstwo Êródlàdowe spotka∏o si´ z niedu˝ym zainteresowaniem beneficjentów. Znalaz∏o to swoje odzwierciedlenie w niewielkiej alokacji Êrodków finansowych przeznaczonych na realizacj´ inwestycji w zakresie tego dzia∏ania, co w konsekwencji mia∏o ma∏e znaczenie w realizacji priorytetów i za∏o˝eƒ SPO.

Sytuacja w rozbiciu na osie priorytetowe wyglàda∏a nast´pujàco:

Priorytet 1. Dostosowanie nak∏adu po∏owowego do zasobów w.

Priorytetowym dzia∏aniem SPO by∏o dostosowanie nak∏adu po∏owowego do zasobów Morza Ba∏tyckiego.

Realizowane dzia∏ania osiàgn´∏y planowane cele i przyczyni∏y si´ do 40 % redukcji floty ba∏tyckiej.

W ramach tego priorytetu procedury udzielania pomocy i kryteria jej przyznawania by∏y okreÊlone w miar´ jasno, co wp∏yn´∏o na pomyÊlnà realizacj´ projektów. ¸àcznie na ten cel przeznaczono oko∏o 96 mln EUR i wszystkie Êrodki zosta∏y wykorzystane.

Priorytet 2. Odnowa i modernizacja floty ww W ramach tego priorytetu wyodr´bnione by∏y dwa dzia∏ania, z których Dzia∏anie 2.1. Budowa nowych statków nie by∏o w ogóle realizowane z powodu zbyt krótkiego okresu jaki pozosta∏ na jego wdro˝enie, tj. niespe∏na szeÊç miesi´cy, liczàc od dnia akcesji Polski do Unii Europejskiej. Dzia∏anie to wygas∏o po 31 grudnia 2004 r., w zwiàzku z czym nie jest mo˝liwa ocena realizacji tego dzia∏ania.

Drugim z dzia∏aƒ by∏a Modernizacja istniejàcych statków rybackich, która spotka∏a si´ z ograniczonym zainteresowaniem beneficjentów. Wynika∏o to g∏ównie z tego, ˝e potencjalni beneficjenci skupili si´ na Dzia∏aniu 1.1. Z∏omowanie statków rybackich, a dodatkowo wiàza∏o si´ z tym, ˝e cz´Êç kutrów by∏a modernizowana w latach 90. Konstrukcja Dzia∏ania 2.2. zak∏ada∏a, ˝e pomoc finansowa na modernizacj´ statku Priorytet 4. Inne dzia∏ania W ramach tego priorytetu za∏o˝ona by∏a realizacja szeÊciu dzia∏aƒ, z których najmniejszym zainteresowaniem cieszy∏o si´ Dzia∏anie 4.1. Wynika∏o to z tego, ˝e poczàtkowo niedostosowano zasad udzielania pomocy finansowej do przepisów unijnych oraz zaw´˝ony zosta∏ kràg odbiorców kwalifikujàcych si´ do otrzymania pomocy, czyli rodziny rybackie i grupa armatorów statków rybackich do 12 m d∏ugoÊci kad∏uba. Po dostosowaniu zasad wdra˝ania dzia∏ania do zaleceƒ Komisji Europejskiej oraz przeprowadzonej promocji, odnotowano wzrost zainteresowania beneficjentów, jednak iloÊç zrealizowanych projektów by∏a niewielka.

Z doÊwiadczeƒ wynika, ˝e gdyby nie problemy, które pojawi∏y si´ w poczàtkowej fazie wdra˝ania, to zainteresowanie potencjalnych beneficjentów by∏oby znacznie wi´ksze.

Na problemy napotkali równie˝ beneficjenci realizujàcy projekty w ramach Dzia∏ania 4.3. Zbyt wàsko okreÊlono wachlarz kategorii kosztów uznawanych za kwalifikowane oraz zbyt nisko, zdaniem beneficjentów, oznaczono stopieƒ refundacji poniesionych kosztów (40 %).

Monitor Polski Nr 51 — 2814 — Poz. 739 Realizacja pozosta∏ych dzia∏aƒ nie napotka∏a na znaczàce trudnoÊci, które mog∏yby wp∏ynàç na absorpcj´ Êrodków unijnych i tym samym na wdra˝anie SPO.

Zatrudnienie w podsektorach, kobiety i m´˝czyêni (2006) Niemniej doÊwiadczenia z ich realizacji b´dà stanowiç podstaw´ wdra˝ania podobnych rozwiàzaƒ w perspektywie na lata 2007—2013.

Pojawi∏y si´ równie˝ pewne problemy dotyczàce p∏atnoÊci dla beneficjentów koƒcowych, spowodowane pierwotnym kszta∏tem wprowadzonych procedur.

Inne wnioski Polska flota rybacka (grudzieƒ 2007) go Z powodu braku odpowiednich procedur administracyjnych i zmian w zakresie odpowiedzialnoÊci w polskiej administracji, Êrodki Finansowego Instrumentu Wspierania Rybo∏ówstwa (FIWR) przeznaczone na pomoc technicznà przy realizacji PO nie zosta∏y wykorzystane. Poziom zatrudnienia w obr´bie organów odpowiedzialnych za wdra˝anie FIWR, a w szczególnoÊci w Instytucji Zarzàdzajàcej, nie zosta∏ zwi´kszony.

Z powy˝szego wynika potrzeba znacznego wzmocnienia potencja∏u administracyjnego Instytucji Zarzàdzajàcej Programem Operacyjnym o dodatkowy, kompetentny personel. w.

Ponadto niezw∏ocznie po zatwierdzeniu Programu Operacyjnego zostanà wdro˝one odpowiednie procedury administracyjne, których celem b´dzie pe∏ne wykorzystanie pomocy technicznej dost´pnej w ramach osi 5, w tym wykorzystanie ekspertów zewn´trznych.

W celu poprawienia absorpcji Êrodków i szybkiego rozpocz´cia wdra˝ania Programu Operacyjnego, przygotowane zostanà dzia∏ania informacyjne i komunikacyjne dla EFR, wdra˝ane i finansowane ju˝ w ramach SPO. ww Instytucja Zarzàdzajàca w zakresie wdra˝ania niektórych kluczowych dzia∏aƒ programu EFR przygotowuje nowe instrumenty administracyjne i usprawnione procedury, których celem jest uproszczenie ram prawnych, administracyjnych i finansowych oraz poprawa ogólnej wydajnoÊci systemu zarzàdzania i kontroli.

Monitor Polski Nr 51 — 2815 — Poz. 739 Zagro˝enia Mocne strony

W Polsce powierzchnia wód Êródlàdowych (naturalnych i sztucznych) wynosi oko∏o 550 tys. ha. Stan zasobów wodnych jest okreÊlany przez Êredni odp∏yw roczny, który wynosi dla Polski 62 mld m3 (Êrednia z 50-lecia), ale waha si´ w granicach od 48 mld m3 (2003 r.) do 80 mld m3 (1999 r.). Polska znajduje si´ na 20 miejscu w Europie, a pod wzgl´dem wody odp∏ywajàcej do morza w przeliczeniu na 1 km2 powierzchni na 22 miejscu. Odp∏yw wody z terenu kraju nast´puje zasadniczo poprzez dwie g∏ówne zlewnie rzek Wis∏y i Odry do Morza Ba∏tyckiego. rcl .

Âródlàdowe wody powierzchniowe

Szanse ww

W odniesieniu do wymogów Ramowej Dyrektywy Wodnej jakoÊç wód w rzekach jest nadal niezadowalajàca, ale z tendencjà do poprawy. Do najwy˝szej, I klasy czystoÊci, zaklasyfikowanych zosta∏o jedynie 7 % badanych wód. 40 % wód ma III klas´ czystoÊci, oko∏o 34 % wód nale˝y do II klasy czystoÊci. Z∏ych jakoÊciowo wód jest oko∏o 20 %, jednak ich iloÊç zmniejsza si´. JakoÊç wód w jeziorach jest zró˝nicowana. Prawie 50 % polskich jezior zosta∏o zaklasyfikowanych do II klasy czystoÊci, jedynie 3,3 % wód badanych jezior nale˝y do najwy˝szej, I klasy czystoÊci. Jednak a˝ 16,4 % jezior ma wody pozaklasowe. Wi´kszoÊç wód jeziorowych, w tym zw∏aszcza jeziora bezodp∏ywowe, mo˝na uznaç za zagro˝one przyÊpieszonà eutrofizacjà powodowanà czynnikami antropogenicznymi.

Wody morskie Ba∏tyk jest akwenem bardzo p∏ytkim, o Êredniej g∏´bokoÊci 52 m i powierzchni 377,4 tys. km2, zlewisko ma powierzchni´ czterokrotnie wi´kszà, tj. 1,72 mln km2.

Powierzchnia polskich obszarów morskich wynosi 32,4 tys. km2. Ba∏tyk to morze Êródlàdowe, ∏àczàce si´ z sàsiednim Morzem Pó∏nocnym wàskimi i p∏ytkimi cieÊninami, które utrudniajà dop∏yw s∏onych wód oceanicznych do Ba∏tyku oraz odp∏yw wód Ba∏tyku na obszar Morza Pó∏nocnego. Ze wzgl´du na niskie zasolenie jest ono wyjàtkowo ubogie biologicznie. Naj- — 2816 — Rozwój transportu morskiego spowodowa∏ pojawienie si´ w Ba∏tyku oko∏o 60 gatunków roÊlin i zwierzàt (szczególnie ryb i ma∏˝y). Powodujà one zagro˝enie równowagi biologicznej i majà wp∏yw na gatunki endogeniczne.

Obszary chronione W ramach sieci Natura 2000 wyznaczono dotychczas tak˝e 3 obszary morskie w ramach specjalnej ochrony ptaków (przybrze˝ne wody Ba∏tyku, ¸awica S∏upska oraz Zatoka Pomorska) oraz 2 obszary ochrony siedlisk.

Rozmieszczenie obszarów Natura 2000 na terenie Polski obrazuje poni˝sza mapa (stan na lipiec 2007 r.). ww w. rcl . go Istotnym elementem ochrony Êrodowiska jest ochrona fauny i flory wodnej. Celowi temu s∏u˝yç b´dzie ustanowienie europejskiej sieci Natura 2000. Inicjatywa ta pomo˝e w zachowaniu bioró˝norodnoÊci ptactwa, roÊlinnoÊci i zwierzàt oraz wyeliminowaniu zagro˝eƒ wynikajàcych z intensywnej hodowli ryb.

W Polsce wyznaczono dotychczas 107 (72 w 2004 r., 35 oczekuje na zatwierdzenie) obszarów specjalnej ochrony ptaków OSOP (w tym 2 obszary morskie), obejmujàcych obszar oko∏o 11,8 % powierzchni kraju (3686 tys. ha) oraz 286 specjalnych obszarów ochrony siedlisk SOOS (2 obszary morskie), obejmujàcych obszar oko∏o 5,1 % powierzchni kraju (1586 tys. ha). ¸àcznie utworzono 393 obszary Natura 2000 5), z których 9 obszarów, specjalnej ochrony ptaków i obszarów specjalnej ochrony siedlisk, ma pokrywajàce si´ granice. l wa˝niejsze znaczenie gospodarcze odgrywajà 4 gatunki: dorsz, Êledê, szprot i ∏osoÊ. Brak wlewów z Morza Pó∏nocnego i zmniejszajàce si´ zasolenie powodujà spadek wielkoÊci zasobów tych ryb. Przyczynia si´ do tego równie˝ nieracjonalna eksploatacja zasobów.

Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 èród∏o: Ministerstwo Ârodowiska W Polsce oprócz sieci Natura 2000 innymi wa˝nymi instrumentami ochrony przyrody sà parki narodowe oraz parki krajobrazowe.

Parki narodowe to obszary chronione przede wszystkim ze wzgl´du na swoje walory przyrodnicze, ale równie˝ ze wzgl´du na szczególne wartoÊci naukowe, spo∏eczne, kulturowe i edukacyjne. W Polsce istniejà 23 parki narodowe o ró˝nych typach ochrony.

Parki krajobrazowe obejmujà obszar chroniony ze wzgl´du na wartoÊci przyrodnicze, historyczne i kultu- rowe oraz walory krajobrazowe, ich celem jest zachowanie i popularyzacja bogactwa przyrodniczego w warunkach zrównowa˝onego rozwoju. Na takich terenach mo˝liwe jest prowadzenie dzia∏alnoÊci gospodarczej, ale tylko w okreÊlonym zakresie i na okreÊlonych warunkach. W Polsce znajduje si´ 120 parków krajobrazowych o ∏àcznej powierzchni oko∏o 2,5 mln ha. ———————

W prognozie stwierdzono, ˝e w Polsce realizacja Strategii Rozwoju Rybo∏ówstwa 2007—2013 b´dzie mieç generalnie pozytywne skutki dla Êrodowiska. Warunkiem osiàgni´cia dodatniego bilansu korzyÊci i kosztów Êrodowiskowych b´dzie zapewnienie przez Instytucj´ Wdra˝ajàcà oraz przysz∏ych beneficjentów, ˝e wyra˝one w analizowanych dokumentach postulaty zrównowa˝onego rozwoju sektora oraz proekologiczne kryteria wyboru projektów b´dà stosowane konsekwentnie i bez wyjàtków.

Inwestycje, w tym zw∏aszcza inwestycje budowlane, które traktowane sà w polskim prawie jako przedsi´wzi´cia mogàce znaczàco oddzia∏ywaç na Êrodowisko, stanowià tylko cz´Êç dzia∏aƒ przewidywanych do realizacji w ramach Programu Operacyjnego. Pozosta∏e majà charakter przedsi´wzi´ç technicznych, systemowo-instytucjonalnych czy ekonomiczno-spo∏ecznych. W wi´kszoÊci przypadków mo˝liwe jest poszukiwanie i wybór lokalizacji, która gwarantuje najmniejsze straty Êrodowiskowe. Z przeprowadzonej analizy wynika, ˝e oddzia∏ywanie na Êrodowisko wi´kszoÊci zamierzeƒ mo˝liwych do realizacji w ramach Programu Operacyjnego nie b´dzie powodowaç znaczàcych skutków Êrodowiskowych. go W krajowym prawodawstwie taki obowiàzek na∏o˝ony jest przez ustaw´ z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony Êrodowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150, z póên. zm.) — art. 40 nak∏adajàcy obowiàzek Post´powania w sprawie oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko skutków realizacji planów i programów.

5.3. Analiza i ocena skutków Êrodowiskowych l 5.2. Informacje o procedurze przeprowadzenia i konsultacji Strategicznej Oceny Ârodowiskowej Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 Bioràc pod uwag´ skal´ i rodzaje planowanych zamierzeƒ mo˝na stwierdziç, ˝e dzia∏ania te nie powinny wywo∏ywaç dajàcych si´ zmierzyç skutków transgranicznych, które zgodnie z obowiàzujàcym prawem mi´dzynarodowym wymaga∏yby konsultacji z krajami nara˝onymi. rcl .

Celem przeprowadzenia prognozy oddzia∏ywania na Êrodowisko SRR oraz Programu Operacyjnego by∏a ocena i analiza stanu Êrodowiska na obszarach obj´tych przewidywanym znaczàcym oddzia∏ywaniem postanowieƒ projektowanych dokumentów. Kolejnym zamierzeniem by∏a równie˝ szczegó∏owa analiza potencjalnych wp∏ywów na Êrodowisko wywo∏anych wdra˝aniem zadaƒ zaplanowanych w tych dokumentach, jak równie˝ zmian istniejàcego stanu Êrodowiska w przypadku braku realizacji SRR i Programu Operacyjnego. Celem by∏a tak˝e analiza i ocena zgodnoÊci zapisów sformu∏owanych w SRR i Programie Operacyjnym z wymogami i celami innych dokumentów strategicznych, w tym wià˝àcych Polsk´ konwencjach i traktatach mi´dzynarodowych. ww w.

Sporzàdzony projekt prognozy oddzia∏ywania na Êrodowisko, wraz z nietechnicznym streszczeniem, poddany zosta∏ w dniach 30 lipca — 21 sierpnia 2007 roku konsultacjom spo∏ecznym. Projekt prognozy, wraz ze szczegó∏owà informacjà o rozpocz´ciu konsultacji spo∏ecznych oraz warunkach zg∏aszania uwag, zamieszczono na stronie internetowej Ministerstwa Gospodarki Morskiej. Ponadto informacja o konsultacjach zosta∏a rozes∏ana do przedstawicieli Êrodowiska rybackiego. Papierowà wersj´ projektu udost´pniono zainteresowanym do wglàdu w budynku ministerstwa, a oprócz tego przes∏ana zosta∏a do zaopiniowania przez odpowiednie organy paƒstwowe do spraw Êrodowiska.

G∏ówny Inspektor Sanitarny nie zg∏osi∏ uwag do projektu prognozy, natomiast Minister Ârodowiska przes∏a∏ swojà opini´, w której zawar∏ szereg uwag do wspomnianego projektu.

Rybo∏ówstwo by∏o, jest i nadal mo˝e byç bardzo istotnym czynnikiem nadmiernej eksploatacji Êrodowiska, g∏ównie ze wzgl´du na wyst´pujàce w przesz∏oÊci zjawisko prze∏owienia zasobów gatunków przemys∏owych. Po∏owy (nie b´dàc gatunkowo selektywnymi) oddzia∏ujà jako czynnik wysoce destrukcyjny tak˝e na gatunki rzadkie, zagro˝one i ÊciÊle chronione.

Rybo∏ówstwo Êródlàdowe wià˝e si´ z ryzykiem nadmiernej eksploatacji zasobów ryb i skorupiaków s∏odkowodnych. Szereg dodatkowych oddzia∏ywaƒ na Êrodowisko ma miejsce w przypadku wykorzystywania do intensywnej hodowli naturalnych i sztucznych akwenów wodnych. Mowa tu o zanieczyszczaniu atmosfery oraz zanieczyszczaniu wód mi´dzy innymi substancjami eutrofizujàcymi, odpadach, przekszta∏ceniu powierzchni ziemi, ha∏asie, zaburzeniu stosunków wodnych, zmianie warunków mikroklimatycznych, przerwaniu po∏àczeƒ przyrodniczych, fragmentacji przestrzeni, zmianie lokalnej struktury gatunkowej.

Monitor Polski Nr 51 — 2818 — Poz. 739 rcl . go v. p l Wykres 5. Wp∏yw sumaryczny oddzia∏ywania na Êrodowisko Programu Operacyjnego „Zrównowa˝ony rozwój sektora rybo∏ówstwa i nadbrze˝nych obszarów rybackich 2007—2013”

WZ — wzmacniajàce, KR — korzystne, PK — potencjalnie korzystne, NE — neutralne, PN — potencjalnie negatywne, NH — niekorzystne/hamujàce, KF — konflikt.

5.4. Wnioski i rekomendacje ww w.

W prognozie stwierdzono, ˝e realizacja celów i priorytetów Programu Operacyjnego, w zakresie i przy uwarunkowaniach okreÊlonych w tych dokumentach, powinna prowadziç do ograniczenia szeroko poj´tych skutków Êrodowiskowych. Za szczególnie istotny nale˝y uznaç deklarowany w obu dokumentach zamiar ukierunkowania sektora rybo∏ówstwa, zarówno na obszarze morskim, jak i na wodach Êródlàdowych, na realizacj´ w praktyce codziennej zasady zrównowa˝onego gospodarowania zasobami. Jest to zdecydowanie pozytywny i wart szerokiego wsparcia wymiar strategii rozwoju rybo∏ówstwa w Polsce na najbli˝sze lata.

W skali lokalnej, a do pewnego stopnia tak˝e globalnej, uwidocznià si´ pewne negatywne skutki Êrodowiskowe. Wi´kszoÊç z nich wydaje si´ mo˝liwa do zaakceptowania jako nieuniknione koszty Êrodowiskowe ludzkiej aktywnoÊci gospodarczej. W niektórych przypadkach konieczne b´dzie jednak, przed ostatecznym zatwierdzeniem wniosku do realizacji, okreÊlenie adekwatnych i kompleksowych dzia∏aƒ ograniczajàcych oddzia∏ywania, a tam gdzie to konieczne równie˝ kompensujàcych spowodowane szkody. Dotyczy to w szczególnoÊci zamierzeƒ, które proponowane b´dà do realizacji na obszarach obj´tych Europejskà Siecià Ekologicznà Natura 2000. Prowadzenie i podejmowanie nowej dzia∏alnoÊci gospodarczej na tych terenach nie jest zabronione, ale musi ona spe∏niaç okreÊlone kryteria, w szczególnoÊci nie powodowaç zagro˝enia gatunków lub siedlisk b´dàcych na danym obszarze przedmiotem ochrony. Poniewa˝ rybo∏ówstwo korzysta z zasobów przyrody o˝ywionej i aktywnie wp∏ywa na jej kszta∏t, potencjalne oddzia∏ywania w tym zakresie nale˝y uznaç za szczególnie istotne.

JednoczeÊnie wskazano, ˝e jakkolwiek wystàpienie ró˝norodnych skutków Êrodowiskowych wydaje si´ w zwiàzku z realizacjà SRR i Programu Operacyjnego nieuchronne, to jednak ich zasi´g obszarowy b´dzie stosunkowo niewielki. Przede wszystkim dotyczy to zmian jakoÊci wody, form i intensywnoÊci u˝ytkowania stawów oraz wód Êródlàdowych wykorzystywanych do hodowli ryb i od∏owów gospodarczych, a tak˝e przekszta∏ceƒ krajobrazu w ich bezpoÊrednim sàsiedztwie. Poprzez zmniejszenie presji, skutki dla Êrodowiska morskiego powinny mieç generalnie pozytywny wymiar.

Podsumowujàc, mo˝na oczekiwaç nast´pujàcych zmian w Êrodowisku:

Wp∏yw negatywny

Wp∏yw pozytywny

Projekty wspó∏finansowane przez Program Operacyjny b´dà w pe∏ni respektowa∏y postanowienia dyrektyw o ocenie wp∏ywu na Êrodowisko, siedliskowej i ptasiej. B´dà stosowane odpowiednie kryteria oceny na etapie wyboru projektów tak, aby zapewniç, ˝e sà one zgodne z wy˝ej wymienionymi dyrektywami. Nie b´dzie dozwolone wspó∏finansowanie projektów wp∏ywajàcych na potencjalne obszary Natura 2000 (tj. obszary, które w opinii Komisji powinny byç wyznaczone w dniu 1 maja 2004 r., ale nie zosta∏y przez Polsk´ wyznaczone). go

Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51

Majàc na uwadze du˝y zasi´g oraz w wi´kszoÊci przypadków nieodwracalny charakter przekszta∏ceƒ Êrodowiska podczas realizacji analizowanych inwestycji, zaleca si´ zastosowanie przyjaznych dla Êrodowiska rozwiàzaƒ technicznych. Wa˝ne jest równie˝ zabezpieczenie techniczne sprz´tu i placu budowy. W przypadku, gdy ca∏kowite unikni´cie danego oddzia∏ywania jest niemo˝liwe, nale˝y dokonaç kompensacji przyrodniczej. w. rcl .

Autorzy prognozy jednoznacznie wskazujà, ˝e zagro˝enie negatywnym oddzia∏ywaniem na Êrodowisko mo˝e objàç jedynie stosunkowo niewielki obszar kraju, jednak rezygnacja z realizacji Programu Operacyjnego spowodowa∏aby przede wszystkim niewykonanie zobowiàzaƒ akcesyjnych w zakresie ochrony Êrodowiska i gospodarki rybackiej. Skutkiem tego by∏aby daleko idàca degradacja ekonomiczna i spo∏eczna obszarów zwiàzanych z rybo∏ówstwem morskim, niosàca za sobà tak˝e negatywne skutki Êrodowiskowe.

JednoczeÊnie spowolnieniu uleg∏by nieuchronny rozwój sektora rybactwa Êródlàdowego, które odpowiednio prowadzone mo˝e byç trwa∏ym czynnikiem równowa˝enia skutków Êrodowiskowych i zapewnienia bezpieczeƒstwa ˝ywnoÊciowego kraju.

5.5. Zalecenia realizacyjne ww Realizacja ka˝dego z celów Programu Operacyjnego mo˝e powodowaç oddzia∏ywania na Êrodowisko.

O ile wi´kszoÊç proponowanych dzia∏aƒ b´dzie mieç pozytywne konsekwencje Êrodowiskowe, to cz´Êç z nich mo˝e mieç skutki negatywne, dlatego ka˝dorazowo w tego typu przypadkach konieczne b´dzie analizowanie sposobów i mo˝liwoÊci ograniczenia tych niekorzystnych oddzia∏ywaƒ, a tak˝e szukanie sposobów rekompensowania poniesionych strat.

Podstawowym sposobem minimalizacji negatywnego oddzia∏ywania na Êrodowisko jest dokonywanie wyboru najmniej konfliktowych lokalizacji inwestycji, gdy˝ skala wywo∏ywanych przez nie przekszta∏ceƒ Êrodowiska zale˝eç b´dzie w znacznym stopniu od lokalnych uwarunkowaƒ. Konieczne jest uwzgl´dnianie zapisów dokumentów powstajàcych w ramach systemu planowania i programowania rozwoju na wszystkich szczeblach: wojewódzkim, powiatowym i gminnym.

W przypadku inwestycji polegajàcej na przebudowie istniejàcych obiektów, szczególnà uwag´ nale˝y zwró- Autorzy prognozy wierzà, ˝e konsekwentna realizacja oraz wdra˝anie podczas wyboru i realizacji projektów mogà w krótkim czasie doprowadziç do g∏´bokiego przeobra˝enia sektora i uczynienia z niego jednej z najbardziej „przyjaznych Êrodowisku” ga∏´zi polskiej gospodarki, zapewniajàcej jednoczeÊnie pokrycie nawet bardzo wyrafinowanych potrzeb konsumpcyjnych.

Ponadto cele SRR oraz Programu Operacyjnego sà tak˝e spójne z podstawowymi zasadami Wspólnej Polityki Rybackiej Unii Europejskiej, krajowymi dokumentami programowymi oraz zwiàzanymi z nimi aktami prawnymi.

Oddzia∏ywanie na Êrodowisko podzielono ogólnie na wp∏ywy bezpoÊrednie i poÊrednie oraz korzystne i niekorzystne.

Negatywny wp∏yw dzia∏aƒ realizowanych w ramach Programu Operacyjnego dotyczy w szczególnoÊci takich inwestycji jak budowa i rozbudowa infrastruktury portowej, obiektów przetwórstwa ryb i odpadów rybnych.

5.6. Sposób wykorzystania rekomendacji zawartych w Prognozie oraz sugestii Ministra Ârodowiska oraz G∏ównego Inspektora Sanitarnego w Programie Operacyjnym

Majàc na wzgl´dzie ochron´ zasobów oraz prowadzenie zrównowa˝onego rybo∏ówstwa, plany te wyznaczajà kierunki polityki rybackiej w Polsce. rcl . go

Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51

Ponadto, zgodnie z prawodawstwem krajowym, inwestorzy przygotowujàcy inwestycje, które mog∏yby mieç niekorzystny wp∏yw na Êrodowisko (np. inwestycje budowlane lub inwestycje na obszarach Natura 2000) zobowiàzani sà do przeprowadzenia oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko.

Podstawowym instrumentem wykorzystywanym w tym celu b´dzie monitoring naukowy, polegajàcy na sta∏ym analizowaniu danych pochodzàcych od ekspertów zajmujàcych si´ tematykà ochrony Êrodowiska oraz sektorem rybackim, w tym w szczególnoÊci rybactwem Êródlàdowym. Przez upowa˝nione instytucje naukowe na bie˝àco analizowany b´dzie mi´dzy innymi stan zasobów, zarówno w wodach Êródlàdowych, jak i morskich. Na tej podstawie mo˝liwa b´dzie kontrola i ocena zmiany liczebnoÊci populacji po∏awianych ryb. Osiàgnie si´ to z pomocà odpowiednich wskaêników.

W zakresie rybo∏ówstwa Êródlàdowego wsparcie finansowe nie b´dzie udzielane, je˝eli realizacja inwestycji przyczyni si´ do zachwiania równowagi pomi´dzy zasobami ryb w obwodzie rybackim a liczbà, typem i wydajnoÊcià sprz´tu p∏ywajàcego s∏u˝àcego do po∏owu ryb. W tym celu Instytucja Zarzàdzajàca wyznaczy jednostki naukowe upowa˝nione do dokonania oceny wp∏ywu inwestycji na zasoby ryb dost´pne w wodach Êródlàdowych. Wynik oceny ustalony zostanie na podstawie analizy zgodnoÊci i celowoÊci inwestycji z za∏o˝eniami 10-letniego planu zrównowa˝onego korzystania ze Êródlàdowych zasobów ryb (operat rybacki), w którym zdefiniowane sà szczegó∏owe zasady i warunki prowadzenia gospodarki rybackiej, w tym zasady korzystania i ochrony zasobów ryb ———————

Monitor Polski Nr 51 — 2821 — Poz. 739 w Êródlàdowym obwodzie rybackim. Za∏o˝enia planu zrównowa˝onego korzystania ze Êródlàdowych zasobów ryb uwa˝a si´ za wià˝àce, je˝eli zosta∏y zatwierdzone przez jednostk´ naukowà upowa˝nionà przez ministra w∏aÊciwego do spraw rybo∏ówstwa.

Dane statystyczne dotyczàce ochrony Êrodowiska oraz rybactwa, zawierane w rocznikach statystycznych, wykorzystywane b´dà do okresowego monitorowania stanu Êrodowiska zwiàzanego z sektorem rybackim.

Poprzez EFR paƒstwa cz∏onkowskie zapewnià równouprawnienie m´˝czyzn i kobiet oraz przestrzeganie zasady równych szans.

Cz´Êcià Departamentu Rybo∏ówstwa jest Centrum Monitorowania Rybo∏ówstwa (CMR) z siedzibà w Gdyni, które podlega bezpoÊrednio Departamentowi Rybo∏ówstwa. G∏ówne zadania CMR to:

Okr´gowe inspektoraty rybo∏ówstwa morskiego (OIRM) odpowiedzialne sà za egzekwowanie w∏aÊciwych przepisów dotyczàcych rybo∏ówstwa. Podlegajà one ministrowi w∏aÊciwemu do spraw rybo∏ówstwa.

Okr´gowe inspektoraty rybo∏ówstwa morskiego zlokalizowane sà w Gdyni, S∏upsku i Szczecinie. rcl .

G∏ównymi instrumentami osiàgni´cia tych celów sà:

Zarówno polska Konstytucja (art. 33), jak i inne akty krajowe, potwierdzajà równoÊç szans wszystkich obywateli. W 2003 r. sektor rybacki zatrudnia∏ 19 923 osoby, w tym oko∏o 49 % kobiet (êród∏o: Eurostat). Rybo∏ówstwo wydaje si´ byç w znacznym stopniu zaj´ciem tradycyjnie m´skim. Kobiety obecne sà g∏ównie w przemyÊle przetwórczym i marketingu. Przewa˝ajà w instytucjach badawczych i naukowych.

Program Operacyjny rybactwa oraz chowu i hodowli ryb stara∏ si´ b´dzie promowaç równoÊç szans m´˝czyzn i kobiet. ww Zw∏aszcza Lokalne Grupy Rybackie, ustanawiane w ramach osi 4, b´dà stara∏y si´ osiàgnàç równowag´ p∏ci wÊród swych cz∏onków oraz zapewniç reprezentacj´ m∏odzie˝y.

W zakresie obowiàzków kontrolnych Departament odpowiada w szczególnoÊci za:

CzynnoÊci kontrolne wykonywane sà przy u˝yciu 5 statków kontrolnych i 8 ∏odzi patrolowych. Okr´gowe inspektoraty rybo∏ówstwa morskiego zatrudniajà obecnie 108 inspektorów, w∏àczajàc w to 46 inspektorów terenowych, którzy majà swoje siedziby w 14 portach na Wybrze˝u. Istnieje wyraêna potrzeba modernizacji i zwi´kszenia Êrodków kontrolnych, rozwoju zasobów ludzkich, a tak˝e poprawy kwalifikacji i stanu wiedzy personelu przez szkolenia.

IV. STRATEGIA NA POZIOMIE PROGRAMU OPERACYJNEGO WED¸UG SKUTKÓW I WSKAèNIKÓW REALIZACJI. KALENDARZ I CELE POÂREDNIE Strategia zaproponowana dla polskiego Programu Operacyjnego zosta∏a przygotowana na podstawie 4 kluczowych elementów:

Ocena ex ante, przedstawiona w rozdziale 5, oceni∏a spójnoÊç celów ustanowionych na poziomie Progra- Monitor Polski Nr 51 — 2822 — Poz. 739 Za pomocà poni˝szych wskaêników oddzia∏ywania mo˝na zmierzyç stopieƒ realizacji wizji strategicznej:

Zdefiniowanie danych bazowych i skwantyfikowanie wskaêników b´dzie przedmiotem analizy zleconej przez Instytucj´ Zarzàdzajàcà w ciàgu roku od przyj´cia Programu Operacyjnego.

W celu osiàgni´cia strategicznej wizji Program Operacyjny realizowa∏ b´dzie cztery ogólne cele, powiàzane z dwunastoma celami szczegó∏owymi. rcl .

Program Operacyjny wraz z innymi Êrodkami wykorzystywanymi przez w∏adze polskie, a nieb´dàcymi cz´Êcià EFR, stanie si´ g∏ównym narz´dziem do realizacji tej wizji.

Cel 1. Poprawa konkurencyjnoÊci i zrównowa˝enia podstawowego sektora rybackiego.

Cel 2. Zwi´kszenie i rozwój potencja∏u rynkowego sektora rybackiego.

Cel 3. Propagowanie zrównowa˝onego rozwoju oraz poprawa jakoÊci ˝ycia i stanu Êrodowiska na obszarach rybackich.

Cel 4. Wdro˝enie skutecznego sposobu zarzàdzania i kontroli PO oraz poprawa ogólnego potencja∏u administracyjnego do wdra˝ania WPR. ww l v. p go rcl . w.

Zwiàzek celu ogólnego ze s∏u˝àcymi jego wykonaniu celami szczegó∏owymi obrazuje poni˝szy schemat.

Monitor Polski Nr 51 — 2823 — Poz. 739 Monitor Polski Nr 51 — 2824 — Poz. 739 2.1. Cel ogólny 1. Poprawa konkurencyjnoÊci i zrównowa˝enia podstawowego sektora rybackiego

Przez „podstawowy sektor rybacki” rozumie si´ produkcj´ ryb jako produktu podstawowego, w∏àczajàc w to w niektórych przypadkach pierwszy etap przetworzenia po z∏owieniu ryb.

Przetwórstwo uj´te jest w ramach wsparcia obrotu, przedstawionego w obr´bie celu ogólnego 2, poniewa˝ jest on ukierunkowany g∏ównie na ulepszenie produktów w celu spe∏nienia oczekiwaƒ rynku.

Ârodek 2.1. Inwestycje w chów i hodowl´ ryb;

Poni˝sze trzy cele szczegó∏owe wspierajà osiàgni´cie celu ogólnego 1.

Ârodek 2.4. Wsparcie na rzecz zdrowia zwierzàt;

2.1.1. Dostosowanie polskiej floty ba∏tyckiej do dost´pnych zasobów wraz z towarzyszàcymi dzia∏aniami spo∏eczno-ekonomicznymi Ârodek 2.6. Inwestycje w przetwórstwo i obrót;

Spodziewane sà nast´pujàce wyniki:

Ârodek 3.4. Rozwój nowych rynków i kampanie promocyjne;

Ârodek 2.2. Dzia∏ania wodno-Êrodowiskowe;

Ârodek 2.3. Wsparcie na rzecz zdrowia publicznego;

Ârodek 2.5. Rybo∏ówstwo Êródlàdowe;

Ârodek 3.1. Dzia∏ania wspólne; go Ârodek 3.2. Ochrona i rozwój fauny i flory wodnej;

Ârodek 3.5. Projekty pilota˝owe.

2.1.3. Poprawa infrastruktury w portach, przystaniach i miejscach wy∏adunku Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów:

Intencjà tego celu szczegó∏owego jest modernizacja portów, przystani i miejsc wy∏adunku w celu zapewnienia dostaw produktów lepszej jakoÊci oraz poprawa warunków pracy, bezpieczeƒstwa i higieny pracowników zatrudnionych w sektorze rybackim.

Ârodek 1.1. Pomoc publiczna z tytu∏u trwa∏ego zaprzestania dzia∏alnoÊci po∏owowej;

Spodziewane sà nast´pujàce wyniki: rcl .

Ârodek 1.2. Pomoc publiczna z tytu∏u tymczasowego zaprzestania dzia∏alnoÊci po∏owowej;

Ârodek 1.3. Inwestycje na statkach rybackich i selektywnoÊç;

Ârodek 1.5. Rekompensaty spo∏eczno-gospodarcze w celu zarzàdzania flotà rybackà;

Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów: w.

Ârodek 1.4. Rybo∏ówstwo przybrze˝ne;

Ârodek 3.1. Dzia∏ania wspólne;

Ârodek 3.1. Dzia∏ania wspólne;

Ârodek 3.2. Ochrona i rozwój fauny i flory wodnej;

Ârodek 3.3. Porty rybackie, miejsca wy∏adunku i przystanie.

Ârodek 3.3. Porty rybackie, miejsca wy∏adunku i przystanie;

2.2. Cel ogólny 2. Zwi´kszenie i rozwój potencja∏u rynkowego sektora rybackiego ww Ârodek 3.5. Projekty pilota˝owe;

Ârodek 3.6. Modyfikacja w celu zmiany przeznaczenia statków rybackich.

2.1.2. Zapewnienie zrównowa˝onego rozwoju w chowie i hodowli ryb oraz rybo∏ówstwie Êródlàdowym Spodziewane sà nast´pujàce wyniki:

Rozwój rynku produktów rybo∏ówstwa wspierany b´dzie przez Êrodki koncentrujàce si´ na przetwórstwie produktów i ich wprowadzaniu do obrotu. W celu zwi´kszenia udzia∏u rynkowego produktów rybnych nale˝y poprawiç jakoÊç produktów rybnych (dystrybucja produktów podstawowych) i uruchomiç kampanie promocyjne.

Poni˝sze cele szczegó∏owe wspierajà realizacj´ celu ogólnego 2:

2.2.1. Wsparcie ulepszenia i modernizacji przemys∏u przetwórczego Wsparcie przemys∏u przetwórczego powinno prowadziç do nast´pujàcych wyników:

Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów:

Ârodek 2.6. Inwestycje w przetwórstwo i obrót; poprawy stanu Êrodowiska, propagowania dywersyfikacji dzia∏alnoÊci oraz poprawy warunków i jakoÊci ˝ycia lokalnych spo∏ecznoÊci.

Cele szczegó∏owe wspierajàce realizacj´ celu ogólnego 3: l

Poz. 739 2.3.1. Poprawa ochrony i rozwój fauny i flory wodnej v. p Monitor Polski Nr 51 Istnieje potrzeba ochrony i wzbogacania bogatego dziedzictwa Êrodowiskowego Polski, istniejàcej ró˝norodnoÊci biologicznej polskiego Êrodowiska wodnego i licznych obszarów Natura 2000.

Spodziewane sà nast´pujàce wyniki:

Ârodek 3.1. Dzia∏ania wspólne.

2.2.2. Zapewnienie poda˝y i obrót produktami rybnymi Spodziewane sà nast´pujàce wyniki: go Istnieje koniecznoÊç lepszego dostosowania produktów rybo∏ówstwa do potrzeb i wymagaƒ konsumentów, a tak˝e umo˝liwienie Êledzenia ich pochodzenia.

Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów:

Ârodek 3.2. Ochrona i rozwój fauny i flory wodnej.

2.3.2. Wsparcie ustanawiania Lokalnych Grup Rybackich oraz tworzenie i wdra˝anie Lokalnych Strategii Rozwoju Obszarów Rybackich rcl .

Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia tego celu:

Ârodek 2.6. Inwestycje w przetwórstwo i obrót;

Ârodek 3.1. Dzia∏ania wspólne;

Ârodek 3.4. Rozwój nowych rynków i kampanie promocyjne;

Ârodek 5.1. Pomoc techniczna.

2.2.3. Wzrost spo˝ycia produktów rybnych w Polsce Spodziewane sà nast´pujàce wyniki:

Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów:

Spodziewane sà nast´pujàce wyniki:

Ârodek 5.1. Pomoc techniczna.

2.3.3. Wdra˝anie Lokalnych Strategii Rozwoju Obszarów Rybackich w.

Zwi´kszeniu poziomu spo˝ycia produktów rybnych s∏u˝yç b´dzie wytwarzanie nowych produktów lepiej dostosowanych do potrzeb rynku, jak równie˝ prowadzenie szeroko zakrojonych kampanii promocyjnych. ww

Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów:

W zwiàzku z wdra˝aniem Lokalnych Strategii Rozwoju Obszarów Rybackich spodziewane sà nast´pujàce wyniki:

Ârodek 3.1. Dzia∏ania wspólne;

Ârodek 3.4. Rozwój nowych rynków i kampanie promocyjne.

2.3. Cel ogólny 3. Propagowanie zrównowa˝onego rozwoju oraz poprawa jakoÊci ˝ycia i stanu Êrodowiska na obszarach rybackich

Obszary rybackie w Polsce stajà przed szczególnymi problemami spo∏eczno-gospodarczymi, zwiàzanymi mi´dzy innymi z wdra˝aniem WPR. Istnieje potrzeba

2.3.4. Podejmowanie projektów wspó∏pracy Pomi´dzy Lokalnymi Grupami Rybackimi, mi´dzy innymi w celu wymiany doÊwiadczeƒ, istnieje mo˝liwoÊç podejmowania wspó∏pracy oraz po∏àczenia si∏.

Wsparcie takie prowadziç b´dzie do osiàgni´cia rezultatu w postaci:

Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów:

Ârodek 5.1. Pomoc techniczna.

W celu wdro˝enia Programu Operacyjnego potrzebne b´dzie wsparcie techniczne. B´dzie ono mia∏o na celu wzmocnienie potencja∏u administracyjnego organów publicznych zaanga˝owanych we wdra˝anie WPR.

Spodziewane sà nast´pujàce wyniki:

2.4. Cel ogólny 4. Wdro˝enie skutecznego sposobu zarzàdzania i kontroli PO oraz poprawa ogólnego potencja∏u administracyjnego do wdra˝ania WPR l Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów:

Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 2.3.5. Wsparcie budowania sieci grup rybackich

Budowanie sieci lokalnych grup rybackich jest wa˝nym elementem rozwoju lokalnego. Wsparcie tego procesu, udzielane Lokalnym Grupom Rybackim, prowadziç b´dzie do nast´pujàcych rezultatów:

Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów:

Ârodek 5.1. Pomoc techniczna.

Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów:

Ârodek 5.1. Pomoc techniczna. ww w.

OÊ priorytetowa 1 Poni˝sze tabele przedstawiajà cele dla ka˝dej z osi priorytetowych, z uszczegó∏owieniem dla 2010 i 2013 r. WartoÊci bazowe przedstawiono dla 2007 r. lub dla najnowszych osiàgalnych danych. èród∏o: MIR ———————

OÊ priorytetowa 3 rcl . go OÊ priorytetowa 2 kich Wspólnoty Europejskiej dotkni´tych kryzysem gospodarczym (Dz. Urz. UE L 202 z 31.07.2008, str. 1), w szczególnoÊci opracowanie planu dostosowania floty dla polskiej floty dorszowej. W rezultacie, po przyj´ciu wspomnianego planu, z∏o˝ony zostanie wniosek o zmian´ niniejszego Programu Operacyjnego, zgodnie z art. 18 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006. l Dà˝àc do szybszego osiàgni´cia g∏ównych celów zwiàzanych z restrukturyzacjà floty i zapewnienia d∏ugoterminowej ekonomicznej rentownoÊci sektora rybo∏ówstwa, Polska przewiduje implementacj´ du˝ej liczby Êrodków i derogacji ustanowionych rozporzàdzeniem Rady (WE) nr 744/2008 z dnia 24 lipca 2008 r. ustanawiajàcym tymczasowe szczególne dzia∏anie majàce na celu wspieranie restrukturyzacji flot rybac- Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 èród∏o: MIR ———

Monitor Polski Nr 51 — 2828 — Poz. 739 v. p l OÊ priorytetowa 4 V. PODSUMOWANIE OCENY EX ANTE go èród∏o: MRiRW, GUS Zgodnie z przepisami rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006 z dnia 27 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rybackiego (Dz. Urz. UE L 223 z 15.08.2006, str. 1, z póên. zm.) dotyczàcymi oceny ex ante, ocena ex ante zosta∏a sporzàdzona przez niezale˝nà firm´ Agrotec Polska Sp. z o.o.

G∏ówne wnioski z przeprowadzonej oceny sà nast´pujàce:

Pomo˝e zwi´kszyç iloÊç pozyskiwanych ryb i produkcj´ przetwórstwa, chroniç Êrodowisko naturalne, zwi´kszyç iloÊç miejsc pracy i ekonomicznà wydajnoÊç sektora. Wdro˝enie Programu Operacyjnego b´dzie mia∏o d∏ugotrwa∏e pozytywne skutki dla sektora rybackiego;

Dokumenty zgodne sà ze strategià lizboƒskà i strategià z Goeteborga. Ocena ex ante wskazuje, ˝e Program Operacyjny jest w pe∏ni zgodny z zasadami ogólnymi okreÊlonymi w art. 19 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006. Majàcy zostaç ustanowiony system zarzàdzania i kontroli jest odpowiednio zaprojektowany, a funkcje jasno okreÊlone.

Podstawowe rekomendacje wynikajàce z oceny ex ante dotyczà:

Wi´kszoÊç z tych rekomendacji zosta∏a wzi´ta pod uwag´ w ostatecznej wersji Programu Operacyjnego.

VI. OSIE PRIORYTETOWE PROGRAMU OPERACYJNEGO SpójnoÊç i uzasadnienie wybranych osi priorytetowych 1.1. W stosunku do odpowiednich cz´Êci Krajowego Planu Strategicznego Wdro˝enie za∏o˝eƒ Strategii Rozwoju Rybo∏ówstwa 2007—2013, prezentowanej w Rozdziale 4 niniejszego Programu Operacyjnego, mo˝liwe jest w ramach dzia∏aƒ oferowanych przez Europejski Fundusz Rybacki.

1.1.1. OÊ priorytetowa 1. Dzia∏ania na rzecz adaptacji floty rybackiej Przy pomocy Êrodków w ramach niniejszej osi priorytetowej b´dzie dokonana restrukturyzacja polskiej floty ba∏tyckiej, przewidziana w uzgodnionym mi´dzy w∏adzami polskimi a Komisjà Europejskà Planie Restrukturyzacji Floty Ba∏tyckiej (kwiecieƒ 2008 r.). Jego za∏o˝enia znajdà odzwierciedlenie w Planie Dostosowania Nak∏adu Po∏owowego, o którym mowa w art. 21 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006.

W zwiàzku z Planem Dostosowania Nak∏adu Po∏owowego Polska planuje aktualnie przygotowanie planu — 2829 — 1.1.2. OÊ priorytetowa 2. Akwakultura, rybo∏ówstwo Êródlàdowe, przetwórstwo i rynek rybny W zakresie rybactwa Êródlàdowego, w tym akwakultury, widoczna jest potrzeba dalszych inwestycji rozpocz´tych w okresie programowania 2004—2006, g∏ównie w zakresie modernizacji istniejàcych gospodarstw chowu i hodowli, w celu podniesienia ich konkurencyjnoÊci na rynku oraz dostosowania ich mo˝liwoÊci do wymagaƒ i oczekiwaƒ konsumentów.

1.1.5. OÊ priorytetowa 5. Pomoc techniczna Dla zapewnienia efektywnego wdra˝ania Programu Operacyjnego, jak równie˝ dzia∏aƒ z zakresu jego przygotowania (monitorowania pomocy administracyjnej i technicznej, oceny i audytu), konieczne jest wykorzystanie pomocy technicznej. Pomoc techniczna b´dzie równie˝ wspieraç dzia∏ania zmierzajàce do zwi´kszenia potencja∏u i skutecznego dzia∏ania jednostek stojàcych na stra˝y przestrzegania zasad Wspólnej Polityki Rybackiej. Dodatkowo wspierane b´dzie powstanie krajowej sieci Lokalnych Grup Rybackich. go Sektor rybactwa Êródlàdowego wymaga inwestycji w infrastruktur´, w tym w popraw´ warunków pracy oraz higieny i jakoÊci produktów. tam spo∏ecznoÊci. Celem tych dzia∏aƒ by∏oby ∏agodzenie zagro˝eƒ, a tak˝e wykorzystanie nowych szans rozwoju oferowanych dzi´ki tym przemianom. Lokalne spo∏ecznoÊci najlepiej potrafià okreÊliç swe miejscowe potrzeby i w∏àczyç je do lokalnych strategii, które b´dà wspierane przez EFR. Powinny one zmierzaç do poprawy jakoÊci ˝ycia i atrakcyjnoÊci obszarów zale˝nych od rybactwa. l na rzecz dostosowania floty, w rozumieniu art. 12 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 744/2008, majàcego na celu restrukturyzacj´ segmentu floty dorszowej i byç mo˝e równie˝ innych segmentów.

Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 1.2. W stosunku do wytycznych Programu Operacyjnego (art. 19 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006) Program Operacyjny zosta∏ wypracowany w zgodzie z jednà z podstawowych zasad Wspólnoty, zasadà partnerstwa, oraz w Êcis∏ej wspó∏pracy ze wszystkimi interesariuszami i odpowiednimi w∏adzami na poziomie regionalnym i lokalnym, a tak˝e centrami badawczymi. rcl .

Istnieje równie˝ potrzeba nak∏adów na rzecz polskiego przetwórstwa i obrotu produktami rybo∏ówstwa. Bioràc pod uwag´ ograniczonà dost´pnoÊç surowca z Morza Ba∏tyckiego, istniejàce obiekty produkcyjne muszà zostaç zmodernizowane tak, by mog∏y przetwarzaç inne ni˝ dotychczas gatunki ryb. Ponadto konieczne sà inwestycje w przetwórstwo zwiàzane z jego modernizacjà (nowe technologie, sprz´t, innowacyjne metody produkcji), a tak˝e inwestycje z zakresu higieny i bezpieczeƒstwa pracy oraz dostosowania do wymogów ochrony Êrodowiska, jak równie˝ utrzymania zatrudnienia w tym sektorze, i na koniec przeszkolenie kadr. w.

Konieczne jest tak˝e podj´cie dzia∏aƒ w celu ulepszenia obrotu produktami rybnymi. Nale˝y propagowaç wewn´trzne spo˝ycie produktów rybactwa poprzez dzia∏ania majàce na celu zachowanie ciàg∏oÊci ∏aƒcucha ch∏odniczego, wzrostu jakoÊci i bezpieczeƒstwa produktów rybnych oraz popraw´ systemu ich identyfikowalnoÊci. Umo˝liwi to popraw´ konkurencyjnoÊci w stosunku do produktów importowanych, a tak˝e zwi´kszy atrakcyjnoÊç produktów na rynkach zagranicznych.

1.1.3. OÊ priorytetowa 3. Ârodki s∏u˝àce wspólnemu interesowi W celu zwi´kszenia konkurencyjnoÊci polskiego rybo∏ówstwa przewidzieç nale˝y modernizacj´ istniejàcych portów rybackich, a tak˝e budow´ miejsc wy∏adunku i przystani. ww Potrzebna jest lepsza organizacja sektora rybackiego, np. poprzez ustanawianie nowych organizacji producenckich. Wspierane powinny byç dzia∏ania innowacyjne, projekty pilota˝owe i wymiana doÊwiadczeƒ.

W celu zwi´kszenia Êredniego spo˝ycia ryb przypadajàcego na jednego mieszkaƒca konieczne jest równie˝ uruchomienie szeroko zakrojonych kampanii informacyjnych dotyczàcych spo˝ycia ryb oraz kampanii informacyjnych na temat sektora rybactwa.

Zgodnie z art. 19 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006 przy wyborze osi priorytetowych wzi´to pod uwag´ nast´pujàce zasady: (a) spójnoÊç z zasadami Wspólnej Polityki Rybackiej i Krajowym Planem Strategicznym w celu osiàgni´cia w szczególnoÊci sta∏ej i trwa∏ej równowagi pomi´dzy potencja∏em po∏owowym a mo˝liwoÊciami po∏owowymi;

Wszystkie Êrodki osi priorytetowej 1 i niektóre Êrodki w ramach osi priorytetowej 3 b´d´ wdra˝ane tak, by zachowaç spójnoÊç z tà wiodàcà zasadà. (b) poprawa harmonijnego, zrównowa˝onego i trwa∏ego rozwoju dzia∏alnoÊci gospodarczej, zatrudnienia zasobów ludzkich, jak równie˝ ochrony i poprawy stanu Êrodowiska;

1.1.4. OÊ priorytetowa 4. Zrównowa˝ony rozwój obszarów zale˝nych od rybactwa (c) odpowiednia alokacja dost´pnych Êrodków finansowych pomi´dzy osie priorytetowe, a w szczególnoÊci tam, gdzie ma to zastosowanie, odpowiedni poziom finansowania dzia∏aƒ w ramach rozdzia∏u I tytu∏u IV (oÊ priorytetowa 1. dzia∏ania na rzecz dostosowania wspólnotowej floty rybackiej);

Bioràc pod uwag´ zmniejszajàce si´ znaczenie rybo∏ówstwa ba∏tyckiego oraz potencjalne szanse rozwoju dla produkcji ryb Êródlàdowych, istotne jest podejmowanie dzia∏aƒ na poziomie lokalnym przez obecne

Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 rcl . ° OÊ 4: 32 % przeznaczone jest na t´ oÊ, poniewa˝ obszary zale˝ne od rybactwa w Polsce stanowià wa˝ny potencja∏ dla wdra˝ania Lokalnych Strategii Rozwoju Obszarów Rybackich;