📄 Tekst ustawy
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 30 września 2024 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji
Spis treści
Treść obwieszczenia
Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji
Rozdział 1 - Przepisy ogólne
Rozdział 2 - Polska Rama Kwalifikacji oraz przypisywanie poziomu Polskiej Ramy Kwalifikacji do
kwalifikacji
Rozdział 3 - Włączanie kwalifikacji do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji i przegląd kwalifikacji
funkcjonujących w Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji
Rozdział 4 - Wymogi dotyczące podmiotów przeprowadzających walidację i certyfikowanie kwalifikacji
wolnorynkowych i kwalifikacji sektorowych włączonych do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji
oraz zasady uzyskiwania uprawnień do certyfikowania
Rozdział 5 - Zapewnianie jakości walidacji i certyfikowania kwalifikacji wolnorynkowych i kwalifikacji
sektorowych włączonych do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji
Rozdział 6 - Nadzór nad walidacją i certyfikowaniem kwalifikacji wolnorynkowych i kwalifikacji
sektorowych włączonych do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji
Rozdział 7 - Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji
Rozdział 8 - Koordynacja funkcjonowania Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji
Rozdział 9 - Zmiany w przepisach obowiązujących
Rozdział 10 - Przepisy przejściowe i końcowe
Załącznik - Uniwersalne charakterystyki poziomów w PRK
Treść obwieszczenia
1.
Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych
i niektórych innych aktów prawnych
(Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji
(Dz. U. z 2020 r. poz. 226), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z dnia 30 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe oraz niektórych
innych ustaw
(Dz. U. poz. 2005) oraz zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem 27 września 2024 r.
2.
Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje
art. 27-30, art. 37 pkt 3 i art. 38 ustawy z dnia 30 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy
- Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw
(Dz. U. poz. 2005), które stanowią:
„
Art. 27.
1.
Do wniosków o włączenie dotychczasowych kwalifikacji rynkowych do Zintegrowanego Systemu
Kwalifikacji, o których mowa w art. 14 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu
dotychczasowym, które do dnia 31 grudnia 2023 r.:
1)
zostały przekazane do konsultacji, o których mowa w art. 19 ust. 1 ustawy zmienianej
w art. 9, w brzmieniu dotychczasowym, stosuje się przepisy dotychczasowe;
2)
nie zostały przekazane do konsultacji, o których mowa w art. 19 ust. 1 ustawy zmienianej
w art. 9, w brzmieniu dotychczasowym, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art.
9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
2.
Minister właściwy, o którym mowa w art. 2 pkt 14 ustawy zmienianej w art. 9, w terminie
do dnia 31 marca 2024 r. wzywa wnioskodawcę do ponownego złożenia wniosku, o którym
mowa w ust. 1 pkt 2, spełniającego warunki określone:
1)
w art. 15 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, albo
2)
w art. 15b ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą - w przypadku
wnioskodawców spełniających warunki, o których mowa w art. 15a ustawy zmienianej w
art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
3.
Wniosek spełniający warunki, o których mowa w ust. 2 pkt 1 lub 2, podlega ponownej
ocenie formalnej, o której mowa w art. 18 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu
nadanym niniejszą ustawą, z tym że wniosek ten nie wymaga ponownego wniesienia opłaty,
o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą
ustawą.
4.
Wnioskodawca wezwany do ponownego złożenia wniosku zgodnie z ust. 2 może wycofać wniosek.
W takim przypadku minister koordynator Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, o którym
mowa w art. 2 pkt 13 ustawy zmienianej w art. 9, na wniosek ministra właściwego, o
którym mowa w art. 2 pkt 14 ustawy zmienianej w art. 9, niezwłocznie zwraca wnioskodawcy
wniesioną opłatę, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu
dotychczasowym.
5.
Do kwalifikacji rynkowych włączonych do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji na podstawie
przepisów ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu dotychczasowym, stosuje się przepisy
art. 83 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu dotychczasowym, do czasu pierwszego
przeglądu kwalifikacji, o którym mowa w art. 27 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu
nadanym niniejszą ustawą.
6.
Pierwszy przegląd kwalifikacji, o którym mowa w ust. 5, obejmuje dostosowanie kwalifikacji
rynkowej włączonej do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji na podstawie przepisów ustawy
zmienianej w art. 9, w brzmieniu dotychczasowym, do przepisów art. 83 ust. 1 ustawy
zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
7.
Do wniosków o nadanie uprawnienia do certyfikowania, o których mowa w art. 41 ust.
2 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu dotychczasowym, które do dnia 31 grudnia
2023 r. zostały złożone w trybie art. 14 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu
dotychczasowym, i dotyczą nadania uprawnienia do certyfikowania kwalifikacji rynkowych,
które do dnia 31 grudnia 2023 r. zostały włączone do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji,
stosuje się przepisy dotychczasowe.
8.
Wnioski o nadanie uprawnienia do certyfikowania, o których mowa w art. 41 ust. 2 ustawy
zmienianej w art. 9, w brzmieniu dotychczasowym, które do dnia 31 grudnia 2023 r.
zostały złożone w trybie art. 14 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu dotychczasowym,
i dotyczą nadania uprawnienia do certyfikowania kwalifikacji rynkowych, które do dnia
31 grudnia 2023 r. nie zostały włączone do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, pozostawia
się bez rozpatrzenia.
Art. 28.
1.
Podmiot spełniający warunki, o których mowa w art. 15a ustawy zmienianej w art. 9,
w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, który jako jedyny posiada uprawnienie do certyfikowania
dotychczasowej kwalifikacji rynkowej, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy zmienianej
w art. 9, w brzmieniu dotychczasowym, może złożyć do ministra właściwego, o którym
mowa w art. 2 pkt 14 ustawy zmienianej w art. 9, wniosek o uznanie dotychczasowej
kwalifikacji rynkowej włączonej do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji za kwalifikację
sektorową, o której mowa w art. 2 pkt 11b ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu
nadanym niniejszą ustawą, jeżeli ta kwalifikacja rynkowa ma charakter zawodowy i odpowiada
na potrzeby oraz uwzględnia specyfikę branży lub sektora, w których podmiot ten prowadzi
działalność statutową.
2.
Podmiot spełniający warunki, o których mowa w art. 15a ustawy zmienianej w art. 9,
w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, może złożyć do ministra właściwego, o którym
mowa w art. 2 pkt 14 ustawy zmienianej w art. 9, wniosek o uznanie dotychczasowej
kwalifikacji rynkowej włączonej na wniosek tego podmiotu do Zintegrowanego Systemu
Kwalifikacji za kwalifikację sektorową, o której mowa w art. 2 pkt 11b ustawy zmienianej
w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, jeżeli żaden podmiot nie posiada uprawnienia
do jej certyfikowania, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 9,
w brzmieniu dotychczasowym, i kwalifikacja ta ma charakter zawodowy oraz odpowiada
na potrzeby i uwzględnia specyfikę branży lub sektora, w której prowadzi on działalność
statutową.
3.
Wniosek, o którym mowa w ust. 1 i 2, zawiera:
1)
nazwę dotychczasowej kwalifikacji rynkowej włączonej do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji;
2)
informacje zawarte w art. 15b ust. 1 pkt 1 i 3 lit. a i c ustawy zmienianej w art.
9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
4.
Do wniosku, o którym mowa w ust. 1 lub 2, dołącza się dokumenty, o których mowa w
art. 15b ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą
ustawą. Przepisy art. 15b ust. 3 i 4 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym
niniejszą ustawą, stosuje się odpowiednio.
5.
Wniosek, który nie spełnia warunków, o których mowa w ust. 3 i 4, pozostawia się bez
rozpatrzenia.
6.
W wyniku rozpatrzenia wniosku, o którym mowa w ust. 1 lub 2, minister właściwy informuje
podmiot, który złożył ten wniosek, o tym, że dotychczasowa kwalifikacja rynkowa włączona
do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji:
1)
nie zostaje uznana za kwalifikację sektorową, o której mowa w art. 2 pkt 11b ustawy
zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, albo
2)
zostaje uznana za kwalifikację sektorową, o której mowa w art. 2 pkt 11b ustawy zmienianej
w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą
7.
W przypadku, o którym mowa w ust. 6 pkt 2, minister właściwy, w drodze obwieszczenia,
uznaje dotychczasową kwalifikację rynkową włączoną do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji
za kwalifikację sektorową, o której mowa w art. 2 pkt 11b ustawy zmienianej w art.
9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Obwieszczenie podlega ogłoszeniu w Dzienniku
Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.
8.
W przypadku uznania dotychczasowej kwalifikacji rynkowej, włączonej do Zintegrowanego
Systemu Kwalifikacji, o której mowa w ust. 1, za kwalifikację sektorową, o której
mowa w art. 2 pkt 11b ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą,
uprawnienie do certyfikowania dotychczasowej kwalifikacji rynkowej, o którym mowa
w art. 41 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu dotychczasowym, posiadane
przez podmiot, o którym mowa w ust. 1, staje się uprawnieniem do certyfikowania kwalifikacji
sektorowej uwzględnionej w obwieszczeniu, o którym mowa w ust. 7.
Art. 29.
1.
Dotychczasowe kwalifikacje rynkowe, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 9,
w brzmieniu dotychczasowym, włączone do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji do dnia
31 grudnia 2023 r., stają się z dniem 1 stycznia 2024 r. kwalifikacjami wolnorynkowymi,
o których mowa w art. 2 pkt 11 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą
ustawą.
2.
Uprawnienia do nadawania dotychczasowych kwalifikacji rynkowych, o których mowa w
ust. 1, stają się uprawnieniami do nadawania kwalifikacji wolnorynkowych, o których
mowa w art. 2 pkt 11 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
3.
Przepis ust. 1 stosuje się również do wniosków o włączenie dotychczasowych kwalifikacji
rynkowych, o których mowa w art. 28.
4.
Podmiotowi, któremu na podstawie umowy, o której mowa w art. 60 ust. 1 ustawy zmienianej
w art. 9, w brzmieniu dotychczasowym, powierzono funkcję zewnętrznego zapewniania
jakości wobec instytucji certyfikujących dotychczasowe kwalifikacje rynkowe, o których
mowa w ust. 1, powierza się funkcję zewnętrznego zapewniania jakości wobec instytucji
certyfikujących kwalifikacje wolnorynkowe, o których mowa w art. 2 pkt 11 ustawy zmienianej
w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, na czas trwania tej umowy.
Art. 30.
1.
Wnioski, o których mowa w art. 15a ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym
niniejszą ustawą, złożone przez organizacje, które są organami prowadzącymi branżowe
centra umiejętności, o których mowa w art. 4 pkt 30a ustawy zmienianej w art. 1, w
brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, lub są stroną porozumienia, o którym mowa w art.
8 ust. 3a ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, w terminie
do dnia 30 czerwca 2026 r., nie podlegają opłacie, o której mowa w art. 17 ust. 1
ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
2.
Wnioski, o których mowa w art. 41 ust. 3 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym
niniejszą ustawą, złożone przez organizacje, które są organami prowadzącymi branżowe
centra umiejętności, o których mowa w art. 4 pkt 30a ustawy zmienianej w art. 1, w
brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, lub są stroną porozumienia, o których mowa w art.
8 ust. 3a ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, w terminie
do dnia 31 grudnia 2026 r., nie podlegają opłacie, o której mowa w art. 43 ust. 1
ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
”
Art. 37.
„Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie:
3)
art. 21 ust. 8 ustawy zmienianej w art. 9 zachowują moc do czasu wejścia w życie przepisów
wykonawczych wydanych na podstawie art. 21 ust. 8 ustawy zmienianej w art. 9, w brzmieniu
nadanym niniejszą ustawą, nie dłużej jednak niż przez 12 miesięcy od dnia wejścia
w życie art. 9 niniejszej ustawy.
Art. 38.
Ustawa wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, z wyjątkiem:
1)
art. 3 pkt 1, który wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, z mocą od dnia 1 stycznia
2023 r.;
2)
art. 9, art. 27-30 i art. 37 pkt 3, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2024 r.;
3)
art. 1 pkt 9 i 20 oraz art. 37 pkt 1, które wchodzą w życie z dniem 1 września 2024 r.;
4)
art. 4 pkt 1 i pkt 2 w zakresie art. 28 ust. 6 pkt 10 oraz art. 10 pkt 1 i pkt 2 w
zakresie art. 29a ust. 2 i 3, pkt 3-9, pkt 10 lit. a i pkt 11, które wchodzą w życie
z dniem 1 stycznia 2025 r.;
5)
art. 12 pkt 1-3 oraz 5-13, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2026 r.;
6)
art. 4 pkt 2 w zakresie art. 28 ust. 6 pkt 11 oraz art. 10 pkt 2 w zakresie art. 29a
ust. 1 i pkt 10 lit. b, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2027 r.
”
.
Załącznik
-
Tekst jednolity ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.
1.
Ustawa określa:
1)
zakres kwalifikacji włączonych do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji oraz cele Zintegrowanego
Systemu Kwalifikacji;
2)
Polską Ramę Kwalifikacji;
3)
standardy opisywania kwalifikacji;
4)
zasady przypisywania poziomów Polskiej Ramy Kwalifikacji do kwalifikacji;
5)
zasady włączania kwalifikacji do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji;
6)
zasady włączania do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji Sektorowych Ram Kwalifikacji;
7)
wymogi dotyczące podmiotów przeprowadzających walidację i certyfikowanie oraz zasady
uzyskiwania uprawnień do certyfikowania;
8)
zasady zapewniania jakości walidacji i certyfikowania;
9)
zasady nadzoru nad walidacją i certyfikowaniem;
10)
Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji;
11)
koordynację funkcjonowania Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji.
2.
Ustawa nie określa wymogów walidacji i certyfikowania, zasad zapewniania jakości nadawania
kwalifikacji oraz zasad nadzoru nad nadawaniem kwalifikacji w zakresie kwalifikacji
uzyskiwanych w systemie oświaty oraz w systemie szkolnictwa wyższego i nauki.
Art. 2.
Użyte w ustawie określenia oznaczają:
1)
certyfikowanie - proces, w wyniku którego osoba ubiegająca się o nadanie określonej
kwalifikacji, po uzyskaniu pozytywnego wyniku walidacji, otrzymuje od uprawnionego
podmiotu certyfikującego dokument potwierdzający nadanie określonej kwalifikacji;
2)
edukacja formalna - kształcenie realizowane przez publiczne i niepubliczne szkoły
oraz inne podmioty systemu oświaty, uczelnie oraz inne podmioty systemu szkolnictwa
wyższego i nauki, w ramach programów, które prowadzą do uzyskania kwalifikacji pełnych,
kwalifikacji nadawanych po ukończeniu studiów podyplomowych, o których mowa w art. 160 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
(Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.1)Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2023 r.
poz. 1088, 1234, 1672, 1872 i 2005 oraz z 2024 r. poz. 124, 227 i 1089.), albo kwalifikacji w zawodzie, o której mowa w art. 10 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
(Dz. U. z 2024 r. poz. 750 i 854);
3)
edukacja pozaformalna - kształcenie i szkolenie realizowane w ramach programów, które
nie prowadzą do uzyskania kwalifikacji pełnych lub kwalifikacji, o których mowa w
pkt 2;
4)
efekty uczenia się - wiedzę, umiejętności oraz kompetencje społeczne nabyte w procesie
uczenia się;
5)
ewaluacja - analizę funkcjonowania instytucji certyfikującej prowadzącą do diagnozy
procesów związanych z certyfikowaniem, służącą zapewnianiu i doskonaleniu jakości
kwalifikacji;
6)
instytucja certyfikująca - podmiot, który uzyskał uprawnienia do certyfikowania;
7)
kompetencje społeczne - rozwiniętą w toku uczenia się zdolność kształtowania własnego
rozwoju oraz autonomicznego i odpowiedzialnego uczestniczenia w życiu zawodowym i
społecznym, z uwzględnieniem etycznego kontekstu własnego postępowania;
8)
kwalifikacja - zestaw efektów uczenia się w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji
społecznych, nabytych w edukacji formalnej, edukacji pozaformalnej lub poprzez uczenie
się nieformalne, zgodnych z ustalonymi dla danej kwalifikacji wymaganiami, których
osiągnięcie zostało sprawdzone w walidacji oraz formalnie potwierdzone przez uprawniony
podmiot certyfikujący;
8a2)Dodany przez art. 9 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy
- Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2005); weszła w życie
z dniem 1 stycznia 2024 r.)
objętość kwalifikacji - orientacyjny nakład pracy, określony w godzinach, potrzebny
do nabycia wszystkich efektów uczenia się wymaganych dla kwalifikacji wolnorynkowej
lub sektorowej, z uwzględnieniem kształcenia lub szkolenia, lub samodzielnego uczenia
się mającego na celu przygotowanie do nabycia tej kwalifikacji;
93)W brzmieniu ustalonym przez art. 9 pkt 1 lit. b ustawy, o której mowa w odnośniku
2; weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r.)
kwalifikacje cząstkowe - kwalifikacje wyodrębnione w zawodzie, o których mowa w art. 4 pkt 34 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe
(Dz. U. z 2024 r. poz. 737 i 854), kwalifikacje nadawane po ukończeniu studiów podyplomowych, o których mowa w art. 160 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, kwalifikacje nadawane po ukończeniu innych form kształcenia, o których mowa w art. 162 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w art. 2 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk
(Dz. U. z 2020 r. poz. 1796) i w art. 2 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych
(Dz. U. z 2024 r. poz. 534), oraz kursów i szkoleń, o których mowa w art. 4 pkt 6 ustawy z dnia 21 lutego 2019 r. o Sieci Badawczej Łukasiewicz
(Dz. U. z 2024 r. poz. 925 i 1089), a także kwalifikacje uregulowane, kwalifikacje sektorowe, kwalifikacje rzemieślnicze
i kwalifikacje wolnorynkowe;
10)
kwalifikacje pełne - kwalifikacje, które są nadawane wyłącznie w ramach systemu oświaty
po ukończeniu określonych etapów kształcenia oraz w ramach systemu szkolnictwa wyższego
i nauki po ukończeniu kształcenia specjalistycznego, studiów pierwszego stopnia, studiów
drugiego stopnia i jednolitych studiów magisterskich oraz po uzyskaniu stopnia doktora
w rozumieniu ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce;
114)W brzmieniu ustalonym przez art. 9 pkt 1 lit. c ustawy, o której mowa w odnośniku
2; weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r.)
kwalifikacje wolnorynkowe - kwalifikacje nieuregulowane odrębnymi przepisami, odpowiadające
na potrzeby społeczne lub potrzeby rynku pracy, nadawane przez podmioty prowadzące
działalność gospodarczą, którym zostało nadane uprawnienie do certyfikowania danej
kwalifikacji wolnorynkowej na podstawie art. 41 ust. 1, dla których dokumentem potwierdzającym
nadanie kwalifikacji jest certyfikat kwalifikacji wolnorynkowej;
11a5)Dodany przez art. 9 pkt 1 lit. d ustawy, o której mowa w odnośniku 2; weszła w życie
z dniem 1 stycznia 2024 r.)
kwalifikacje rzemieślnicze - kwalifikacje nadawane przez izby rzemieślnicze po przeprowadzeniu
egzaminów w zawodach, o których mowa w art. 3 ust. 3a ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle
(Dz. U. z 2020 r. poz. 2159), dla których dokumentami potwierdzającymi nadanie kwalifikacji są dyplomy mistrza
i świadectwa czeladnicze;
11b5)Dodany przez art. 9 pkt 1 lit. d ustawy, o której mowa w odnośniku 2; weszła w życie
z dniem 1 stycznia 2024 r.)
kwalifikacje sektorowe - kwalifikacje o charakterze zawodowym nieuregulowane odrębnymi
przepisami, odpowiadające na potrzeby danej branży lub sektora i uwzględniające ich
specyfikę, nadawane przez podmioty prowadzące działalność statutową w obszarze danej
branży lub sektora, którym zostało nadane uprawnienie do certyfikowania danej kwalifikacji
sektorowej na podstawie art. 41 ust. 1, dla których dokumentem potwierdzającym nadanie
kwalifikacji jest certyfikat kwalifikacji sektorowej;
12)
kwalifikacje uregulowane - kwalifikacje ustanowione odrębnymi przepisami, których
nadawanie odbywa się na zasadach określonych w tych przepisach, z wyłączeniem kwalifikacji
nadawanych w systemie oświaty oraz systemie szkolnictwa wyższego i nauki;
12a6)Dodany przez art. 9 pkt 1 lit. e ustawy, o której mowa w odnośniku 2; weszła w życie
z dniem 1 stycznia 2024 r.)
kwalifikacje włączone do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji - kwalifikacje pełne
i cząstkowe, którym został przypisany poziom Polskiej Ramy Kwalifikacji i które zostały
włączone do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji odpowiednio na podstawie art. 12,
art. 13, art. 25, art. 37, art. 38 lub art. 40;
13)
minister koordynator Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji - ministra właściwego do
spraw oświaty i wychowania;
14)
minister właściwy - ministra określonego w przepisach ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1370);
15)
(uchylony)
16)
Polska Rama Kwalifikacji - opis ośmiu wyodrębnionych w Polsce poziomów kwalifikacji
odpowiadających odpowiednim poziomom europejskich ram kwalifikacji, o których mowa
w załączniku II do zalecenia Rady z dnia 22 maja 2017 r. w sprawie europejskich ram kwalifikacji dla
uczenia się przez całe życie i uchylającego zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady
z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie ustanowienia europejskich ram kwalifikacji dla
uczenia się przez całe życie
(Dz. Urz. UE C 189 z 15.06.2017, str. 15), sformułowany za pomocą ogólnych charakterystyk efektów uczenia się dla kwalifikacji
na poszczególnych poziomach, ujętych w kategoriach wiedzy, umiejętności i kompetencji
społecznych;
17)
poziom Polskiej Ramy Kwalifikacji - zakres i stopień złożoności wymaganych efektów
uczenia się dla kwalifikacji danego poziomu, sformułowanych za pomocą ogólnych charakterystyk
efektów uczenia się;
18)
przypisanie poziomu Polskiej Ramy Kwalifikacji do kwalifikacji - rozstrzygnięcie,
podjęte na zasadach określonych w ustawie, o ustaleniu poziomu Polskiej Ramy Kwalifikacji
dla danej kwalifikacji, na podstawie porównania efektów uczenia się wymaganych dla
tej kwalifikacji z charakterystykami poziomów Polskiej Ramy Kwalifikacji;
18a)
sektorowa rada do spraw kompetencji - rada, o której mowa w art. 4c ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji
Rozwoju Przedsiębiorczości
(Dz. U. z 2024 r. poz. 419);
19)
Sektorowa Rama Kwalifikacji - opis poziomów kwalifikacji funkcjonujących w danym sektorze
lub branży; poziomy Sektorowych Ram Kwalifikacji odpowiadają odpowiednim poziomom
Polskiej Ramy Kwalifikacji;
20)
uczenie się nieformalne - uzyskiwanie efektów uczenia się poprzez różnego rodzaju
aktywność poza edukacją formalną i edukacją pozaformalną;
21)
umiejętności - przyswojoną w procesie uczenia się zdolność do wykonywania zadań i
rozwiązywania problemów właściwych dla dziedziny uczenia się lub działalności zawodowej;
22)
walidacja - sprawdzenie, czy osoba ubiegająca się o nadanie określonej kwalifikacji,
niezależnie od sposobu uczenia się tej osoby, osiągnęła wyodrębnioną część lub całość
efektów uczenia się wymaganych dla tej kwalifikacji;
23)
wiedza - zbiór opisów obiektów i faktów, zasad, teorii oraz praktyk, przyswojonych
w procesie uczenia się, odnoszących się do dziedziny uczenia się lub działalności
zawodowej;
24)
Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji - rejestr publiczny w rozumieniu art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów
realizujących zadania publiczne
(Dz. U. z 2024 r. poz. 307 i 1222), prowadzony w systemie teleinformatycznym, ewidencjonujący kwalifikacje włączone
do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji;
25)
Zintegrowany System Kwalifikacji - wyodrębnioną część Krajowego Systemu Kwalifikacji,
w której obowiązują określone w ustawie standardy opisywania kwalifikacji oraz przypisywania
poziomu Polskiej Ramy Kwalifikacji do kwalifikacji, zasady włączania kwalifikacji
do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji i ich ewidencjonowania w Zintegrowanym Rejestrze
Kwalifikacji, a także zasady i standardy certyfikowania kwalifikacji oraz zapewniania
jakości nadawania kwalifikacji.
Art. 3.
Na zasadach określonych w ustawie do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji włącza się
kwalifikacje pełne oraz kwalifikacje cząstkowe.
Art. 4.
Zintegrowany System Kwalifikacji zapewnia:
1)
jakość nadawanych kwalifikacji;
2)
możliwość uznawania efektów uczenia się uzyskanych w edukacji pozaformalnej i poprzez
uczenie się nieformalne;
3)
możliwość etapowego gromadzenia osiągnięć oraz uznawania osiągnięć;
4)
dostęp do informacji o kwalifikacjach możliwych do uzyskania na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej;
5)
możliwość porównania kwalifikacji uzyskanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
z kwalifikacjami nadawanymi w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej.
Rozdział 2
Polska Rama Kwalifikacji oraz przypisywanie poziomu Polskiej Ramy Kwalifikacji do
kwalifikacji
Art. 5.
1.
Ustanawia się Polską Ramę Kwalifikacji. Polska Rama Kwalifikacji służy do klasyfikowania
kwalifikacji włączonych do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji według poszczególnych
poziomów Polskiej Ramy Kwalifikacji.
2.
Ogólne charakterystyki efektów uczenia się dla kwalifikacji na poszczególnych poziomach
Polskiej Ramy Kwalifikacji obejmują:
1)
uniwersalne charakterystyki poziomów 1-8 pierwszego stopnia;
2)
charakterystyki poziomów 1-8 drugiego stopnia stanowiące rozwinięcie uniwersalnych
charakterystyk pierwszego stopnia, które obejmują:
a)
charakterystyki poziomów 1-4 drugiego stopnia typowe dla kwalifikacji o charakterze
ogólnym uzyskiwanych w ramach edukacji formalnej, edukacji pozaformalnej oraz uczenia
się nieformalnego,
b)
charakterystykę poziomu 5 drugiego stopnia typową dla kwalifikacji uzyskiwanych po
uzyskaniu kwalifikacji pełnej na poziomie 4,
c)
charakterystyki poziomów 6-8 drugiego stopnia typowe dla kwalifikacji uzyskiwanych
w ramach systemu szkolnictwa wyższego i nauki po uzyskaniu kwalifikacji pełnej na
poziomie 4,
d)
charakterystyki poziomów 1-8 drugiego stopnia typowe dla kwalifikacji o charakterze
zawodowym uzyskiwanych w ramach edukacji formalnej, edukacji pozaformalnej oraz nieformalnego
uczenia się.
Art. 6.
Uniwersalne charakterystyki poziomów 1-8 pierwszego stopnia określa załącznik do ustawy.
Art. 7.
1.
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określi, w drodze rozporządzenia,
charakterystyki poziomów 1-4 drugiego stopnia typowe dla kwalifikacji o charakterze
ogólnym, ujęte w kategoriach wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych, przy
czym:
1)
w odniesieniu do wiedzy charakterystyka efektów uczenia się dla danego poziomu Polskiej
Ramy Kwalifikacji określa:
a)
w zakresie języka i komunikowania się - struktury i zasady tworzenia wypowiedzi,
b)
w zakresie matematyki i nauk przyrodniczych - pojęcia i zależności oraz interpretacje,
c)
w zakresie funkcjonowania społecznego - zasady funkcjonowania, role społeczne i tożsamość;
2)
w odniesieniu do umiejętności charakterystyka efektów uczenia się dla danego poziomu
Polskiej Ramy Kwalifikacji określa:
a)
w zakresie języka i komunikowania się - odbieranie i tworzenie wypowiedzi oraz posługiwanie
się językiem obcym,
b)
w zakresie matematyki i nauk przyrodniczych - dobór i korzystanie z narzędzi oraz
prowadzenie obserwacji i doświadczeń,
c)
w zakresie funkcjonowania społecznego - wyrażanie przynależności do wspólnot,
d)
w zakresie uczenia się - organizację i planowanie;
3)
w odniesieniu do kompetencji społecznych charakterystyka efektów uczenia się dla danego
poziomu Polskiej Ramy Kwalifikacji określa:
a)
w zakresie języka i komunikowania się - kulturę komunikowania się,
b)
w odniesieniu do zdrowia i środowiska - dbałość o zdrowie i bezpieczeństwo oraz postawę
wobec środowiska,
c)
w zakresie funkcjonowania społecznego - podejmowanie obowiązków, współdziałanie i
angażowanie się.
2.
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania oraz minister właściwy do spraw szkolnictwa
wyższego i nauki określą, w drodze rozporządzenia, charakterystykę poziomu 5 drugiego
stopnia typową dla kwalifikacji uzyskiwanych po uzyskaniu kwalifikacji pełnej na poziomie
4, ujętą w kategoriach wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych, przy czym:
1)
w odniesieniu do wiedzy charakterystyka efektów uczenia się dla danego poziomu Polskiej
Ramy Kwalifikacji określa:
a)
zakres i głębię - kompletność perspektywy poznawczej i zależności,
b)
kontekst - uwarunkowania, skutki;
2)
w odniesieniu do umiejętności charakterystyka efektów uczenia się dla danego poziomu
Polskiej Ramy Kwalifikacji określa:
a)
w zakresie wykorzystania wiedzy - rozwiązywane problemy i wykonywane zadania,
b)
w zakresie komunikowania się - odbieranie i tworzenie wypowiedzi, upowszechnianie
wiedzy w środowisku naukowym i posługiwanie się językiem obcym,
c)
w zakresie organizacji pracy - planowanie i pracę zespołową,
d)
w zakresie uczenia się - planowanie własnego rozwoju i rozwoju innych osób;
3)
w odniesieniu do kompetencji społecznych charakterystyka efektów uczenia się dla danego
poziomu Polskiej Ramy Kwalifikacji określa:
a)
w zakresie ocen - krytyczne podejście,
b)
w zakresie odpowiedzialności - wypełnianie zobowiązań społecznych i działanie na rzecz
interesu publicznego,
c)
w odniesieniu do roli zawodowej - niezależność i rozwój etosu.
3.
Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki określi, w drodze rozporządzenia,
charakterystyki poziomów 6-8 drugiego stopnia typowe dla kwalifikacji uzyskiwanych
w ramach systemu szkolnictwa wyższego i nauki po uzyskaniu kwalifikacji pełnej na
poziomie 4, ujęte w kategoriach wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych,
przy czym:
1)
w odniesieniu do wiedzy charakterystyka efektów uczenia się dla danego poziomu Polskiej
Ramy Kwalifikacji określa:
a)
zakres i głębię - kompletność perspektywy poznawczej i zależności,
b)
kontekst - uwarunkowania, skutki;
2)
w odniesieniu do umiejętności charakterystyka efektów uczenia się dla danego poziomu
Polskiej Ramy Kwalifikacji określa:
a)
w zakresie wykorzystania wiedzy - rozwiązywane problemy i wykonywane zadania,
b)
w zakresie komunikowania się - odbieranie i tworzenie wypowiedzi, upowszechnianie
wiedzy w środowisku naukowym i posługiwanie się językiem obcym,
c)
w zakresie organizacji pracy - planowanie i pracę zespołową,
d)
w zakresie uczenia się - planowanie własnego rozwoju i rozwoju innych osób;
3)
w odniesieniu do kompetencji społecznych charakterystyka efektów uczenia się dla danego
poziomu Polskiej Ramy Kwalifikacji określa:
a)
w zakresie ocen - krytyczne podejście,
b)
w zakresie odpowiedzialności - wypełnianie zobowiązań społecznych i działanie na rzecz
interesu publicznego,
c)
w odniesieniu do roli zawodowej - niezależność i rozwój etosu.
4.
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określi, w drodze rozporządzenia,
charakterystyki poziomów 1-8 drugiego stopnia typowe dla kwalifikacji o charakterze
zawodowym, ujęte w kategoriach wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych,
przy czym:
1)
w odniesieniu do wiedzy charakterystyka efektów uczenia się dla danego poziomu Polskiej
Ramy Kwalifikacji określa:
a)
w zakresie teorii i zasad - metody i rozwiązania, działalność gospodarczą i etykę,
b)
w zakresie zjawisk i procesów - właściwości i uwarunkowania,
c)
w zakresie organizacji prac - metody i technologie, rozwiązania organizacyjne oraz
bezpieczeństwo i higienę pracy,
d)
w zakresie narzędzi i materiałów - działanie i cechy;
2)
w odniesieniu do umiejętności charakterystyka efektów uczenia się dla danego poziomu
Polskiej Ramy Kwalifikacji określa:
a)
w odniesieniu do informacji - dokumentację, obliczenia, analizę, syntezę i prognozowanie,
b)
w zakresie organizacji pracy - planowanie i korygowanie planów, wykonywanie, korygowanie
działań i obieg informacji,
c)
w zakresie narzędzi i materiałów - użytkowanie i dobór,
d)
w zakresie uczenia się i rozwoju zawodowego - rozwój własny i wspieranie rozwoju innych
osób;
3)
w odniesieniu do kompetencji społecznych charakterystyka efektów uczenia się dla danego
poziomu Polskiej Ramy Kwalifikacji określa:
a)
w zakresie przestrzeganie reguł - zasady, instrukcje i prawo,
b)
w zakresie współpracy - komunikowanie się i relacje w środowisku zawodowym,
c)
w zakresie odpowiedzialności - normy etyczne.
5.
W rozporządzeniach, o których mowa w ust. 1-4, uwzględnia się konieczność zapewnienia
spójności z uniwersalnymi charakterystykami poziomów 1-8 pierwszego stopnia oraz aktualny
stan wiedzy i postępu technologicznego w poszczególnych dziedzinach.
Art. 8.
Do kwalifikacji pełnych przypisuje się następujące poziomy Polskiej Ramy Kwalifikacji:
17)W brzmieniu ustalonym przez art. 9 pkt 2 lit. a ustawy, o której mowa w odnośniku
2; weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r.)
świadectwo ukończenia sześcioletniej szkoły podstawowej i świadectwo ukończenia sześcioletniej
ogólnokształcącej szkoły muzycznej I stopnia - potwierdza nadanie kwalifikacji na
poziomie 1 Polskiej Ramy Kwalifikacji;
2)
świadectwo ukończenia ośmioletniej szkoły podstawowej i świadectwo ukończenia gimnazjum
- potwierdza nadanie kwalifikacji na poziomie 2 Polskiej Ramy Kwalifikacji;
2a8)Dodany przez art. 9 pkt 2 lit. b ustawy, o której mowa w odnośniku 2; weszła w życie
z dniem 1 stycznia 2024 r.)
świadectwo ukończenia szkoły muzycznej I stopnia i świadectwo ukończenia ośmioletniej
ogólnokształcącej szkoły muzycznej I stopnia - potwierdza nadanie kwalifikacji na
poziomie 3 Polskiej Ramy Kwalifikacji;
3)
dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe:
a)
po ukończeniu zasadniczej szkoły zawodowej albo po spełnieniu warunków, o których
mowa w art. 10 ust. 3 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty,
b)
po ukończeniu branżowej szkoły I stopnia albo po spełnieniu warunków, o których mowa
w art. 10 ust. 3 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
- oraz po zdaniu egzaminów potwierdzających kwalifikacje w danym zawodzie - potwierdza
nadanie kwalifikacji na poziomie 3 Polskiej Ramy Kwalifikacji, chyba że minister właściwy
do spraw oświaty i wychowania w przepisach w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa
zawodowego określi dla danej kwalifikacji inny poziom Polskiej Ramy Kwalifikacji;
3a)
dyplom zawodowy po ukończeniu branżowej szkoły I stopnia albo po spełnieniu warunków,
o których mowa w art. 10 ust. 3 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, oraz po zdaniu egzaminów zawodowych w danym zawodzie - potwierdza nadanie kwalifikacji
na poziomie 3 Polskiej Ramy Kwalifikacji, chyba że minister właściwy do spraw oświaty
i wychowania w przepisach wydanych na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, albo wyrażając zgodę, o której mowa w art. 45 ust. 8a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, albo w decyzji, o której mowa w art. 178 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, określi dla danej kwalifikacji inny poziom Polskiej Ramy Kwalifikacji;
4)
świadectwo czeladnicze wydawane po ukończeniu zasadniczej szkoły zawodowej lub branżowej
szkoły I stopnia po zdaniu egzaminu czeladniczego w zawodach ujętych w klasyfikacji
zawodów szkolnictwa zawodowego na podstawie wymagań określonych w podstawie programowej
kształcenia w zawodach - potwierdza nadanie kwalifikacji na poziomie 3 Polskiej Ramy
Kwalifikacji, chyba że minister właściwy do spraw oświaty i wychowania w przepisach
w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego określi dla danej kwalifikacji
inny poziom Polskiej Ramy Kwalifikacji;
4a)
świadectwo czeladnicze wydawane po ukończeniu branżowej szkoły I stopnia po zdaniu
egzaminu czeladniczego w zawodach, o których mowa w art. 3 ust. 3b ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle - potwierdza nadanie kwalifikacji na poziomie 3 Polskiej Ramy Kwalifikacji, chyba
że minister właściwy do spraw oświaty i wychowania w przepisach wydanych na podstawie
art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, albo wyrażając zgodę, o której mowa w art. 45 ust. 8a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, albo w decyzji, o której mowa w art. 178 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, określi dla danej kwalifikacji inny poziom Polskiej Ramy Kwalifikacji;
5)
dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe:
a)
po ukończeniu technikum lub szkoły policealnej albo po spełnieniu warunków, o których
mowa w art. 10 ust. 3 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, albo
b)
po ukończeniu branżowej szkoły II stopnia albo po spełnieniu warunków, o których mowa
w art. 10 ust. 3 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
- oraz po zdaniu egzaminów potwierdzających kwalifikacje w danym zawodzie - potwierdza
nadanie kwalifikacji na poziomie 4 Polskiej Ramy Kwalifikacji, chyba że minister właściwy
do spraw oświaty i wychowania w przepisach w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa
zawodowego określi dla danej kwalifikacji inny poziom Polskiej Ramy Kwalifikacji;
5a)
dyplom zawodowy:
a)
po ukończeniu technikum albo po spełnieniu warunków, o których mowa w art. 10 ust. 3 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, albo
b)
po ukończeniu branżowej szkoły II stopnia albo po spełnieniu warunków, o których mowa
w art. 10 ust. 3 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
- oraz po zdaniu egzaminów zawodowych w danym zawodzie - potwierdza nadanie kwalifikacji
na poziomie 4 Polskiej Ramy Kwalifikacji, chyba że minister właściwy do spraw oświaty
i wychowania w przepisach wydanych na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, albo wyrażając zgodę, o której mowa w art. 45 ust. 8a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, albo w decyzji, o której mowa w art. 178 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, określi dla danej kwalifikacji inny poziom Polskiej Ramy Kwalifikacji;
6)
dyplom ukończenia szkoły artystycznej potwierdzający uzyskanie tytułu zawodowego -
potwierdza nadanie kwalifikacji na poziomie 5 Polskiej Ramy Kwalifikacji, chyba że
minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego w przepisach wydanych
na podstawie art. 46a ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe określi dla danej kwalifikacji inny poziom Polskiej Ramy Kwalifikacji;
7)
świadectwo dojrzałości - potwierdza nadanie kwalifikacji na poziomie 4 Polskiej Ramy
Kwalifikacji;
7a)
dyplom zawodowy po ukończeniu szkoły policealnej albo po spełnieniu warunków, o których
mowa w art. 10 ust. 3 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, oraz po zdaniu egzaminów zawodowych w danym zawodzie nauczanym wyłącznie w szkole
policealnej - potwierdza nadanie kwalifikacji na poziomie 5 Polskiej Ramy Kwalifikacji,
chyba że minister właściwy do spraw oświaty i wychowania w przepisach wydanych na
podstawie art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, albo wyrażając zgodę, o której mowa w art. 45 ust. 8a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, albo w decyzji, o której mowa w art. 178 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, określi dla danej kwalifikacji inny poziom Polskiej Ramy Kwalifikacji;
8)
dyplom ukończenia kolegium nauczycielskiego, dyplom ukończenia nauczycielskiego kolegium
języków obcych, dyplom ukończenia kolegium pracowników służb społecznych, świadectwo
dyplomowanego specjalisty i świadectwo dyplomowanego specjalisty technologa - potwierdza
nadanie kwalifikacji na poziomie 5 Polskiej Ramy Kwalifikacji;
9)
dyplom ukończenia studiów pierwszego stopnia - potwierdza nadanie kwalifikacji na
poziomie 6 Polskiej Ramy Kwalifikacji;
10)
dyplom ukończenia studiów drugiego stopnia oraz dyplom ukończenia jednolitych studiów
magisterskich - potwierdza nadanie kwalifikacji na poziomie 7 Polskiej Ramy Kwalifikacji;
11)
dyplom doktorski - potwierdza nadanie kwalifikacji na poziomie 8 Polskiej Ramy Kwalifikacji.
Art. 9.
1.
Poziomy Polskiej Ramy Kwalifikacji przypisuje się do kwalifikacji cząstkowych, jeżeli:
1)
efekty uczenia się wymagane dla danej kwalifikacji zostały opisane w sposób zawierający:
a)
syntetyczną charakterystykę efektów uczenia się,
b)
wyodrębnione zestawy efektów uczenia się,
c9)W brzmieniu ustalonym przez art. 9 pkt 3 lit. a ustawy, o której mowa w odnośniku
2; weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r.)
poszczególne efekty uczenia się pogrupowane w zestawy efektów uczenia się wraz z kryteriami
weryfikacji tych efektów;
2)
dokonano porównania efektów uczenia się wymaganych dla danej kwalifikacji z charakterystykami
poziomów Polskiej Ramy Kwalifikacji pierwszego i drugiego stopnia.
210)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 9 pkt 3 lit. b ustawy, o której mowa w odnośniku
2; weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r..
Warunek, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, nie dotyczy porównania wymaganych efektów uczenia
się z charakterystykami poziomów Polskiej Ramy Kwalifikacji dla kwalifikacji wyodrębnionej
w zawodzie, o której mowa w art. 4 pkt 34 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, oraz kwalifikacji nadawanych po ukończeniu studiów podyplomowych, o których mowa
w art. 160 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Art. 10.
1.
Przypisanie poziomu Polskiej Ramy Kwalifikacji do kwalifikacji uprawnia instytucje
certyfikujące do umieszczania na dokumentach potwierdzających nadanie danej kwalifikacji
znaku graficznego informującego o przypisanym do kwalifikacji poziomie Polskiej Ramy
Kwalifikacji i odpowiadającym mu poziomie europejskich ram kwalifikacji.
2.
Znak graficzny jest umieszczany wyłącznie na dokumentach potwierdzających nadanie
kwalifikacji włączonych do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji.
3.
Znaki graficzne informujące o przypisanym do kwalifikacji poziomie Polskiej Ramy Kwalifikacji
i odpowiadającym mu poziomie europejskich ram kwalifikacji są odrębne dla kwalifikacji
pełnych i dla kwalifikacji cząstkowych.
4.
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określi, w drodze rozporządzenia,
wzory znaków graficznych informujących o przypisanym do kwalifikacji poziomie Polskiej
Ramy Kwalifikacji i odpowiadającym mu poziomie europejskich ram kwalifikacji, uwzględniając
konieczność ich dostosowania do funkcjonujących wzorów druków szkolnych i innych dokumentów
potwierdzających nadanie kwalifikacji.
Art. 11.
1.
Charakterystyki wybranych poziomów Polskiej Ramy Kwalifikacji drugiego stopnia typowe
dla kwalifikacji o charakterze zawodowym, o których mowa w przepisach wydanych na
podstawie art. 7 ust. 4, mogą być rozwijane za pomocą Sektorowych Ram Kwalifikacji
uwzględniających specyfikę danej branży lub sektora.
2.
Minister właściwy, z własnej inicjatywy lub na wniosek sektorowej rady do spraw kompetencji
lub zainteresowanego podmiotu, podejmuje działania w celu włączenia Sektorowych Ram
Kwalifikacji do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, jeżeli wstępna ocena celowości
włączenia Sektorowych Ram Kwalifikacji do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji jest
pozytywna.
3.
Wniosek, o którym mowa w ust. 2, zawiera:
1)
określenie nazwy sektora lub branży;
2)
określenie podstawowych rodzajów działalności, do których odnosi się Sektorowa Rama
Kwalifikacji;
3)
charakterystyki efektów uczenia się dla poziomów Sektorowych Ram Kwalifikacji ujęte
w kategoriach wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych, uwzględniające przepisy
wydane na podstawie art. 7 ust. 4;
4)
ocenę celowości włączenia Sektorowych Ram Kwalifikacji do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji
oraz opinie reprezentantów branży lub sektora w tym zakresie, w szczególności opinie
sektorowych rad do spraw kompetencji, działających w branży lub sektorze, których
dotyczą Sektorowe Ramy Kwalifikacji;
5)
ocenę zgodności Sektorowych Ram Kwalifikacji z Polską Ramą Kwalifikacji, w szczególności
w zakresie spójności Sektorowych Ram Kwalifikacji z charakterystykami odpowiednich
poziomów Polskiej Ramy Kwalifikacji drugiego stopnia typowymi dla kwalifikacji o charakterze
zawodowym, określonymi w przepisach wydanych na podstawie art. 7 ust. 4;
611)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 9 pkt 4 ustawy, o której mowa w odnośniku 2; wszedł
w życie z dniem 1 stycznia 2024 r.)
pozytywną opinię Rady Interesariuszy Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, zwanej dalej
„Radą Interesariuszy”, o celowości włączenia Sektorowych Ram Kwalifikacji do Zintegrowanego
Systemu Kwalifikacji oraz jej zgodności z Polską Ramą Kwalifikacji.
3a.
Wniosek złożony przez sektorową radę do spraw kompetencji działającą w branży lub
sektorze, których dotyczą Sektorowe Ramy Kwalifikacji, nie wymaga opinii reprezentantów
branży lub sektora, o której mowa w ust. 3 pkt 4.
4.
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania na wniosek ministra właściwego włącza
Sektorowe Ramy Kwalifikacji do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji w drodze rozporządzenia.
5.
Rozporządzenie, o którym mowa w ust. 4, określa:
1)
nazwę sektora lub branży,
2)
podstawowe rodzaje działalności, do których wykonywania przygotowują kwalifikacje,
do których odnosi się Sektorowa Rama Kwalifikacji,
3)
charakterystyki efektów uczenia się dla poziomów Sektorowych Ram Kwalifikacji ujęte
w kategoriach wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych
- uwzględniając potrzeby danej branży lub sektora oraz potrzeby rozwoju danej branży
lub sektora.
Rozdział 3
Włączanie kwalifikacji do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji i przegląd kwalifikacji
funkcjonujących w Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji
Art. 1212)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 9 pkt 5 ustawy, o której mowa w odnośniku 2; wszedł
w życie z dniem 1 stycznia 2024 r..
Do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji włącza się kwalifikacje pełne oraz kwalifikacje
wyodrębnione w zawodzie, o których mowa w art. 4 pkt 34 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe.
Art. 13.
1.
Uczelnie, instytuty naukowe Polskiej Akademii Nauk i instytuty badawcze mogą włączyć
do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji kwalifikacje nadawane po ukończeniu studiów
podyplomowych, o których mowa w art. 160 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, jeżeli został przypisany poziom Polskiej Ramy Kwalifikacji do tych kwalifikacji.
2.
Do przypisania poziomu Polskiej Ramy Kwalifikacji do kwalifikacji cząstkowych, o których
mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio art. 21.
3.
Uczelnie, instytuty naukowe Polskiej Akademii Nauk i instytuty badawcze informują
podmiot prowadzący Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji o włączeniu do Zintegrowanego
Systemu Kwalifikacji danej kwalifikacji cząstkowej, o której mowa w ust. 1.
Art. 1413)W brzmieniu ustalonym przez art. 9 pkt 6 ustawy, o której mowa w odnośniku 2; wszedł
w życie z dniem 1 stycznia 2024 r..
Podmiot prowadzący zorganizowaną działalność w obszarze gospodarki, rynku pracy, edukacji
lub szkoleń może wystąpić do ministra właściwego z wnioskiem o włączenie kwalifikacji
wolnorynkowej do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji.
Art. 15.
114)W brzmieniu ustalonym przez art. 9 pkt 7 lit. a ustawy, o której mowa w odnośniku
2; weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r..
Wniosek, o którym mowa w art. 14, zawiera:
1)
dane podmiotu, o którym mowa w art. 14:
a)
nazwę lub firmę albo imię i nazwisko, w przypadku osoby fizycznej,
b)
siedzibę i adres albo adres zamieszkania oraz adres do doręczeń, w przypadku osoby
fizycznej,
c)
numer identyfikacji podatkowej (NIP), numer PESEL lub, w przypadku osoby zagranicznej,
o której mowa w art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców
zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej
(Dz. U. z 2022 r. poz. 470 oraz z 2024 r. poz. 1222), inny numer przypisany do celów identyfikacji podatkowej w kraju siedziby lub zamieszkania,
d)
numer w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS), o ile został nadany,
e)
imiona i nazwiska oraz stanowiska osób uprawnionych do reprezentowania, w przypadku
podmiotu będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną niebędącą osobą prawną,
której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną,
f)
adres elektroniczny osoby składającej wniosek w imieniu podmiotu, o którym mowa w
art. 14;
2)
informacje ogólne o kwalifikacji wolnorynkowej:
a)
nazwę kwalifikacji wolnorynkowej,
b)
informacje obejmujące przykładowe:
-
działania i zadania, które potrafi wykonywać osoba posiadająca daną kwalifikację wolnorynkową,
-
grupy osób, do których dana kwalifikacja wolnorynkowa w szczególności jest kierowana,
-
możliwości wykorzystania kwalifikacji wolnorynkowej i dalszego rozwoju osobistego
lub zawodowego, w tym możliwości ubiegania się o inne kwalifikacje i uprawnienia w
danej dziedzinie zawodowej,
c)
propozycję dotyczącą przypisania poziomu Polskiej Ramy Kwalifikacji do danej kwalifikacji
wolnorynkowej i propozycję odniesienia do poziomu Sektorowych Ram Kwalifikacji, jeżeli
Sektorowe Ramy Kwalifikacji dla danych sektorów lub branż są włączone do Zintegrowanego
Systemu Kwalifikacji,
d)
objętość kwalifikacji wolnorynkowej;
3)
uzasadnienie celowości włączenia kwalifikacji wolnorynkowej do Zintegrowanego Systemu
Kwalifikacji:
a)
zgodność kwalifikacji wolnorynkowej z rozpoznanymi potrzebami społecznymi lub potrzebami
rynku pracy, popartą danymi wynikającymi z analizy potrzeb rynku pracy i grup osób,
do których dana kwalifikacja w szczególności jest kierowana,
b)
podobieństwa i różnice w odniesieniu do kwalifikacji o zbliżonym charakterze, w szczególności
kwalifikacji włączonych do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji,
c)
inne przesłanki potwierdzające zgodność kwalifikacji wolnorynkowej z rozpoznanymi
potrzebami rynku pracy i grup osób, do których dana kwalifikacja wolnorynkowa w szczególności
jest kierowana;
4)
informacje o efektach uczenia się i wymaganiach dotyczących walidacji:
a)
efekty uczenia się wymagane dla danej kwalifikacji wolnorynkowej opisane zgodnie z
art. 9 ust. 1 pkt 1,
b)
ramowe wymagania dotyczące metod przeprowadzania walidacji, osób przeprowadzających
walidację, warunków organizacyjnych i materialnych niezbędnych do prawidłowego i bezpiecznego
przeprowadzania walidacji;
5)
informacje uzupełniające o kwalifikacji wolnorynkowej:
a)
informację o możliwości przygotowania do uzyskania kwalifikacji wolnorynkowej w ramach
obowiązkowych zajęć edukacyjnych, o których mowa w art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe w związku z art. 47 ust. 1 pkt 3 lit. e tej ustawy, lub w ramach kursu umiejętności
zawodowych, o którym mowa w art. 4 pkt 35a tej ustawy, lub możliwości jej wykorzystania
w celu potwierdzania dodatkowych umiejętności zawodowych określonych w przepisach
wydanych na podstawie art. 46 ust. 1 tej ustawy,
b)
w razie potrzeby:
-
warunki, jakie musi spełnić osoba przystępująca do walidacji,
-
inne, poza pozytywnym wynikiem walidacji, warunki uzyskania kwalifikacji wolnorynkowej,
c)
okres ważności certyfikatu kwalifikacji wolnorynkowej i warunki przedłużenia ważności
certyfikatu albo informację, że ważność nadanego certyfikatu jest bezterminowa,
d)
kod Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Edukacji (ISCED),
e)
kod Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD).
2.
Do wniosku dołącza się:
1)
w przypadku podmiotu, który nie prowadzi działalności gospodarczej - dokumenty potwierdzające
spełnienie warunku prowadzenia zorganizowanej działalności w obszarze gospodarki,
rynku pracy, edukacji lub szkoleń, w szczególności statut, uchwałę, umowę, lub oświadczenie
wskazujące obszar, w którym dany podmiot prowadzi działalność;
215)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 9 pkt 7 lit. b ustawy, o której mowa w odnośniku
2; weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r.)
oświadczenie o następującej treści: „Oświadczam, że dane zawarte we wniosku o włączenie
kwalifikacji wolnorynkowej do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji są zgodne z prawdą.”;
3)
dowód wniesienia opłaty, o której mowa w art. 17 ust. 1.
3.
Oświadczenia, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2, uwierzytelnia się przy użyciu mechanizmów
określonych w art. 20a ust. 1 albo 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących
zadania publiczne.
4.
Oświadczenia, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2, składa się pod rygorem odpowiedzialności
karnej za składanie fałszywych oświadczeń.16)Zdanie pierwsze i trzecie ze zmianą wprowadzoną przez art. 9 pkt 7 lit. c ustawy,
o której mowa w odnośniku 2; weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści:
„Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”. Klauzula
ta zastępuje pouczenie o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.16)Zdanie pierwsze i trzecie ze zmianą wprowadzoną przez art. 9 pkt 7 lit. c ustawy,
o której mowa w odnośniku 2; weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r.
Art. 15a17)Dodany przez art. 9 pkt 8 ustawy, o której mowa w odnośniku 2; wszedł w życie z dniem
1 stycznia 2024 r..
Organizacja o zasięgu ogólnokrajowym prowadząca działalność statutową w obszarze danej
branży lub danego sektora, działająca odpowiednio na podstawie ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców
(Dz. U. z 2022 r. poz. 97), ustawy z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych
(Dz. U. z 2019 r. poz. 579), ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach
(Dz. U. z 2020 r. poz. 2261), ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie
(Dz. U. z 2023 r. poz. 2048 oraz z 2024 r. poz. 1166) lub ustawy regulującej funkcjonowanie samorządu zawodowego, w tym
samorządu zawodu zaufania publicznego oraz samorządu zawodu służby publicznej, lub
sektorowa rada do spraw kompetencji działająca na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości może wystąpić do ministra właściwego z wnioskiem o włączenie kwalifikacji sektorowej
do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, z tym że w przypadku stowarzyszenia działającego
na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach z wnioskiem tym może wystąpić stowarzyszenie wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego.
Art. 15b17)Dodany przez art. 9 pkt 8 ustawy, o której mowa w odnośniku 2; wszedł w życie z dniem
1 stycznia 2024 r..
1.
Wniosek, o którym mowa w art. 15a, zawiera:
1)
dane podmiotu, o którym mowa w art. 15a:
a)
nazwę,
b)
siedzibę i adres,
c)
numer w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS),
d)
imiona i nazwiska oraz stanowiska osób uprawnionych do reprezentowania, w przypadku
podmiotu będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną niebędącą osobą prawną,
której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną,
e)
adres elektroniczny osoby składającej wniosek w imieniu podmiotu, o którym mowa w
art. 15a;
2)
informacje ogólne o kwalifikacji sektorowej:
a)
nazwę kwalifikacji sektorowej,
b)
informacje obejmujące przykładowe:
-
działania i zadania, które potrafi wykonywać osoba posiadająca daną kwalifikację sektorową,
-
grupy osób, do których dana kwalifikacja sektorowa w szczególności jest kierowana,
-
możliwości wykorzystania kwalifikacji sektorowej i dalszego rozwoju osobistego lub
zawodowego w danej branży lub sektorze, w tym możliwości ubiegania się o inne kwalifikacje
i uprawnienia,
c)
propozycję dotyczącą przypisania poziomu Polskiej Ramy Kwalifikacji do danej kwalifikacji
sektorowej i propozycję odniesienia do poziomu Sektorowych Ram Kwalifikacji, jeżeli
Sektorowe Ramy Kwalifikacji dla danych sektorów lub branż są włączone do Zintegrowanego
Systemu Kwalifikacji,
d)
objętość kwalifikacji sektorowej;
3)
uzasadnienie celowości włączenia kwalifikacji sektorowej do Zintegrowanego Systemu
Kwalifikacji:
a)
zgodność kwalifikacji sektorowej z rozpoznanymi potrzebami danej branży lub sektora,
b)
podobieństwa i różnice w odniesieniu do kwalifikacji o zbliżonym charakterze, w szczególności
kwalifikacji włączonych do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji,
c)
inne przesłanki potwierdzające zgodność kwalifikacji sektorowej z rozpoznanymi potrzebami
danej branży lub sektora;
4)
informacje o efektach uczenia się i wymaganiach dotyczących walidacji:
a)
efekty uczenia się wymagane dla danej kwalifikacji sektorowej opisane zgodnie z art.
9 ust. 1 pkt 1,
b)
ramowe wymagania dotyczące metod przeprowadzania walidacji, osób przeprowadzających
walidację, warunków organizacyjnych i materialnych niezbędnych do prawidłowego i bezpiecznego
przeprowadzania walidacji;
5)
informacje uzupełniające o kwalifikacji sektorowej:
a)
informację o możliwości przygotowania do uzyskania kwalifikacji sektorowej w ramach
obowiązkowych zajęć edukacyjnych, o których mowa w art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe w związku z art. 47 ust. 1 pkt 3 lit. e tej ustawy, lub w ramach kursu umiejętności
zawodowych, o którym mowa w art. 4 pkt 35a tej ustawy, lub możliwości jej wykorzystania
w celu potwierdzania dodatkowych umiejętności zawodowych określonych w przepisach
wydanych na podstawie art. 46 ust. 1 tej ustawy,
b)
w razie potrzeby:
-
warunki, jakie musi spełnić osoba przystępująca do walidacji,
-
inne, poza pozytywnym wynikiem walidacji, warunki uzyskania kwalifikacji sektorowej,
c)
okres ważności certyfikatu kwalifikacji sektorowej i warunki przedłużenia ważności
certyfikatu albo informację, że ważność certyfikatu jest bezterminowa,
d)
kod Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Edukacji (ISCED),
e)
kod Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD).
2.
Do wniosku, o którym mowa w art. 15a, dołącza się:
1)
poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię statutu podmiotu, o którym mowa w art.
15a, potwierdzającego prowadzenie przez ten podmiot działalności statutowej w obszarze
danej branży lub danego sektora oraz ogólnokrajowy zasięg tej działalności;
2)
oświadczenie o następującej treści: „Oświadczam, że dane zawarte we wniosku o włączenie
kwalifikacji sektorowej do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji są zgodne z prawdą.”;
3)
dowód wniesienia opłaty, o której mowa w art. 17 ust. 1.
3.
Oświadczenie, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, uwierzytelnia się przy użyciu mechanizmów
określonych w art. 20a ust. 1 albo 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących
zadania publiczne.
4.
Oświadczenie, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, składa się pod rygorem odpowiedzialności
karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Składający oświadczenie jest obowiązany
do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności
karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”. Klauzula ta zastępuje pouczenie o odpowiedzialności
karnej za składanie fałszywych oświadczeń.
Art. 16.
118)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 9 pkt 9 ustawy, o której mowa w odnośniku 2; wszedł
w życie z dniem 1 stycznia 2024 r..
Wniosek, o którym mowa w art. 14 i art …
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.