Źródła urzędoweisap.sejm.gov.pl · EUR-Lex
Europaius
Polski
ČeštinaDeutschFrançaisEspañolItalianoNederlandsÖsterreichBelgiquePortuguêsSvenskaDanskSuomiSlovenčinaIrelandMagyarEestiLietuviųLatviešuSlovenščinaHrvatskiΚύπροςMaltiRomânăΕλληνικάLuxembourgБългарски
Polski

Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 lipca 2009 r. w sprawie Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbr

W skrócie

Niniejsze obwieszczenie ogłasza Program Operacyjny „Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013”, który ma na celu wspieranie zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego w Polsce.

Co reguluje

  • Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa.
  • Rozwój nadbrzeżnych obszarów rybackich.
  • Wykorzystanie Europejskiego Funduszu Rybackiego.
  • Działania w zakresie rybołówstwa morskiego, chowu i hodowli ryb, rybołówstwa śródlądowego oraz przetwórstwa produktów rybactwa.

Kogo dotyczy

  • Sektor rybacki w Polsce, w tym osoby zatrudnione w rybołówstwie morskim, chowie i hodowli ryb, rybołówstwie śródlądowym oraz przetwórstwie.
  • Obszary nadbrzeżne i zależne od rybactwa na terenie całej Rzeczypospolitej Polskiej.

Kluczowe punkty

  • Program obejmuje lata 2007-2013.
  • Cały obszar Rzeczypospolitej Polskiej objęty jest celem „konwergencja”.
  • Współczynnik współfinansowania wynosi 75% we wszystkich osiach priorytetowych Programu Operacyjnego.
  • W 2003 r. polski sektor rybacki zatrudniał 19 923 osoby, w tym 10 220 mężczyzn i 9703 kobiety.
Tekst ustawy
Tekst ustawy

Elektronicznie podpisany przez Grzegorz Paczowski Data: 2009.08.14 10:40:56 +02'00' Monitor Polski Nr 51 — 2791 — Poz. 739 739 z dnia 7 lipca 2009 r. l OBWIESZCZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI1) Na podstawie art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównowa˝onego rozwoju sektora rybackiego z udzia∏em Europejskiego Funduszu v. p w sprawie Programu Operacyjnego „Zrównowa˝ony rozwój sektora rybo∏ówstwa i nadbrze˝nych obszarów rybackich 2007—2013” 1) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kieruje dzia∏em admini- Rybackiego (Dz. U. Nr 72, poz. 619) og∏asza si´ Program Operacyjny „Zrównowa˝ony rozwój sektora rybo∏ówstwa i nadbrze˝nych obszarów rybackich 2007—2013”, stanowiàcy za∏àcznik do obwieszczenia. stracji rzàdowej — rybo∏ówstwo, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 4 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Dz. U. Nr 216, poz. 1599). Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: M. Sawicki ww w. rcl . go ——————— Monitor Polski Nr 51 — 2792 — Poz. 739 v. p l Za∏àcznik do obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 lipca 2009 r. (poz. 739) RZECZPOSPOLITA POLSKA go MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Program Operacyjny ww w. rcl . „Zrównowa˝ony rozwój sektora rybo∏ówstwa i nadbrze˝nych obszarów rybackich 2007—2013” Warszawa, paêdziernik 2008 Monitor Polski Nr 51 — 2793 — Poz. 739 SPIS TREÂCI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2796 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2796 III. ANALIZA SEKTORA RYBACKIEGO W POLSCE . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2796 v. p II. KWALIFIKOWALNOÂå GEOGRAFICZNA l I. OFICJALNY TYTU¸ . rcl . go

  1. Ogólny opis sektora rybo∏ówstwa i akwakultury w Polsce oraz analiza uwarunkowaƒ krajowych i lokalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2796 1.
  2. Rybo∏ówstwo morskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2796 1.1.
  3. Stan zasobów ryb w Morzu Ba∏tyckim i prognoza na okres do 2013 r. . . . . . . . 2796 1.1.
  4. Stan floty i po∏owów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2798 1.1.
  5. Porty morskie, przystanie i miejsca wy∏adunku . . . . . . . . . . . . . . 2803 1.1.
  6. Szkolnictwo wy˝sze i instytucje badawcze . . . . . . . . . . . . . . . 2805 1.1.
  7. Zatrudnienie w rybo∏ówstwie morskim . . . . . . . . . . . . . . . . 2805 1.1.
  8. Kryzys paliwowy i jego wp∏yw na gospodarczà kondycj´ polskiego rybo∏ówstwa . . . . 2805 1.
  9. Chów i hodowla ryb . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2806 1.
  10. Rybo∏ówstwo Êródlàdowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2807 1.
  11. Przetwórstwo produktów rybactwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2808 1.
  12. Obrót . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2809 1.
  13. Organizacja sektora rybackiego w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . 2810 1.
  14. Organizacja administracji rybackiej w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . 2811
  15. G∏ówne wnioski pochodzàce z realizacji dzia∏aƒ w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego „Rybo∏ówstwo i przetwórstwo ryb 2004—2006” . . . . . . . . . . . . . . . . 2813
  16. Kluczowe wskaêniki kontekstowe dla opisu sektora rybackiego . . . . . . . . . . . . 2814
  17. Analiza SWOT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2815
  18. Opis sytuacji Êrodowiskowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2815 5.
  19. Stan Êrodowiska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2815 5.
  20. Informacje o procedurze przeprowadzenia i konsultacji Strategicznej Oceny Ârodowiskowej . . 2817 5.
  21. Analiza i ocena skutków Êrodowiskowych . . . . . . . . . . . . . . . . . 2817 5.
  22. Wnioski i rekomendacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2818 5.
  23. Zalecenia realizacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2819 5.
  24. Sposób wykorzystania rekomendacji zawartych w Prognozie oraz sugestii Ministra Ârodowiska oraz G∏ównego Inspektora Sanitarnego w Programie Operacyjnym . . . . . . . . . . . 2819 5.
  25. Monitoring aspektów Êrodowiskowych zwiàzanych z wdra˝aniem Programu Operacyjnego . . 2820
  26. Równouprawnienie p∏ci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2821 IV. STRATEGIA NA POZIOMIE PROGRAMU OPERACYJNEGO WED¸UG SKUTKÓW I WSKAèNIKÓW REALIZACJI. KALENDARZ I CELE POÂREDNIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2821 ww w.
  27. Ogólne cele Programu Operacyjnego: strategiczna wizja sektora rybackiego w Polsce . . . . . 2822
  28. Szczegó∏owe cele do osiàgni´cia których zmierzajà priorytety Programu Operacyjnego . . . . . 2822 2.
  29. Cel ogólny
  30. Poprawa konkurencyjnoÊci i zrównowa˝enia podstawowego sektora rybackiego . . 2824 2.1.
  31. Dostosowanie polskiej floty ba∏tyckiej do dost´pnych zasobów wraz z towarzyszàcymi dzia∏aniami spo∏eczno-ekonomicznymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2824 2.1.
  32. Zapewnienie zrównowa˝onego rozwoju w chowie i hodowli ryb oraz rybo∏ówstwie Êródlàdowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2824 2.1.
  33. Poprawa infrastruktury w portach, przystaniach i miejscach wy∏adunku . . . . . . 2824 2.
  34. Cel ogólny
  35. Zwi´kszenie i rozwój potencja∏u rynkowego sektora rybackiego . . . . . . 2824 2.2.
  36. Wsparcie ulepszenia i modernizacji przemys∏u przetwórczego . . . . . . . . . 2824 2.2.
  37. Zapewnienie poda˝y i obrót produktami rybnymi . . . . . . . . . . . . . 2825 2.2.
  38. Wzrost spo˝ycia produktów rybnych w Polsce . . . . . . . . . . . . . . 2825 2.
  39. Cel ogólny
  40. Propagowanie zrównowa˝onego rozwoju oraz poprawa jakoÊci ˝ycia i stanu Êrodowiska na obszarach rybackich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2825 2.3.
  41. Poprawa ochrony i rozwój fauny i flory wodnej . . . . . . . . . . . . . . 2825 2.3.
  42. Wsparcie ustanawiania Lokalnych Grup Rybackich oraz tworzenie i wdra˝anie Lokalnych Strategii Rozwoju Obszarów Rybackich . . . . . . . . . . . . . . . . . 2825 2.3.
  43. Wdra˝anie Lokalnych Strategii Rozwoju Obszarów Rybackich . . . . . . . . . 2825 2.3.
  44. Podejmowanie projektów wspó∏pracy . . . . . . . . . . . . . . . . 2826 2.3.
  45. Wsparcie budowania sieci grup rybackich . . . . . . . . . . . . . . . 2826 2.
  46. Cel ogólny
  47. Wdro˝enie skutecznego sposobu zarzàdzania i kontroli PO oraz poprawa ogólnego potencja∏u administracyjnego do wdra˝ania WPR . . . . . . . . . . . . . . . 2826
  48. Kalendarz i cele poÊrednie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2826 V. PODSUMOWANIE OCENY EX ANTE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2828 . . . . . . . . . . . . . . . 2828 SpójnoÊç i uzasadnienie wybranych osi priorytetowych . . . . . . . . . . . . . . . 2828
  49. OÂ PRIORYTETOWA
  50. ÂRODKI NA RZECZ DOSTOSOWANIA FLOTY RYBACKIEJ . Ârodek 1.
  51. Pomoc publiczna z tytu∏u trwa∏ego zaprzestania dzia∏alnoÊci po∏owowej . . . . . . . . . . 2831 . 2832 VI. OSIE PRIORYTETOWE PROGRAMU OPERACYJNEGO . Monitor Polski Nr 51 — 2794 — Poz. 739 go v. p l Ârodek 1.
  52. Pomoc publiczna z tytu∏u tymczasowego zaprzestania dzia∏alnoÊci po∏owowej . . . . 2833 Ârodek 1.
  53. Inwestycje na statkach rybackich i selektywnoÊç . . . . . . . . . . . . . 2833 Ârodek 1.
  54. Rybactwo przybrze˝ne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2834 Ârodek 1.
  55. Rekompensaty spo∏eczno-gospodarcze w celu zarzàdzania krajowà flotà rybackà . . . 2834
  56. OÂ PRIORYTETOWA
  57. AKWAKULTURA, RYBO¸ÓWSTWO ÂRÓDLÑDOWE, PRZETWÓRSTWO I OBRÓT PRODUKTAMI RYBO¸ÓWSTWA I AKWAKULTURY . . . . . . . . . . . . . . . . 2835 Ârodek 2.
  58. Inwestycje w chów i hodowl´ ryb . . . . . . . . . . . . . . . . . 2837 Ârodek 2.
  59. Dzia∏ania wodno-Êrodowiskowe . . . . . . . . . . . . . . . . . 2838 Ârodek 2.
  60. Ârodki na rzecz zdrowia zwierzàt . . . . . . . . . . . . . . . . . 2839 Ârodek 2.
  61. Rybo∏ówstwo Êródlàdowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2839 Ârodek 2.
  62. Inwestycje w zakresie przetwórstwa i obrotu . . . . . . . . . . . . . . 2839
  63. OÂ PRIORYTETOWA
  64. ÂRODKI S¸U˚ÑCE WSPÓLNEMU INTERESOWI . . . . . . . . . 2840 Ârodek 3.
  65. Dzia∏ania wspólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2842 Ârodek 3.
  66. Ochrona i rozwój fauny i flory wodnej . . . . . . . . . . . . . . . . 2842 Ârodek 3.
  67. Inwestycje w portach rybackich, miejscach wy∏adunku i przystaniach . . . . . . . 2842 Ârodek 3.
  68. Rozwój nowych rynków i kampanie promocyjne . . . . . . . . . . . . . 2843 Ârodek 3.
  69. Projekty pilota˝owe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2843 Ârodek 3.
  70. Modyfikacja w celu zmiany przeznaczenia statków rybackich . . . . . . . . . 2844
  71. OÂ PRIORYTETOWA
  72. ZRÓWNOWA˚ONY ROZWÓJ OBSZARÓW ZALE˚NYCH OD RYBACTWA . . 2844 Ârodek 4.
  73. Rozwój obszarów zale˝nych od rybactwa . . . . . . . . . . . . . . . 2848 Ârodek 4.
  74. Wsparcie na rzecz wspó∏pracy mi´dzyregionalnej i mi´dzynarodowej . . . . . . 2850
  75. OÂ PRIORYTETOWA
  76. POMOC TECHNICZNA . . . . . . . . . . . . . . . . . 2850 Ârodek 5.
  77. Pomoc techniczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2850 VII. Plan finansowy Programu Operacyjnego. Podzia∏ Êrodków finansowych . . . . . . . . . . 2851 VIII. SYSTEM REALIZACJI PROGRAMU OPERACYJNEGO . . . . . . . . . . 2852 . . . . . . w. rcl .
  78. Zasady i procedury zarzàdzania i wdra˝ania . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2852 1.
  79. Funkcje Instytucji Zarzàdzajàcej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2852 1.
  80. Instytucje PoÊredniczàce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2853 1.
  81. Instytucja Certyfikujàca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2853 1.
  82. Instytucja Audytowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2854
  83. System wdra˝ania Programu Operacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2855
  84. Organ w∏aÊciwy do otrzymywania p∏atnoÊci pochodzàcych z Komisji oraz organy odpowiedzialne za dokonywanie p∏atnoÊci na rzecz beneficjentów . . . . . . . . . . . . . . . . . 2855
  85. Opis procedur w zakresie uruchamiania i obiegu przep∏ywów finansowych w celu zapewnienia ich przejrzystoÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2856
  86. Opis systemu monitorowania i oceny oraz sk∏ad Komitetu Monitorujàcego . . . . . . . . 2859
  87. Zapewnienie koordynacji pomi´dzy programami operacyjnymi realizowanymi w ramach NSRO a programami operacyjnymi wspó∏finansowanymi przez EFRROW i EFR . . . . . . . . . . . 2859
  88. Wymiana danych w formie elektronicznej mi´dzy Komisjà a Polskà w celu spe∏nienia wymagaƒ oraz w celu zarzàdzania, monitorowania i oceny . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2860
  89. Wyznaczenie partnerów o których mowa w art. 8 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006 i wyniki ich wspó∏pracy. Lista partnerów z którymi przeprowadzono konsultacje oraz streszczenie wyników konsultacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2860
  90. Elementy majàce na celu zapewnienie informacji na temat Programu Operacyjnego i jego promocji zgodnie z art. 28 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006 . . . . . . . . . . . . . . 2861 9.
  91. Dzia∏ania skierowane do ogó∏u spo∏eczeƒstwa . . . . . . . . . . . . . . . . 2861 9.
  92. Dzia∏ania skierowane do potencjalnych beneficjentów . . . . . . . . . . . . . 2862 9.
  93. Finansowanie dzia∏aƒ z zakresu informacji i promocji . . . . . . . . . . . . . . 2862 9.
  94. Instytucje odpowiedzialne za wdra˝anie zadaƒ z zakresu informacji i promocji oraz ich monitoring 2862 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2863 SPIS TABEL I WYKRESÓW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2867 ww Za∏àczniki do Programu Operacyjnego . . Monitor Polski Nr 51 — 2795 — Poz. 739 SPIS SKRÓTÓW U˚YWANYCH W PROGRAMIE OPERACYJNYM ARiMR — Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa — Europejski Fundusz Rybacki GUS — G∏ówny Urzàd Statystyczny IA — Instytucja Audytowa IC — Instytucja Certyfikujàca IK — Instytucja Koordynujàca (NSRO), w∏aÊciwa do spraw komunikacji i promocji IP — Instytucja PoÊredniczàca IR — Instytut Rybactwa Âródlàdowego IZ — Instytucja Zarzàdzajàca MF — Ministerstwo Finansów MIR — Morski Instytut Rybacki go v. p l EFR MRiRW — Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi NSRO — Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007—2013 — Program Operacyjny „Zrównowa˝ony rozwój sektora rybo∏ówstwa i nadbrze˝nych obszarów rybackich 2007—2013” SPO — Sektorowy Program Operacyjny „Rybo∏ówstwo i przetwórstwo ryb 2004—2006” SRR — Strategia Rozwoju Rybo∏ówstwa 2007—2013 SW — Samorzàd województwa ww w. rcl . PO — 2796 — Program Operacyjny „Zrównowa˝ony rozwój sektora rybo∏ówstwa i nadbrze˝nych obszarów rybackich 2007—2013” II. KWALIFIKOWALNOÂå GEOGRAFICZNA Ca∏y obszar Rzeczypospolitej Polskiej obj´ty jest celem „konwergencja”, stosownie do przepisów rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiajàcego przepisy ogólne dotyczàce Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Spo∏ecznego oraz Funduszu SpójnoÊci i uchylajàcego rozporzàdzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz. Urz. UE L 210 z 31.07.2006, str. 25, z póên. zm.). W 2003 r. polski sektor rybacki zatrudnia∏ 19 923 osoby, w tym 10 220 (51 %) m´˝czyzn i 9703 (49 %) kobiet (êród∏o: Eurostat). 1.
  95. Rybo∏ówstwo morskie W kwietniu 2008 r. Polska przyj´∏a Krajowy Plan Restrukturyzacji Floty Ba∏tyckiej, którego celem jest zrównowa˝ona eksploatacja zasobów rybackich Morza Ba∏tyckiego przez flot´ ba∏tyckà. 1.1.
  96. Stan zasobów ryb w Morzu Ba∏tyckim i prognoza na okres do 2013 r. go Z tego powodu, a tak˝e w celu maksymalnej absorpcji Êrodków finansowych, równie˝ Polska zdecydowa∏a si´ na zastosowanie 75 % wspó∏czynnika wspó∏finansowania we wszystkich osiach priorytetowych Programu Operacyjnego. nie wód (retencja) jest zadaniem strategicznym. Sytuacja ta stwarza mo˝liwoÊç rozwoju rybactwa Êródlàdowego. Polski sektor rybacki stanowi 0,07 % PKB, jednak˝e ma ogromny wp∏yw na ˝ycie spo∏eczno-gospodarcze trzech nadmorskich województw. Udzia∏ produktów rybnych w eksporcie stanowi 10 % ca∏ego eksportu ˝ywnoÊci. l I. OFICJALNY TYTU¸ Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 III. ANALIZA SEKTORA RYBACKIEGO W POLSCE A. Wschodnioba∏tyckie stado dorsza WielkoÊç tej ∏awicy osiàgn´∏a szczyt w póênych latach
  97. i wczesnych
  98. Od tamtej pory ∏awica systematycznie zmniejsza∏a si´ i od koƒca lat
  99. pozostaje na niskim poziomie. Mi´dzy 2002 i 2006 r. biomasa stad rozrodczych spad∏a do 70-—80 tys. ton i stanowi∏a tylko 1/8 masy z wczesnych lat
  100. Obfite pokolenie 2003 r. zwi´kszy∏o t´ biomas´ do oko∏o 100 tys. ton w 2007 r. i powinna ona pozostawaç na tym poziomie w latach 2008—2009, o ile nie zwi´kszy si´ obecna intensywnoÊç po∏owów. ÂmiertelnoÊç po∏owowa na przestrzeni ostatnich 7 lat zwykle przekracza∏a lub by∏a bliska
  101. rcl .
  102. Ogólny opis sektora rybo∏ówstwa i akwakultury w Polsce oraz analiza uwarunkowaƒ krajowych i lokalnych Studium naukowe przygotowane przez ICES okreÊli∏o stan g∏ównych zasobów ryb w kilku segmentach, które przedstawione sà poni˝ej. Powierzchnia Rzeczypospolitej Polskiej wynosi 312,7 tys. km2, a liczba mieszkaƒców 38 174 tys. (GUS Rocznik Statystyczny z 2006 r., dane za 2005 r.). Administracyjnie Polska podzielona jest na 16 województw (NUTS II). Strefa przybrze˝na Morza Ba∏tyckiego obejmuje 36 gmin (NUTS V) na terenie 18 powiatów (NUTS IV) w trzech województwach: pomorskim, zachodniopomorskim, a tak˝e cz´Êciowo warmiƒsko-mazurskim (cz´Êç Zalewu WiÊlanego). D∏ugoÊç polskiego wybrze˝a wynosi 528 km. w. Na polskim wybrze˝u znajdujà si´ 74 porty i przystanie rybackie. Powierzchnia morza terytorialnego wynosi 8682 km
  103. Morze Ba∏tyckie jest akwenem ma∏o zasolonym, w którym Êrednie zasolenie zmniejsza si´ w miar´ oddalania od cieÊnin duƒskich. ww Wi´kszoÊç polskich rzek nale˝y do zlewni Morza Ba∏tyckiego. W g∏ównej mierze nale˝à one do dorzecza Wis∏y i Odry (89,9 %). Pozosta∏e to dorzecza uchodzàcych bezpoÊrednio do Morza Ba∏tyckiego rzek przep∏ywajàcych przez pojezierza: Pomorskie i Mazurskie (9,8 %). System wodny w Polsce charakteryzuje si´ niewielkà liczbà zbiorników zaporowych. ¸àczna pojemnoÊç 140 wi´kszych zbiorników wynosi oko∏o 2,8 km3, stanowiàc zaledwie 5 % obj´toÊci wody rocznie odp∏ywajàcej z obszaru kraju. Wi´kszoÊç zbiorników zaporowych znajduje si´ w po∏udniowej Polsce. Polska jest krajem o stosunkowo du˝ej liczbie jezior. Jezior wi´kszych ni˝ 1 ha jest 7081, a ich ∏àczna powierzchnia wynosi oko∏o 281 tys. ha, stanowiàc w przybli˝eniu 1 % obszaru kraju. Polska znajduje si´ dopiero na 20 miejscu w Europie pod wzgl´dem iloÊci wody przypadajàcej na 1 mieszkaƒca, dlatego dla Rzeczypospolitej Polskiej zatrzyma- Konkludujàc, zasoby dorsza majà „ograniczonà zdolnoÊç odbudowy” i sà „eksploatowane w sposób niezrównowa˝ony”. B. Stado Êledzia wiosennego Polskie rybo∏ówstwo eksploatuje t´ ∏awic´ w regionie wschodniego Ba∏tyku (podobszary 22—24). Ocena wielkoÊci ∏awicy Êledzia utrudniona jest przez migracje tych ryb i wynikajàcà z nich interakcj´ ∏awicy ba∏tyckiej z Morzem Pó∏nocnym. Gdy Êledzie wiosenne z zachodniego Ba∏tyku osiàgajà wiek ponad roku migrujà na ˝erowiska Kattegatu i Skagerraku; gdy osiàgajà 2 lata wracajà na tarliska w Morzu Pó∏nocnym. Biomasa stad rozrodczych Êledzia wiosennego spad∏a z poziomu 300 tys. ton w latach 1991—1992 do 110—130 tys. ton w latach 1998—
  104. W ostatnich latach wykaza∏a pewnà odbudow´ i w 2006 r. oceniana by∏a na 185 tys. ton. ÂmiertelnoÊç po∏owowa oscylowa∏a w granicach 0,4—0,8, z wy˝szymi wartoÊciami w po∏owie lat 90., podczas gdy w ostatnich dwóch latach wynosi∏a oko∏o 0,
  105. JeÊli w latach 2007—2008 Êrednia ÊmiertelnoÊç po∏owowa pozostanie na poziomie z 2006 r., po∏owy Êle- — 2797 — Na 2008 r. ICES zaleca zmniejszenie intensywnoÊci po∏owów o 20 % — równa∏oby si´ to 71 tys. ton po∏owów. Oko∏o 35 tys. ton z tej kwoty mog∏oby byç z∏owione w podobszarach 22—
  106. C. Ârodkowoba∏tyckie stado Êledzia Po∏owy Êledzia systematycznie spada∏y na przestrzeni ostatnich 30 lat. W latach 2004 i 2005 z∏owiono tylko 92—93 tys. ton Êledzia, w porównaniu do wieloletniej Êredniej w wysokoÊci 230 tys. ton. W 2006 r. po∏owy wzros∏y do poziomu 110 tys. ton, z czego 17 tys. ton z∏owi∏a flota polska. Uwa˝a si´, ˝e zasoby „eksploatowane sà w sposób zrównowa˝ony”. Od 1999 r. w zasadzie nie przekracza∏a progowej wartoÊci 0,4, a w 2006 r. spad∏a do 0,
  107. Zasoby majà „pe∏nà zdolnoÊç odbudowy”, ale „eksploatowane sà w sposób niezrównowa˝ony”. JeÊli utrzyma si´ obecna ÊmiertelnoÊç po∏owowa, po∏owy w 2008 r. wyniosà 330 tys. ton, a biomasa stada rozrodczego pozostanie na poziomie 1,2 mln ton w 2009 r. ICES zaleca, by w 2008 r. nie przekroczyç ÊmiertelnoÊci po∏owowej 0,40, co odpowiada 432 tys. ton po∏owów. Dlatego te˝ obecna intensywnoÊç eksploatacji mo˝e byç zwi´kszona o oko∏o 30 %. W cz´Êci po∏owów szprota jako przy∏ów pojawia si´ Êledê. Nale˝y zwróciç uwag´, by nie przekroczyç zalecanych kwot Êledziowych przy wdra˝aniu kwot na szprota. go Na przestrzeni ostatnich 30 lat biomasa stada rozrodczego spad∏a z 1,8—1,6 mln ton w po∏owie lat
  108. do oko∏o 390 tys. ton w 2001 r. Spadek biomasy spowodowany by∏ g∏ównie spadkiem masy pojedynczych sztuk, która obni˝y∏a si´ o 50—60 % w latach
  109. i
  110. W 1998 r. ten trend zosta∏ zahamowany i masa pojedynczej sztuki wzros∏a o oko∏o 12 %1). W ostatnich kilku latach biomasa wzrasta∏a i w 2007 r. osiàgn´∏a wielkoÊç 980 tys. ton. 1,8 mln ton w po∏owie lat
  111. Od tego czasu biomasa stada zmienia∏a si´, pozostajàc na doÊç wysokim poziomie. W 2007 r. biomasa stada rozrodczego wynios∏a oko∏o 1,2 mln ton. W latach
  112. ÊmiertelnoÊç po∏owowa wzros∏a do 0,3—0,5 z poprzednich 0,
  113. l dzia w 2008 r. wyniosà 86 tys. ton, a biomasa ∏awicy spadnie do 135 tys. ton w 2009 r. Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 E. Stado ∏ososia w podobszarach 22—31 Udzia∏ naturalnie rozmna˝ajàcego si´ ∏ososia wzrós∏ w stosunku do ∏ososia hodowlanego. W 2006 r. wy∏adunki ∏ososia oceniano na 242 tys. sztuk, w porównaniu z 341 tys. sztuk w 2005 r. Zasoby naturalnie rozmna˝ajàcego si´ ∏ososia sà dobre w du˝ych rzekach, ale s∏abe w wielu rzekach ma∏ych2). W ostatnich latach zaobserwowano wysokà ÊmiertelnoÊç smoltów po ich migracji do morza. ICES zaleca, by po∏owy nie przekroczy∏y 194 tys. ton; odpowiada to progowi ÊmiertelnoÊci po∏owowej o wartoÊci 0,19, dlatego te˝ obecna intensywnoÊç eksploatacji mo˝e zostaç zwi´kszona o ponad 60 %. Wnioski w. rcl . Odbudowa tego zasobu pozostawa∏a na stosunkowo stabilnym poziomie od koƒca lat 80., choç w latach 1974—1987 by∏a na poziomie o 40 % ni˝szym. ÂmiertelnoÊç po∏owowa wzrasta∏a i w 2000 r. dosz∏a do oko∏o 0,4, ale ostatnio obni˝y∏a si´, by osiàgnàç 0,12—0,
  114. Przy obecnym poziomie ÊmiertelnoÊci po∏owowej biomasa stada rozrodczego nieznacznie przekroczy milion ton w latach 2008—2009, a po∏owy w 2008 r. wyniosà prawie 130 tys. ton. D. Stado szprota w Morzu Ba∏tyckim ww W 2006 r. po∏owy szprota wynios∏y 352 tys. ton — spadek o 50 tys. ton w porównaniu do 2005 r. i o 180 tys. ton w porównaniu do rekordowych po∏owów z 1997 r. Spadek po∏owów pomi´dzy 1998 i 2003 r. spowodowany by∏ obni˝kà TAC i spadajàcà biomasà ∏awicy. W 2006 r. polskie jednostki rybackie z∏owi∏y 54 tys. ton, 25 % obni˝ka w porównaniu z 2005 r., spowodowana g∏ównie z∏omowaniem cz´Êci floty szprotowej. W latach
  115. pojawi∏o si´ szereg obfitych populacji szprota. Doprowadzi∏o to do rekordowego wzrostu biomasy stada zarodowego, która wynios∏a oko∏o ——————— 1) Szacunek odnoszàcy si´ do zasobów, sk∏adajàcy si´ z licz- by populacji ró˝niàcych si´ od siebie parametrami biologicznymi oraz miejscem ˝erowania. Dodatkowo migruje tu zachodnie stado Êledzi ba∏tyckich. Z powodu niewystarczajàcych danych, umo˝liwiajàcych szacunek poszczególnych populacji tworzàcych stado, ICES uznaje stado Êledzi wyst´pujàce w podregionach 25—29 i 32 jako jeden szacunkowy region. W 2008 r. ICES zaleca obni˝enie po∏owów i nak∏adu po∏owowego we wszystkich typach rybactwa, ale nie wspomina o konkretnym TAC. Stan wschodnioba∏tyckiego stada dorsza jest z∏y i raczej nie nale˝y spodziewaç si´ szybkiej odbudowy zasobów przy intensywnej ich eksploatacji, pomimo licznego pokolenia z 2003 r. i prawdopodobnie z 2004 r. Obecny stan Êrodowiskowy Morza Ba∏tyckiego sprzyja wysokim zasobom szprota, ale nie sprzyja dorszowi. Stado szprota jest doÊç intensywnie eksploatowane, zarówno po∏owy, jak i biomasa stada rozrodczego, opierajà si´ o dwa pokolenia. JeÊli pojawià si´ dwa lub trzy nieliczne pokolenia zasoby mogà si´ za∏amaç. Nie zdarzy∏o si´ to w ostatnich 20 latach; zwykle po nielicznym pokoleniu nast´powa∏o bardzo obfite. W kontekÊcie niskich zasobów dorsza przyczynia∏o si´ to do dobrych zasobów i po∏owów szprota. Po spadku do bardzo niskiego poziomu w koƒcu lat 90., stado Êledzia odbudowuje si´ i obecnie jest bliskie wielkoÊci przeci´tnej. ——————— 2) Ambitny plan uprzedniej Komisji Ba∏tyckiej, przewidujàcy produkcj´ ∏ososi w ka˝dej z rzek uznanych za ∏ososiowà na poziomie 50 % ich potencja∏u, nie b´dzie wprowadzony w ˝ycie. — 2798 — 1.1.
  116. Stan floty i po∏owów Poz. 739 stwo ryb 2004—2006, flota polska zosta∏a zredukowana. W czerwcu 2008 r. polska flota rybacka posiada∏a w sumie 861 jednostek o ∏àcznym tona˝u 29 833,29 GT i mocy 96 239,7 kW. ww w. rcl . go v. p Polska flota dzieli si´ na dwa podstawowe segmenty: flot´ ba∏tyckà (która stanowi przewa˝ajàcà cz´Êç floty) oraz flot´ dalekomorskà. W ostatnich latach, w zwiàzku z realizacjà SPO Rybo∏ówstwo i przetwór- l Monitor Polski Nr 51 — 2799 — Poz. 739 go v. p l Monitor Polski Nr 51 èród∏o powy˝szych trzech tabel: Rejestr Statków Rybackich Wspólnoty rcl . Na koniec 2007 r. podzia∏ wed∏ug segmentów by∏ nast´pujàcy: w. Tabela
  117. Struktura polskiej floty rybackiej na koniec 2007 r. w podziale na d∏ugoÊç jednostek i rodzaj stosowanych narz´dzi po∏owowych 1) W 2004 r. ∏àcznie ze statkami 24—40 prowadzàcymi po∏owy netami (20 jednostek). 2) ¸àcznie ze statkami nieaktywnymi. ww Klasyfikacja stosowana do celów statystycznych zgodnie z metodologià zawartà w rozporzàdzeniu Komisji (WE) nr 1639/2001 z dnia 25 lipca 2001 r. ustanawiajàcym minimalne i rozszerzone programy wspólnotowe w zakresie zbierania danych w sektorze rybo∏ówstwa oraz ustanawiajàcym szczegó∏owe zasady stosowania rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1543/2000 (Dz. Urz. WE L 222 z 17.08.2001, str. 53, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 4, t. 5, str. 161, z póên. zm.) èród∏o: MIR — 2800 — a) Stan floty Od momentu wstàpienia Polski do Unii Europejskiej polska ba∏tycka flota rybacka zosta∏a znacznie zmniejszona, zarówno pod wzgl´dem iloÊci, jak i tona˝u jednostek rybackich. Pod koniec grudnia 2007 r. ba∏tycka flota rybacka liczy∏a 866 jednostek o ∏àcznym tona˝u 21 234 GT i mocy 86 617 kW. Âredni wiek floty wynosi∏ 26,7 lat. Zmniejszenie floty wynika∏o g∏ównie z realizacji SPO Rybo∏ówstwo i przetwórstwo ryb 2004—2006, w ra- mach którego na znacznà skal´ przeprowadzone zosta∏o z∏omowanie jednostek rybackich. W latach 2005—2007 z u˝yciem pomocy publicznej wycofano 404 statki rybackie o tona˝u 15,8 tys. GT oraz mocy 53,4 tys. kW prowadzàce po∏owy na Morzu Ba∏tyckim. Stosunkowo najwi´ksza skala redukcji dotyczy∏a trawlerów dennych o d∏ugoÊci 24—40 m (VL2440 DTS)3). Segment ten zmniejszy∏ si´ o 58 %, wycofano 43 jednostki o ∏àcznym tona˝u 4408 GT. Segment trawlerów dennych o d∏ugoÊci 12—24 m (VL1224DTS) zosta∏ zmniejszony o 35 %, wycofano 49 jednostek o ∏àcznym tona˝u 2080 GT. l A. Ba∏tycka flota rybacka Poz. 739 go Tabela
  118. Stan rybackiej floty ba∏tyckiej w latach 2004 i 2007 v. p Monitor Polski Nr 51 èród∏o: MIR rcl . 1) W 2004 r. ∏àcznie ze statkami 24—40 prowadzàcymi po∏owy netami (20 jednostek); 2) ¸àcznie ze statkami nieaktywnymi. ww w. Wykres
  119. Zmiana iloÊci i tona˝u jednostek w poszczególnych segmentach mi´dzy 2004 i 2007 r. b) Po∏owy floty ba∏tyckiej Podstawowymi gatunkami ryb po∏awianymi przez polskich rybaków w Morzu Ba∏tyckim sà: dorsz, ∏osoÊ, Êledê, szprot i troç. W 2007 r. po∏owy tych gatunków stanowi∏y ponad 90 % ca∏oÊci polskich po∏owów w Morzu Ba∏tyckim. Rybami najbardziej wartoÊciowymi gospodarczo sà dorsz i ∏osoÊ. ——————— 3) Zmiany w liczbie statków w poszczególnych segmentach sà tak˝e rezultatem przenoszenia statków pomi´dzy segmenta- mi. Statek by∏ przypisany do konkretnego segmentu w oparciu o liczb´ dni po∏owowych dla odpowiedniego narz´dzia po∏owowego w danym roku. Zgodnie z metodologià zawartà w rozporzàdzeniu Komisji (WE) nr 1639/
  120. Monitor Polski Nr 51 — 2801 — Poz. 739 go v. p l Tabela
  121. Po∏owy ba∏tyckie wed∏ug g∏ównych gatunków ryb (w tonach) èród∏o: Wyliczenia w∏asne w oparciu o dane MIR i MRiRW oraz KE c) Po∏owy wed∏ug typu jednostek floty ba∏tyckiej w. èród∏o: MIR rcl . Tabela
  122. Po∏owy wybranych gatunków ryb wed∏ug segmentów jednostek (w tonach), 2007 ww Segment trawlerów dennych o d∏ugoÊci 24—40 m (VL2440 DTS) prowadzi po∏owy wielogatunkowe, z dominujàcym udzia∏em ryb pelagicznych (Êledzi i szprotów — 47 % w 2007 r.), ale równie˝ znaczàcym udzia∏em ryb dennych — dorszy (27 %) oraz flàder (25 %). Wi´kszoÊç nak∏adu po∏owowego tych statków, liczonego w dniach, ukierunkowana jest jednak na po∏owy dorszy (ponad 70 % w 2004 r. i oko∏o 60 % w 2007 r.). W strukturze po∏owów segmentu trawlerów dennych 12—24-metrowych (VL1224 DTS) dominujàcy udzia∏ w 2004 r. mia∏y dorsze (40 %) oraz stornie (28 %). W 2007 r. udzia∏ po∏owów dorszy nieco zmala∏ i wyniós∏ 35 %, na rzecz wi´kszego udzia∏u ryb p∏askich (38 %). Znacznie bardziej uzale˝nione od po∏owów dorszy sà kolejne dwa segmenty statków, tj. statki o d∏ugoÊci 12—24 metrów prowadzàce po∏owy sieciami stawnymi (VL1224 DFN), gdzie dorsze stanowià 65 % wielkoÊci po∏owów

(2007)oraz statki 12—24-metrowe prowadzàce po∏owy przy u˝yciu haków (VL1224 HOK), gdzie dorsze stanowià oko∏o 90 % z∏owionych ryb
(2007). Majàc na uwadze powy˝sze, redukcja potencja∏u floty rybackiej powinna byç ukierunkowana na trzy segmenty statków, które majà najwy˝szy udzia∏ dorszy w po∏owach, to jest na segment trawlerów dennych 12—24-metrowych (VL1224 DTS), segment statków o d∏ugoÊci 12—24 metrów prowadzàcych po∏owy sieciami stawnymi (VL1224 DFN) oraz segment statków 12—24-metrowych prowadzàcych po∏owy przy u˝yciu haków (VL1224 HOK). Jednym z najwa˝niejszych dzia∏aƒ majàcych na celu dostosowanie polskiej floty do obecnych warunków, obok z∏omowania jednostek koncentrujàcych si´ na po∏owach dorsza, jest modernizacja statków po∏awiajàcych gatunki pelagiczne, takie jak Êledê i szprot. Jednym z g∏ównych celów modernizacji powinno byç w szczególnoÊci przestawienie si´ z tradycyjnego systemu sch∏adzania w skrzynkach z lodem na rzecz systemów sch∏adzania ozi´bionà wodà morskà. — 2802 — WartoÊç wy∏adunków po∏owów ba∏tyckich w 2006 r. wynios∏a 164 mln z∏ (42 mln euro), 5 % wi´cej ni˝ wartoÊç po∏owów w 2005 r. WartoÊç dodana brutto (GVA) rybo∏ówstwa ba∏tyckiego w 2006 r. wynios∏a 74 mln z∏ (19 mln euro), 38 % wi´cej ni˝ w 2005 r. Ta zwi´kszona wydajnoÊç by∏a szczególnie zauwa˝alna w segmencie trawlerów pelagicznych (VL2440PTS), gdzie wartoÊç dodana wzros∏a w 2006 r. ponad dwukrotnie. By∏o to wynikiem wy˝szych limitów po∏owowych otrzy- manych przez te jednostki w 2006 r. oraz wzrostem cen ryb pelagicznych, szczególnie szprota przeznaczonego na màczk´ rybnà. Inne segmenty, przede wszystkim segmenty wi´kszych jednostek, równie˝ poprawi∏y swoje wyniki ekonomiczne, jednak wartoÊç dodana na pracownika w wi´kszoÊci segmentów pozosta∏a na bardzo niskim poziomie (6—8 tys. euro). Wyjàtkiem by∏y trawlery pelagiczne, z trzykrotnie wy˝szà wartoÊcià GVA na osob´. Poprawi∏y si´ równie˝ przep∏ywy gotówkowe brutto, które zwi´kszy∏y potencja∏ sektora do wype∏niania zobowiàzaƒ finansowych. l
  1. d)WartoÊç wy∏adunków Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 èród∏o: MIR rcl . go Tabela 5. WartoÊç dodana brutto (GVA) i przep∏ywy gotówkowe brutto (GCF) floty ba∏tyckiej (w EUR), 2005—2006 ww w. Wykres 2. WartoÊç dodana na osob´ zatrudnionà w rybo∏ówstwie ba∏tyckim, 2004—2006 èród∏o: MIR B. Flota dalekomorska Obecnie polska flota dalekomorska sk∏ada si´ z czterech jednostek. Tona˝ i moc tych jednostek wynosi odpowiednio 21 276 GT i 18 415 kW. Statki dalekomorskie rozwin´∏y technologi´ po∏owu kryla, który cieszy si´ du˝ym uznaniem na rynkach zagranicznych. Ponadto Polska w pe∏ni opanowa∏a technologi´ przetwórstwa i posiada patenty na produkcj´ mi´sa z kryla, co pozwala na osiàgni´cie wysokiej — 2803 — Ryby bia∏e i pelagiczne po∏awiane sà w obszarach NAFO, NEAFC i Svalbard. Wzrastajàce w latach 2004—2006 po∏owy by∏y przede wszystkim wynikiem korzystnych wymian, jakie przedsi´biorstwa floty da- lekomorskiej zawiera∏y z partnerami z innych krajów Unii Europejskiej. W zwiàzku z post´pujàcà redukcjà dost´pnych kwot po∏owowych w tych obszarach, polska flota dalekomorska stan´∏a przed koniecznoÊcià restrukturyzacji swej dzia∏alnoÊci po∏owowej na Atlantyku Pó∏nocnym i przeniesienia ci´˝aru dzia∏alnoÊci na nowe ∏owiska Afryki Zachodniej i Pacyfiku Po∏udniowego, w oparciu o polskie prawa historyczne. W celu spe∏nienia tych potrzeb i zapewnienia ekonomicznej efektywnoÊci dzia∏aƒ niezb´dna jest restrukturyzacja floty. l jakoÊci produkcji i dobrej wartoÊci dodanej. W 2004 r. po∏owy floty dalekomorskiej (19 722 ton) koncentrowa∏y si´ g∏ównie na Atlantyku, z czego 45 % stanowi∏ kryl ∏owiony w Antarktyce. Jednak˝e udzia∏ po∏owów kryla zmala∏ do oko∏o 31 % z 25 591 ton z∏owionych w 2007 r. Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 rcl . go Tabela 6. Po∏owy floty dalekomorskiej wed∏ug gatunków (w tonach) èród∏o: MIR, a dla roku 2007 wyliczenia w∏asne oparte o dane MIR i MRiRW 1.1.3. Porty morskie, przystanie i miejsca wy∏adunku w. Polska posiada 74 wyznaczone porty, przystanie i miejsca wy∏adunku. Blisko po∏owa z nich to miejsca wy∏adunku po∏o˝one na pla˝ach. Zwykle sà one s∏abo wyposa˝one i wymagajà znaczàcych usprawnieƒ i modernizacji. ww SpoÊród polskich portów 7 zosta∏o wyznaczonych do wy∏adunku dorsza: W∏adys∏awowo, Jastarnia, Hel, Ustka, Dar∏owo, Ko∏obrzeg, Dziwnów (zob. mapka). Korzystajà z nich statki na których pok∏adzie znajdujà si´ dorsze w iloÊci wi´kszej ni˝ 750 kg ˝ywej wagi. 10 portów rybackich ma szczególne znaczenie dla statków rybackich. Sà nimi: 1) Wybrze˝e Zachodnie: ÂwinoujÊcie, Dziwnów; 2) Wybrze˝e Ârodkowe: Ko∏obrzeg, Dar∏owo, Ustka, ¸eba; 3) Wybrze˝e Wschodnie: W∏adys∏awowo, Jastarnia, Hel, Gdynia. Pi´cioma najwa˝niejszymi portami, jeÊli chodzi o iloÊç wy∏adowywanej ryby, iloÊç obs∏ugiwanych kutrów rybackich i posiadajàcymi odpowiednie wyposa˝enie sà: Ko∏obrzeg, Dar∏owo, Ustka, W∏adys∏awowo i Hel. Flota dalekomorska obs∏ugiwana jest w portach zagranicznych. Polskie przedsi´biorstwa po∏owów dalekomorskich majà swoje siedziby w Gdyni i Warszawie. 89 % ogólnej iloÊci wy∏adunków dokonywane jest na Êrodkowym i wschodnim wybrze˝u, 74 % ogólnej iloÊci wy∏adunków dokonuje si´ w pi´ciu g∏ównych portach wymienionych wy˝ej. G∏´bokoÊci przy nabrze˝ach polskich portów wynoszà od 1,5 do 5 m. Dotyczy to zw∏aszcza portów zlokalizowanych na obu zalewach: Szczeciƒskim i WiÊlanym. Porty rybackie posiadajà wystarczajàcà d∏ugoÊç nabrze˝y, zapewniajàcà cumowanie i postój floty. Wiele z g∏ównych portów wymaga jednak powa˝nej poprawy jakoÊci infrastruktury i wyposa˝enia (dêwigi, ch∏odnie/mroênie i magazyny itd.). Porty rybackie sà coraz cz´Êciej wykorzystywane w celach turystyczno-rekreacyjnych. Dostarczajà ró˝nego rodzaju us∏ug sezonowych, takich jak transport pasa˝erski, sporty wodne, wycieczki, po∏owy rekreacyjne itd. Ma∏e porty i przystanie pla˝owe sà cz´Êcià obrazu kulturowego wybrze˝a Ba∏tyku, stanowiàc atrakcj´ turystycznà. Tabela ukazujàca wy∏adunki wed∏ug gatunków i portów — za∏àcznik nr 1 i 2 str. 2863 i 2864. ww l v. p go rcl . w. Lokalizacja najwa˝niejszych portów rybackich na polskim wybrze˝u. Monitor Polski Nr 51 — 2804 — Poz. 739 — 2805 — W Polsce istniejà cztery g∏ówne instytucje edukacyjno-naukowe prowadzàce dzia∏alnoÊç zwiàzanà ze szkoleniem przysz∏ych pracowników sektora rybackiego. Sà to m.in. Akademia Morska i Akademia Rolnicza w Szczecinie, Uniwersytet Warmiƒsko-Mazurski w Olsztynie i Uniwersytet Wroc∏awski. Dla sektora rybackiego instytucje te stanowià wa˝ne zaplecze szkoleniowe i naukowe. Istniejà równie˝ dwa g∏ówne instytuty badawcze: Morski Instytut Rybacki mieszczàcy si´ w Gdyni i Instytut Rybactwa Âródlàdowego w Olsztynie. 1.1.5. Zatrudnienie w rybo∏ówstwie morskim • unowoczeÊniç sprz´t po∏owowy w celu wi´kszej selektywnoÊci i wprowadziç metody po∏owowe bardziej przyjazne Êrodowisku. 1.1.6. Kryzys paliwowy i jego wp∏yw na gospodarczà kondycj´ polskiego rybo∏ówstwa Polski sektor rybo∏ówstwa stoi przed pog∏´biajàcym si´ kryzysem gospodarczym i spo∏ecznym. Mi´dzynarodowe ceny ropy naftowej wzros∏y ponad pi´ciokrotnie, z 20 USD za bary∏k´ w 2002 r. do ponad 130 USD za bary∏k´ w po∏owie maja 2008 r. W dalszym okresie nic nie wskazuje na zmian´ tego trendu. go Wed∏ug danych zebranych w zleconym przez Komisj´ Europejskà studium „Zatrudnienie w sektorze rybackim: bie˝àca sytuacja (FISH/2004/4)” w 2005 r. ∏àczne zatrudnienie w rybo∏ówstwie dalekomorskim wynosi∏o 3500 rybaków. Tendencja zaobserwowana w rybo∏ówstwie morskim wykazuje ostry spadek w porównaniu z 1995 r. (9400 zatrudnionych) i 2003 r. (4500 zatrudnionych). Spadek ten cz´Êciowo wyjaÊnia znaczàca redukcja polskiej floty dalekomorskiej. • zmodernizowaç infrastruktur´ portów wykorzystywanych przez rybaków do wy∏adunków, jak równie˝ wesprzeç t´ infrastruktur´ odpowiednim wyposa˝eniem i obiektami; l 1.1.4. Szkolnictwo wy˝sze i instytucje badawcze Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 Podsumowujàc, Polska powinna staraç si´, aby: Szacuje si´, ˝e w 2004 r. floty wspólnotowe wyda∏y na paliwo oko∏o 12—15 % wartoÊci wy∏adunków, przy cenach wahajàcych si´ od 0,25 do 0,38 euro za litr. Obecnie ceny paliw sà znaczàco wy˝sze. Przy obecnym poziomie cen koszty paliwa wynoszà oko∏o 30 % wspólnotowych wy∏adunków. rcl . • przyjàç i zatwierdziç Plan Dostosowania Nak∏adu Po∏owowego w celu restrukturyzacji floty ba∏tyckiej, w∏àczajàc w to wdro˝enie towarzyszàcych dzia∏aƒ spo∏eczno-gospodarczych; Wydaje si´ byç to problemem strukturalnym, gdy˝ ma∏o prawdopodobne jest, aby w przysz∏oÊci wysokie ceny paliw na trwa∏e znaczàco spad∏y. • zmodernizowaç polskà flot´ tak, by zwi´kszyç jej konkurencyjnoÊç i poprawiç warunki pracy, bezpieczeƒstwa oraz higieny; Polska nie uniknie kryzysu zwiàzanego z cenami paliw. Dla znaczàcej cz´Êci polskiej floty koszt paliwa ma wp∏yw na przychody i stanowi Êrednio ponad 35 % kosztów. Sytuacja ta nie jest nowoÊcià, ale niedawny gwa∏towny wzrost cen ma ogromny wp∏yw na rybo∏ówstwo. ww w. Tabela 7. Ewolucja kosztów paliwa w Polsce wed∏ug segmentów floty èród∏o: KE DG MARE Monitor Polski Nr 51 — 2806 — Poz. 739 go v. p l Szacunek relacji koszty paliwa/przychody w 2008 roku Z szacowanej powierzchni stawów wielkoÊci 70 tys. ha eksploatowanych jest tylko 50 tys. (70 %). Wed∏ug danych z powszechnego spisu rolnego z 2002 r. ponad 10 000 gospodarstw deklarowa∏o chów i hodowl´ ryb jako jeden z rodzajów dzia∏alnoÊci rolniczej, przy czym nie by∏a to ich g∏ówna dziedzina dzia∏alnoÊci. Gospodarstwa hodowlane zlokalizowane sà w ró˝nych regionach ca∏ego kraju. W wi´kszoÊci przypadków ryby hodowane sà w stawach, których jakoÊç i iloÊç istotnie ogranicza rodzaj i wielkoÊç produkcji ryb. rcl . Szacunek kosztów paliwa wyra˝onych jako cz´Êç przychodu wykazuje, ˝e segmenty najbardziej dotkni´te kryzysem to te, które u˝ywajà sprz´tu ciàgnionego (np. trawlery), wyposa˝one zwykle w silniki o du˝ej mocy. Nie jest to zaskakujàce, gdy˝ istnieje wiele empirycznych dowodów na to, ˝e w tej cz´Êci floty wyst´puje wysoki stopieƒ negatywnego powiàzania pomi´dzy rentownoÊcià a wyst´pujàcymi cenami paliw. W niektórych przypadkach koszty paliwa stanowià ponad 50 % wartoÊci wy∏adunków. W obecnych warunkach przedsi´biorstwa te nie majà mo˝liwoÊci pozostania ekonomicznie wydajnymi. Wi´ksza wydajnoÊç energetyczna mo˝e z∏agodziç problem cz´Êciowo, ale w wi´kszoÊci przypadków nie b´dzie to wystarczajàce. Wziàwszy pod uwag´ charakter dzia∏alnoÊci po∏owowej, skutki dla jednostek u˝ywajàcych sprz´tu biernego (np. pu∏apki, sieci skrzelowe, liny haczykowe) sà znacznie mniejsze. ww w. Wzrost cen paliw wymusza na sektorze po∏owowym ogromnà presj´, tym wi´kszà, ˝e flota rybacka ma mniej mo˝liwoÊci po∏owowych w porównaniu z czasami, kiedy dost´pne by∏y wi´ksze kwoty po∏owowe. Mo˝liwe, ˝e obecny Êwiatowy trend wysokich cen ropy naftowej i zjawisko zapaÊci rynków kredytowych b´dà nadal zmniejsza∏y zyski i p∏ynnoÊç finansowà operatorów. Obecnie majà miejsce pewne dzia∏ania dostosowawcze, w tym dobrowolne z∏omowanie jednostek oraz tendencja do stosowania metod po∏owowych, które wymagajà mniejszych iloÊci paliwa. W kontekÊcie wy˝ej opisanej sytuacji gospodarczej konieczne b´dzie równie˝ wprowadzenie dodatkowych dzia∏aƒ pomocowych, tj. inwestycji pozwalajàcych na zmniejszenie zu˝ycia paliwa przez statki rybackie, a tak˝e prace modernizacyjne na statkach. 1.2. Chów i hodowla ryb W Polsce chów i hodowla ryb obejmuje przede wszystkim gatunki ryb s∏odkowodnych. Chów i hodowla ryb morskich dotychczas nie by∏a przedmiotem dzia∏alnoÊci komercyjnej prowadzonej na du˝à skal´. Istniejà dwa g∏ówne typy dzia∏alnoÊci: produkcja s∏odkowodnych ryb ciep∏olubnych (karp) oraz s∏odkowodnych ryb zimnolubnych (g∏ównie pstràg t´czowy). Oko∏o 600 gospodarstw prowadzi chów i hodowl´ ryb w celu wprowadzenia ich na rynek, z czego 400 specjalizuje si´ w produkcji karpia. Pozosta∏e gospodarstwa prowadzà hodowl´ pstràga t´czowego. Wiele gospodarstw, dà˝àc do dywersyfikacji dzia∏alnoÊci, prowadzi chów i hodowl´ wi´cej ni˝ jednego gatunku ryb (np. lina, to∏pygi bia∏ej i pstrej, amura, jesiotra, pstràga potokowego, pstràga êródlanego, troci jeziorowej i w´drownej, ∏ososia atlantyckiego). Co roku na rynek krajowy dostarczane jest od 32,8 do 35 tys. ton hodowlanych ryb s∏odkowodnych (tab. 8). WielkoÊç rocznej produkcji uzale˝niona jest od wielu elementów, takich jak temperatura wody, wielkoÊç i miesi´czny rozk∏ad opadów, ekspozycja s∏oneczna stawu, koszt zakupu pasz, cena sprzeda˝y ryb, choroby ryb i wielkoÊç strat powodowanych przez zwierz´ta ˝ywiàce si´ rybami. Sytuacja epizootyczna powinna ulec poprawie dzi´ki wdro˝eniu programów przygotowywanych przez jednostki Inspekcji Weterynaryjnej dla ca∏ych obszarów na których hodowane sà ryby, majàcych na celu kontrol´ chorób ryb. Jednak skutecznoÊç dzia∏aƒ przyj´tych w ramach programów zale˝y od wyników wspó∏pracy pomi´dzy hodowcami a s∏u˝bami weterynaryjnymi. Dane dotyczàce zatrudnienia w gospodarstwach sà trudne do zgromadzenia, poniewa˝ wiele farm to przedsi´biorstwa rodzinne, a produkcja ma charakter sezonowy. Bioràc pod uwag´ strukturalny charakter bezrobocia na obszarach wiejskich, miejsca pracy w gospodarstwach sà bardzo wa˝ne dla lokalnych spo∏ecznoÊci i powinny byç wspierane. Od 2002 r. produkcja w sektorze chowu i hodowli ryb jest raczej stabilna, aczkolwiek wyraêne jest przestawienie produkcji z karpia na pstràga. Monitor Polski Nr 51 — 2807 — Poz. 739 v. p l Tabela 8. Produkcja ryb s∏odkowodnych w tys. ton (bez materia∏u zarybieniowego)
  2. a)na podstawie danych IRÂ. go P — Prognoza. èród∏o: Dane IR C. Inne gatunki A. Karp Coraz wi´ksza grupa gospodarstw rybackich stara si´ zdywersyfikowaç dzia∏alnoÊç, rozszerzajàc produkcj´ hodowlanà o nowe, poszukiwane na rynku, gatunki ryb i raków (np. amura, jesiotra, ∏ososia atlantyckiego, raka szlachetnego, suma europejskiego, sumika afrykaƒskiego, troç w´drownà, szczupaka) albo oferujàc us∏ugi dodatkowe (np. turystyka, ∏owiska w´dkarskie, przetwórstwo ryb, gastronomia). w. rcl . W Unii Europejskiej Polska jest najwi´kszym producentem karpia, z produkcjà rz´du 15 575 ton w 2006 r. Praktycznie ca∏oÊç produkcji przeznaczona jest na rynek krajowy. Karp hodowany jest w ziemnych stawach rybnych przy wykorzystaniu naturalnych mo˝liwoÊci produkcyjnych wód w stawach. Produkcja karpia w Polsce jest g∏ównie ekstensywna, co ma pozytywny wp∏yw na Êrodowisko. Ziemne stawy karpiowe stanowià wa˝ny i cenny element tradycyjnego krajobrazu wiejskiego i odgrywajà wa˝nà rol´ w zachowaniu ró˝norodnoÊci biologicznej. Pe∏nià one ró˝norodne funkcje, m.in. przyczyniajà si´ do poprawy jakoÊci wód powierzchniowych, retencjonujà wody powierzchniowe, tworzà liczne siedliska dla roÊlin i zwierzàt z gatunków prawnie chronionych. W niektórych regionach kraju obszary sieci Natura 2000 wyznaczone zosta∏y w∏aÊnie dzi´ki zlokalizowaniu w ich granicach du˝ych kompleksów ziemnych stawów karpiowych na których licznie wyst´pujà rzadkie i cenne gatunki roÊlin i zwierzàt. B. Pstràg ww Drugim pod wzgl´dem znaczenia typem dzia∏alnoÊci hodowlanej jest produkcja s∏odkowodnych ryb zimnolubnych, g∏ównie pstràga t´czowego. Zdecydowana wi´kszoÊç gospodarstw pstràgowych zlokalizowana jest w Polsce pó∏nocnej i po∏udniowej, tj. na terenach zasobnych w czyste i ch∏odne wody rzek i potoków. W chowie i hodowli ryb ∏ososiowatych stosowane sà intensywne metody wykorzystujàce nowoczesne pasze granulowane i Êrodki techniczne, poprawiajàce warunki przetrzymywania ryb w betonowych stawach. Produkcja pstràga t´czowego ciàgle roÊnie. Ocenia si´, ˝e w 2006 r. wynios∏a oko∏o 17 tys. ton i sà powody przypuszczaç, ˝e istnieje potencja∏ dalszego rozwoju produkcji i rynku. StabilnoÊç tego rozwoju w du˝ym stopniu zale˝y od mo˝liwoÊci wprowadzenia nowych rozwiàzaƒ technologicznych i nowych produktów. Podsumowujàc, powinno dà˝yç si´ w szczególnoÊci do: • zapewnienia zrównowa˝onego i dalszego rozwoju akwakultury s∏odkowodnej, w szczególnoÊci poprzez modernizacj´ istniejàcych obiektów; • zwi´kszenia produkcji i propagowania dywersyfikacji w kierunku innych gatunków, bioràc pod uwag´ tendencje rynkowe; • poprawienia rentownoÊci przedsi´biorstw dzia∏ajàcych w sektorze akwakultury poprzez intensyfikacj´ istniejàcej produkcji i wprowadzanie nowoczesnych technologii. 1.3. Rybo∏ówstwo Êródlàdowe Powierzchnia wód Êródlàdowych w Polsce (naturalnych i sztucznych, ale z wy∏àczeniem stawów) wynosi oko∏o 550 tys. ha, w tym oko∏o 300 tys. ha jezior, 139 tys. ha rzek i potoków, 55 tys. ha zbiorników zaporowych (o pow. powy˝ej 20 ha), 40 tys. ha zalewisk i starorzeczy. Wi´kszoÊç tej powierzchni stanowi w∏asnoÊç publicznà. W 2005 r. w celu wprowadzenia na rynek od∏owiono w wodach powierzchniowych oko∏o 3,5 tys. ton ryb, a w 2006 r. 2,87 tys. ton ryb. W latach 2007 i 2008 spodziewane jest dalsze obni˝enie tej iloÊci. W wodach Êródlàdowych dokonuje si´ po∏owu wielu cennych gatunków (certy, ∏ososia, troci w´drownej, Monitor Polski Nr 51 — 2808 — Poz. 739 sielawy, siei, w´gorza). Zwi´kszony popyt na materia∏ zarybieniowy przyczynia si´ do zró˝nicowania asortymentu i wzrostu produkcji ryb w gospodarstwach hodowlanych. Podsumowujàc, powinno dà˝yç si´ w szczególnoÊci do: Zgodnie z przepisami polskiego prawa, po∏owu ryb w wodach powierzchniowych w celach zarobkowych lub rekreacyjnych dokonywaç mogà, wed∏ug Êcis∏ych ram prawnych, jedynie osoby i podmioty do tego uprawnione. Wraz z rosnàcà eutrofizacjà wód Êródlàdowych oraz w Êwietle wyników badaƒ naukowych zmienia si´ charakter Êródlàdowej dzia∏alnoÊci po∏owowej. Produkcja ˝ywnoÊci staje si´ mniej istotna ni˝ zarzàdzanie zasobami ryb dla celów rekreacyjnych. • zró˝nicowania struktury spo∏eczno-ekonomicznej na tych obszarach; l v. p • poprawienia ma∏ej infrastruktury rybackiej. 1.4. Przetwórstwo produktów rybactwa Pod koniec czerwca 2008 r. dzia∏a∏y 293 zak∏ady, z których oko∏o 80 % posiada∏o zatwierdzenie sprzeda˝y produktów rybnych na rynku europejskim, 53 zak∏ady mia∏y zatwierdzenie sprzeda˝y produktów wy∏àcznie na rynkach lokalnych. W latach 2003—2007 o 27 % wzros∏a liczba przedsi´biorstw przetwórczych, a o 39 % liczba stworzonych miejsc pracy. go Znaczenie rybo∏ówstwa rekreacyjnego w powierzchniowych wodach Êródlàdowych ciàgle roÊnie. Szacuje si´, ˝e w 2005 r. w po∏owach w´dkarskich od∏owiono ∏àcznie prawie 10 tys. ton ryb, a w 2006 r. prawie 15 tys. ton ryb. IloÊç w´dkarzy w Polsce ocenia si´ na 1,5 mln osób. Rozwój us∏ug zwiàzanych z w´dkarstwem rekreacyjnym przyczynia si´ do wzrostu dochodów, a poprzez dywersyfikacj´ dzia∏alnoÊci spo∏eczno-gospodarczej do tworzenia lub utrzymania miejsc pracy, szczególnie w sektorze turystycznym. • rozwijania rybo∏ówstwa Êródlàdowego w sposób zrównowa˝ony; A. Produkcja rcl . Sektor rybo∏ówstwa Êródlàdowego zatrudnia oko∏o 1650 osób. Zwiàzki w´dkarskie majà du˝y potencja∏ techniczny i sà g∏ównym pracodawcà w sektorze. Skala obrotu zale˝na od wielkoÊci przedsi´biorstwa wskazuje, ˝e du˝e firmy, zatrudniajàce ponad 250 osób, generujà po∏ow´ ogólnego obrotu. Zaletami polskiego przemys∏u przetwórstwa ryb sà m.in. stosunkowo tania si∏a robocza i wykszta∏cony personel technologiczny. Ma∏e przedsi´biorstwa koncentrujà si´ na produkcji produktów w´dzonych i solonych, podczas gdy wi´ksze firmy produkujà bardziej zaawansowane i wyrafinowane produkty. w. Tabela 9. Liczba zak∏adów przetwórczych uprawnionych do sprzeda˝y na rynku europejskim (czerwiec 2008) èród∏o: Opracowanie w∏asne na podstawie danych MIR Szacunkowà finalnà produkcj´ przetwórstwa rybnego na làdzie obrazuje poni˝sza tabela. Dane pokazujà re- gularny wzrost od 2002 r. zarówno wielkoÊci, jak i wartoÊci produkcji. ww Tabela 10. Szacunek produkcji finalnej przetwórstwa rybnego na làdzie S — Szacunek, P — Prognoza. èród∏o: Szacunek w∏asny MIR Mimo ˝e w Polsce 24 % inwestycji z Finansowego Instrumentu Finansowania Rybo∏ówstwa przeznaczonych by∏o na rozwój i modernizacj´ sektora przetwórstwa, nadal istniejà du˝e potrzeby dalszej modernizacji tej cz´Êci sektora rybackiego. Monitor Polski Nr 51 — 2809 — Poz. 739 B. Zatrudnienie l Wed∏ug danych Eurostatu w 2005 r. ∏àczne zatrudnienie w sektorze przetwórstwa wynosi∏o 15 114 osób. Istnieje tendencja wzrostu iloÊci miejsc pracy w sektorze, co ilustruje poni˝sza tabela. èród∏o: MIR 1.5. Obrót W Polsce spo˝ycie ryb jest niewielkie. Wed∏ug danych Eurostatu w 2003 r. Êrednie spo˝ycie wynosi 8,6 kg ryb na osob´, podczas gdy Êrednia w Unii Europejskiej to 21,4 kg ryb na osob´. Wzrasta ono jednak regularnie i w 2006 r. osiàgn´∏o 11,8 kg na osob´. Wi´kszoÊç spo˝ywanych ryb to ryby morskie (85 %), reszta to ryby s∏odkowodne (11 %) i niewielka iloÊç owoców morza. go Podsumowujàc, powinno dà˝yç si´ w szczególnoÊci do: v. p Tabela 11. IloÊç pracowników w przedsi´biorstwach zatrudniajàcych wi´cej ni˝ 9 osób • zwi´kszenia i zmodernizowania potencja∏u produkcyjnego poprzez wprowadzenie nowych technologii i innowacyjnych metod produkcji; • poprawienia jakoÊci i asortymentu produktów w celu dostosowania ich do tendencji rynkowych i dost´pnoÊci surowca (dorsz), jak równie˝ zwi´kszenia poziomu eksportu; A. Ceny Poni˝szy wykres pokazuje stosunkowà stabilnoÊç cen na przestrzeni ostatnich 4 lat. rcl . • utrzymania poziomu zatrudnienia w sektorze, który nara˝ony jest na silnà konkurencj´ i wymaga znacznej restrukturyzacji. ww w. Wykres 3. Ceny pierwszej sprzeda˝y ryb (PLN/
  3. kg)èród∏o: Opracowanie Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki ˚ywnoÊciowej — Paƒstwowego Instytutu Badawczego Monitor Polski Nr 51 — 2810 — Poz. 739 B. Bilans handlowy Import go v. p Eksport l Wykres 4. Obroty handlu zagranicznego: ryby i produkty rybne (tys. ton) èród∏o: Opracowanie Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki ˚ywnoÊciowej — Paƒstwowego Instytutu Badawczego na podstawie danych CIHZ, CAAC, MF i MRiRW 1.6. Organizacja sektora rybackiego w Polsce rcl . W 2006 r. wzrós∏ eksport i import ryb oraz produktów rybnych. Szacuje si´, ˝e w 2006 r. import wyniós∏ 348,7 tys. ton, a wielkoÊç eksportu to 204,9 tys. ton. WartoÊç sprzeda˝y eksportu ryb i produktów rybnych wynios∏a oko∏o 627,6 mln euro, jednak koszt importowanych ryb i produktów rybnych wyniós∏ 706,3 mln euro, co pozostawi∏o ujemny bilans handlowy w wysokoÊci 81 mln euro (w porównaniu z 61 mln euro w 2006 r.). w. Polska importuje g∏ównie surowiec rybny dla przetwórstwa, a eksportuje przede wszystkim produkty przetworzone: konserwy rybne, ryby w´dzone, filety rybne i mi´so ryb, które stanowià 92 % ∏àcznej wartoÊci wszystkich produktów rybnych sprzedawanych za granicà. G∏ównymi importerami ryb i produktów rybnych z Polski sà kraje Unii Europejskiej. ww G∏ówne surowce wykorzystywane w przetwórstwie to Êledê, makrela, ∏osoÊ, ryby bia∏e (dorsz). Jednak polskie rybo∏ówstwo nie jest w stanie sprostaç potrzebom sektora przetwórstwa ryb, który uzale˝niony jest od importowanego surowca rybnego. Surowiec ten importowany jest g∏ówne z krajów EFTA, a w nast´pnej kolejnoÊci z paƒstw Unii Europejskiej i krajów rozwijajàcych si´. Szczególne znaczenie majà organizacje producentów ryb wpisane do rejestru uznanych organizacji prowadzonego przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Sà one wa˝ne dla organizacji rynku poniewa˝ pozwalajà na wi´kszà koncentracj´ poda˝y i zapewniajà lepszà jakoÊç produktów, wzmacniajà pozycj´ producentów na rynku i przyczyniajà si´ do jego stabilizacji. Do tej pory do rejestru wpisano szeÊç uznanych organizacji producentów ryb: • Pó∏nocnoatlantycka Organizacja Producentów Sp. z o.o. w Warszawie — uznana w 2003 r., która zrzesza w∏aÊcicieli statków do po∏owów dalekomorskich; • Krajowa Izba Producentów Ryb w Ustce — uznana w 2004 r., która zrzesza rybaków Morza Ba∏tyckiego; • Zrzeszenie Rybaków Morskich — Organizacja Producentów w Gdyni — uznana w 2005 r., stowarzyszajàca rybaków Morza Ba∏tyckiego; • Organizacja Producentów Rybnych W∏adys∏awowo Sp. z o.o. we W∏adys∏awowie — uznana w 2005 r., zrzeszajàca rybaków Morza Ba∏tyckiego; Podsumowujàc, powinno dà˝yç si´ w szczególnoÊci do: • Ko∏obrzeska Grupa Producentów Ryb Spó∏ka z o.o. w Ko∏obrzegu — uznana w 2005 r., która zrzesza rybaków Morza Ba∏tyckiego; • zwi´kszenia obecnego poziomu spo˝ycia produktów rybactwa, który wynosi zaledwie oko∏o 60 % Êredniej UE, g∏ównie poprzez strategie marketingowe i kampanie promocyjne; • Organizacja Pracodawców — Producentów Ryb Âródlàdowych w Toruniu — uznana w 2005 r., zrzeszajàca hodowców ryb s∏odkowodnych. • lepszego monitorowania tendencji rynku; • polepszenia przejrzystoÊci rynku i poprawienia organizacji sieci dystrybucyjnej wraz z niezb´dnà infrastrukturà. Uznana organizacja producentów zobowiàzana jest do stworzenia na ka˝dy rok programu operacyjnego, zatwierdzanego nast´pnie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Program operacyjny powinien zawieraç strategie wprowadzania do obrotu, plan po∏owów — 2811 — Uznana organizacja producentów jest uprawniona do otrzymania wsparcia finansowego za przygotowanie programu operacyjnego na dany rok, zatwierdzanego nast´pnie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, i mo˝e korzystaç z finansowania dzia∏aƒ podejmowanych na rynku produktów rybactwa. ustawa z dnia 22 stycznia 2004 r. o organizacji rynku rybnego i pomocy finansowej w gospodarce rybnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 34, poz. 291 i Nr 96, poz. 959, z 2006 r. Nr 12, poz. 64 oraz z 2007 r. Nr 21, poz. 125); rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 maja 2004 r. w sprawie wzoru dokumentu sprzeda˝y i wzoru deklaracji przej´cia produktów rybnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 130, poz. 1392); rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji utrwalonych i przechowywanych produktów rybnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 183, poz. 1889); rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 stycznia 2005 r. w sprawie wzoru wniosku o przyznanie pomocy finansowej oraz rodzajów dokumentów potwierdzajàcych poniesione wydatki z tytu∏u przygotowania programu operacyjnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 101); go W Polsce istniejà równie˝ organizacje przetwórców ryb, wÊród których najwi´kszà jest Polskie Stowarzyszenie Przetwórców Ryb, którego misjà jest reprezentowanie interesów i problemów sektora. Celem Stowarzyszenia jest równie˝ propagowanie spo˝ycia ryb i podejmowanie projektów zwiàzanych z technologià przetwórstwa ryb, wymaganiami sanitarnymi oraz normami jakoÊci. Kluczowymi aktami prawnymi normujàcymi funkcjonowanie tej administracji sà przede wszystkim: l lub produkcji (zale˝nie od tego czy jest to organizacja producentów produktów rybo∏ówstwa czy hodowli ryb), specjalne dzia∏ania prewencyjne podczas roku po∏owowego w celu dostosowania poda˝y gatunków stwarzajàcych problemy w zakresie marketingu, a tak˝e zakres kar nak∏adanych na cz∏onków organizacji, którzy w celu realizacji tych planów nie podporzàdkujà si´ podj´tym decyzjom. Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 1.7. Organizacja administracji rybackiej w Polsce ww w. rcl . Administracja rybacka w Polsce zatrudnia 156 osób, z czego 106 pracowników zatrudnionych jest w organach administracji regionalnej. rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 paêdziernika 2005 r. w sprawie wzorów wniosków o przyznanie pomocy finansowej w gospodarce rybnej sk∏adanych przez organizacje producentów rybnych oraz dokumentów, które do∏àcza si´ do wniosku (Dz. U. z 2005 r. Nr 205, poz. 1702). ww l v. p go rcl . w. Organizacja Departamentu Rybo∏ówstwa Monitor Polski Nr 51 — 2812 — Poz. 739 — 2813 — Priorytet 3. Ochrona i rozwój zasobów wodnych, chów i hodowla ryb, rybackie urzàdzenia portowe, przetwórstwo i rynek rybny, rybo∏ówstwo Êródlàdowe go Polska dopiero od daty akcesji, tj. od 1 maja 2004 r., skorzysta∏a z pomocy finansowej dla sektora rybactwa w ramach Finansowego Instrumentu Wspierania Rybo∏ówstwa. Wspó∏finansowanie projektów ustalono na najwy˝szym mo˝liwym poziomie dopuszczonym przez rozporzàdzenie Rady (WE) nr 2792/99 z dnia 17 grudnia 1999 r. ustanawiajàce szczegó∏owe zasady i uzgodnienia dotyczàce pomocy strukturalnej Wspólnoty w sektorze rybo∏ówstwa (Dz. Urz. WE L 337 z 30.12.1999, str. 10, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 4, t. 4, str. 179, z póên. zm). W praktyce okaza∏o si´ jednak, ˝e wskaênik absorpcji Êrodków unijnych by∏ niski. Przyczyn tego nale˝y upatrywaç przede wszystkim w niew∏aÊciwie skonstruowanych krajowych przepisach prawnych, które wprowadza∏y skomplikowane i d∏ugotrwa∏e procedury ubiegania si´ o pomoc, zniech´cajàc potencjalnych beneficjentów do sk∏adania wniosków o dofinansowanie w ramach poszczególnych dzia∏aƒ SPO, ograniczajàc tym samym dost´pnoÊç tej pomocy. Ponadto nie by∏y doprecyzowane kryteria podmiotowe i przedmiotowe udzielania pomocy, co budzi∏o wiele wàtpliwoÊci interpretacyjnych i stawa∏o na drodze beneficjentom do pozyskania pomocy, i wreszcie nale˝y zaznaczyç, ˝e niska i niekorzystnie okreÊlona procentowo wysokoÊç dofinansowania w niektórych dzia∏aniach równie˝ zniech´ca∏a wnioskodawców do realizacji projektów w ramach Programu. udzielana by∏a tylko na projekty zwiàzane z poprawà bezpieczeƒstwa i higieny pracy oraz poprawà jakoÊci produktów rybnych, natomiast uniemo˝liwia∏a uzyskanie pomocy na zakup, wymian´, napraw´ silnika statku rybackiego oraz narz´dzi po∏owowych, przez co nie korespondowa∏a z oczekiwaniami beneficjentów. Ponadto potencjalnych wnioskodawców zniech´ca∏y warunki finansowe, zak∏adajàce refinansowanie (a co za tym idzie koniecznoÊç kredytowania inwestycji i ponoszenia kosztów obs∏ugi kredytu) jedynie 40 % kosztów realizowanych inwestycji. W rezultacie wi´kszoÊç realizowanych projektów by∏y to projekty o niewielkiej wartoÊci, zak∏adajàce g∏ównie wymian´ wyposa˝enia statków rybackich. Za∏o˝enia tego dzia∏ania nie by∏y dostosowane do faktycznych potrzeb sektora rybackiego. l 2. G∏ówne wnioski pochodzàce z realizacji dzia∏aƒ w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego „Rybo∏ówstwo i przetwórstwo ryb 2004—2006” Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 rcl . Realizacja pi´ciu dzia∏aƒ priorytetu 3 spotka∏a si´ z du˝ym zainteresowaniem potencjalnych beneficjentów, przy czym najwi´kszym zainteresowaniem cieszy∏o si´ Przetwórstwo i rynek rybny. Jedynie Ochrona i rozwój zasobów wodnych napotka∏o w poczàtkowej fazie realizacji na problem w postaci braku mo˝liwoÊci prefinansowania inwestycji oraz skomplikowanych procedur ubiegania si´ o dofinansowanie pomocy. Póêniejsze wprowadzenie systemu prefinansowania oraz uproszczeƒ u∏atwiajàcych dost´p do Êrodków finansowych przyczyni∏o si´ jednak do wzrostu zainteresowania potencjalnych beneficjentów realizacjà tego typu inwestycji. Ze wzgl´du na wàski zakres przedmiotowy pomocy równie˝ Dzia∏anie 3.5 Rybo∏ówstwo Êródlàdowe spotka∏o si´ z niedu˝ym zainteresowaniem beneficjentów. Znalaz∏o to swoje odzwierciedlenie w niewielkiej alokacji Êrodków finansowych przeznaczonych na realizacj´ inwestycji w zakresie tego dzia∏ania, co w konsekwencji mia∏o ma∏e znaczenie w realizacji priorytetów i za∏o˝eƒ SPO. Sytuacja w rozbiciu na osie priorytetowe wyglàda∏a nast´pujàco: Priorytet 1. Dostosowanie nak∏adu po∏owowego do zasobów w. Priorytetowym dzia∏aniem SPO by∏o dostosowanie nak∏adu po∏owowego do zasobów Morza Ba∏tyckiego. Realizowane dzia∏ania osiàgn´∏y planowane cele i przyczyni∏y si´ do 40 % redukcji floty ba∏tyckiej. W ramach tego priorytetu procedury udzielania pomocy i kryteria jej przyznawania by∏y okreÊlone w miar´ jasno, co wp∏yn´∏o na pomyÊlnà realizacj´ projektów. ¸àcznie na ten cel przeznaczono oko∏o 96 mln EUR i wszystkie Êrodki zosta∏y wykorzystane. Priorytet 2. Odnowa i modernizacja floty ww W ramach tego priorytetu wyodr´bnione by∏y dwa dzia∏ania, z których Dzia∏anie 2.1. Budowa nowych statków nie by∏o w ogóle realizowane z powodu zbyt krótkiego okresu jaki pozosta∏ na jego wdro˝enie, tj. niespe∏na szeÊç miesi´cy, liczàc od dnia akcesji Polski do Unii Europejskiej. Dzia∏anie to wygas∏o po 31 grudnia 2004 r., w zwiàzku z czym nie jest mo˝liwa ocena realizacji tego dzia∏ania. Drugim z dzia∏aƒ by∏a Modernizacja istniejàcych statków rybackich, która spotka∏a si´ z ograniczonym zainteresowaniem beneficjentów. Wynika∏o to g∏ównie z tego, ˝e potencjalni beneficjenci skupili si´ na Dzia∏aniu 1.1. Z∏omowanie statków rybackich, a dodatkowo wiàza∏o si´ z tym, ˝e cz´Êç kutrów by∏a modernizowana w latach 90. Konstrukcja Dzia∏ania 2.2. zak∏ada∏a, ˝e pomoc finansowa na modernizacj´ statku Priorytet 4. Inne dzia∏ania W ramach tego priorytetu za∏o˝ona by∏a realizacja szeÊciu dzia∏aƒ, z których najmniejszym zainteresowaniem cieszy∏o si´ Dzia∏anie 4.1. Wynika∏o to z tego, ˝e poczàtkowo niedostosowano zasad udzielania pomocy finansowej do przepisów unijnych oraz zaw´˝ony zosta∏ kràg odbiorców kwalifikujàcych si´ do otrzymania pomocy, czyli rodziny rybackie i grupa armatorów statków rybackich do 12 m d∏ugoÊci kad∏uba. Po dostosowaniu zasad wdra˝ania dzia∏ania do zaleceƒ Komisji Europejskiej oraz przeprowadzonej promocji, odnotowano wzrost zainteresowania beneficjentów, jednak iloÊç zrealizowanych projektów by∏a niewielka. Z doÊwiadczeƒ wynika, ˝e gdyby nie problemy, które pojawi∏y si´ w poczàtkowej fazie wdra˝ania, to zainteresowanie potencjalnych beneficjentów by∏oby znacznie wi´ksze. Na problemy napotkali równie˝ beneficjenci realizujàcy projekty w ramach Dzia∏ania 4.3. Zbyt wàsko okreÊlono wachlarz kategorii kosztów uznawanych za kwalifikowane oraz zbyt nisko, zdaniem beneficjentów, oznaczono stopieƒ refundacji poniesionych kosztów (40 %). Monitor Polski Nr 51 — 2814 — Poz. 739 Realizacja pozosta∏ych dzia∏aƒ nie napotka∏a na znaczàce trudnoÊci, które mog∏yby wp∏ynàç na absorpcj´ Êrodków unijnych i tym samym na wdra˝anie SPO. Zatrudnienie w podsektorach, kobiety i m´˝czyêni
(2006)Niemniej doÊwiadczenia z ich realizacji b´dà stanowiç podstaw´ wdra˝ania podobnych rozwiàzaƒ w perspektywie na lata 2007—
  1. • Chów i hodowla ryb: 20004) v. p • Przetwórstwo: 16 438 l • Rybo∏ówstwo morskie: 3409 • Rybo∏ówstwo Êródlàdowe: 1650 Priorytet
  2. Pomoc techniczna èród∏o: GUS Ramy prawne i administracyjne wdra˝ania niektórych dzia∏aƒ okaza∏y si´ zbyt skomplikowane. W rezultacie potencjalni beneficjenci nie mieli ∏atwego dost´pu do Êrodków b´dàcych do dyspozycji. • 866 jednostek • ¸àczny tona˝: 21 234 GT • ¸àczna moc: 86 617 kW èród∏o: MRiRW Po∏owy
(2007)• Morskie: 133 380,4 ton • Âródlàdowe: 2,87 tys. ton èród∏o: MIR Chów i hodowla ryb
(2006)• Ogólna wykorzystywana 70 000 ha powierzchnia wód: rcl . Pojawi∏y si´ równie˝ pewne problemy dotyczàce p∏atnoÊci dla beneficjentów koƒcowych, spowodowane pierwotnym kszta∏tem wprowadzonych procedur. Inne wnioski Polska flota rybacka (grudzieƒ 2007) go Z powodu braku odpowiednich procedur administracyjnych i zmian w zakresie odpowiedzialnoÊci w polskiej administracji, Êrodki Finansowego Instrumentu Wspierania Rybo∏ówstwa (FIWR) przeznaczone na pomoc technicznà przy realizacji PO nie zosta∏y wykorzystane. Poziom zatrudnienia w obr´bie organów odpowiedzialnych za wdra˝anie FIWR, a w szczególnoÊci w Instytucji Zarzàdzajàcej, nie zosta∏ zwi´kszony. Z powy˝szego wynika potrzeba znacznego wzmocnienia potencja∏u administracyjnego Instytucji Zarzàdzajàcej Programem Operacyjnym o dodatkowy, kompetentny personel. w. Ponadto niezw∏ocznie po zatwierdzeniu Programu Operacyjnego zostanà wdro˝one odpowiednie procedury administracyjne, których celem b´dzie pe∏ne wykorzystanie pomocy technicznej dost´pnej w ramach osi 5, w tym wykorzystanie ekspertów zewn´trznych. W celu poprawienia absorpcji Êrodków i szybkiego rozpocz´cia wdra˝ania Programu Operacyjnego, przygotowane zostanà dzia∏ania informacyjne i komunikacyjne dla EFR, wdra˝ane i finansowane ju˝ w ramach SPO. ww Instytucja Zarzàdzajàca w zakresie wdra˝ania niektórych kluczowych dzia∏aƒ programu EFR przygotowuje nowe instrumenty administracyjne i usprawnione procedury, których celem jest uproszczenie ram prawnych, administracyjnych i finansowych oraz poprawa ogólnej wydajnoÊci systemu zarzàdzania i kontroli. 3. Kluczowe wskaêniki kontekstowe dla opisu sektora rybackiego • IloÊç gospodarstw: 600 (komercyjnych) • Produkcja akwakultury: 34 tys. ton èród∏o: IRÂ, MRiRW Przetwórstwo • ¸àczna iloÊç zak∏adów przetwórczych: 295 zak∏adów (marzec 2008) èród∏o: MIR Obrót • ¸àczne spo˝ycie ryb: 451 600 kg
(2006)• Ârednie spo˝ycie na osob´: 11,83 kg
(2006)èród∏o: MIR Import • ¸àczna iloÊç: 595 000 ton
(2007)èród∏o: MIR Eksport • ¸àczna iloÊç: 320 000 ton
(2007)èród∏o: MIR Produkt krajowy brutto
(2006)Spo˝ycie • PKB: 261 650 mld EUR (1046,6 mld z∏; 1 EUR = 4,0 PLN) • IloÊç rocznie: 11 kg/osoba
(2007)èród∏o: MIR • Udzia∏ rybactwa w PKB: 0,07 % ——————— 4) Szacunek na rok 2005. èród∏o: „Zatrudnienie w sektorze èród∏o: GUS rybackim: bie˝àca sytuacja” Komisja Europejska. Monitor Polski Nr 51 — 2815 — Poz. 739 Zagro˝enia Mocne strony • stan g∏ównych zasobów, na których skupia si´ polska flota; • doÊwiadczeni i wykwalifikowani rybacy; • nieefektywna kontrola rybo∏ówstwa; • stosunkowo niski koszt si∏y roboczej; • wysoki poziom k∏usownictwa; • d∏uga tradycja polskiego sektora rybo∏ówstwa, baza historyczna; • zanieczyszczenie Êrodowiska naturalnego; v. p l 4. Analiza SWOT • silna sektorowa baza badawcza; • rosnàcy import tanich, z∏ej jakoÊci produktów rybnych z krajów trzecich; • istotny potencja∏ wodny dla rozwoju chowu i hodowli ryb oraz rybo∏ówstwa Êródlàdowego; • rosnàca konkurencja na rynku UE, szczególnie w chowie i hodowli ryb; • istniejàcy potencja∏ rynkowy dla ryb i produktów rybnych; • choroby w chowie i hodowli ryb; • liczne porty i przystanie rybackie; go • ró˝norodnoÊç zasobów naturalnych oraz bioró˝norodnoÊç; • problemy ze znalezieniem w∏asnego wk∏adu na wspó∏finansowanie lub prefinansowanie projektów realizowanych w ramach programów funduszy strukturalnych; • brak wspó∏pracy pomi´dzy partnerami lokalnymi. • flota rybacka przystosowana do prowadzenia zró˝nicowanej dzia∏alnoÊci po∏owowej. 5. Opis sytuacji Êrodowiskowej S∏abe strony 5.1. Stan Êrodowiska • przestarza∏a i niewydajna flota rybacka; • przestarza∏a infrastruktura w portach i przystaniach rybackich lub jej brak; W Polsce powierzchnia wód Êródlàdowych (naturalnych i sztucznych) wynosi oko∏o 550 tys. ha. Stan zasobów wodnych jest okreÊlany przez Êredni odp∏yw roczny, który wynosi dla Polski 62 mld m3 (Êrednia z 50-lecia), ale waha si´ w granicach od 48 mld m3 (2003 r.) do 80 mld m3 (1999 r.). Polska znajduje si´ na 20 miejscu w Europie, a pod wzgl´dem wody odp∏ywajàcej do morza w przeliczeniu na 1 km2 powierzchni na 22 miejscu. Odp∏yw wody z terenu kraju nast´puje zasadniczo poprzez dwie g∏ówne zlewnie rzek Wis∏y i Odry do Morza Ba∏tyckiego. rcl . • trudnoÊci w mobilizowaniu zasobów finansowych niezb´dnych dla inwestycji; Âródlàdowe wody powierzchniowe • brak zorganizowanego systemu promocji ryb i produktów rybnych; • ma∏a atrakcyjnoÊç zawodu rybaka; • ma∏e zró˝nicowanie dzia∏alnoÊci gospodarczej na terenach rybackich; • brak dost´pnoÊci ryb dla przetwórstwa w ciàgu ca∏ego roku; w. • przestarza∏e wyposa˝enie niektórych zak∏adów przetwórczych, niespe∏niajàce norm UE; • s∏aba sieç dystrybucyjna produktów rybnych; • s∏aba organizacja sektora i jego przedstawicieli; • niski poziom zró˝nicowania gatunków w chowie ryb. Szanse ww • flota rybacka wymagajàca restrukturyzacji i modernizacji; • niski poziom spo˝ycia ryb i produktów rybnych; • mo˝liwoÊç rozwoju rybo∏ówstwa zwiàzanego z rosnàcym zapotrzebowaniem na wypoczynek i rekreacj´; • potencja∏ rynkowy dla nowych gatunków i innowacyjnych produktów rybnych; • modernizacja portów rybackich, przystani i miejsc wy∏adunku jako potencja∏ dla rozwoju turystyki; • potencja∏ rozwojowy produkcji ryb s∏odkowodnych i zró˝nicowania w kierunku nowych gatunków; • poprawa kana∏ów dystrybucji i systemów logistycznych. W odniesieniu do wymogów Ramowej Dyrektywy Wodnej jakoÊç wód w rzekach jest nadal niezadowalajàca, ale z tendencjà do poprawy. Do najwy˝szej, I klasy czystoÊci, zaklasyfikowanych zosta∏o jedynie 7 % badanych wód. 40 % wód ma III klas´ czystoÊci, oko∏o 34 % wód nale˝y do II klasy czystoÊci. Z∏ych jakoÊciowo wód jest oko∏o 20 %, jednak ich iloÊç zmniejsza si´. JakoÊç wód w jeziorach jest zró˝nicowana. Prawie 50 % polskich jezior zosta∏o zaklasyfikowanych do II klasy czystoÊci, jedynie 3,3 % wód badanych jezior nale˝y do najwy˝szej, I klasy czystoÊci. Jednak a˝ 16,4 % jezior ma wody pozaklasowe. Wi´kszoÊç wód jeziorowych, w tym zw∏aszcza jeziora bezodp∏ywowe, mo˝na uznaç za zagro˝one przyÊpieszonà eutrofizacjà powodowanà czynnikami antropogenicznymi. Wody morskie Ba∏tyk jest akwenem bardzo p∏ytkim, o Êredniej g∏´bokoÊci 52 m i powierzchni 377,4 tys. km2, zlewisko ma powierzchni´ czterokrotnie wi´kszà, tj. 1,72 mln km2. Powierzchnia polskich obszarów morskich wynosi 32,4 tys. km2. Ba∏tyk to morze Êródlàdowe, ∏àczàce si´ z sàsiednim Morzem Pó∏nocnym wàskimi i p∏ytkimi cieÊninami, które utrudniajà dop∏yw s∏onych wód oceanicznych do Ba∏tyku oraz odp∏yw wód Ba∏tyku na obszar Morza Pó∏nocnego. Ze wzgl´du na niskie zasolenie jest ono wyjàtkowo ubogie biologicznie. Naj- — 2816 — Rozwój transportu morskiego spowodowa∏ pojawienie si´ w Ba∏tyku oko∏o 60 gatunków roÊlin i zwierzàt (szczególnie ryb i ma∏˝y). Powodujà one zagro˝enie równowagi biologicznej i majà wp∏yw na gatunki endogeniczne. Obszary chronione W ramach sieci Natura 2000 wyznaczono dotychczas tak˝e 3 obszary morskie w ramach specjalnej ochrony ptaków (przybrze˝ne wody Ba∏tyku, ¸awica S∏upska oraz Zatoka Pomorska) oraz 2 obszary ochrony siedlisk. Rozmieszczenie obszarów Natura 2000 na terenie Polski obrazuje poni˝sza mapa (stan na lipiec 2007 r.). ww w. rcl . go Istotnym elementem ochrony Êrodowiska jest ochrona fauny i flory wodnej. Celowi temu s∏u˝yç b´dzie ustanowienie europejskiej sieci Natura 2000. Inicjatywa ta pomo˝e w zachowaniu bioró˝norodnoÊci ptactwa, roÊlinnoÊci i zwierzàt oraz wyeliminowaniu zagro˝eƒ wynikajàcych z intensywnej hodowli ryb. W Polsce wyznaczono dotychczas 107 (72 w 2004 r., 35 oczekuje na zatwierdzenie) obszarów specjalnej ochrony ptaków OSOP (w tym 2 obszary morskie), obejmujàcych obszar oko∏o 11,8 % powierzchni kraju (3686 tys.
  1. ha)oraz 286 specjalnych obszarów ochrony siedlisk SOOS (2 obszary morskie), obejmujàcych obszar oko∏o 5,1 % powierzchni kraju (1586 tys. ha). ¸àcznie utworzono 393 obszary Natura 2000 5), z których 9 obszarów, specjalnej ochrony ptaków i obszarów specjalnej ochrony siedlisk, ma pokrywajàce si´ granice. l wa˝niejsze znaczenie gospodarcze odgrywajà 4 gatunki: dorsz, Êledê, szprot i ∏osoÊ. Brak wlewów z Morza Pó∏nocnego i zmniejszajàce si´ zasolenie powodujà spadek wielkoÊci zasobów tych ryb. Przyczynia si´ do tego równie˝ nieracjonalna eksploatacja zasobów. Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 èród∏o: Ministerstwo Ârodowiska W Polsce oprócz sieci Natura 2000 innymi wa˝nymi instrumentami ochrony przyrody sà parki narodowe oraz parki krajobrazowe. Parki narodowe to obszary chronione przede wszystkim ze wzgl´du na swoje walory przyrodnicze, ale równie˝ ze wzgl´du na szczególne wartoÊci naukowe, spo∏eczne, kulturowe i edukacyjne. W Polsce istniejà 23 parki narodowe o ró˝nych typach ochrony. Parki krajobrazowe obejmujà obszar chroniony ze wzgl´du na wartoÊci przyrodnicze, historyczne i kultu- rowe oraz walory krajobrazowe, ich celem jest zachowanie i popularyzacja bogactwa przyrodniczego w warunkach zrównowa˝onego rozwoju. Na takich terenach mo˝liwe jest prowadzenie dzia∏alnoÊci gospodarczej, ale tylko w okreÊlonym zakresie i na okreÊlonych warunkach. W Polsce znajduje si´ 120 parków krajobrazowych o ∏àcznej powierzchni oko∏o 2,5 mln ha. ——————— 5) Do maja bie˝àcego roku Polska dostarczy∏a Komisji Euro- pejskiej informacje o wyznaczeniu 286 propozycji ustanowienia obszarów siedliskowych. — 2817 — Obowiàzek przeprowadzenia prognozy oddzia∏ywania na Êrodowisko Programu Operacyjnego i Strategii Rozwoju Rybo∏ówstwa 2007—2013 wynika z dyrektywy 2001/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 czerwca 2001 r. (Dz. Urz. WE L 197 z 21.07.2001, str. 30; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 157) w sprawie oceny wp∏ywu niektórych planów i programów na Êrodowisko (tzw. dyrektywa SEA — Strategic Environmental Assessment). W prognozie stwierdzono, ˝e w Polsce realizacja Strategii Rozwoju Rybo∏ówstwa 2007—2013 b´dzie mieç generalnie pozytywne skutki dla Êrodowiska. Warunkiem osiàgni´cia dodatniego bilansu korzyÊci i kosztów Êrodowiskowych b´dzie zapewnienie przez Instytucj´ Wdra˝ajàcà oraz przysz∏ych beneficjentów, ˝e wyra˝one w analizowanych dokumentach postulaty zrównowa˝onego rozwoju sektora oraz proekologiczne kryteria wyboru projektów b´dà stosowane konsekwentnie i bez wyjàtków. Inwestycje, w tym zw∏aszcza inwestycje budowlane, które traktowane sà w polskim prawie jako przedsi´wzi´cia mogàce znaczàco oddzia∏ywaç na Êrodowisko, stanowià tylko cz´Êç dzia∏aƒ przewidywanych do realizacji w ramach Programu Operacyjnego. Pozosta∏e majà charakter przedsi´wzi´ç technicznych, systemowo-instytucjonalnych czy ekonomiczno-spo∏ecznych. W wi´kszoÊci przypadków mo˝liwe jest poszukiwanie i wybór lokalizacji, która gwarantuje najmniejsze straty Êrodowiskowe. Z przeprowadzonej analizy wynika, ˝e oddzia∏ywanie na Êrodowisko wi´kszoÊci zamierzeƒ mo˝liwych do realizacji w ramach Programu Operacyjnego nie b´dzie powodowaç znaczàcych skutków Êrodowiskowych. go W krajowym prawodawstwie taki obowiàzek na∏o˝ony jest przez ustaw´ z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony Êrodowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150, z póên. zm.) — art. 40 nak∏adajàcy obowiàzek Post´powania w sprawie oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko skutków realizacji planów i programów. 5.3. Analiza i ocena skutków Êrodowiskowych l 5.2. Informacje o procedurze przeprowadzenia i konsultacji Strategicznej Oceny Ârodowiskowej Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 Bioràc pod uwag´ skal´ i rodzaje planowanych zamierzeƒ mo˝na stwierdziç, ˝e dzia∏ania te nie powinny wywo∏ywaç dajàcych si´ zmierzyç skutków transgranicznych, które zgodnie z obowiàzujàcym prawem mi´dzynarodowym wymaga∏yby konsultacji z krajami nara˝onymi. rcl . Celem przeprowadzenia prognozy oddzia∏ywania na Êrodowisko SRR oraz Programu Operacyjnego by∏a ocena i analiza stanu Êrodowiska na obszarach obj´tych przewidywanym znaczàcym oddzia∏ywaniem postanowieƒ projektowanych dokumentów. Kolejnym zamierzeniem by∏a równie˝ szczegó∏owa analiza potencjalnych wp∏ywów na Êrodowisko wywo∏anych wdra˝aniem zadaƒ zaplanowanych w tych dokumentach, jak równie˝ zmian istniejàcego stanu Êrodowiska w przypadku braku realizacji SRR i Programu Operacyjnego. Celem by∏a tak˝e analiza i ocena zgodnoÊci zapisów sformu∏owanych w SRR i Programie Operacyjnym z wymogami i celami innych dokumentów strategicznych, w tym wià˝àcych Polsk´ konwencjach i traktatach mi´dzynarodowych. ww w. Sporzàdzony projekt prognozy oddzia∏ywania na Êrodowisko, wraz z nietechnicznym streszczeniem, poddany zosta∏ w dniach 30 lipca — 21 sierpnia 2007 roku konsultacjom spo∏ecznym. Projekt prognozy, wraz ze szczegó∏owà informacjà o rozpocz´ciu konsultacji spo∏ecznych oraz warunkach zg∏aszania uwag, zamieszczono na stronie internetowej Ministerstwa Gospodarki Morskiej. Ponadto informacja o konsultacjach zosta∏a rozes∏ana do przedstawicieli Êrodowiska rybackiego. Papierowà wersj´ projektu udost´pniono zainteresowanym do wglàdu w budynku ministerstwa, a oprócz tego przes∏ana zosta∏a do zaopiniowania przez odpowiednie organy paƒstwowe do spraw Êrodowiska. G∏ówny Inspektor Sanitarny nie zg∏osi∏ uwag do projektu prognozy, natomiast Minister Ârodowiska przes∏a∏ swojà opini´, w której zawar∏ szereg uwag do wspomnianego projektu. Rybo∏ówstwo by∏o, jest i nadal mo˝e byç bardzo istotnym czynnikiem nadmiernej eksploatacji Êrodowiska, g∏ównie ze wzgl´du na wyst´pujàce w przesz∏oÊci zjawisko prze∏owienia zasobów gatunków przemys∏owych. Po∏owy (nie b´dàc gatunkowo selektywnymi) oddzia∏ujà jako czynnik wysoce destrukcyjny tak˝e na gatunki rzadkie, zagro˝one i ÊciÊle chronione. Rybo∏ówstwo Êródlàdowe wià˝e si´ z ryzykiem nadmiernej eksploatacji zasobów ryb i skorupiaków s∏odkowodnych. Szereg dodatkowych oddzia∏ywaƒ na Êrodowisko ma miejsce w przypadku wykorzystywania do intensywnej hodowli naturalnych i sztucznych akwenów wodnych. Mowa tu o zanieczyszczaniu atmosfery oraz zanieczyszczaniu wód mi´dzy innymi substancjami eutrofizujàcymi, odpadach, przekszta∏ceniu powierzchni ziemi, ha∏asie, zaburzeniu stosunków wodnych, zmianie warunków mikroklimatycznych, przerwaniu po∏àczeƒ przyrodniczych, fragmentacji przestrzeni, zmianie lokalnej struktury gatunkowej. Monitor Polski Nr 51 — 2818 — Poz. 739 rcl . go v. p l Wykres 5. Wp∏yw sumaryczny oddzia∏ywania na Êrodowisko Programu Operacyjnego „Zrównowa˝ony rozwój sektora rybo∏ówstwa i nadbrze˝nych obszarów rybackich 2007—2013” WZ — wzmacniajàce, KR — korzystne, PK — potencjalnie korzystne, NE — neutralne, PN — potencjalnie negatywne, NH — niekorzystne/hamujàce, KF — konflikt. 5.4. Wnioski i rekomendacje ww w. W prognozie stwierdzono, ˝e realizacja celów i priorytetów Programu Operacyjnego, w zakresie i przy uwarunkowaniach okreÊlonych w tych dokumentach, powinna prowadziç do ograniczenia szeroko poj´tych skutków Êrodowiskowych. Za szczególnie istotny nale˝y uznaç deklarowany w obu dokumentach zamiar ukierunkowania sektora rybo∏ówstwa, zarówno na obszarze morskim, jak i na wodach Êródlàdowych, na realizacj´ w praktyce codziennej zasady zrównowa˝onego gospodarowania zasobami. Jest to zdecydowanie pozytywny i wart szerokiego wsparcia wymiar strategii rozwoju rybo∏ówstwa w Polsce na najbli˝sze lata. W skali lokalnej, a do pewnego stopnia tak˝e globalnej, uwidocznià si´ pewne negatywne skutki Êrodowiskowe. Wi´kszoÊç z nich wydaje si´ mo˝liwa do zaakceptowania jako nieuniknione koszty Êrodowiskowe ludzkiej aktywnoÊci gospodarczej. W niektórych przypadkach konieczne b´dzie jednak, przed ostatecznym zatwierdzeniem wniosku do realizacji, okreÊlenie adekwatnych i kompleksowych dzia∏aƒ ograniczajàcych oddzia∏ywania, a tam gdzie to konieczne równie˝ kompensujàcych spowodowane szkody. Dotyczy to w szczególnoÊci zamierzeƒ, które proponowane b´dà do realizacji na obszarach obj´tych Europejskà Siecià Ekologicznà Natura 2000. Prowadzenie i podejmowanie nowej dzia∏alnoÊci gospodarczej na tych terenach nie jest zabronione, ale musi ona spe∏niaç okreÊlone kryteria, w szczególnoÊci nie powodowaç zagro˝enia gatunków lub siedlisk b´dàcych na danym obszarze przedmiotem ochrony. Poniewa˝ rybo∏ówstwo korzysta z zasobów przyrody o˝ywionej i aktywnie wp∏ywa na jej kszta∏t, potencjalne oddzia∏ywania w tym zakresie nale˝y uznaç za szczególnie istotne. JednoczeÊnie wskazano, ˝e jakkolwiek wystàpienie ró˝norodnych skutków Êrodowiskowych wydaje si´ w zwiàzku z realizacjà SRR i Programu Operacyjnego nieuchronne, to jednak ich zasi´g obszarowy b´dzie stosunkowo niewielki. Przede wszystkim dotyczy to zmian jakoÊci wody, form i intensywnoÊci u˝ytkowania stawów oraz wód Êródlàdowych wykorzystywanych do hodowli ryb i od∏owów gospodarczych, a tak˝e przekszta∏ceƒ krajobrazu w ich bezpoÊrednim sàsiedztwie. Poprzez zmniejszenie presji, skutki dla Êrodowiska morskiego powinny mieç generalnie pozytywny wymiar. Podsumowujàc, mo˝na oczekiwaç nast´pujàcych zmian w Êrodowisku: Wp∏yw negatywny • nowe êród∏a zanieczyszczeƒ, przede wszystkim Êcieków i odpadów organicznych; • przyÊpieszona eutrofizacja wód intensywnie wykorzystywanych do celów chowu i hodowli; — 2819 — • zmiany struktury zagospodarowania przestrzeni (ka˝dy przypadek budowy obiektów kubaturowych); • fragmentacja przestrzeni i tworzenie barier przestrzennych, w tym barier dla migracji zwierzàt (w przypadku obiektów hydrotechnicznych i wielko-powierzchniowych stawów hodowlanych); • zmiana struktury gatunkowej, zaburzenia ∏aƒcucha troficznego. Wp∏yw pozytywny • zmniejszenie iloÊci Êcieków odprowadzanych bezpoÊrednio do morza; • poprawa efektywnoÊci wykorzystania energii i zasobów; • zwi´kszona retencja wody; Projekty wspó∏finansowane przez Program Operacyjny b´dà w pe∏ni respektowa∏y postanowienia dyrektyw o ocenie wp∏ywu na Êrodowisko, siedliskowej i ptasiej. B´dà stosowane odpowiednie kryteria oceny na etapie wyboru projektów tak, aby zapewniç, ˝e sà one zgodne z wy˝ej wymienionymi dyrektywami. Nie b´dzie dozwolone wspó∏finansowanie projektów wp∏ywajàcych na potencjalne obszary Natura 2000 (tj. obszary, które w opinii Komisji powinny byç wyznaczone w dniu 1 maja 2004 r., ale nie zosta∏y przez Polsk´ wyznaczone). go • lepsza selektywnoÊç po∏owów, ograniczenie strat; ciç na zminimalizowanie negatywnych oddzia∏ywaƒ zidentyfikowanych podczas dotychczasowej eksploatacji. W odniesieniu do rozbudowy, modernizacji lub restytucji obiektów hodowli ryb Êródlàdowych konieczne b´dzie tak˝e analizowanie ukszta∏towanych dotychczas warunków siedliskowych, w szczególnoÊci ich znaczenia dla funkcjonowania sieci Natura 2000. Wa˝nym instrumentem ochrony siedlisk i gatunków dla których utworzono system obszarów Natura 2000 b´dà plany ich zabezpieczania. Dzia∏ania w obr´bie portów morskich z wyprzedzeniem wymagajà przeanalizowania wymagaƒ ochrony obszarów sieci Natura 2000, w szczególnoÊci ich spójnoÊci. Najwi´ksze zagro˝enie dla tych obszarów mogà bowiem powodowaç projekty realizowane w obr´bie morskich wód przybrze˝nych oraz na styku z akwenami portowymi. l • zmiana stosunków wodnych (podtopienia w przypadku budowy i rozbudowy stawów hodowlanych); Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 • odtworzenie i poprawa stanu zdewastowanych obiektów; • dywersyfikacja êróde∏ ˝ywnoÊci, zmniejszenie presji na intensyfikacj´ produkcji w innych sektorach rolnictwa i przemys∏u ˝ywnoÊciowego. Majàc na uwadze du˝y zasi´g oraz w wi´kszoÊci przypadków nieodwracalny charakter przekszta∏ceƒ Êrodowiska podczas realizacji analizowanych inwestycji, zaleca si´ zastosowanie przyjaznych dla Êrodowiska rozwiàzaƒ technicznych. Wa˝ne jest równie˝ zabezpieczenie techniczne sprz´tu i placu budowy. W przypadku, gdy ca∏kowite unikni´cie danego oddzia∏ywania jest niemo˝liwe, nale˝y dokonaç kompensacji przyrodniczej. w. rcl . Autorzy prognozy jednoznacznie wskazujà, ˝e zagro˝enie negatywnym oddzia∏ywaniem na Êrodowisko mo˝e objàç jedynie stosunkowo niewielki obszar kraju, jednak rezygnacja z realizacji Programu Operacyjnego spowodowa∏aby przede wszystkim niewykonanie zobowiàzaƒ akcesyjnych w zakresie ochrony Êrodowiska i gospodarki rybackiej. Skutkiem tego by∏aby daleko idàca degradacja ekonomiczna i spo∏eczna obszarów zwiàzanych z rybo∏ówstwem morskim, niosàca za sobà tak˝e negatywne skutki Êrodowiskowe. JednoczeÊnie spowolnieniu uleg∏by nieuchronny rozwój sektora rybactwa Êródlàdowego, które odpowiednio prowadzone mo˝e byç trwa∏ym czynnikiem równowa˝enia skutków Êrodowiskowych i zapewnienia bezpieczeƒstwa ˝ywnoÊciowego kraju. 5.5. Zalecenia realizacyjne ww Realizacja ka˝dego z celów Programu Operacyjnego mo˝e powodowaç oddzia∏ywania na Êrodowisko. O ile wi´kszoÊç proponowanych dzia∏aƒ b´dzie mieç pozytywne konsekwencje Êrodowiskowe, to cz´Êç z nich mo˝e mieç skutki negatywne, dlatego ka˝dorazowo w tego typu przypadkach konieczne b´dzie analizowanie sposobów i mo˝liwoÊci ograniczenia tych niekorzystnych oddzia∏ywaƒ, a tak˝e szukanie sposobów rekompensowania poniesionych strat. Podstawowym sposobem minimalizacji negatywnego oddzia∏ywania na Êrodowisko jest dokonywanie wyboru najmniej konfliktowych lokalizacji inwestycji, gdy˝ skala wywo∏ywanych przez nie przekszta∏ceƒ Êrodowiska zale˝eç b´dzie w znacznym stopniu od lokalnych uwarunkowaƒ. Konieczne jest uwzgl´dnianie zapisów dokumentów powstajàcych w ramach systemu planowania i programowania rozwoju na wszystkich szczeblach: wojewódzkim, powiatowym i gminnym. W przypadku inwestycji polegajàcej na przebudowie istniejàcych obiektów, szczególnà uwag´ nale˝y zwró- Autorzy prognozy wierzà, ˝e konsekwentna realizacja oraz wdra˝anie podczas wyboru i realizacji projektów mogà w krótkim czasie doprowadziç do g∏´bokiego przeobra˝enia sektora i uczynienia z niego jednej z najbardziej „przyjaznych Êrodowisku” ga∏´zi polskiej gospodarki, zapewniajàcej jednoczeÊnie pokrycie nawet bardzo wyrafinowanych potrzeb konsumpcyjnych. Ponadto cele SRR oraz Programu Operacyjnego sà tak˝e spójne z podstawowymi zasadami Wspólnej Polityki Rybackiej Unii Europejskiej, krajowymi dokumentami programowymi oraz zwiàzanymi z nimi aktami prawnymi. Oddzia∏ywanie na Êrodowisko podzielono ogólnie na wp∏ywy bezpoÊrednie i poÊrednie oraz korzystne i niekorzystne. Negatywny wp∏yw dzia∏aƒ realizowanych w ramach Programu Operacyjnego dotyczy w szczególnoÊci takich inwestycji jak budowa i rozbudowa infrastruktury portowej, obiektów przetwórstwa ryb i odpadów rybnych. 5.6. Sposób wykorzystania rekomendacji zawartych w Prognozie oraz sugestii Ministra Ârodowiska oraz G∏ównego Inspektora Sanitarnego w Programie Operacyjnym • W ramach konsultacji spo∏ecznych nie wp∏yn´∏y uwagi ze strony podmiotów spo∏eczno-gospodarczych. — 2820 — 5.7. Monitoring aspektów Êrodowiskowych zwiàzanych z wdra˝aniem Programu Operacyjnego Monitoring Êrodowiskowy realizacji Programu Operacyjnego na bie˝àco przeprowadzany b´dzie przez Instytucj´ Zarzàdzajàcà i Instytucje PoÊredniczàce w trakcie jego wdra˝ania oraz realizacji operacji w ramach poszczególnych Êrodków. Jego celem b´dzie identyfikacja niekorzystnych skutków na wczesnym etapie, tak aby mo˝na by∏o podejmowaç odpowiednie dzia∏ania naprawcze6), szczególnie jeÊli chodzi o negatywne skutki Êrodowiskowe wymienione w rozdziale 5.3. W celu wzmocnienia nadzoru nad rybo∏ówstwem morskim przygotowano Plan Kontroli oraz Plan Restrukturyzacji Floty Ba∏tyckiej, których zapisy znalaz∏y odzwierciedlenie w Programie Operacyjnym. Majàc na wzgl´dzie ochron´ zasobów oraz prowadzenie zrównowa˝onego rybo∏ówstwa, plany te wyznaczajà kierunki polityki rybackiej w Polsce. rcl . go • OdnoÊnie sugestii zawartych w prognozie i odnoszàcych si´ do inwestycji mogàcych naruszyç stan Êrodowiska na terenach sieci Natura 2000, podkreÊliç trzeba, ˝e zgodnie z ustawà z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880, z póên. zm.) projekty planów i projekty zmian do przyj´tych planów oraz planowane przedsi´wzi´cia, które nie sà bezpoÊrednio zwiàzane z ochronà obszaru Natura 2000 lub obszarami, które nie wynikajà z tej ochrony, a które mogà na te obszary znaczàco oddzia∏ywaç, wymagajà przeprowadzenia post´powania w sprawie oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko. W zwiàzku z powy˝szym, nie ma mo˝liwoÊci prowadzenia dzia∏alnoÊci szkodliwej dla Êrodowiska. W przypadku rozpocz´cia tego rodzaju inwestycji bez przeprowadzenia obowiàzkowej oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko, odpowiednie w∏adze lokalne majà obowiàzek natychmiastowego wstrzymania prac. • W Programie Operacyjnym doprecyzowano kryteria Projektów pilota˝owych odnoszàcych si´ do dzia∏aƒ innowacyjnych. DoÊwiadczenia w zakresie prowadzenia chowu i hodowli oraz opinie ekspertów w tym zakresie wskazujà, ˝e prowadzenie ekstensywnej gospodarki rybackiej w odpowiedni sposób przyczynia si´ do ochrony zasobów przyrodniczych oraz wyst´powania chronionych i unikalnych gatunków fauny i flory. l • W celu wytypowania rejonów zale˝nych od rybactwa oraz w celu ogólnej analizy korelacji pomi´dzy obszarami zale˝nymi od rybactwa a siecià Natura 2000 zamieszczono mapy najwa˝niejszych skupisk obiektów chowu i hodowli ryb, przemys∏u rybnego oraz pozosta∏ych dziedzin sektora rybackiego. Ponadto na podstawie przyj´tych kryteriów, wspólnie z instytucjami naukowymi i w∏adzami terytorialnymi, podj´to prób´ okreÊlenia obszarów zale˝nych od rybactwa, a co za tym idzie, w dalszej kolejnoÊci, mo˝liwe b´dzie okreÊlenie stanu Êrodowiska na tych obszarach oraz póêniejsze dopasowanie strategii rozwoju regionu tak, aby zapewniç przestrzeganie wymogów ochrony Êrodowiska oraz najlepszà mo˝liwà ochron´ obszarów nale˝àcych do sieci Natura 2000. Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 • Zgodnie z sugestià Ministra Ârodowiska w Programie Operacyjnym uaktualniono dane dotyczàce obszarów Natura 2000 na terenie Polski. w. • Rozszerzono problem ochrony Êrodowiska przyrodniczego równie˝ na inne instrumenty ochrony, przede wszystkim parki narodowe oraz rezerwaty przyrody. ww • Odniesiono si´ do dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 paêdziernika 2000 r. ustanawiajàcej ramy wspólnotowego dzia∏ania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. Urz. WE L 327 z 22.12.2000, str. 1; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5, str. 275) tzw. Ramowej Dyrektywy Wodnej. Program Operacyjny zgodny jest z wszelkimi regulacjami Wspólnoty odnoszàcymi si´ do ochrony Êrodowiska. • Ponadto, aby zapobiec negatywnym skutkom Êrodowiskowym wskazanym w prognozie, Instytucja Zarzàdzajàca, we wspó∏pracy z innymi Instytucjami uczestniczàcymi we wdra˝aniu Programu Operacyjnego, na etapie planowania oraz realizacji przedsi´wzi´ç finansowanych z EFR, przygotuje wzory wniosków o dofinansowanie, w jak najwi´kszym stopniu obligujàc beneficjentów do tego, aby ju˝ na poczàtkowym etapie, przy wyborze oraz sposobie realizacji inwestycji, potencjalne konflikty mo˝na by∏o zredukowaç do niezb´dnego minimum. Chodzi przede wszystkim o kwesti´ lokalizacji inwestycji, w tym g∏ównie niekolidowanie z obszarami Natura 2000. Ponadto, zgodnie z prawodawstwem krajowym, inwestorzy przygotowujàcy inwestycje, które mog∏yby mieç niekorzystny wp∏yw na Êrodowisko (np. inwestycje budowlane lub inwestycje na obszarach Natura 2000) zobowiàzani sà do przeprowadzenia oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko. Podstawowym instrumentem wykorzystywanym w tym celu b´dzie monitoring naukowy, polegajàcy na sta∏ym analizowaniu danych pochodzàcych od ekspertów zajmujàcych si´ tematykà ochrony Êrodowiska oraz sektorem rybackim, w tym w szczególnoÊci rybactwem Êródlàdowym. Przez upowa˝nione instytucje naukowe na bie˝àco analizowany b´dzie mi´dzy innymi stan zasobów, zarówno w wodach Êródlàdowych, jak i morskich. Na tej podstawie mo˝liwa b´dzie kontrola i ocena zmiany liczebnoÊci populacji po∏awianych ryb. Osiàgnie si´ to z pomocà odpowiednich wskaêników. W zakresie rybo∏ówstwa Êródlàdowego wsparcie finansowe nie b´dzie udzielane, je˝eli realizacja inwestycji przyczyni si´ do zachwiania równowagi pomi´dzy zasobami ryb w obwodzie rybackim a liczbà, typem i wydajnoÊcià sprz´tu p∏ywajàcego s∏u˝àcego do po∏owu ryb. W tym celu Instytucja Zarzàdzajàca wyznaczy jednostki naukowe upowa˝nione do dokonania oceny wp∏ywu inwestycji na zasoby ryb dost´pne w wodach Êródlàdowych. Wynik oceny ustalony zostanie na podstawie analizy zgodnoÊci i celowoÊci inwestycji z za∏o˝eniami 10-letniego planu zrównowa˝onego korzystania ze Êródlàdowych zasobów ryb (operat rybacki), w którym zdefiniowane sà szczegó∏owe zasady i warunki prowadzenia gospodarki rybackiej, w tym zasady korzystania i ochrony zasobów ryb ——————— 6) Zob. art. 10 dyrektywy o oddzia∏ywaniu na Êrodowisko. Monitor Polski Nr 51 — 2821 — Poz. 739 w Êródlàdowym obwodzie rybackim. Za∏o˝enia planu zrównowa˝onego korzystania ze Êródlàdowych zasobów ryb uwa˝a si´ za wià˝àce, je˝eli zosta∏y zatwierdzone przez jednostk´ naukowà upowa˝nionà przez ministra w∏aÊciwego do spraw rybo∏ówstwa. • egzekwowanie przepisów dotyczàcych rybo∏ówstwa morskiego i organizacji rynku; Dane statystyczne dotyczàce ochrony Êrodowiska oraz rybactwa, zawierane w rocznikach statystycznych, wykorzystywane b´dà do okresowego monitorowania stanu Êrodowiska zwiàzanego z sektorem rybackim. • nadzorowanie okr´gowych inspektoratów rybo∏ówstwa morskiego; Poprzez EFR paƒstwa cz∏onkowskie zapewnià równouprawnienie m´˝czyzn i kobiet oraz przestrzeganie zasady równych szans. • równoÊç ekonomiczna; • równy udzia∏ w procesach decyzyjnych; • równoÊç spo∏eczna; • równoÊç obywatelska; l • zarzàdzanie rejestrem statków rybackich; • nadzorowanie Centrum Monitorowania Rybo∏ówstwa. Cz´Êcià Departamentu Rybo∏ówstwa jest Centrum Monitorowania Rybo∏ówstwa (CMR) z siedzibà w Gdyni, które podlega bezpoÊrednio Departamentowi Rybo∏ówstwa. G∏ówne zadania CMR to: • zarzàdzanie satelitarnym systemem monitoringu jednostek rybackich (VMS); go Wspólnotowa strategia równoÊci szans m´˝czyzn i kobiet ma pi´ç celów: v. p 6. Równouprawnienie p∏ci • wydawanie licencji po∏owowych i specjalnych zezwoleƒ po∏owowych; • przygotowywanie sprawozdaƒ dla instytucji europejskich i mi´dzynarodowych organizacji rybackich. Okr´gowe inspektoraty rybo∏ówstwa morskiego (OIRM) odpowiedzialne sà za egzekwowanie w∏aÊciwych przepisów dotyczàcych rybo∏ówstwa. Podlegajà one ministrowi w∏aÊciwemu do spraw rybo∏ówstwa. Okr´gowe inspektoraty rybo∏ówstwa morskiego zlokalizowane sà w Gdyni, S∏upsku i Szczecinie. rcl . • zmiana tradycyjnych ról i obalenie stereotypów dotyczàcych p∏ci. • zbieranie informacji o po∏owach i pierwszej sprzeda˝y dla Systemu Informacji Rybo∏ówstwa Morskiego (SIRM); G∏ównymi instrumentami osiàgni´cia tych celów sà: • wdra˝anie planów równouprawnienia p∏ci; • w∏àczanie równoÊci szans we wszystkie programy wspólnotowe. w. Zarówno polska Konstytucja (art. 33), jak i inne akty krajowe, potwierdzajà równoÊç szans wszystkich obywateli. W 2003 r. sektor rybacki zatrudnia∏ 19 923 osoby, w tym oko∏o 49 % kobiet (êród∏o: Eurostat). Rybo∏ówstwo wydaje si´ byç w znacznym stopniu zaj´ciem tradycyjnie m´skim. Kobiety obecne sà g∏ównie w przemyÊle przetwórczym i marketingu. Przewa˝ajà w instytucjach badawczych i naukowych. Program Operacyjny rybactwa oraz chowu i hodowli ryb stara∏ si´ b´dzie promowaç równoÊç szans m´˝czyzn i kobiet. ww Zw∏aszcza Lokalne Grupy Rybackie, ustanawiane w ramach osi 4, b´dà stara∏y si´ osiàgnàç równowag´ p∏ci wÊród swych cz∏onków oraz zapewniç reprezentacj´ m∏odzie˝y. 7. Organizacja kontroli dzia∏alnoÊci po∏owowej Departament Rybo∏ówstwa, zarzàdzajàc ˝ywymi zasobami morza, prowadzi nadzór nad kontrolowaniem przestrzegania przepisów dotyczàcych rybo∏ówstwa morskiego, wspó∏pracuje ze s∏u˝bami kontrolnymi KE i wspó∏uczestniczy w przygotowywaniu aktów prawnych zwiàzanych z dzia∏alnoÊcià kontrolnà w dziedzinie rybo∏ówstwa. W zakresie obowiàzków kontrolnych Departament odpowiada w szczególnoÊci za: • ochron´ ˝ywych zasobów morskich; CzynnoÊci kontrolne wykonywane sà przy u˝yciu 5 statków kontrolnych i 8 ∏odzi patrolowych. Okr´gowe inspektoraty rybo∏ówstwa morskiego zatrudniajà obecnie 108 inspektorów, w∏àczajàc w to 46 inspektorów terenowych, którzy majà swoje siedziby w 14 portach na Wybrze˝u. Istnieje wyraêna potrzeba modernizacji i zwi´kszenia Êrodków kontrolnych, rozwoju zasobów ludzkich, a tak˝e poprawy kwalifikacji i stanu wiedzy personelu przez szkolenia. IV. STRATEGIA NA POZIOMIE PROGRAMU OPERACYJNEGO WED¸UG SKUTKÓW I WSKAèNIKÓW REALIZACJI. KALENDARZ I CELE POÂREDNIE Strategia zaproponowana dla polskiego Programu Operacyjnego zosta∏a przygotowana na podstawie 4 kluczowych elementów: • celów Strategii Rozwoju Rybo∏ówstwa 2007—2013, przyj´tej przez Polsk´ w 2007 r. i nast´pnie dostosowanej w paêdzierniku 2008 r.; • celów okreÊlonych w art. 4 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006; • zawartoÊci Planu Restrukturyzacji Floty Ba∏tyckiej i projektu Planu Dostosowania Nak∏adu Po∏owowego; • analizy SWOT dokonanej przez Instytucj´ Zarzàdzajàcà. Ocena ex ante, przedstawiona w rozdziale 5, oceni∏a spójnoÊç celów ustanowionych na poziomie Progra- Monitor Polski Nr 51 — 2822 — Poz. 739 Za pomocà poni˝szych wskaêników oddzia∏ywania mo˝na zmierzyç stopieƒ realizacji wizji strategicznej: 1. Ogólne cele Programu Operacyjnego: strategiczna wizja sektora rybackiego w Polsce • wzrost konkurencyjnoÊci sektora (zwi´kszona wartoÊç dodana lub zwi´kszona wydajnoÊç); v. p • iloÊç miejsc pracy utworzonych lub utrzymanych w sektorze podstawowym (flota rybacka, chów i hodowla ryb oraz rybo∏ówstwo Êródlàdowe), jak równie˝ w przemyÊle przetwórczym i na obszarach zale˝nych od rybactwa; • dostosowanie potencja∏u po∏owowego dorsza jako wk∏ad w zrównowa˝enie sektora. go Zgodnie ze Strategià Rozwoju Rybo∏ówstwa 2007—2013 strategiczna wizja sektora opiera si´ na zasadzie zrównowa˝onego rozwoju polskiego sektora rybackiego, dlatego te˝ ogólnym celem Programu Operacyjnego jest stworzenie, poprzez zrównowa˝onà eksploatacj´ zasobów, konkurencyjnego, nowoczesnego i dynamicznego sektora rybackiego. l mu Operacyjnego z SRR i rozporzàdzeniem Rady (WE) nr 1198/2006. Zdefiniowanie danych bazowych i skwantyfikowanie wskaêników b´dzie przedmiotem analizy zleconej przez Instytucj´ Zarzàdzajàcà w ciàgu roku od przyj´cia Programu Operacyjnego. W celu osiàgni´cia strategicznej wizji Program Operacyjny realizowa∏ b´dzie cztery ogólne cele, powiàzane z dwunastoma celami szczegó∏owymi. rcl . Program Operacyjny wraz z innymi Êrodkami wykorzystywanymi przez w∏adze polskie, a nieb´dàcymi cz´Êcià EFR, stanie si´ g∏ównym narz´dziem do realizacji tej wizji. 2. Szczegó∏owe cele do osiàgni´cia których zmierzajà priorytety Programu Operacyjnego Osiàgni´cie strategicznej wizji sektora rybackiego b´dzie równie˝ celem dzia∏aƒ w ramach innych instrumentów. Fragmenty opisujàce w ka˝dej osi priorytetowej „lini´ demarkacyjnà” z innymi instrumentami wspólnotowymi przedstawiajà zarys tych instrumentów. ——————— ww w. 7) Udzia∏ sektora rybackiego w PKB 2006 r. wynosi∏ 0,07%. 8) 2006 — Prognoza. Cel 1. Poprawa konkurencyjnoÊci i zrównowa˝enia podstawowego sektora rybackiego. Cel 2. Zwi´kszenie i rozwój potencja∏u rynkowego sektora rybackiego. Cel 3. Propagowanie zrównowa˝onego rozwoju oraz poprawa jakoÊci ˝ycia i stanu Êrodowiska na obszarach rybackich. Cel 4. Wdro˝enie skutecznego sposobu zarzàdzania i kontroli PO oraz poprawa ogólnego potencja∏u administracyjnego do wdra˝ania WPR. ww l v. p go rcl . w. Zwiàzek celu ogólnego ze s∏u˝àcymi jego wykonaniu celami szczegó∏owymi obrazuje poni˝szy schemat. Monitor Polski Nr 51 — 2823 — Poz. 739 Monitor Polski Nr 51 — 2824 — Poz. 739 2.1. Cel ogólny 1. Poprawa konkurencyjnoÊci i zrównowa˝enia podstawowego sektora rybackiego • rozwój nowych dzia∏alnoÊci (hodowla o charakterze proekologicznym itd.); Przez „podstawowy sektor rybacki” rozumie si´ produkcj´ ryb jako produktu podstawowego, w∏àczajàc w to w niektórych przypadkach pierwszy etap przetworzenia po z∏owieniu ryb. • modernizacja sektora, nowe technologie; l • rekultywacja stawów rybnych. v. p Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów: Przetwórstwo uj´te jest w ramach wsparcia obrotu, przedstawionego w obr´bie celu ogólnego 2, poniewa˝ jest on ukierunkowany g∏ównie na ulepszenie produktów w celu spe∏nienia oczekiwaƒ rynku. Ârodek 2.1. Inwestycje w chów i hodowl´ ryb; Poni˝sze trzy cele szczegó∏owe wspierajà osiàgni´cie celu ogólnego 1. Ârodek 2.4. Wsparcie na rzecz zdrowia zwierzàt; 2.1.1. Dostosowanie polskiej floty ba∏tyckiej do dost´pnych zasobów wraz z towarzyszàcymi dzia∏aniami spo∏eczno-ekonomicznymi Ârodek 2.6. Inwestycje w przetwórstwo i obrót; Spodziewane sà nast´pujàce wyniki: Ârodek 3.4. Rozwój nowych rynków i kampanie promocyjne; Ârodek 2.2. Dzia∏ania wodno-Êrodowiskowe; Ârodek 2.3. Wsparcie na rzecz zdrowia publicznego; Ârodek 2.5. Rybo∏ówstwo Êródlàdowe; Ârodek 3.1. Dzia∏ania wspólne; go Ârodek 3.2. Ochrona i rozwój fauny i flory wodnej; • dostosowanie wielkoÊci i modernizacja floty rybackiej; • poprawa warunków pracy, bezpieczeƒstwa i higieny; • poprawa kwalifikacji zawodowych w sektorze rybackim i dywersyfikacja dzia∏alnoÊci; Ârodek 3.5. Projekty pilota˝owe. 2.1.3. Poprawa infrastruktury w portach, przystaniach i miejscach wy∏adunku Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów: Intencjà tego celu szczegó∏owego jest modernizacja portów, przystani i miejsc wy∏adunku w celu zapewnienia dostaw produktów lepszej jakoÊci oraz poprawa warunków pracy, bezpieczeƒstwa i higieny pracowników zatrudnionych w sektorze rybackim. Ârodek 1.1. Pomoc publiczna z tytu∏u trwa∏ego zaprzestania dzia∏alnoÊci po∏owowej; Spodziewane sà nast´pujàce wyniki: rcl . • lepsza jakoÊç produktów pochodzàcych z po∏owów floty morskiej. Ârodek 1.2. Pomoc publiczna z tytu∏u tymczasowego zaprzestania dzia∏alnoÊci po∏owowej; Ârodek 1.3. Inwestycje na statkach rybackich i selektywnoÊç; • wzrost wydajnoÊci polskiej floty i przedsi´biorstw rybackich; • ulepszony obrót produktami rybnymi; • poprawa warunków pracy, bezpieczeƒstwa i higieny; • poprawa poziomu kontroli i warunków wy∏adunku. Ârodek 1.5. Rekompensaty spo∏eczno-gospodarcze w celu zarzàdzania flotà rybackà; Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów: w. Ârodek 1.4. Rybo∏ówstwo przybrze˝ne; Ârodek 3.1. Dzia∏ania wspólne; Ârodek 3.1. Dzia∏ania wspólne; Ârodek 3.2. Ochrona i rozwój fauny i flory wodnej; Ârodek 3.3. Porty rybackie, miejsca wy∏adunku i przystanie. Ârodek 3.3. Porty rybackie, miejsca wy∏adunku i przystanie; 2.2. Cel ogólny 2. Zwi´kszenie i rozwój potencja∏u rynkowego sektora rybackiego ww Ârodek 3.5. Projekty pilota˝owe; Ârodek 3.6. Modyfikacja w celu zmiany przeznaczenia statków rybackich. 2.1.2. Zapewnienie zrównowa˝onego rozwoju w chowie i hodowli ryb oraz rybo∏ówstwie Êródlàdowym Spodziewane sà nast´pujàce wyniki: • poprawa jakoÊci produktów rybo∏ówstwa Êródlàdowego i hodowli ryb; • dostarczanie na rynek gatunków o dobrych perspektywach rynkowych; • dostosowanie sektora do oczekiwaƒ rynku: gatunki, ceny, kontrola jakoÊci, mo˝liwoÊç przeÊledzenia pochodzenia itd.; Rozwój rynku produktów rybo∏ówstwa wspierany b´dzie przez Êrodki koncentrujàce si´ na przetwórstwie produktów i ich wprowadzaniu do obrotu. W celu zwi´kszenia udzia∏u rynkowego produktów rybnych nale˝y poprawiç jakoÊç produktów rybnych (dystrybucja produktów podstawowych) i uruchomiç kampanie promocyjne. Poni˝sze cele szczegó∏owe wspierajà realizacj´ celu ogólnego 2: 2.2.1. Wsparcie ulepszenia i modernizacji przemys∏u przetwórczego Wsparcie przemys∏u przetwórczego powinno prowadziç do nast´pujàcych wyników: • rozwój nowych produktów; — 2825 — • poprawa jakoÊci produktów — Êwie˝ych, mro˝onych i przetworzonych; • modernizacja i ulepszenie obiektów zwiàzanych z przetwórstwem ryb; • restrukturyzacja i tworzenie organizacji producentów, które lepiej b´dà reprezentowa∏y interesy zaanga˝owanych stron. Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów: Ârodek 2.6. Inwestycje w przetwórstwo i obrót; poprawy stanu Êrodowiska, propagowania dywersyfikacji dzia∏alnoÊci oraz poprawy warunków i jakoÊci ˝ycia lokalnych spo∏ecznoÊci. Cele szczegó∏owe wspierajàce realizacj´ celu ogólnego 3: l • wzrost udzia∏u rynkowego produktów przetworzonych; Poz. 739 2.3.1. Poprawa ochrony i rozwój fauny i flory wodnej v. p Monitor Polski Nr 51 Istnieje potrzeba ochrony i wzbogacania bogatego dziedzictwa Êrodowiskowego Polski, istniejàcej ró˝norodnoÊci biologicznej polskiego Êrodowiska wodnego i licznych obszarów Natura 2000. Spodziewane sà nast´pujàce wyniki: Ârodek 3.1. Dzia∏ania wspólne. • poprawa stanu Êrodowiska wodnego; 2.2.2. Zapewnienie poda˝y i obrót produktami rybnymi Spodziewane sà nast´pujàce wyniki: go Istnieje koniecznoÊç lepszego dostosowania produktów rybo∏ówstwa do potrzeb i wymagaƒ konsumentów, a tak˝e umo˝liwienie Êledzenia ich pochodzenia. • budowa sta∏ych lub ruchomych urzàdzeƒ, umo˝liwiajàcych w´drówk´ ryb Êrodowiskowych; • rekultywacja wód Êródlàdowych; • lepsze zarzàdzanie niektórymi gatunkami (w´gorz, troç, ∏osoÊ itd.). Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów: • korzystniejsze ceny, zarówno dla rybaków, jak i konsumentów; Ârodek 3.2. Ochrona i rozwój fauny i flory wodnej. • zapewnienie mo˝liwoÊci Êledzenia pochodzenia produktów i poprawa ich jakoÊci. 2.3.2. Wsparcie ustanawiania Lokalnych Grup Rybackich oraz tworzenie i wdra˝anie Lokalnych Strategii Rozwoju Obszarów Rybackich rcl . • lepsza przejrzystoÊç rynku i struktury cen; Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia tego celu: Ârodek 2.6. Inwestycje w przetwórstwo i obrót; Ârodek 3.1. Dzia∏ania wspólne; Ârodek 3.4. Rozwój nowych rynków i kampanie promocyjne; Ârodek 5.1. Pomoc techniczna. 2.2.3. Wzrost spo˝ycia produktów rybnych w Polsce Spodziewane sà nast´pujàce wyniki: • na obszarach zale˝nych od rybactwa ustanowione zostanà Lokalne Grupy Rybackie przy wykorzystaniu na tyle, na ile to mo˝liwe istniejàcych struktur i podejÊcia Leader; • lokalne Grupy Rybackie przygotujà Lokalne Strategie Rozwoju Obszarów Rybackich; • ustanowione zostanà partnerstwa prywatno-publiczne w celu przygotowania i wdro˝enia Lokalnych Strategii Rozwoju Obszarów Rybackich. Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów: Spodziewane sà nast´pujàce wyniki: Ârodek 5.1. Pomoc techniczna. • wzrost Êredniego spo˝ycia ryb i produktów rybnych; 2.3.3. Wdra˝anie Lokalnych Strategii Rozwoju Obszarów Rybackich w. Zwi´kszeniu poziomu spo˝ycia produktów rybnych s∏u˝yç b´dzie wytwarzanie nowych produktów lepiej dostosowanych do potrzeb rynku, jak równie˝ prowadzenie szeroko zakrojonych kampanii promocyjnych. ww • wzrost udzia∏u gatunków wartoÊciowych i zorientowanych na rynek; • wprowadzenie nowych gatunków i poprawa wizerunku innych produktów. Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów: W zwiàzku z wdra˝aniem Lokalnych Strategii Rozwoju Obszarów Rybackich spodziewane sà nast´pujàce wyniki: • poprawa jakoÊci ˝ycia; Ârodek 3.1. Dzia∏ania wspólne; • rozwój spo∏eczno-gospodarczy obszarów rybackich i podniesienie wartoÊci dodanej tworzonej lokalnie; Ârodek 3.4. Rozwój nowych rynków i kampanie promocyjne. • zró˝nicowanie dzia∏alnoÊci gospodarczej na terenach rybackich; 2.3. Cel ogólny 3. Propagowanie zrównowa˝onego rozwoju oraz poprawa jakoÊci ˝ycia i stanu Êrodowiska na obszarach rybackich • lepsze wykorzystanie i ochrona zasobów lokalnych; Obszary rybackie w Polsce stajà przed szczególnymi problemami spo∏eczno-gospodarczymi, zwiàzanymi mi´dzy innymi z wdra˝aniem WPR. Istnieje potrzeba • w celu zrównowa˝onego lokalnego rozwoju spo∏eczno-gospodarczego (podejÊcie oddolne) zostanie zastosowana nowa metoda zarzàdzania. • podniesienie atrakcyjnoÊci (szczególnie dla turystów); lokalnych terenów — 2826 — Ârodek 4.1. Rozwój obszarów zale˝nych od rybactwa. 2.3.4. Podejmowanie projektów wspó∏pracy Pomi´dzy Lokalnymi Grupami Rybackimi, mi´dzy innymi w celu wymiany doÊwiadczeƒ, istnieje mo˝liwoÊç podejmowania wspó∏pracy oraz po∏àczenia si∏. Wsparcie takie prowadziç b´dzie do osiàgni´cia rezultatu w postaci: • ustanowienia wspó∏pracy na poziomie krajowym i mi´dzynarodowym (poprzez wspólne projekty). Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów: Ârodek 5.1. Pomoc techniczna. W celu wdro˝enia Programu Operacyjnego potrzebne b´dzie wsparcie techniczne. B´dzie ono mia∏o na celu wzmocnienie potencja∏u administracyjnego organów publicznych zaanga˝owanych we wdra˝anie WPR. Spodziewane sà nast´pujàce wyniki: • podniesienie potencja∏u administracyjnego i motywacja zasobów ludzkich; • lepsze zarzàdzanie Programem Operacyjnym; • pe∏na i w∏aÊciwa dokumentacja wdra˝ania Programu Operacyjnego; • lepiej wyszkolone zasoby ludzkie; • zwi´kszenie ÊwiadomoÊci funkcjonowania i zawartoÊci Programu Operacyjnego, poprawiona absorpcja Êrodków; go Ârodek 4.2. Wsparcie na rzecz wspó∏pracy mi´dzyregionalnej i mi´dzynarodowej; 2.4. Cel ogólny 4. Wdro˝enie skutecznego sposobu zarzàdzania i kontroli PO oraz poprawa ogólnego potencja∏u administracyjnego do wdra˝ania WPR l Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów: Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 2.3.5. Wsparcie budowania sieci grup rybackich • w∏aÊciwa ocena wdra˝ania Programu Operacyjnego i jego Êrodków; Budowanie sieci lokalnych grup rybackich jest wa˝nym elementem rozwoju lokalnego. Wsparcie tego procesu, udzielane Lokalnym Grupom Rybackim, prowadziç b´dzie do nast´pujàcych rezultatów: • wsparcie ustanawiania Lokalnych Grup Rybackich i ∏àczenia tych grup w sieci. Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów: Ârodek 5.1. Pomoc techniczna. • wymiana doÊwiadczeƒ i dobrych praktyk pomi´dzy grupami. 3. Kalendarz i cele poÊrednie rcl . • propagowanie i wymiana innowacyjnych dzia∏aƒ pomi´dzy grupami; Ârodki zmierzajàce do osiàgni´cia celów: Ârodek 5.1. Pomoc techniczna. ww w. OÊ priorytetowa 1 Poni˝sze tabele przedstawiajà cele dla ka˝dej z osi priorytetowych, z uszczegó∏owieniem dla 2010 i 2013 r. WartoÊci bazowe przedstawiono dla 2007 r. lub dla najnowszych osiàgalnych danych. èród∏o: MIR ——————— 9) Wskaêniki zostanà zweryfikowane w trakcie Êrednioterminowej oceny Programu Operacyjnego. — 2827 — èród∏o: MIR, MRiRW ww w. OÊ priorytetowa 3 rcl . go OÊ priorytetowa 2 kich Wspólnoty Europejskiej dotkni´tych kryzysem gospodarczym (Dz. Urz. UE L 202 z 31.07.2008, str. 1), w szczególnoÊci opracowanie planu dostosowania floty dla polskiej floty dorszowej. W rezultacie, po przyj´ciu wspomnianego planu, z∏o˝ony zostanie wniosek o zmian´ niniejszego Programu Operacyjnego, zgodnie z art. 18 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006. l Dà˝àc do szybszego osiàgni´cia g∏ównych celów zwiàzanych z restrukturyzacjà floty i zapewnienia d∏ugoterminowej ekonomicznej rentownoÊci sektora rybo∏ówstwa, Polska przewiduje implementacj´ du˝ej liczby Êrodków i derogacji ustanowionych rozporzàdzeniem Rady (WE) nr 744/2008 z dnia 24 lipca 2008 r. ustanawiajàcym tymczasowe szczególne dzia∏anie majàce na celu wspieranie restrukturyzacji flot rybac- Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 èród∏o: MIR ——— 10) Prognoza. Monitor Polski Nr 51 — 2828 — Poz. 739 v. p l OÊ priorytetowa 4 V. PODSUMOWANIE OCENY EX ANTE go èród∏o: MRiRW, GUS Zgodnie z przepisami rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006 z dnia 27 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rybackiego (Dz. Urz. UE L 223 z 15.08.2006, str. 1, z póên. zm.) dotyczàcymi oceny ex ante, ocena ex ante zosta∏a sporzàdzona przez niezale˝nà firm´ Agrotec Polska Sp. z o.o. • zmniejszenia Êrodków na finansowanie sta∏ego i czasowego zaprzestania dzia∏alnoÊci po∏owowej, portów rybackich i przetwórstwa; • zwi´kszenia Êrodków na chów i hodowl´ ryb oraz rybo∏ówstwo Êródlàdowe; rcl . G∏ówne wnioski z przeprowadzonej oceny sà nast´pujàce: • lepszego okreÊlenia priorytetów, w ramach osi 2, dla rybo∏ówstwa Êródlàdowego, chowu i hodowli oraz przetwórstwa ryb; • program Operacyjny jest spójny z SRR i WPR; • program Operacyjny po wprowadzeniu niewielkich poprawek okreÊla w∏aÊciwà strategi´ dla rozwoju polskiego sektora rybackiego; w. • strategia jest wyraênie okreÊlona, jej cele sà jasne. Pomo˝e zwi´kszyç iloÊç pozyskiwanych ryb i produkcj´ przetwórstwa, chroniç Êrodowisko naturalne, zwi´kszyç iloÊç miejsc pracy i ekonomicznà wydajnoÊç sektora. Wdro˝enie Programu Operacyjnego b´dzie mia∏o d∏ugotrwa∏e pozytywne skutki dla sektora rybackiego; • system wdra˝ania zosta∏ jasno okreÊlony; • program Operacyjny jest korzystny dla regionów i beneficjentów, choç na obecnym etapie trudno oceniç wyniki w uj´ciu iloÊciowym; ww • alokacja Êrodków jest w∏aÊciwa dla wdra˝ania poszczególnych osi priorytetowych; • wskaêniki (po wprowadzeniu sugerowanych poprawek) sà odpowiednie dla monitorowania i oceny Programu Operacyjnego. Dokumenty zgodne sà ze strategià lizboƒskà i strategià z Goeteborga. Ocena ex ante wskazuje, ˝e Program Operacyjny jest w pe∏ni zgodny z zasadami ogólnymi okreÊlonymi w art. 19 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006. Majàcy zostaç ustanowiony system zarzàdzania i kontroli jest odpowiednio zaprojektowany, a funkcje jasno okreÊlone. Podstawowe rekomendacje wynikajàce z oceny ex ante dotyczà: • zmiany nazwy Programu Operacyjnego; • weryfikacji spójnoÊci danych z danymi SRR; • okreÊlenia odpowiednich wskaêników osiàgni´cia celów Programu Operacyjnego; • tam, gdzie ma to zastosowanie, okreÊlenia wartoÊci docelowych na 2010 r. (wskaêniki rezultatów). Wi´kszoÊç z tych rekomendacji zosta∏a wzi´ta pod uwag´ w ostatecznej wersji Programu Operacyjnego. VI. OSIE PRIORYTETOWE PROGRAMU OPERACYJNEGO SpójnoÊç i uzasadnienie wybranych osi priorytetowych 1.1. W stosunku do odpowiednich cz´Êci Krajowego Planu Strategicznego Wdro˝enie za∏o˝eƒ Strategii Rozwoju Rybo∏ówstwa 2007—2013, prezentowanej w Rozdziale 4 niniejszego Programu Operacyjnego, mo˝liwe jest w ramach dzia∏aƒ oferowanych przez Europejski Fundusz Rybacki. 1.1.1. OÊ priorytetowa 1. Dzia∏ania na rzecz adaptacji floty rybackiej Przy pomocy Êrodków w ramach niniejszej osi priorytetowej b´dzie dokonana restrukturyzacja polskiej floty ba∏tyckiej, przewidziana w uzgodnionym mi´dzy w∏adzami polskimi a Komisjà Europejskà Planie Restrukturyzacji Floty Ba∏tyckiej (kwiecieƒ 2008 r.). Jego za∏o˝enia znajdà odzwierciedlenie w Planie Dostosowania Nak∏adu Po∏owowego, o którym mowa w art. 21 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006. W zwiàzku z Planem Dostosowania Nak∏adu Po∏owowego Polska planuje aktualnie przygotowanie planu — 2829 — 1.1.2. OÊ priorytetowa 2. Akwakultura, rybo∏ówstwo Êródlàdowe, przetwórstwo i rynek rybny W zakresie rybactwa Êródlàdowego, w tym akwakultury, widoczna jest potrzeba dalszych inwestycji rozpocz´tych w okresie programowania 2004—2006, g∏ównie w zakresie modernizacji istniejàcych gospodarstw chowu i hodowli, w celu podniesienia ich konkurencyjnoÊci na rynku oraz dostosowania ich mo˝liwoÊci do wymagaƒ i oczekiwaƒ konsumentów. 1.1.5. OÊ priorytetowa 5. Pomoc techniczna Dla zapewnienia efektywnego wdra˝ania Programu Operacyjnego, jak równie˝ dzia∏aƒ z zakresu jego przygotowania (monitorowania pomocy administracyjnej i technicznej, oceny i audytu), konieczne jest wykorzystanie pomocy technicznej. Pomoc techniczna b´dzie równie˝ wspieraç dzia∏ania zmierzajàce do zwi´kszenia potencja∏u i skutecznego dzia∏ania jednostek stojàcych na stra˝y przestrzegania zasad Wspólnej Polityki Rybackiej. Dodatkowo wspierane b´dzie powstanie krajowej sieci Lokalnych Grup Rybackich. go Sektor rybactwa Êródlàdowego wymaga inwestycji w infrastruktur´, w tym w popraw´ warunków pracy oraz higieny i jakoÊci produktów. tam spo∏ecznoÊci. Celem tych dzia∏aƒ by∏oby ∏agodzenie zagro˝eƒ, a tak˝e wykorzystanie nowych szans rozwoju oferowanych dzi´ki tym przemianom. Lokalne spo∏ecznoÊci najlepiej potrafià okreÊliç swe miejscowe potrzeby i w∏àczyç je do lokalnych strategii, które b´dà wspierane przez EFR. Powinny one zmierzaç do poprawy jakoÊci ˝ycia i atrakcyjnoÊci obszarów zale˝nych od rybactwa. l na rzecz dostosowania floty, w rozumieniu art. 12 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 744/2008, majàcego na celu restrukturyzacj´ segmentu floty dorszowej i byç mo˝e równie˝ innych segmentów. Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 1.2. W stosunku do wytycznych Programu Operacyjnego (art. 19 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006) Program Operacyjny zosta∏ wypracowany w zgodzie z jednà z podstawowych zasad Wspólnoty, zasadà partnerstwa, oraz w Êcis∏ej wspó∏pracy ze wszystkimi interesariuszami i odpowiednimi w∏adzami na poziomie regionalnym i lokalnym, a tak˝e centrami badawczymi. rcl . Istnieje równie˝ potrzeba nak∏adów na rzecz polskiego przetwórstwa i obrotu produktami rybo∏ówstwa. Bioràc pod uwag´ ograniczonà dost´pnoÊç surowca z Morza Ba∏tyckiego, istniejàce obiekty produkcyjne muszà zostaç zmodernizowane tak, by mog∏y przetwarzaç inne ni˝ dotychczas gatunki ryb. Ponadto konieczne sà inwestycje w przetwórstwo zwiàzane z jego modernizacjà (nowe technologie, sprz´t, innowacyjne metody produkcji), a tak˝e inwestycje z zakresu higieny i bezpieczeƒstwa pracy oraz dostosowania do wymogów ochrony Êrodowiska, jak równie˝ utrzymania zatrudnienia w tym sektorze, i na koniec przeszkolenie kadr. w. Konieczne jest tak˝e podj´cie dzia∏aƒ w celu ulepszenia obrotu produktami rybnymi. Nale˝y propagowaç wewn´trzne spo˝ycie produktów rybactwa poprzez dzia∏ania majàce na celu zachowanie ciàg∏oÊci ∏aƒcucha ch∏odniczego, wzrostu jakoÊci i bezpieczeƒstwa produktów rybnych oraz popraw´ systemu ich identyfikowalnoÊci. Umo˝liwi to popraw´ konkurencyjnoÊci w stosunku do produktów importowanych, a tak˝e zwi´kszy atrakcyjnoÊç produktów na rynkach zagranicznych. 1.1.3. OÊ priorytetowa 3. Ârodki s∏u˝àce wspólnemu interesowi W celu zwi´kszenia konkurencyjnoÊci polskiego rybo∏ówstwa przewidzieç nale˝y modernizacj´ istniejàcych portów rybackich, a tak˝e budow´ miejsc wy∏adunku i przystani. ww Potrzebna jest lepsza organizacja sektora rybackiego, np. poprzez ustanawianie nowych organizacji producenckich. Wspierane powinny byç dzia∏ania innowacyjne, projekty pilota˝owe i wymiana doÊwiadczeƒ. W celu zwi´kszenia Êredniego spo˝ycia ryb przypadajàcego na jednego mieszkaƒca konieczne jest równie˝ uruchomienie szeroko zakrojonych kampanii informacyjnych dotyczàcych spo˝ycia ryb oraz kampanii informacyjnych na temat sektora rybactwa. Zgodnie z art. 19 rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006 przy wyborze osi priorytetowych wzi´to pod uwag´ nast´pujàce zasady: (
  2. a)spójnoÊç z zasadami Wspólnej Polityki Rybackiej i Krajowym Planem Strategicznym w celu osiàgni´cia w szczególnoÊci sta∏ej i trwa∏ej równowagi pomi´dzy potencja∏em po∏owowym a mo˝liwoÊciami po∏owowymi; • Zawarte jest to w pierwszym celu strategii zaproponowanej w Programie Operacyjnym. Wszystkie Êrodki osi priorytetowej 1 i niektóre Êrodki w ramach osi priorytetowej 3 b´d´ wdra˝ane tak, by zachowaç spójnoÊç z tà wiodàcà zasadà. (
  3. b)poprawa harmonijnego, zrównowa˝onego i trwa∏ego rozwoju dzia∏alnoÊci gospodarczej, zatrudnienia zasobów ludzkich, jak równie˝ ochrony i poprawy stanu Êrodowiska; • Pokrywa si´ to dok∏adnie ze strategicznà wizjà, którà chce osiàgnàç Program Operacyjny; wszystkie osie priorytetowe wniosà wk∏ad do tej zasady. 1.1.4. OÊ priorytetowa 4. Zrównowa˝ony rozwój obszarów zale˝nych od rybactwa (
  4. c)odpowiednia alokacja dost´pnych Êrodków finansowych pomi´dzy osie priorytetowe, a w szczególnoÊci tam, gdzie ma to zastosowanie, odpowiedni poziom finansowania dzia∏aƒ w ramach rozdzia∏u I tytu∏u IV (oÊ priorytetowa 1. dzia∏ania na rzecz dostosowania wspólnotowej floty rybackiej); Bioràc pod uwag´ zmniejszajàce si´ znaczenie rybo∏ówstwa ba∏tyckiego oraz potencjalne szanse rozwoju dla produkcji ryb Êródlàdowych, istotne jest podejmowanie dzia∏aƒ na poziomie lokalnym przez obecne • Podzia∏ Êrodków finansowych dokonany zosta∏ wziàwszy pod uwag´ t´ wiodàcà zasad´, lecz równie˝ z zamiarem przyznania Êrodków zgodnie z wymogami ka˝dego z celów strategii. Po- — 2830 — ° OÊ 1: 23 % ca∏ej pomocy w ramach EFR przyznane jest g∏ównie na restrukturyzacj´ polskiej ba∏tyckiej floty rybackiej zgodnie z krajowym planem restrukturyzacji floty ba∏tyckiej, który b´dzie wdra˝any jako Plan Dostosowania Nak∏adu Po∏owowego (art. 24 ust. 1 lit. v rozporzàdzenia Rady (WE) nr 1198/2006; ° OÊ 2: 20 % ca∏ej pomocy EFR przeznaczone jest na t´ oÊ dla wsparcia dzia∏aƒ majàcych na celu zrównowa˝ony rozwój chowu i hodowli ryb, rybo∏ówstwa Êródlàdowego, przetwórstwa i wprowadzania do obrotu produktów rybnych w celu poprawy konkurencyjnoÊci sektora oraz tworzenia i utrzymania miejsc pracy; • Podejmowane dzia∏ania b´dà mia∏y na celu zmniejszenie wp∏ywu na Êrodowisko dzia∏alnoÊci sektora rybackiego oraz promowaç b´dà proekologiczne technologie w sektorze (rybo∏ówstwo, chów i hodowla ryb, przetwórstwo, rozwój lokalny). Zachowanie bioró˝norodnoÊci (fauny i flory) w polskim Êrodowisku wodnym równie˝ przyczyni si´ do osiàgni´cia za∏o˝eƒ strategii z Goeteborga. (
  5. f)poprawa sytuacji zasobów ludzkich w sektorze rybackim poprzez dzia∏ania majàce na celu popraw´ i dywersyfikacj´ umiej´tnoÊci zawodowych, rozwój kszta∏cenia ustawicznego, popraw´ warunków i bezpieczeƒstwa pracy; go ° OÊ 3 stanowi 20 % ca∏ej pomocy EFR. Dzia∏ania te pomogà zrealizowaç wspólne cele polityki w sektorze rybactwa. OÊ ta zawiera w szczególnoÊci dzia∏ania dotyczàce budowy lub modernizacji portów, przystani rybackich i miejsc wy∏adunku, jak równie˝ dzia∏ania zmierzajàce do promocji produktów rybnych i lepszej organizacji rynku; (
  6. e)promocja dzia∏aƒ majàcych wk∏ad w strategi´ z Goeteborga, w szczególnoÊci tych poprawiajàcych Êrodowiskowy wymiar sektora rybackiego; wspierane b´dà dzia∏ania zmierzajàce do zmniejszenia wp∏ywu na Êrodowisko dzia∏alnoÊci sektora rybackiego i promujàce ekologiczne metody produkcji; l dzia∏ Êrodków finansowych na osie priorytetowe jest nast´pujàcy: Poz. 739 v. p Monitor Polski Nr 51 rcl . ° OÊ 4: 32 % przeznaczone jest na t´ oÊ, poniewa˝ obszary zale˝ne od rybactwa w Polsce stanowià wa˝ny potencja∏ dla wdra˝ania Lokalnych Strategii Rozwoju Obszarów Rybackich; • W ró˝nych osiach Programu Operacyjnego przewidzianych jest kilka dzia∏aƒ szkoleniowych. Ich celem jest wsparcie zasobów ludzkich sektora w dostosowaniu si´ do nowych warunków stworzonych w wyniku restrukturyzacji i modernizacji sektora, jak równie˝ podniesienie jego konkurencyjnoÊci. ° OÊ 5: 5 % b´dzie potrzebne na osiàgni´cie celów poprawy potencja∏u administracyjnego, w tym w kontekÊcie aspektów WPR zwiàzanych z wdra˝aniem EFR. w. (
  7. d)promocja dzia∏aƒ majàcych wk∏ad w strategi´ lizboƒskà; powinny byç wspierane dzia∏ania majàce na celu promocj´ zrównowa˝onego poziomu zatrudnienia w sektorze rybackim, w szczególnoÊci poprzez popraw´ jakoÊci miejsc pracy, u∏atwienie m∏odzie˝y dost´pu do zawodu oraz wspieranie innowacji w ca∏ym sektorze; • Podstawowym spodziewanym skutkiem wdro˝enia strategii jest tworzenie lub utrzymanie miejsc pracy; ww • jakoÊç miejsc pracy poprawiana b´dzie poprzez kilka dzia∏aƒ zmierzajàcych do polepszenia warunków i bezpieczeƒstwa pracy w sektorze rybackim, w tym równie˝ w przemyÊle przetwórczym; • modernizacja sektora mog∏aby uczyniç go atrakcyjniejszym dla m∏odzie˝y; • poprawa jakoÊci ˝ycia i atrakcyjnoÊci obszarów zale˝nych od rybactwa powinna zach´caç m∏odzie˝ do pozostawania w sektorze rybackim lub na dotychczasowym obszarze, gdzie b´dà mogli znaleêç zatrudnienie; • jednym z g∏ównych staraƒ Programu Operacyjnego jest innowacja, w szczególnoÊci w bran˝y przetwórstwa, jak równie˝ rozwój nowych technologii po∏owowych. Jest to równie˝ kluczowy czynnik przy reagowaniu na miejscowe potrzeby poprzez Lokalne Grupy Rybackie, wspierane w ramach osi 4. (
  8. g)wspieranie dzia∏alnoÊci o wysokiej wartoÊci dodanej poprzez rozwój potencja∏u

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.