Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 maja 2003 r. w sprawi

W skrócie

Niniejsza uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej przyjmuje "Politykę Ekologiczną Państwa na lata 2003-2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007-2010". Jest to dokument strategiczny, który określa cele i zadania w zakresie ochrony środowiska w Polsce.

Co reguluje

Włączenie aspektów ekologicznych do polityk sektorowych.
Aktywizację rynku do działań na rzecz środowiska.
Ochronę dziedzictwa przyrodniczego i racjonalne użytkowanie zasobów przyrody.
Zrównoważone wykorzystanie surowców, materiałów, wody i energii.

Kogo dotyczy

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej.
Podmioty odpowiedzialne za realizację "Polityki Ekologicznej Państwa".

Kluczowe punkty

Polityka ekologiczna jest przygotowywana i aktualizowana co 4 lata.
Obowiązek jej przygotowania wynika z ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (art. 13-16).
Dokument obejmuje cele i zadania na lata 2003-2006, z perspektywą na lata 2007-2010.
Wśród celów są m.in. ochrona przyrody i krajobrazu, ochrona gleb, ochrona zasobów kopalin i wód podziemnych, oraz przeciwdziałanie zmianom klimatu.

Tekst ustawy

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZ¢DOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 18 czerwca 2003 r. Nr 33 TREÂå: Poz.: UCHWA¸A SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 433 — z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie przyj´cia „Polityki Ekologicznej Paƒstwa na lata 2003—2006 z uwzgl´dnieniem perspektywy na lata 2007—2010” . . . . . . 1789 POSTANOWIENIE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 434 — z dnia 16 czerwca 2003 r. o przed∏u˝eniu okresu u˝ycia Polskiego Kontyngentu Wojskowego w Si∏ach Stabilizujàcych w Republice BoÊni i Hercegowiny . . . . . . . 1840 433 UCHWA¸A SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie przyj´cia „Polityki Ekologicznej Paƒstwa na lata 2003—2006 z uwzgl´dnieniem perspektywy na lata 2007—2010” Sejm Rzeczypospolitej Polskiej przyjmuje „Polityk´ Ekologicznà Paƒstwa na lata 2003—2006 z uwzgl´dnie- niem perspektywy na lata 2007—2010” stanowiàcà za∏àcznik do uchwa∏y. Marsza∏ek Sejmu: M. Borowski Monitor Polski Nr 33 — 1790 — Poz. 433 Za∏àcznik do uchwa∏y Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 maja 2003 r. (poz. 433) POLITYKA EKOLOGICZNA PA¡STWA NA LATA 2003—2006 Z UWZGL¢DNIENIEM PERSPEKTYWY NA LATA 2007—2010 SPIS TREÂCI WPROWADZENIE ............................................................................................................................................... Rozdzia∏

CELE I ZADANIA O CHARAKTERZE SYSTEMOWYM .................................................................. 1.
W∏àczenie aspektów ekologicznych do polityk sektorowych ................................................. 1.
Aktywizacja rynku do dzia∏aƒ na rzecz Êrodowiska................................................................. A. Partnerstwo z biznesem........................................................................................................ B. Kszta∏towanie postaw konsumentów .................................................................................. C. Ograniczanie subsydiów szkodliwych dla Êrodowiska....................................................... D. Ekologizacja sektora finansowego....................................................................................... E. Zarzàdzanie Êrodowiskowe................................................................................................... F. OdpowiedzialnoÊç za skutki Êrodowiskowe realizowanych przedsi´wzi´ç ....................... 1.
Mechanizmy ekonomiczne i systemy finansowania............................................................... 1.
Wzmocnienie instytucjonalne................................................................................................... 1.
Udzia∏ spo∏eczeƒstwa. Edukacja ekologiczna, dost´p do informacji i poszerzanie dialogu spo∏ecznego ............................................................................................................................... 1.
Ekologizacja planowania przestrzennego i u˝ytkowania terenu............................................ 1.
Rozwój badaƒ i post´p techniczny. Stymulowanie innowacji ............................................... 1.
Wspó∏praca mi´dzynarodowa .................................................................................................. Strona 1792 1792 1792 1793 1795 1796 1797 1798 1798 1799 1800 1801 1802 1803 1804 1805 Rozdzia∏
OCHRONA DZIEDZICTWA PRZYRODNICZEGO I RACJONALNE U˚YTKOWANIE ZASOBÓW PRZYRODY....................................................................................................................................... 2.
Podstawowe za∏o˝enia .............................................................................................................. 2.
Ochrona przyrody i krajobrazu ................................................................................................. A. Stan wyjÊciowy...................................................................................................................... B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. ......................................................................................... C. Zadania na lata 2003—2006.................................................................................................. 2.
Ochrona i zrównowa˝ony rozwój lasów .................................................................................. A. Stan wyjÊciowy...................................................................................................................... B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. ......................................................................................... C. Zadania na lata 2003—2006.................................................................................................. 2.
Ochrona gleb.............................................................................................................................. A. Stan wyjÊciowy...................................................................................................................... B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. ......................................................................................... C. Zadania na lata 2003—2006.................................................................................................. 2.
Ochrona zasobów kopalin i wód podziemnych....................................................................... A. Stan wyjÊciowy...................................................................................................................... B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. ......................................................................................... C. Zadania na lata 2003—2006.................................................................................................. 2.
Biotechnologie i organizmy zmodyfikowane genetycznie ..................................................... A. Stan wyjÊciowy...................................................................................................................... B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. ......................................................................................... C. Zadania na lata 2003—2006.................................................................................................. 1806 1806 1806 1806 1806 1807 1807 1807 1808 1808 1809 1809 1809 1809 1810 1810 1810 1811 1811 1811 1812 1812 Rozdzia∏
ZRÓWNOWA˚ONE WYKORZYSTANIE SUROWCÓW, MATERIA¸ÓW, WODY I ENERGII ......... 3.
Materia∏och∏onnoÊç, wodoch∏onnoÊç, energoch∏onnoÊç i odpadowoÊç gospodarki.......... A. Stan wyjÊciowy...................................................................................................................... B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. ......................................................................................... C. Zadania na lata 2003—2006.................................................................................................. 1812 1812 1812 1812 1813 Monitor Polski Nr 33 — 1791 — Poz. 433 3.
Wykorzystanie energii odnawialnej ......................................................................................... A. Stan wyjÊciowy...................................................................................................................... B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. ......................................................................................... C. Zadania na lata 2003—2006.................................................................................................. 3.
Kszta∏towanie stosunków wodnych i ochrona przed powodzià ............................................ A. Stan wyjÊciowy...................................................................................................................... B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. ......................................................................................... C. Zadania na lata 2003—2006.................................................................................................. 1813 1813 1814 1814 1815 1815 1815 1815 Rozdzia∏
ÂRODOWISKO I ZDROWIE. DALSZA POPRAWA JAKOÂCI ÂRODOWISKA I BEZPIECZE¡STWA EKOLOGICZNEGO ....................................................................................... 4.
Podstawowe za∏o˝enia dotyczàce relacji „Êrodowisko — zdrowie”. Stan wyjÊciowy oraz g∏ówne cele i kierunki dzia∏aƒ................................................................................................... 4.
JakoÊç wód................................................................................................................................. A. Stan wyjÊciowy...................................................................................................................... B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. ......................................................................................... C. Zadania na lata 2003—2006.................................................................................................. 4.
Zanieczyszczenie powietrza ...................................................................................................... A. Stan wyjÊciowy...................................................................................................................... B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. ......................................................................................... C. Zadania na lata 2003—2006.................................................................................................. 4.
Gospodarowanie odpadami ..................................................................................................... A. Stan wyjÊciowy...................................................................................................................... B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. ......................................................................................... C. Zadania na lata 2003—2006.................................................................................................. 4.
Chemikalia w Êrodowisku ......................................................................................................... A. Stan wyjÊciowy...................................................................................................................... B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. ......................................................................................... C. Zadania na lata 2003—2006.................................................................................................. 4.
Powa˝ne awarie przemys∏owe ................................................................................................. A. Stan wyjÊciowy...................................................................................................................... B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. ......................................................................................... C. Zadania na lata 2003—2006.................................................................................................. 4.
Oddzia∏ywanie ha∏asu ............................................................................................................... A. Stan wyjÊciowy...................................................................................................................... B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. ......................................................................................... C. Zadania na lata 2003—2006.................................................................................................. 4.
Oddzia∏ywanie pól elektromagnetycznych .............................................................................. A. Stan wyjÊciowy...................................................................................................................... B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. ......................................................................................... C. Zadania na lata 2003—2006.................................................................................................. 1816 1818 1818 1819 1821 1821 1821 1822 1823 1825 1825 1825 1826 1826 1826 1828 1828 1828 1828 1829 1829 1829 1829 1830 1831 1832 1832 1833 1833 Rozdzia∏
PRZECIWDZIA¸ANIE ZMIANOM KLIMATU................................................................................... 5.
Stan wyjÊciowy .......................................................................................................................... 5.
Kierunki dzia∏aƒ oraz cele Êredniookresowe do 2010 r. ......................................................... 5.
Zadania na lata 2003—2006 ...................................................................................................... 1833 1833 1834 1834 Rozdzia∏
OCENA REALIZACJI POLITYKI EKOLOGICZNEJ .......................................................................... 6.
Monitoring i obieg informacji o stanie Êrodowiska ................................................................ 6.
Wskaêniki skutecznoÊci polityki, oceny i raporty..................................................................... 1835 1835 1836 Rozdzia∏
NAK¸ADY NA REALIZACJ¢ POLITYKI EKOLOGICZNEJ PA¡STWA W LATACH 2003—2006 I PERSPEKTYWICZNIE DO 2010 r. ................................................................................................. 1837 1816 Monitor Polski Nr 33 — 1792 — Poz. 433 WPROWADZENIE „Polityka ekologiczna paƒstwa na lata 2003—2006 z uwzgl´dnieniem perspektywy na lata 2007—2010” zosta∏a sporzàdzona jako realizacja ustaleƒ ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. — Prawo ochrony Êrodowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 i Nr 115, poz. 1229, z 2002 r. Nr 74, poz. 676, Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz. 1271 i Nr 233, poz. 1957 oraz z 2003 r. Nr 46, poz. 392 i Nr 80, poz. 717 i 721), która w art. 13—16 wprowadza obowiàzek przygotowywania i aktualizowania co 4 lata polityki ekologicznej paƒstwa. Zapisy ustawy porzàdkujà dotychczasowà praktyk´ okresowego sporzàdzania dokumentów programowych o nazwie „Polityka ekologiczna paƒstwa” dla ró˝nych horyzontów czasowych lub nawet bez jednoznacznego okreÊlania okresu ich obowiàzywania, istniejàcà od 1990 r. Wówczas to, po zmianach ustrojowych w Polsce, powsta∏ pierwszy dokument o tej nazwie, przyj´ty przez Rad´ Ministrów, a nast´pnie w 1991 r. zaakceptowany przez Sejm i Senat RP. W 2000 r., a wi´c po up∏ywie 10 lat od chwili przyj´cia pierwszej polityki ekologicznej, zosta∏a sporzàdzona „II Polityka ekologiczna paƒstwa”, która w 2001 r. równie˝ zosta∏a zaakceptowana przez Parlament. Ustala ona cele ekologiczne do 2010 i 2025 r. Opracowany w 2002 r. „Program wykonawczy do II Polityki ekologicznej paƒstwa, na lata 2002—2010” jest dokumentem o charakterze operacyjnym, tj. wskazujàcym wykonawców i terminy realizacji konkretnych zadaƒ lub pakietów zadaƒ, przewidzianych do realizacji, zgodnie z politykà ekologicznà naszego paƒstwa w latach 2002—2010, a tak˝e szacujàcym niezb´dne nak∏ady i êród∏a ich finansowania. Niniejszà polityk´ ekologicznà, obejmujàcà lata 2003—2006 oraz 2007—2010, nale˝y traktowaç jako aktualizacj´ i uszczegó∏owienie d∏ugookresowej „II Polityki ekologicznej paƒstwa”, przede wszystkim w nawiàzaniu do priorytetowych kierunków dzia∏ania okreÊlonych w przyj´tym ostatnio VI Programie dzia∏aƒ Unii Europejskiej w dziedzinie Êrodowiska. Dostosowana do wymagaƒ nowej ustawy „Polityka ekologiczna paƒstwa na lata 2003—2006 z uwzgl´dnieniem perspektywy na lata 2007—2010” wpisuje si´ równie˝ w funkcjonujàcà w tej dziedzinie praktyk´ Unii Europejskiej, w której Êredniookresowe programy dzia∏aƒ Wspólnoty na rzecz Êrodowiska sà sporzàdzane od wielu lat. Aktualny, wspomniany ju˝ szósty program takich dzia∏aƒ obowiàzuje w∏aÊnie do 2010 r. Jest to tym bardziej warte podkreÊlenia, ˝e znacznà cz´Êç obj´tych „Politykà...” dzia∏aƒ, w szczególnoÊci dzia∏ania zaplanowane na lata 2004—2006, Polska b´dzie realizowaç ju˝ jako cz∏onek Unii, jeÊli tylko spe∏nià si´ aktualne za∏o˝enia i przewidywania co do ostatecznej daty naszego cz∏onkostwa. Wreszcie „Polityka ekologiczna paƒstwa na lata 2003—2006 z uwzgl´dnieniem perspektywy na lata 2007—2010” zosta∏a przygotowana i b´dzie realizowana (zgodnie z obecnymi za∏o˝eniami przynajmniej w roku 2003) równolegle z niezakoƒczonymi jeszcze negocjacjami Polski z Unià Europejskà w sprawie cz∏onkostwa, sporzàdzonym i wielokrotnie aktualizowanym „Narodowym programem przygotowania do cz∏onkostwa”, a zw∏aszcza przyj´tym w wyniku dotych- czasowych, tymczasowo zakoƒczonych negocjacji z Unià, podsumowujàcym dokumentem zawierajàcym koƒcowe ustalenia i przyj´te przez Polsk´ zobowiàzania (CONF-PL 95/01). Praktyczna realizacja „Polityki...” b´dzie tak˝e musia∏a uwzgl´dniaç, opracowywane i weryfikowane jako dokumenty pomocnicze dla potrzeb procesu negocjacji, plany implementacyjne dla poszczególnych, unijnych aktów prawnych w dziedzinie Êrodowiska. Wszystkie wymienione dokumenty „Polityka ekologiczna paƒstwa na lata 2003—2006 z uwzgl´dnieniem perspektywy na lata 2007—2010” bierze pod uwag´ i w wielu miejscach si´ do nich odwo∏uje. Ustawa — Prawo ochrony Êrodowiska w swoim art. 13 stwierdza, ˝e polityka ekologiczna paƒstwa ma na celu stworzenie warunków niezb´dnych do realizacji ochrony Êrodowiska. We wspó∏czesnym Êwiecie oznacza to przede wszystkim, ˝e polityka ta powinna byç elementem równowa˝enia rozwoju kraju i harmonizowania z celami ochrony Êrodowiska celów gospodarczych i spo∏ecznych. Oznacza to tak˝e, ˝e realizacja polityki ekologicznej paƒstwa w coraz wi´kszym stopniu powinna dokonywaç si´ poprzez zmiany modelu produkcji i konsumpcji, zmniejszanie materia∏och∏onnoÊci, wodoch∏onnoÊci i energoch∏onnoÊci gospodarki oraz stosowanie najlepszych dost´pnych technik i dobrych praktyk gospodarowania, a dopiero w dalszej kolejnoÊci poprzez typowo ochronne, tradycyjne dzia∏ania takie jak oczyszczanie gazów odlotowych i Êcieków, unieszkodliwianie odpadów itp. Na koniec oznacza to równie˝, ˝e aspekty ekologiczne powinny byç obligatoryjnie w∏àczane do polityk sektorowych we wszystkich dziedzinach gospodarowania, a tak˝e do strategii i programów rozwoju na szczeblu regionalnym i lokalnym. Rozdzia∏ 1 CELE I ZADANIA O CHARAKTERZE SYSTEMOWYM 1.
W∏àczenie aspektów ekologicznych do polityk sektorowych Podstawowym warunkiem skutecznej realizacji polityki ekologicznej paƒstwa jest respektowanie zasady zrównowa˝onego rozwoju w strategiach i politykach w poszczególnych dziedzinach gospodarowania, tj. uwzgl´dnianie przy sporzàdzaniu tych strategii, polityk oraz ich programów wykonawczych, na równi z celami gospodarczymi i spo∏ecznymi w∏aÊciwymi dla danego sektora, równie˝ celów ekologicznych. Dotyczy to energetyki, przemys∏u, transportu, gospodarki komunalnej i budownictwa, rolnictwa, leÊnictwa, turystyki i innych dziedzin dzia∏alnoÊci, które wywierajà presj´ na Êrodowisko w formie bezpoÊredniego lub poÊredniego korzystania z jego zasobów oraz generowania zanieczyszczeƒ i/lub szkodliwych oddzia∏ywaƒ fizycznych. Instrumentem wspierajàcym lub wymuszajàcym ekologizacj´ polityk sektorowych b´dà strategiczne oceny ich oddzia∏ywania na Êrodowisko, wykonywane przede wszystkim dla polityk i programów wymaganych ustawowo. Monitor Polski Nr 33 — 1793 — WÊród metod realizacji celów polityki ekologicznej paƒstwa w ramach polityk sektorowych priorytet b´dzie mia∏o stosowanie tzw. dobrych praktyk gospodarowania i systemów zarzàdzania Êrodowiskowego, które pozwalajà kojarzyç efekty gospodarcze z efektami ekologicznymi. Szczegó∏owe wskazówki w tym Poz. 433 wzgl´dzie sà zawarte w „Wytycznych dotyczàcych zasad i zakresu uwzgl´dniania zagadnieƒ ochrony Êrodowiska w programach sektorowych”, przygotowanych przez Ministerstwo Ârodowiska, jako za∏àcznik do dokumentu pt. „Program wykonawczy do II Polityki ekologicznej paƒstwa na lata 2002—2010”. Dzia∏ania: — upowszechnienie sporzàdzonych przez Ministerstwo Ârodowiska „Wytycznych dotyczàcych zasad i zakresu uwzgl´dniania zagadnieƒ ochrony Êrodowiska w programach sektorowych” w formie wydawnictwa i/lub poprzez Internet; — wprowadzenie do wszystkich strategii i polityk sektorowych rozdzia∏u „Ochrona Êrodowiska”; — wykorzystanie przez Ministerstwo Ârodowiska „Wytycznych”, o których mowa wy˝ej, w procesie opiniowania strategii i polityk sektorowych w ramach uzgodnieƒ mi´dzyresortowych; — obj´cie strategii i polityk sektorowych strategicznymi ocenami oddzia∏ywania na Êrodowisko zgodnie z wymaganiami ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska. 1.
Aktywizacja rynku do dzia∏aƒ na rzecz Êrodowiska Zgodnie z II Politykà ekologicznà paƒstwa jednym z podstawowych rozwiàzaƒ s∏u˝àcych ochronie Êrodowiska ma byç wykorzystanie do tego celu mechanizmów gry rynkowej. Wynika to przede wszystkim z przyj´cia przez Polsk´ rynkowego modelu rozwoju gospodarczego, a tak˝e z podstawowej zasady wolnego rynku, funkcjonujàcej w Unii Europejskiej, do której Polska kandyduje. Dzi´ki aktywizacji rynku do dzia∏aƒ na rzecz Êrodowiska zamierza si´ uzyskaç: — równoprawne warunki w dost´pie do ograniczonych zasobów oraz do mo˝liwoÊci odprowadzania zanieczyszczeƒ przez wszystkie podmioty gospodarcze; — zachowanie i tworzenie miejsc pracy w dziedzinach mniej obcià˝ajàcych Êrodowisko (tzw. zielone miejsca pracy); — rozwój produkcji towarów i us∏ug, które mniej obcià˝ajà Êrodowisko, a przez to prowadzà do bardziej zrównowa˝onej konsumpcji; — ekonomizacj´ ochrony Êrodowiska; — rozwój produkcji urzàdzeƒ s∏u˝àcych ochronie Êrodowiska; — rozwój potencja∏u doradczego s∏u˝àcego zrównowa˝onemu rozwojowi; — wzmocnienie i poszerzenie oferty eksportowej polskich podmiotów gospodarczych zajmujàcych si´ ochronà Êrodowiska, zw∏aszcza w eksporcie na rynki krajów Europy Ârodkowej i Wschodniej oraz krajów rozwijajàcych si´. Uzyskanie tych efektów wymaga podejmowania przez Rzàd dzia∏aƒ bezpoÊrednich i poÊrednich, polegajàcych na tworzeniu warunków do zmiany zachowaƒ przez samorzàdy regionalne i lokalne, podmioty gospodarcze oraz gospodarstwa domowe. Dzia∏ania:
Preferowanie przy zakupach towarów oraz us∏ug przez administracj´ rzàdowà i samorzàdowà tych produktów, które majà proekologiczny charakter: — w 2003 r. Rzàd opracuje list´ towarów i us∏ug, które ze wzgl´du na mo˝liwoÊci stosowania rozwiàzaƒ proekologicznych powinny byç preferowane przy zakupach prowadzonych przez wszelkie agendy rzàdowe i samorzàdowe. Lista taka b´dzie corocznie weryfikowana; — w 2003 r. Rzàd dokona konfrontacji potrzeb w omawianym zakresie z ocenà rynkowych mo˝liwoÊci ich zaspokojenia i podejmie starania wzmocnienia tego sektora rynku; — poczàwszy od 2004 r. udzia∏ zakupów towarów i us∏ug o charakterze proekologicznym b´dzie wzrasta∏ corocznie o 10%, tak aby w 2008 r. osiàgnàç poziom 50%.
Zawarcie w ka˝dym przetargu organizowanym przez administracj´ rzàdowà i samorzàdowà wymogów ekologicznych: — w 2003 r. Rzàd opracuje kryteria i zasady tzw. zielonych przetargów oznaczajàce, ˝e we wszystkich wypadkach, gdy og∏asza si´ przetarg publiczny lub dokonywane jest zamówienie z zaanga˝owaniem Êrodków publicznych, jednym z kryteriów oceny b´dà kryteria ekologiczne; Monitor Polski Nr 33 — 1794 — Poz. 433 — wprowadzanie tych kryteriów i zasad odbywaç b´dzie si´ stopniowo, poczàwszy od 2004 r., tak aby w 2006 r. obowiàzywa∏y one w pe∏ni. Rok 2004 by∏by poÊwi´cony na rozwiàzania pilota˝owe, rok 2005 to dobrowolne ich wprowadzanie przez agendy rzàdowe i samorzàdowe.
Kszta∏towanie równoprawnych warunków konkurencji przez pe∏ne stosowanie zasady „zanieczyszczajàcy p∏aci”, wraz z uwzgl´dnianiem kosztów zewn´trznych: — w 2003 r. Rzàd opracuje program pe∏nego wdro˝enia zasady „zanieczyszczajàcy p∏aci”, tak aby poszczególne podmioty gospodarcze, instytucje i gospodarstwa domowe by∏y równoprawnie obj´te tà zasadà. Program ten zawieraç b´dzie harmonogram wdra˝ania, jednak z zastrze˝eniem, ˝e poszczególne sektory czy grupy obj´te rozszerzeniem zasady „zanieczyszczajàcy p∏aci” b´dà o tym informowane co najmniej z rocznym wyprzedzeniem. Realizacja ca∏ego programu nie powinna skoƒczyç si´ póêniej ni˝ do 2007 r.; — w 2003 r. Rzàd powo∏a zespó∏ mi´dzyresortowy do opracowania zakresu i zasad naliczania kosztów zewn´trznych we wszystkich wa˝niejszych dziedzinach, a przede wszystkim w transporcie, energetyce, górnictwie i przemyÊle przetwórczym, wraz z harmonogramem wdra˝ania uwzgl´dniania tych kosztów (np. w postaci podatków produktowych czy te˝ depozytów) oraz podda go w 2004 r. konsultacji spo∏ecznej. Prace zespo∏u powinny nawiàzywaç do prac prowadzonych w Unii Europejskiej, a harmonogram ich wprowadzania powinien byç uzale˝niony od harmonogramu wdra˝ania tego typu rozwiàzaƒ przez Uni´.
Wspieranie powstawania i zachowania tzw. zielonych miejsc pracy, w szczególnoÊci w: rolnictwie ekologicznym, agro- i ekoturystyce, leÊnictwie i ochronie przyrody, odnawialnych êród∏ach energii, uzdrowiskach, transporcie publicznym, dzia∏aniach na rzecz oszcz´dzania zasobów (zw∏aszcza energii i wody), odzysku produktów lub ich cz´Êci oraz odzysku opakowaƒ i wykorzystania odpadów jako surowców wtórnych: — w 2003 r. Rzàd przygotuje ramowy program wspierania zielonych miejsc pracy jako element programu walki z bezrobociem. Program ten zawieraç b´dzie mechanizm finansowego i eksperckiego wspierania w∏adz samorzàdowych i prywatnych przedsi´biorców w tworzeniu miejsc pracy uznanych za zielone. Do wspierania tego programu w∏àczone b´dà êród∏a finansowe wspierajàce tworzenie miejsc pracy, fundusze ekologiczne, Êrodki Ekofunduszu oraz Êrodki Unii Europejskiej i kredyty Banku Âwiatowego oraz Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju. Podstawà uzyskania wsparcia b´dzie przedstawienie przez w∏adze samorzàdowe (wojewódzkie, powiatowe, gminne — pojedynczo lub w stowarzyszeniu) konkretnego programu tworzenia zielonych miejsc pracy. Rzàd b´dzie popiera∏ partnerstwo prywatno-publiczne w dzia∏aniach na rzecz tworzenia zielonego rynku pracy; — po zakoƒczeniu prac nad zakresem i zasadami naliczania kosztów zewn´trznych mi´dzyresortowy zespó∏ zostanie w 2004 r. przekszta∏cony w zespó∏ do prac nad ekologicznà reformà podatkowà. Jego zadaniem b´dzie przygotowanie, w nawiàzaniu do prac prowadzonych w Unii Europejskiej, koncepcji ekologicznej reformy podatkowej w Polsce wraz z ogólnym harmonogramem jej wdra˝ania. Istotà tej koncepcji b´dzie zaproponowanie wzrostu opodatkowania zasobów, zw∏aszcza nieodnawialnych, przy obni˝eniu podatków zwiàzanych z zatrudnieniem, wraz z zachowaniem neutralnoÊci bud˝etowej. W 2005 r. koncepcja ta zostanie poddana szerokiej konsultacji spo∏ecznej. Wdro˝enie koncepcji mo˝e nastàpiç jedynie z równoleg∏ym jej wdra˝aniem w paƒstwach Unii; — Rzàd nadal b´dzie podtrzymywa∏ i w miar´ mo˝liwoÊci rozszerza∏ indywidualne rozwiàzania s∏u˝àce generowaniu lub zachowaniu zielonych miejsc pracy. Dotyczy to w szczególnoÊci: obowiàzkowego zakupu energii ze êróde∏ odnawialnych, wspierania przechodzenia z rolnictwa tradycyjnego na rolnictwo ekologiczne czy te˝ wspierania dzia∏aƒ termomodernizacyjnych. W miar´ mo˝liwoÊci dzia∏ania te b´dà rozszerzane, w szczególnoÊci poprzez wprowadzenie certyfikatów na tzw. „zielonà” energi´ w celu dostosowywania si´ do skali rozwoju energetyki odnawialnej przyj´tej w Unii Europejskiej, pomoc paƒstwa w rozwoju aglomeracyjnego transportu publicznego, czy te˝ tworzenie rynku na wszelkiego rodzaju oszcz´dzanie. Wsparcie to b´dzie realizowane stopniowo w taki sposób, aby w okresie poczàtkowym obni˝yç ryzyko dzia∏ania dla chcàcych podejmowaç aktywnoÊç w tym zakresie.
Stymulowanie rozwoju przemys∏u urzàdzeƒ ochrony Êrodowiska, zw∏aszcza urzàdzeƒ wykorzystywanych w ochronie wód i powietrza oraz zagospodarowaniu odpadów: — poprzez ustaw´ — Prawo ochrony Êrodowiska i akty wykonawcze nawiàzujàce do prawodawstwa Unii Europejskiej, a tak˝e coraz sprawniejszà realizacj´ prawa, Rzàd stworzy∏ i b´dzie nadal tworzy∏ rynek na urzàdzenia ochrony Êrodowiska. W szczególnoÊci b´dzie to wa˝ne dla tych zagadnieƒ, które w wyniku negocjacji z Unià uzyska∏y okresy przejÊciowe. Rzàd w miar´ mo˝liwoÊci b´dzie stara∏ si´ promowaç rodzime firmy doradcze, wykonawcze i eksploatacyjne; — w 2003 r. Rzàd opracuje program wspierania polskiego eksportu w zakresie ochrony Êrodowiska (doradztwo, urzàdzenia, wykonawstwo), zw∏aszcza do krajów Europy Ârodkowej i Wschodniej oraz kra- Monitor Polski Nr 33 — 1795 — Poz. 433 jów rozwijajàcych si´. Program ten b´dzie zawieraç dzia∏ania zwiàzane z promocjà oraz wspieraniem finansowym, zw∏aszcza poprzez udzielanie gwarancji kredytowych oraz w miar´ mo˝liwoÊci wspieranie tanim kredytem eksportowym lub ulgami podatkowymi. Wdra˝anie tego programu powinno rozpoczàç si´ w 2004 r.
Wprowadzenie handlu pozwoleniami na emisj´ zanieczyszczeƒ do powietrza, zw∏aszcza w zakresie CO2 , SO2 i NOx : — w 2003 r. Rzàd opracuje koncepcj´ handlu pozwoleniami na emisj´ zanieczyszczeƒ do powietrza, przede wszystkim w zakresie CO2, SO2 i NOx; — w 2004 r. zostanie wdro˝ony system pilota˝owy handlu emisjami dla SO2, w ograniczonym zakresie (np. dla du˝ych obiektów energetyki zawodowej i przemys∏owej); — w kolejnych latach zostanie wdro˝ony system handlu emisjami dla kolejnych zanieczyszczeƒ — w 2005 r. dla SO2 w pe∏nym wymiarze, w 2007 r. dla CO2 i w 2009 r. dla NOx. Dwuletnie okresy wdro˝eƒ pozwolà na zebranie doÊwiadczeƒ z roku pierwszego i wykorzystanie ich do formu∏owania zasad i warunków handlu dla nast´pnego rodzaju zanieczyszczenia.
W∏àczenie instytucji finansowych do wspierania na zasadach rynkowych przedsi´wzi´ç w ochronie Êrodowiska i na rzecz rozwoju zrównowa˝onego: — w 2003 r. Rzàd przygotuje program zach´cania banków komercyjnych i funduszy powierniczych do rozszerzania oferty wszelkiego rodzaju ekodepozytów. W programie tym powinna si´ znaleêç tak˝e zach´ta do szerokiego stosowania przez podmioty gospodarcze potencjalnie groêne dla Êrodowiska — ubezpieczeƒ ekologicznych. W póêniejszym okresie Rzàd rozwa˝y mo˝liwoÊç wprowadzenia dla tego rodzaju podmiotów gospodarczych obowiàzkowego ubezpieczenia ekologicznego, w szczególnoÊci dotyczàcego zagro˝eƒ awaryjnych. W efekcie wymienionych dzia∏aƒ nale˝y si´ spodziewaç: ce warunki dla podejmowania przez nie dzia∏aƒ na rzecz Êrodowiska równie˝ o charakterze dobrowolnym. — znacznego poszerzenia si´ rynku na produkty proekologiczne, wielokrotnego u˝ytkowania, z recyklingu, surowce wtórne, Pomoc w spe∏nianiu wymagaƒ obligatoryjnych, obok dopuszczonej prawem pomocy materialnej, b´dzie obejmowaç przede wszystkim zapewnienie w∏aÊciwego przep∏ywu informacji pomi´dzy instytucjami publicznymi i sferà biznesu oraz szkolenie kadr. — wzrostu rynku pracy zwiàzanego z ochronà Êrodowiska i ze zrównowa˝onym rozwojem, — odmaterializowania produkcji i konsumpcji, — ekonomizacji ochrony powietrza. A. Partnerstwo z biznesem Osiàgni´cie celów polityki ekologicznej nie b´dzie mo˝liwe bez aktywnego w∏àczenia si´ w proces ich realizacji przez przedsi´biorstwa b´dàce, obok ogó∏u obywateli, g∏ównymi u˝ytkownikami Êrodowiska. Równolegle z oddzia∏ywaniem na podmioty gospodarcze przy pomocy obligatoryjnych mechanizmów prawnych, administracyjnych i ekonomiczno-finansowych konieczne jest w zwiàzku z tym szukanie równie˝ innych sposobów stymulowania proekologicznych zachowaƒ sfery biznesu, a tak˝e dbanie o to, aby konieczne spe∏nianie rosnàcych wymagaƒ ochrony Êrodowiska nie powodowa∏o jednoczeÊnie zbyt wysokich kosztów i zbyt daleko idàcego os∏abiania aktywnoÊci gospodarczej w kraju, utrudniajàcego niezb´dny wzrost poziomu ˝ycia i pog∏´biajàcego trudnoÊci na rynku pracy. Przyjmujàc takie za∏o˝enia nale˝y z jednej strony udzielaç przedsi´biorstwom wszelkiej mo˝liwej pomocy w spe∏nianiu zaostrzanych, ekologicznych wymagaƒ obligatoryjnych, zaÊ z drugiej — tworzyç sprzyjajà- Przep∏yw informacji b´dzie si´ odbywaç g∏ównie poprzez tworzenie sta∏ych cia∏ konsultacyjnych skupiajàcych przedstawicieli administracji ochrony Êrodowiska i sfery przedsi´biorczoÊci, w∏àczanie przedstawicieli Êrodowisk biznesowych do prac nad projektami aktów prawnych i dokumentów polityczno-programowych w tej dziedzinie, a tak˝e udzia∏ przedsi´biorców w procesie opiniowania tych projektów. Szkolenie kadr przedsi´biorstw w zakresie zagadnieƒ ochrony Êrodowiska b´dzie prowadzone zarówno w ramach organizowanych przez instytucje publiczne, wspólnie z zainteresowanymi przedsi´biorstwami, cykli szkoleniowych poÊwi´conych specjalnie tym w∏aÊnie zagadnieniom, jak i w ramach rutynowych, odpowiednio sprofilowanych szkoleƒ prowadzonych przez wyspecjalizowane instytucje w odpowiedzi na pojawiajàce si´ zapotrzebowanie komercyjne na takie szkolenia. Przep∏yw informacji b´dzie pomocny w wyprzedzajàcym przygotowaniu si´ przez sfer´ biznesu do zmienianych wymagaƒ, uwzgl´dnianiu w ich ostatecznym kszta∏cie realnych mo˝liwoÊci ich spe∏nienia oraz ewentualnym ustalaniu niezb´dnych, dostosowawczych okresów przejÊciowych. Szkolenie kadr dostarczy natomiast koniecznej wiedzy, umiej´tnoÊci i motywacji do wdra˝ania nowych rozwiàzaƒ. Monitor Polski Nr 33 — 1796 — Wa˝nym elementem wspierania dobrowolnych dzia∏aƒ przedsi´biorstw na rzecz Êrodowiska b´dzie równie˝ wdro˝enie systemu zbywalnych pozwoleƒ na emisj´ zanieczyszczeƒ, który powinien sprzyjaç spe∏nianiu przez podmioty gospodarcze wymagaƒ ekologicznych oraz realizacji zaplanowanych zadaƒ w zakresie redukcji emisji poprzez racjonalizacj´ kosztów takich przedsi´wzi´ç. System ten b´dzie wdra˝any w pierwszej kolejnoÊci w odniesieniu do emisji dwu- Poz. 433 tlenku w´gla, dwutlenku siarki i tlenków azotu (patrz ni˝ej). Przedsi´wzi´cia dotyczàce szerszego ni˝ dotychczas wspierania dobrowolnych dzia∏aƒ na rzecz Êrodowiska zostanà podj´te tak˝e ju˝ w 2002 r. i b´dà realizowane sukcesywnie w latach 2003—2007 i cz´Êciowo do roku 2009 (wdro˝enie handlu emisjami dla tlenków azotu). Dzia∏ania: — udzielanie przedsi´biorstwom materialnej pomocy w spe∏nianiu zaostrzanych wymagaƒ ekologicznych w granicach okreÊlonych obowiàzujàcym prawem dostosowanym do wymagaƒ funkcjonujàcych na jednolitym rynku Unii Europejskiej, z wykorzystaniem bezpoÊrednich i poÊrednich subsydiów krajowych oraz pomocy finansowej ze strony Unii; — stworzenie sta∏ych cia∏ konsultacyjnych skupiajàcych przedstawicieli administracji ochrony Êrodowiska i sfery biznesu (z mo˝liwym udzia∏em przedstawicieli tak˝e innych dzia∏ów administracji publicznej oraz zwiàzków zawodowych, organizacji ekologicznych i innych zainteresowanych organizacji spo∏ecznych), z zadaniem prowadzenia bie˝àcej dyskusji na temat funkcjonowania istniejàcych mechanizmów ochrony Êrodowiska oraz propozycjami wprowadzenia nowych rozwiàzaƒ w tej dziedzinie; — szkolenie kadr przedsi´biorstw w zakresie problematyki ochrony Êrodowiska; — wsparcie „Ruchu czystszej produkcji” i Programu „OdpowiedzialnoÊç i troska”; — promocja istniejàcego znaku ekologicznego oraz opracowanie kryteriów przyznawania tego znaku dla wi´kszej liczby grup wyrobów; — stworzenie instytucjonalnych warunków dla praktycznego wdra˝ania w Polsce rozporzàdzenia EMAS (przede wszystkim powo∏anie kompetentnej jednostki odpowiedzialnej za realizacj´ rozporzàdzenia); — wdro˝enie systemu zbywalnych pozwoleƒ na emisj´ (w pierwszej kolejnoÊci w odniesieniu do emisji dwutlenku w´gla, dwutlenku siarki i tlenków azotu), w tym przede wszystkim przygotowanie i uchwalenie ustawy w sprawie tworzenia rynków uprawnieƒ do emisji zanieczyszczeƒ Êrodowiska i zasad obrotu takimi uprawnieniami. B. Kszta∏towanie postaw konsumentów Szczególny wp∏yw na presj´, której jest poddawane Êrodowisko ze strony procesów gospodarczych i spo∏ecznych, wywierajà konsumenci, poniewa˝ sà oni zarówno bezpoÊrednimi u˝ytkownikami Êrodowiska (konsumujàc jego zasoby na potrzeby gospodarstw domowych, wytwarzajàc w tych gospodarstwach Êcieki i odpady, przemieszczajàc si´ indywidualnymi i zbiorowymi Êrodkami transportu, korzystajàc z walorów Êrodowiska w ramach wypoczynku itp.), jak i oddzia∏ujà na u˝ytkowanie Êrodowiska w sposób poÊredni, wp∏ywajàc, poprzez stwarzane zapotrzebowanie na wyroby i us∏ugi, na nieoboj´tnà dla Êrodowiska aktywnoÊç podmiotów gospodarczych. Z tych w∏aÊnie wzgl´dów znaczenie, jakie majà dla Êrodowiska zachowania konsumentów, trudno jest przeceniç — ich Êwiadome, przyjazne wobec Êrodowiska dzia∏ania mogà bowiem nie tylko istotnie zmniejszyç skal´ problemów ekologicznych, jakie wyst´pujà w gospodarce komunalnej, transporcie czy turystyce, ale równie˝ ograniczyç lub wr´cz wyeliminowaç, poprzez rynek, najbardziej ucià˝liwe dla Êrodowiska rodzaje dzia∏alnoÊci, produkty lub us∏ugi w gospodarce jako ca∏oÊci, promujàc jednoczeÊnie rodzaje aktywnoÊci i wytwarzane dobra bardziej przyjazne Êrodowisku. SkutecznoÊç dzia∏ania popytu stwarzanego przez konsumentów (lub te˝ jego braku) mo˝e byç w tym kontekÊcie znacznie wi´ksza od skutecznoÊci jakichkolwiek innych instrumentów — prawnych, organizacyjnych, ekonomicznych itp. ÂwiadomoÊç tego faktu powoduje, ˝e w ramach polityki ekologicznej paƒstwa znacznie wi´kszy ni˝ dotychczas nacisk zostanie po∏o˝ony na sterowanie popytem na dobra i us∏ugi, które b´dzie realizowane poprzez szereg poni˝ej wymienionych dzia∏aƒ. Dzia∏ania: — wprowadzenie problematyki bezpoÊredniego i poÊredniego oddzia∏ywania na Êrodowisko przez sfer´ konsumpcji do podstaw programowych kszta∏cenia we wszystkich typach szkó∏ oraz programów szkoleƒ organizowanych przez pracodawców, instytucje publiczne i organizacje spo∏eczne; Monitor Polski Nr 33 — 1797 — Poz. 433 — w∏àczenie prezentacji obejmujàcych oddzia∏ywanie na Êrodowisko zachowaƒ konsumentów do oferty programowej Êrodków przekazu oraz instytucji kultury i wypoczynku, przy mo˝liwie szerokim zaanga˝owaniu do udzia∏u w takich prezentacjach osób cieszàcych si´ wysokà spo∏ecznà popularnoÊcià i autorytetem oraz reprezentujàcych szanowane i powa˝ane instytucje; — konsekwentna realizacja obowiàzków instytucji publicznych w zakresie udost´pniania informacji o Êrodowisku wynikajàcych z ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska i ustawy o informacji publicznej; — wprowadzenie w odniesieniu do ustalonych kategorii wyrobów powodujàcych szczególnie istotnà, jednostkowà konsumpcj´ zasobów Êrodowiska lub emisj´ zanieczyszczeƒ w procesie produkcji i/ lub eksploatacji, obowiàzku umieszczania informacji z tego zakresu na widocznych i czytelnych etykietach (ponad formalne obowiàzki wynikajàce z przepisów o substancjach niebezpiecznych); — rozszerzenie listy grup wyrobów, których producenci, dzi´ki ustaleniu stosownych kryteriów, mogà i b´dà mogli si´ ubiegaç o prawo ich oznaczania znakiem ekologicznym; — wspieranie rynkowej konkurencyjnoÊci produktów i us∏ug przyjaznych Êrodowisku poprzez uaktywnienie ich marketingu i reklamy, a w uzasadnionych przypadkach tak˝e ograniczone subsydiowanie ich cen. C. Ograniczanie subsydiów szkodliwych dla Êrodowiska Szkodliwe dla Êrodowiska subsydiowanie nie polega zwykle na jawnym wsparciu ze Êrodków publicznych (dotacje z bud˝etów publicznych), ale przyjmuje nast´pujàcà postaç: — subsydia „formalne”, przybierajàce postaç dotacji i preferencyjnych po˝yczek na inwestycje w Êrodki trwa∏e, przyspieszona amortyzacja, zwolnienia i ulgi podatkowe, — mechanizmy subsydiowania nieformalnego (przyjmujàce postaç umarzania zobowiàzaƒ podmiotów gospodarczych prowadzàcych dzia∏alnoÊç ucià˝liwà lub szkodliwà dla Êrodowiska, co umo˝liwia im dzia∏anie w wi´kszym zakresie ni˝ to by wynika∏o z warunków okreÊlanych przez rynek), — mechanizmy subsydiowania nieformalnego polegajàce na przyzwoleniu na nieprzestrzeganie obowiàzujàcych regulacji ekologicznych oraz niezadowalajàce wykonywanie zobowiàzaƒ zwiàzanych z szeroko rozumianymi op∏atami ekologicznymi, — ukryte subsydia (g∏ównie dla gospodarstw domowych) zwiàzane z regulowaniem cen, poda˝y i popytu. W latach 2003—2006 Rzàd dokona identyfikacji obszarów i zakresu wyst´powania wy˝ej wskazanych form subsydiowania, ich skutków redystrybucyjnych i — zw∏aszcza — Êrodowiskowych. W szczególnoÊci nale˝y si´ skoncentrowaç na analizie z tego punktu widzenia szeroko rozumianego sektora energetycznego, rolnictwa (tak˝e w kontekÊcie przysz∏ego wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej) oraz transportu. Likwidacja subsydiów szkodliwych dla Êrodowiska powinna zakoƒczyç si´ w okresie 2007—
W ramach programu stopniowego wycofywania si´ z subsydiów szkodliwych dla Êrodowiska zostanà ustalone przejrzyste zasady subwencjonowania ochrony Êrodowiska zarówno w formie bezpoÊrednich dotacji, jak i w formie poÊredniej. Jest to niezb´dnym punktem wyjÊcia dla rozwoju systemów wsparcia publicznego w postaci preferencji kredytowo-po˝yczkowych i fiskalnych umo˝liwiajàcych, zgodnie z propozycjami VI Ârodowiskowego Programu Dzia∏aƒ Unii Europejskiej, rozwój przyjaznych dla Êrodowiska procesów produkcyjnych oraz produktów, pod warunkiem jednak, ˝e wype∏niajà one wspólnotowe zasady przyznawania pomocy publicznej. Wsparcie takie powinno równie˝ objàç gospodarstwa domowe, w sytuacji gdy likwidacja subsydiów skutkowaç b´dzie wy˝szymi cenami noÊników energii, a z kolei harmonizacja w sferze gospodarowania odpadami i gospodarki wodno-Êciekowej spowoduje znaczny wzrost kosztów zaopatrzenia w wod´, usuwania Êcieków i odpadów bytowych. W okresie 2003—2006 powinny zostaç przygotowane podstawy prawno-instytucjonalne takiego wsparcia. Dzia∏ania: — identyfikowanie obszarów wyst´powania, form i zakresu ró˝nych mechanizmów szkodliwego dla Êrodowiska subsydiowania publicznego oraz przygotowanie programu ich stopniowej likwidacji, najpóêniej w latach 2007—2010; — rozwijanie systemów wsparcia publicznego w postaci preferencji kredytowo-po˝yczkowych i fiskalnych, umo˝liwiajàcych rozwój przyjaznych dla Êrodowiska procesów produkcyjnych, produktów oraz ograniczajàcych ekologicznie negatywne skutki konsumpcji przez gospodarstwa domowe; przygotowanie najpóêniej do 2006 r. podstaw prawno-instytucjonalnych takiego wsparcia. Monitor Polski Nr 33 — 1798 — D. Ekologizacja sektora finansowego W okresie 2003—2006 b´dà uruchomione liczne i zró˝nicowane dzia∏ania sprzyjajàce wzrostowi zaanga˝owania komercyjnego prywatnych i publicznych instytucji finansowych na rzecz finansowania celów ekologicznych. Wynika to, po pierwsze, z koniecznoÊci ograniczania wsparcia publicznego w sferze ochrony Êrodowiska. Po drugie, mo˝na przyjàç, i˝ nast´powaç Poz. 433 b´dzie stopniowa poprawa kondycji finansowej przedsi´biorstw, a wi´c zwi´kszy si´ ich zdolnoÊç do finansowania przedsi´wzi´ç proekologicznych w formie zobowiàzaniowej (kredyty i po˝yczki). Po trzecie, zwi´kszaç si´ b´dzie sk∏onnoÊç osób i instytucji prywatnych do przeznaczania Êrodków na szeroko rozumianà ochron´ Êrodowiska w postaci ekodepozytów, ekologicznych rachunków oszcz´dnoÊciowych czy tworzenia „zielonych funduszy inwestycyjnych”. Dzia∏ania: — zwi´kszenie mo˝liwoÊci gwarantowania, g∏ównie przez celowe fundusze ekologiczne, kredytów proekologicznych udzielanych przez instytucje komercyjne, a zw∏aszcza banki, a tak˝e obligacji komunalnych emitowanych w zwiàzku z realizacjà priorytetowych celów Êrodowiskowych; — zapewnienie nale˝ytego poziomu finansowania przedsi´wzi´ç ochronnych przez celowe fundusze ekologiczne; — zwi´kszone zaanga˝owanie funduszy ekologicznych w finansowaniu konsorcjalnym ochrony Êrodowiska; — zwi´kszenie mo˝liwoÊci wykorzystania Êrodków finansowych pozostajàcych w dyspozycji funduszy ekologicznych do inwestowania kapita∏owego w przedsi´wzi´cia wspó∏finansowane przez komercyjne instytucje finansowe; — stworzenie zach´t finansowych dla wykorzystywania Êrodków prywatnych na finansowanie przedsi´wzi´ç proekologicznych, „zielonych” funduszy inwestycyjnych itp. E. Zarzàdzanie Êrodowiskowe Du˝e nadzieje jeÊli chodzi o kszta∏towanie ÊwiadomoÊci ekologicznej i wspó∏odpowiedzialnoÊci za stan Êrodowiska wÊród przedsi´biorców, sprzyjajàce rozwiàzywaniu problemów Êrodowiskowych z wykorzystaniem partnerskiego dialogu i wspó∏dzia∏ania instytucji publicznych ze sferà biznesu, by∏y i nadal sà wiàzane z upowszechnianiem w przedsi´biorstwach, na zasadzie dobrowolnoÊci, systemów zarzàdzania Êrodowiskowego, spe∏niajàcych wymagania stosownych, mi´dzynarodowych i krajowych norm lub uzgodnionych przez zainteresowane podmioty uregulowaƒ o charakterze programowym (przede wszystkim normy PN-EN-ISO 14001 i norm zwiàzanych), rozporzàdzenia Rady 761/2001/WE w sprawie mo˝liwoÊci dobrowolnego udzia∏u organizacji w systemie zarzàdzania Êrodowiskowego i przeglàdów ekologicznych Wspólnoty (EMAS), programu „OdpowiedzialnoÊç i Troska” (b´dàcego polskim odpowiednikiem mi´dzynarodowego programu „Responsible and Care” realizowanego przez przedsi´biorstwa przemys∏u chemicznego) oraz Ruchu Czystszej Produkcji, dzia∏ajàcego zgodnie z Deklaracjà Czystszej Produkcji przyj´tà przez UNEP. Systemy zarzàdzania Êrodowiskowego tworzone zgodnie z zasadami okreÊlonymi w normach ISO 14000 i rozporzàdzeniu EMAS sà najbardziej rozbudowane i towarzyszà im najbardziej rozwini´te procedury certyfikacji. Pewne formy certyfikacji, tj. Êwiadectwa, funkcjonujà tak˝e w ramach Ruchu Czystszej Produkcji, któremu patronuje Federacja Stowarzyszeƒ Naukowo- -Technicznych NOT. Uczestnictwo w programie „OdpowiedzialnoÊç i Troska”, któremu patronuje Polska Izba Przemys∏u Chemicznego, wymaga od producentów chemicznych podj´cia zobowiàzania, i˝ b´dà oni przestrzegaç zasad gwarantujàcych mi´dzy innymi utrzymanie na akceptowalnym poziomie ryzyka, jakie prowadzona przez nich dzia∏alnoÊç stwarza dla pracowników, klientów, spo∏eczeƒstwa i Êrodowiska. Niezale˝nie od wyst´pujàcych ró˝nic pomi´dzy wymienionymi formami dzia∏aƒ, wszystkie one wymagajà podj´cia znaczàcego wysi∏ku organizacyjno-technicznego i finansowego, a wspólnym utrudnieniem dla ich dalszego rozwoju jest niedostatek mo˝liwych do przeznaczenia na ten cel si∏ i Êrodków, zw∏aszcza w przypadku przedsi´biorstw ma∏ych i Êrednich (w dzia∏aniach tych uczestniczà jak dotàd przede wszystkim firmy du˝e, które z jednej strony dysponujà odpowiednim potencja∏em, a z drugiej muszà w szczególny sposób troszczyç si´ o sprostanie zmieniajàcym si´ warunkom konkurencji na rynku mi´dzynarodowym). Aby nadzieje wiàzane z zarzàdzaniem Êrodowiskowym mog∏y si´ urzeczywistniç, konieczne jest pilne podj´cie dzia∏aƒ w trzech podstawowych kierunkach: — skutecznego promowania wymienionych systemów zarzàdzania Êrodowiskowego, zw∏aszcza wÊród ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw, co mo˝e równie˝ wymagaç udzielania tym przedsi´biorstwom, z uwzgl´dnieniem ograniczeƒ wynikajàcych z zasad udzielania pomocy publicznej, ewentualnego wsparcia finansowego w tym zakresie; Monitor Polski Nr 33 — 1799 — — zwracania wi´kszej uwagi przez podmioty wdra˝ajàce systemy oraz przez jednostki weryfikujàce i certyfikujàce na spe∏nianie tych wymagaƒ systemowych, które dotyczà uzyskiwania ciàg∏ej poprawy w zakresie oddzia∏ywania organizacji na Êrodowisko (a nie tylko tych, które odnoszà si´ do zidentyfikowania istotnych problemów Êrodowiskowych, wypracowania i wdro˝enia odpowiednich Poz. 433 procedur post´powania oraz prowadzenia w ramach systemu wymaganej dokumentacji); — stworzenia odpowiednich warunków prawno-instytucjonalnych dla praktycznej realizacji i stosowania w Polsce przepisów rozporzàdzenia EMAS, które z chwilà przystàpienia do Unii Europejskiej stanà si´ dla naszego kraju obowiàzujàce. Dzia∏ania: — utworzenie (lub powierzenie zadaƒ instytucji ju˝ funkcjonujàcej) Krajowego Centrum Informacji o Systemach Zarzàdzania Ârodowiskowego, gromadzàcego i udost´pniajàcego dane o aspektach formalno-prawnych poszczególnych systemów, akredytowanych jednostkach certyfikujàcych i weryfikujàcych oraz organizacjach, które wdro˝y∏y systemy, a tak˝e prowadzàcego akcje popularyzujàce systemy zarzàdzania Êrodowiskowego i przybli˝ajàce potencjalne korzyÊci zwiàzane z ich wdra˝aniem; — wdro˝enie rozwiàzaƒ prawno-instytucjonalnych transponujàcych do prawa krajowego kluczowe przepisy rozporzàdzenia EMAS, w celu umo˝liwienia rejestrowania si´ polskich przedsi´biorstw zgodnie z wymaganiami tego rozporzàdzenia w systemie bliêniaczym do funkcjonujàcego na obszarze Unii Europejskiej, jeszcze przed ostatecznà akcesjà Polski do Unii (w tym w pierwszej kolejnoÊci powo∏anie/ wyznaczenie kompetentnej instytucji publicznej realizujàcej zadania w zakresie akredytowania osób fizycznych i prawnych zajmujàcych si´ weryfikowaniem systemów, przyjmowania i rozpatrywania wniosków o rejestracj´, podejmowania decyzji o rejestracji oraz prowadzenia i publikowania rejestru). F. OdpowiedzialnoÊç za skutki Êrodowiskowe realizowanych przedsi´wzi´ç OdpowiedzialnoÊç za skutki Êrodowiskowe realizowanych przedsi´wzi´ç uj´ta jest w polskim prawie ochrony Êrodowiska w formie odpowiedzialnoÊci cywilnej i karnej. OdpowiedzialnoÊç cywilna za skutki Êrodowiskowe prowadzonych dzia∏aƒ sformu∏owana jest w polskim prawie w sposób ramowy. Poniewa˝ na forum mi´dzynarodowym trwajà prace nad prawnym uregulowaniem odpowiedzialnoÊci cywilnej w sposób bardzo konkretny, w przysz∏oÊci pojawi si´ potrzeba dostosowania polskich norm prawnych do wymagaƒ mi´dzynarodowych, zarówno w odniesieniu do stosowanych mechanizmów, jak i szczegó∏owoÊci norm prawnych. Na forum mi´dzynarodowym odpowiedzialnoÊç cywilna za skutki Êrodowiskowe zosta∏a szczegó∏owo uregulowana w nast´pujàcych obszarach:

(1)zanieczyszczenia morza spowodowane wypadkiem morskim lub dzia∏aniem si∏y wy˝szej, w wyniku którego nastàpi∏ rozlew olejów transportowanych jako ∏adunek statku (wzgl´dnie transportowanych na làd lub za∏adowywanych na statek z platformy wiertniczej), na obszarze morza terytorialnego;

(2)zanieczyszczenia morza spowodowane wypadkiem morskim lub dzia∏aniem si∏y wy˝szej, w wyniku którego nastàpi∏ rozlew paliwa bunkrowego;

(3)zagro˝enia Êrodowiska morskiego w wyniku robót wiertniczych i wydobywczych na morzu;

(4)zagro˝enia radiacyjnego w wyniku awarii jàdrowych. Trwajà prace nad uregulowaniem spraw odpowiedzialnoÊci cywilnej z tytu∏u awaryjnego zanieczyszczenia Êrodowiska w wyniku tzw. powa˝nych awarii przemys∏owych zwiàzanych przede wszystkim z operowaniem niebezpiecznymi substancjami (nowa dyrektywa Unii Europejskiej i nowy protokó∏ EKG ONZ). Dzia∏ania: — Rzàd b´dzie okresowo, co cztery lata, dokonywa∏ przeglàdu zgodnoÊci polskich przepisów prawnych dotyczàcych odpowiedzialnoÊci cywilnej za skutki Êrodowiskowe realizowanych przedsi´wzi´ç z wymaganiami mi´dzynarodowymi i proponowa∏ ich nowelizacj´. Pierwszy taki przeglàd zostanie dokonany po przyj´ciu nowej dyrektywy Unii Europejskiej w sprawie odpowiedzialnoÊci za szkody powodowane w Êrodowisku (prawdopodobnie w 2004 lub 2005 r.). Przeglàd ten weêmie tak˝e pod uwag´ odpowiednie konwencje mi´dzynarodowe i protoko∏y do tych konwencji. Monitor Polski Nr 33 — 1800 — 1.

Mechanizmy ekonomiczne i systemy finansowania Mechanizmy ekonomiczne Potrzeba modyfikacji istniejàcego systemu instrumentów ekonomicznych ochrony Êrodowiska wynika z trzech przyczyn: — braku powszechnoÊci istniejàcego systemu, co os∏abia jego skutecznoÊç ekologicznà i jest sprzeczne z kryterium sprawiedliwoÊci dystrybucyjnej; — transformacji gospodarki, oznaczajàcej koniecznoÊç coraz bardziej „rynkowej” orientacji tak systemu instrumentów ekonomicznych, jak i sposobu finansowania; — koniecznoÊci zmian w systemie wynikajàcej z bliskiej ju˝ perspektywy cz∏onkostwa w Unii Europejskiej i unikania nadmiernych (w stosunku do wyst´pujàcych w Unii) obcià˝eƒ finansowych polskich przedsi´biorstw. Poz. 433 Potrzebne sà zatem zarówno dzia∏ania modernizujàce instrumenty ju˝ stosowane, jak i wprowadzajàce instrumenty w polskich warunkach ca∏kowicie nowe lub stosowane w bardzo ograniczonym zakresie. JeÊli chodzi o obszar pierwszy, to w latach 2003—2006 niezb´dne b´dzie opracowanie systemu informatycznego pozwalajàcego na efektywnà kontrol´ funkcjonowania systemu op∏at za korzystanie ze Êrodowiska, naliczanych bezpoÊrednio przez podmioty gospodarcze wnoszàce te op∏aty. Wzorem krajów Unii zmieniç nale˝y zasadniczo sposób traktowania administracyjnych kar pieni´˝nych — powinny si´ one staç przede wszystkim formà sankcji za zawinione dopuszczenie do sytuacji awaryjnych, powodujàcych istotne straty i szkody ekologiczne. W obszarze drugim (nowe instrumenty) pilne staje si´ szerokie wprowadzenie op∏at produktowych i depozytów ekologicznych, dobrowolnych i obowiàzkowych ubezpieczeƒ ekologicznych oraz rynków zbywalnych uprawnieƒ do emisji zanieczyszczeƒ. Dzia∏ania: — zwi´kszenie zakresu stosowania op∏at produktowych i depozytów ekologicznych; — rozszerzenie zakresu stosowania niektórych op∏at za korzystanie ze Êrodowiska na gospodarstwa domowe; — zmiana funkcjonowania systemu kar pieni´˝nych wymierzanych za naruszanie wymagaƒ ochrony Êrodowiska; — przygotowanie koncepcji systemu dobrowolnych ubezpieczeƒ ekologicznych; — stworzenie systemu obowiàzkowych ubezpieczeƒ odpowiedzialnoÊci cywilnej od szkód ekologicznych, wraz z okreÊleniem rodzajów dzia∏alnoÊci podlegajàcych tym ubezpieczeniom; — tworzenie rynków uprawnieƒ do emisji zanieczyszczeƒ Êrodowiska i zasad obrotu takimi uprawnieniami; — przygotowanie instytucjonalne i logistyczne do uczestnictwa Polski w mi´dzynarodowym handlu emisjà CO2; — utworzenie systemu oceny kosztów zewn´trznych niektórych form korzystania ze Êrodowiska; — regionalizacja i ró˝nicowanie op∏at za korzystanie ze Êrodowiska w stosunku do poszczególnych grup jego u˝ytkowników; — analiza wysokoÊci op∏at z punktu widzenia ich funkcji bodêcowej i dochodowej, a tak˝e pod kàtem ich relacji do kosztów zewn´trznych; zmodyfikowanie, w nawiàzaniu do wyników analizy, stawek op∏at. Systemy finansowania Modyfikowanie systemu finansowania, oprócz omówionych wczeÊniej zmian wynikajàcych z rozwoju preferencyjnych form finansowania i subsydiowania oraz „zazieleniania” sektora finansowego (w odniesieniu do tej jego cz´Êci, która dotàd koncentrowa∏a si´ na pozaekologicznych obszarach finansowania) powinno zmierzaç do istotnej dywersyfikacji êróde∏ finansowania i instytucji finansujàcych. Oznacza to, w szczególnoÊci, z jednej strony potrzeb´ relatywnego os∏abienia udzia∏u op∏at za korzystanie ze Êrodowiska w finansowaniu tej sfery, z drugiej zaÊ zmniejszenia aktywnoÊci funduszy ochrony Êrodowiska i gospodarki wodnej jako instytucji gromadzàcych i redystrybujàcych, w postaci dotacji oraz po˝yczek, pochodzàce z takich op∏at Êrodki finansowe. Nastàpi to poprzez stopniowe upowszechnianie op∏at produktowych i depozytowych oraz wskazane ju˝ zwi´kszenie udzia∏u komercyjnych instytucji finansowych we wspieraniu przedsi´wzi´ç proekologicznych. W latach 2003—2006 w systemie instytucjonalnym finansowania ochrony Êrodowiska powinny zostaç stworzone nowe bàdê zreformowane dotychczas istniejàce instytucje gromadzenia i redystrybucji docho- Monitor Polski Nr 33 — 1801 — dów w zwiàzku z wprowadzeniem nowych rodzajów obcià˝eƒ ekologicznych dla podmiotów gospodarczych (np. op∏aty produktowe) lub zniesieniem (zmniejszeniem) obcià˝eƒ dotychczas istniejàcych. System instytucji gospodarowania Êrodkami z istniejàcych op∏at powinien zostaç przebudowany w zwiàzku z nowà strukturà administracyjnà paƒstwa i wprowadzeniem zlewniowego modelu zarzàdzania i sterowania gospodarkà wodnà. Znaczna cz´Êç Êrodków dotychczas gromadzonych w ramach funduszy celowych znajdzie si´ w dyspozycji organów zarzàdzajàcych gospodarkà wodnà w poszczególnych zlewniach, a ponadto stale zmniejszaç si´ b´dzie strumieƒ op∏at ekologicznych. W zwiàzku z tym powinno si´ dà˝yç do koncentracji Êrodków gromadzonych w ramach funduszy ochrony Êrodowiska i gospodarki wodnej poprzez sp∏aszczenie czteroszczeblowej struktury tych funduszy. Powinno te˝ nastàpiç przystosowanie istniejàcych instytucji, a przede wszystkim Narodowego Funduszu Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkich funduszy ochrony Êrodowiska i gospodarki wodnej, a tak˝e Banku Ochrony Ârodowiska, do zadaƒ wynikajàcych z zarzàdzania Êrodkami przedakcesyjnymi, a nast´pnie Êrodkami pochodzàcymi z funduszy strukturalnych. Nieodzowne b´dzie wypracowanie Poz. 433 form i zasad wspó∏pracy mi´dzyregionalnej i mi´dzypaƒstwowej w finansowaniu przedsi´wzi´ç o charakterze regionalnym i europejskim, ograniczajàcych zanieczyszczenia transgraniczne, s∏u˝àcych zachowaniu bioró˝norodnoÊci, wykorzystaniu energii odnawialnej itp., z wykorzystaniem Êrodków krajowych, unijnych oraz mi´dzynarodowych publicznych instytucji finansowych (Bank Âwiatowy, EBOiR i inne). W latach 2003—2006 powinno mieç miejsce istotne zwi´kszenie bezpoÊredniego zaanga˝owania finansowego komercyjnych instytucji finansowych, zw∏aszcza banków, we wspieraniu inwestycji i przedsi´wzi´ç proekologicznych. Jest to wskazane zw∏aszcza w kontekÊcie faktu, ˝e pozyskanie Êrodków unijnych zarówno przedakcesyjnych, jak i — w póêniejszym okresie — funduszy strukturalnych, jest uwarunkowane odpowiednim zaanga˝owaniem finansowym strony polskiej. Rozdysponowanie Êrodków finansowych ze êróde∏ publicznych powinno zostaç poddane przejrzystym regu∏om zarówno w odniesieniu do ubiegajàcych si´ o Êrodki przedsi´biorstw, jak i samorzàdów oraz gospodarstw domowych. Podstaw´ tego powinien stanowiç odpowiedni system informacji o sposobach i warunkach udost´pniania takiej pomocy publicznej. Dzia∏ania: — zwi´kszenie zakresu stosowania op∏at produktowych; — modernizacja systemu redystrybucji Êrodków pozyskiwanych z op∏at za korzystanie ze Êrodowiska; — dostosowanie systemu dysponowania wp∏ywami z op∏at w nawiàzaniu do nowego podzia∏u terytorialnego kraju oraz zlewniowego systemu zarzàdzania gospodarkà wodnà; — rozszerzenie zakresu gromadzenia i wydatkowania Êrodków z op∏at w sposób kierunkowy, w szczególnoÊci w odniesieniu do op∏at produktowych; — utworzenie niepublicznych, zielonych funduszy inwestycyjnych; — redystrybucja Êrodków pochodzàcych ze zbieranych op∏at, w celu dostosowania do rodzaju i wielkoÊci uzyskiwanych wp∏ywów, rodzaju i skali wymagajàcych rozwiàzania problemów Êrodowiskowych oraz zasad udzielania pomocy publicznej przedsi´biorstwom; — wdro˝enie mechanizmów preferencyjnego finansowania ekologicznych inwestycji ochronnych w gospodarstwach domowych, polegajàcych przede wszystkim na preferencjach kredytowych i fiskalnych dla tych gospodarstw, które we w∏asnym zakresie podejmowaç b´dà odpowiednie inwestycje ochronne, np. budowa domowych oczyszczalni Êcieków, modernizacja systemów ogrzewania, termomodernizacja. 1.
Wzmocnienie instytucjonalne Lata 2003—2006 to okres, w którym Polska uzyska cz∏onkostwo w Unii Europejskiej, a tym samym b´dzie musia∏a realizowaç w praktyce pe∏ny pakiet ok. 200 aktów prawnych Unii w obszarze „Êrodowisko”, a ponadto opanowaç wzrastajàcy strumieƒ Êrodków pomoco- wych, stosujàc si´ do procedur i wymagaƒ Unii. Zwi´kszy to w sposób zauwa˝alny obowiàzki administracji publicznej wszystkich szczebli. Aby podo∏aç zwi´kszonym obowiàzkom, musi nastàpiç wzmocnienie kadrowe i kompetencyjne istniejàcych struktur, a tak˝e musi byç rozwa˝ona mo˝liwoÊç i celowoÊç tworzenia nowych instytucji. Monitor Polski Nr 33 — 1802 — Poz. 433 Dzia∏ania: — wzmocnienie etatowe komórek ochrony Êrodowiska i gospodarki wodnej na szczeblu centralnym, regionalnym (zlewniowym), wojewódzkim, powiatowym i gminnym (2003—2004); — wzmocnienie etatowe s∏u˝b inspekcji ochrony Êrodowiska na szczeblu centralnym i wojewódzkim (2003—2004); — utworzenie nowych komórek lub powierzenie ju˝ istniejàcym strukturom nowych zadaƒ zwiàzanych ze specyficznymi programami unijnymi lub mi´dzynarodowymi (funkcji punktów kontaktowych, oÊrodków lub tzw. jednostek kompetentnych), szczególnie w odniesieniu do wspó∏pracy z Europejskà Agencjà Ârodowiska, Centrum BAT w Sewilli i OÊrodkiem Bezpieczeƒstwa w Isprze, programu Natura 2000, systemu PRTR, weryfikacji i rejestracji systemów zarzàdzania Êrodowiskowego zgodnych z rozporzàdzeniem EMAS oraz realizacji konwencji ekologicznych, a tak˝e uporzàdkowanie kompetencji instytucji odpowiedzialnych za wspó∏prac´ mi´dzynarodowà w dziedzinie Êrodowiska i realizacj´ mi´dzynarodowych zobowiàzaƒ w tym zakresie w celu usprawnienia koordynacji prowadzonych dzia∏aƒ; — wzmocnienie kompetencyjne instytucji finansowych odpowiedzialnych za wykorzystanie funduszy pomocowych (patrz tak˝e wy˝ej p. 1.3); — przeprowadzenie szczegó∏owej analizy organizacyjno-ekonomicznej dotyczàcej mo˝liwoÊci i celowoÊci powo∏ania na szczeblu centralnym (w strukturze resortu Êrodowiska) agencji wykonawczych do spraw gospodarki wodnej i do spraw ochrony Êrodowiska. 1.
Udzia∏ spo∏eczeƒstwa. Edukacja ekologiczna, dost´p do informacji i poszerzanie dialogu spo∏ecznego Skuteczna realizacja celów polityki ekologicznej paƒstwa wymaga udzia∏u w tym procesie wszystkich zainteresowanych podmiotów wywierajàcych bezpoÊredni lub poÊredni wp∏yw na sposób i intensywnoÊç korzystania ze Êrodowiska, w tym równie˝ udzia∏u obywateli. Aby udzia∏ ten by∏ wystarczajàco szeroki i przynosi∏ oczekiwane efekty, konieczne jest z jednej strony stymulowanie samej ch´ci takiego udzia∏u, natomiast z drugiej — tworzenie sprzyjajàcych warunków dla praktycznej realizacji tej potrzeby oraz dostarczanie wiedzy i umiej´tnoÊci pomocnych w konkretnych dzia∏aniach. Podstawowe znaczenie dla szerokiego, spo∏ecznego udzia∏u w urzeczywistnianiu celów ekologicznych ma wi´c po pierwsze odpowiednia edukacja ekologiczna, a po drugie zapewnienie powszechnego dost´pu do informacji o Êrodowisku oraz stworzenie instytucjonalnego zabezpieczenia dla wyra˝ania przez spo∏eczeƒstwo swoich opinii i wp∏ywania na podejmowane, istotne dla Êrodowiska decyzje. Planowane w tym zakresie dzia∏ania zosta∏y ju˝ cz´Êciowo omówione wczeÊniej, w rozdzia∏ach 1.2.A (partnerstwo z biznesem) i 1.2.B (kszta∏towanie postaw konsumentów). Obywatelami, niezale˝nie od swojej szczególnej roli kreatorów dzia∏alnoÊci gospodarczej, sà bowiem równie˝ przedsi´biorcy, a we wspó∏czesnym Êwiecie wszyscy obywatele (w tym przedsi´biorcy) sà tak˝e konsumentami. Zadania wymienione w rozdzia∏ach 1.2.A i 1.2.B, których realizacja ma na celu szerokie w∏àczenie do dzia∏aƒ na rzecz Êrodowiska przedsi´biorców i konsumentów, zachowujà wi´c swoje znaczenie i aktualnoÊç równie˝ w kontekÊcie udzia∏u w realizacji polityki ekologicznej paƒstwa ca∏ego spo∏eczeƒstwa. Koniecznym uzupe∏nieniem tych zadaƒ musi byç jednak dalsze rozszerzanie wspó∏pracy instytucji publicznych z pozarzàdowymi organizacjami ekologicznymi (nie tylko w kontekÊcie rozwijania edukacji ekologicznej, ale równie˝ w∏àczania organizacji pozarzàdowych w procedury konsultowania wa˝nych dla Êrodowiska przedsi´wzi´ç i decyzji, udzia∏u przedstawicieli tych organizacji w kierowniczych gremiach niektórych publicznych instytucji dzia∏ajàcych w sferze Êrodowiska oraz powierzania im realizacji konkretnych projektów proÊrodowiskowych, jeÊli dysponujà ku temu odpowiednim przygotowaniem i potencja∏em), a tak˝e konsekwentna realizacja ustalonych prawem obowiàzków instytucji publicznych w zakresie umo˝liwiania obywatelom i organizacjom spo∏ecznym udzia∏u w procedurach oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko zarówno konkretnych przedsi´wzi´ç, jak i zamierzeƒ o charakterze strategii, planów i programów. Dzia∏ania: — utworzenie w urz´dach administracji publicznej systemu udost´pniania informacji o Êrodowisku spe∏niajàcego wymagania ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska (do 2005 r.); — opracowanie i wdro˝enie, w oparciu o publiczne rejestry, interaktywnych baz danych o Êrodowisku w postaci elektronicznej, dost´pnych za poÊrednictwem Internetu (do 2005 r.); Monitor Polski Nr 33 — 1803 — Poz. 433 — zapewnienie bie˝àcego udzia∏u przedstawicieli pozarzàdowych organizacji ekologicznych w radach nadzorczych funduszy ekologicznych, cia∏ach doradczych i opiniodawczych, komitetach nadzorujàcych finansowanie projektów ekologicznych z funduszy publicznych itp. (praca ciàg∏a); — wsparcie wybranych projektów realizowanych przez organizacje pozarzàdowe, w tym powierzanie tym organizacjom realizacji niektórych projektów inicjowanych przez instytucje publiczne (praca ciàg∏a); — realizacja przewidzianych prawem obowiàzków w zakresie zapewniania spo∏ecznego udzia∏u w procedurach oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko przedsi´wzi´ç, planów i programów (praca ciàg∏a); — zwi´kszenie udzia∏u problematyki ekologicznej w podstawach programowych kszta∏cenia we wszystkich typach szkó∏ oraz rozwój szkoleƒ obejmujàcych zagadnienia Êrodowiskowe organizowanych przez pracodawców, instytucje publiczne i organizacje spo∏eczne (praca ciàg∏a); — powo∏anie i zapewnienie funkcjonowania sta∏ych cia∏ konsultacyjnych zajmujàcych si´ problematykà ekologicznà, skupiajàcych przedstawicieli administracji publicznej i sfery biznesu, z mo˝liwym i po˝àdanym udzia∏em tak˝e przedstawicieli organizacji spo∏ecznych (powo∏anie — 2003 r., funkcjonowanie — praca ciàg∏a); — realizacja prezentacji o treÊciach ekologicznych w ramach oferty programowej Êrodków przekazu oraz instytucji kultury i wypoczynku (praca ciàg∏a). 1.
Ekologizacja planowania przestrzennego i u˝ytkowania terenu — tereny zdegradowane i zdewastowane, wymagajàce przekszta∏ceƒ, rehabilitacji lub rekultywacji; Konieczne zmiany w systemie planowania przestrzennego muszà uwzgl´dniaç jednoczeÊnie dwa aspekty — z jednej strony szersze w∏àczenie do prac nad planami zagospodarowania przestrzennego i do treÊci tych planów zagadnieƒ zwiàzanych z ochronà Êrodowiska, natomiast z drugiej — uproszczenie i przyspieszenie procedur ustalania lokalizacji inwestycji, niezb´dne z punktu widzenia skutecznoÊci podejmowanych staraƒ majàcych na celu pobudzenie i modernizacj´ gospodarki oraz popraw´ sytuacji na rynku pracy. — potrzeby w zakresie rozbudowy infrastruktury ochrony Êrodowiska (w szczególnoÊci infrastruktury do zagospodarowania Êcieków i odpadów); Pierwszym spoÊród zadaƒ dotyczàcych ekologizacji systemu planowania przestrzennego jest wprowadzenie odpowiednich zmian w regulacjach prawnych z tego zakresu, przede wszystkim uchwalenie ca∏kowicie nowej lub istotnie zmienionej ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym oraz nowych lub zmienionych przepisów wykonawczych do tej ustawy. Zmiany te powinny doprowadziç do zawarcia w ustawie i przepisach wykonawczych jednoznacznych wymagaƒ dotyczàcych imiennego uwzgl´dniania w pracach nad planami zagospodarowania przestrzennego i w treÊci tych planów takich zagadnieƒ, jak: — lokalizacja obiektów niebezpiecznych, ewentualne strefy ograniczonego u˝ytkowania wokó∏ tych obiektów oraz zewn´trzne plany ratownicze dla obszarów wokó∏ tych obiektów na wypadek awarii; — wykorzystanie energii odnawialnej (pozyskiwanie lub wytwarzanie, magazynowanie oraz dystrybucja energii ze êróde∏ odnawialnych); — kszta∏towanie granicy polno-leÊnej; — kszta∏towanie granicy i proporcji pomi´dzy obszarami zainwestowanymi i przeznaczonymi pod inwestycje oraz terenami otwartymi (zw∏aszcza w kontekÊcie zieleni miejskiej i innych terenów otwartych na obszarach zurbanizowanych); — zmniejszanie potrzeb przewozowych w skali obszaru obj´tego danym planem i planami wy˝szego rz´du; — obszary ochrony uzdrowiskowej; — obszary górnicze utworzone dla kopalin leczniczych. — obszary i obiekty obj´te i przewidywane do obj´cia ochronà przyrody (w tym obszary spe∏niajàce wymagania sieci Natura 2000), a tak˝e inne obszary i obiekty o szczególnych walorach i znaczeniu przyrodniczym (obszary podmok∏e, obszary zalesieƒ i zadrzewieƒ, ostoje zwierzyny, korytarze ekologiczne); W celu uproszczenia procedury ustalania lokalizacji i okreÊlania zasad realizacji inwestycji na podstawie obowiàzujàcych planów zagospodarowania przestrzennego, zmiany w przepisach okreÊlajàcych zasady sporzàdzania tych planów powinny równie˝ umo˝liwiç rozbudowanie i uszczegó∏owienie treÊci planów w taki sposób, aby mo˝liwe by∏o wyeliminowanie z procedury inwestycyjnej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu (dla potrzeb warunków realizacji inwestycji okreÊlanych w pozwoleniach na budow´ powinny byç wystarczajàce ustalenia samego planu). — obszary o przekroczonych, dopuszczalnych st´˝eniach zanieczyszczeƒ Êrodowiska lub nat´˝eniach innego rodzaju ucià˝liwoÊci; W nawiàzaniu do zmian w przepisach zostanà te˝ opracowane wytyczne metodyczne dotyczàce sposobu uwzgl´dniania ustaleƒ i zaleceƒ zawartych w koncepcji Monitor Polski Nr 33 — 1804 — polityki przestrzennego zagospodarowania kraju, w planach zagospodarowania przestrzennego województw i gmin. Drugim podstawowym zadaniem w zakresie ekologizacji planowania przestrzennego, w wymiarze czasowym, organizacyjno-technicznym i finansowym znacznie powa˝niejszym i trudniejszym od pierwszego, b´dzie dokonanie odpowiedniej weryfikacji ju˝ obowiàzujàcych planów zagospodarowania przestrzennego ró˝nego szczebla, wzgl´dnie opracowanie i uchwalenie ca∏kowicie nowych planów, spe∏niajàcych ju˝ wszystkie zmienione prawem wymagania oraz uwzgl´dniajàcych w zak∏adanym stopniu treÊç polityki ekologicznej paƒstwa (a tak˝e treÊç s∏u˝àcych realizacji tej polityki programów ochrony Êrodowiska o zasi´gu regionalnym i lokalnym). Weryfikacja b´dzie dotyczyç w pierwszej kolejnoÊci koncepcji polityki przestrzenne- Poz. 433 go zagospodarowania kraju (która zostanie te˝ poddana procedurze oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko) oraz planów miejscowych. OkolicznoÊcià sprzyjajàcà podj´ciu weryfikacji planów miejscowych b´dzie fakt, ˝e znaczna cz´Êç tych planów (mowa o planach obowiàzujàcych przed wejÊciem w ˝ycie ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym z 1994 r.), z koƒcem 2002 lub 2003 r. utraci z mocy prawa swojà wa˝noÊç. W dalszej kolejnoÊci mo˝liwa jest równie˝ weryfikacja planów zagospodarowania przestrzennego województw. Prace nad tymi planami sà w toku i zosta∏y podj´te na ogó∏ w momencie, kiedy treÊç II Polityki ekologicznej paƒstwa by∏a ju˝ znana, w zwiàzku z czym prawdopodobieƒstwo wystàpienia rozbie˝noÊci pomi´dzy ustaleniami planów wojewódzkich i celami polityki jest odpowiednio mniejsze. Dzia∏ania: — wprowadzenie zaleceƒ okreÊlajàcych zakres i sposób przedstawiania w planach zagospodarowania przestrzennego ustaleƒ dotyczàcych ochrony Êrodowiska, do projektu ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym oraz projektów aktów wykonawczych do tej ustawy (w 2003 r.); — opracowanie i wdro˝enie wytycznych metodycznych dotyczàcych sposobu uwzgl´dniania ustaleƒ i zaleceƒ zawartych w koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju — w planach zagospodarowania przestrzennego województw, gmin i obszarów funkcjonalnych (w 2003 r.); — zweryfikowanie istniejàcych lub opracowanie nowych, miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego w celu uwzgl´dnienia w tych planach wymagaƒ wynikajàcych ze znowelizowanych przepisów, a tak˝e z treÊci polityki ekologicznej paƒstwa oraz programów ochrony Êrodowiska na szczeblu regionalnym i lokalnym (od 2003 r. sukcesywnie); — dokonanie weryfikacji koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju pod kàtem szerszego uwzgl´dnienia treÊci polityki ekologicznej oraz skonkretyzowanie zapisów w koncepcji dotyczàcych kierunków zrównowa˝onego rozwoju wybranych obszarów (stref, województw, grup województw, wybranych zespo∏ów miejskich itp.) (w 2004 r.); — wdro˝enie w odniesieniu do koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju post´powania w sprawie oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko, a tak˝e dokonanie weryfikacji ca∏oÊci systemu ocen oddzia∏ywania na Êrodowisko planów i programów (w 2004 r.). 1.
Rozwój badaƒ i post´p techniczny. Stymulowanie innowacji Realizacja polityki ekologicznej paƒstwa wymaga odpowiedniego zaplecza naukowego. W celu wzmocnienia zespo∏ów badawczych zajmujàcych si´ problematykà z tego obszaru konieczne jest powo∏anie paƒstwowych instytutów badawczych wspierajàcych realizacj´ zadaƒ w dziale Êrodowisko i gospodarka wodna oraz ustanowienie kompleksowych, wieloletnich programów badawczych ukierunkowanych na rozwiàzanie najistotniejszych problemów z tej dziedziny o zasi´gu ogólnokrajowym. Do programów tych, których celem by∏oby przede wszystkim stworzenie podstaw dla racjonalnej gospodarki zasobami przyrody, skuteczna ochrona dziedzictwa przyrodniczego oraz zapewnienie bezpieczeƒstwa ekologicznego gospodarki i spo∏eczeƒstwa, w pierwszej kolejnoÊci nale˝à programy takie jak: — Baza zasobów Êrodowiskowych; — Bezpieczeƒstwo ekologiczne Polski i ochrona dziedzictwa przyrodniczego; — Kszta∏towanie, racjonalne wykorzystanie ochrona zasobów wodnych kraju; oraz — Zagospodarowanie i ochrona zasobów leÊnych kraju; — Przeciwdzia∏anie i ∏agodzenie skutków nadzwyczajnych zagro˝eƒ Êrodowiska, ludnoÊci i gospodarki spowodowanych zmianami klimatu i kl´skami ˝ywio∏owymi. Wdra˝anie wyników badaƒ wymaga wzmocnienia poprzez szersze w∏àczenie w ten proces zainteresowanych s∏u˝b ochrony Êrodowiska, w tym s∏u˝by kontroli Monitor Polski Nr 33 — 1805 — i monitoringu, hydrologiczno-meteorologicznej, geologicznej i leÊnej oraz organów S∏u˝by Geodezyjnej i Kartograficznej. Dla stymulowania innowacji konieczne jest utworzenie w resorcie Êrodowiska systemu ewidencji i oceny wyników badaƒ naukowych zwiàzanych ze Êrodowiskiem rozproszonych w ró˝nych jednostkach badawczych i sektorach gospodarczych. Poz. 433 Wa˝nym uzupe∏nieniem zadaƒ dotyczàcych rozwoju krajowych badaƒ naukowych i post´pu technicznego b´dzie promowanie wzrostu aktywnoÊci polskich placówek badawczych w programach badawczych o zasi´gu mi´dzynarodowym, w szczególnoÊci w VI Programie Ramowym Unii Europejskiej, poprzez stworzenie odpowiednich mechanizmów oceny jednostek badawczych oraz okreÊlania zakresu dofinansowywania ich dzia∏alnoÊci. Dzia∏ania: — utworzenie resortowego systemu ewidencji i oceny wyników prac badawczych i rozwojowych dotyczàcych dzia∏u Êrodowisko i gospodarka wodna (2003 r.); — stopniowe ustanowienie w latach 2004—2006 pi´ciu priorytetowych, wieloletnich programów badawczych obejmujàcych nast´pujàce zagadnienia:

(1)przeciwdzia∏anie i ∏agodzenie skutków nadzwyczajnych zagro˝eƒ Êrodowiska, ludnoÊci i gospodarki spowodowanych zmianami klimatu i kl´skami ˝ywio∏owymi,

(2)bezpieczeƒstwo ekologiczne Polski i ochrona dziedzictwa przyrodniczego,

(3)baza zasobów Êrodowiskowych,

(4)kszta∏towanie, racjonalne wykorzystanie oraz ochrona zasobów wodnych kraju,

(5)zagospodarowanie i ochrona zasobów leÊnych kraju. 1.

Wspó∏praca mi´dzynarodowa Wiodàcym motywem wspó∏pracy mi´dzynarodowej w latach 2002—2010 b´dzie dostosowanie polskiego prawa, struktur organizacyjnych, procedur administracyjnych i gospodarki do wymogów Unii Europejskiej. W okresie przedakcesyjnym i w pierwszym okresie cz∏onkostwa w Unii (2004—2010) Polska wcià˝ jeszcze b´dzie wype∏niaç zobowiàzania podj´te w czasie ubiegania si´ o cz∏onkostwo i realizowaç zadania wynikajàce z przyj´tych okresów przejÊciowych. Wspó∏praca dwustronna z paƒstwami cz∏onkowskimi Unii Europejskiej b´dzie ukierunkowana na przejmowanie doÊwiadczeƒ w wykorzystywaniu funduszy strukturalnych i regionalnych, stosowaniu najlepszych dost´pnych technik, wspólnym realizowaniu zobowiàzaƒ (joint implementation), handlu emisjami i ekokonwersji. Odnosi si´ to w znacznej mierze zarówno do paƒstw europejskich, jak i le˝àcych poza Europà, lecz wchodzàcych w sk∏ad tzw. regionu Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ, które nie sà cz∏onkami Unii Europejskiej (np. Szwajcarii, Norwegii, USA i Kanady). Wspó∏praca mi´dzynarodowa na forum globalnym i regionalnym b´dzie si´ koncentrowaç na pe∏nej i kon- sekwentnej realizacji zobowiàzaƒ, podj´tych przy podpisywaniu i ratyfikacji mi´dzynarodowych konwencji ekologicznych i protoko∏ów do nich. B´dzie stosowana generalna zasada, ˝e Polska powinna si´ staç stronà wszystkich tych porozumieƒ mi´dzynarodowych, których stronà jest Unia Europejska. We wspó∏pracy dwustronnej z innymi paƒstwami g∏ównym priorytetem b´dzie takie kszta∏towanie umów dwustronnych, aby z paƒstwami aspirujàcymi do cz∏onkostwa w Unii Europejskiej wspólnie realizowaç polityk´ ekologicznà Unii, tak˝e w odniesieniu do zagadnieƒ transgranicznych, zaÊ z paƒstwami nieubiegajàcymi si´ o cz∏onkostwo w tej organizacji — w maksymalnym stopniu stosowaç standardy Unii w rozwiàzywaniu transgranicznych zagadnieƒ ochrony Êrodowiska. Priorytetowo nale˝y traktowaç wspó∏prac´ dwustronnà w dziedzinie ochrony Êrodowiska z tymi paƒstwami, które sà lub mogà w najbli˝szym czasie staç si´ naszymi strategicznymi partnerami ew. wspó∏pracy gospodarczej. Dotyczy to przede wszystkim Ukrainy, a tak˝e Kazachstanu i Uzbekistanu. Dzia∏ania: — aktywizacja wspó∏pracy dwustronnej z paƒstwami sàsiednimi w kontekÊcie wspólnej realizacji zobowiàzaƒ wobec Unii Europejskiej oraz rozszerzenia zakresu wspó∏pracy w dziedzinie ochrony przyrody (praca ciàg∏a do 2010 r.); — opracowanie i wdro˝enie strategii wspó∏pracy z paƒstwami Wspólnoty Niepodleg∏ych Paƒstw, z uwzgl´dnieniem wspó∏pracy technicznej i aktywizacji eksportu us∏ug i urzàdzeƒ ochrony Êrodowiska (2003 r. — opracowanie, 2004—2010 r. — realizacja); Monitor Polski Nr 33 — 1806 — Poz. 433 — sporzàdzenie strategii handlu emisjami CO2 i SO2 z partnerami zagranicznymi (2003 r.) i podj´cie rozmów w celu jej wdro˝enia (2004 r. i lata nastepne); — ratyfikowanie podpisanych konwencji i protoko∏ów oraz przystàpienie do nowych porozumieƒ globalnych i regionalnych, przy zastosowaniu zasady, ˝e Polska powinna byç stronà tych porozumieƒ, których stronà jest Unia Europejska (2003—2005). Rozdzia∏ 2 OCHRONA DZIEDZICTWA PRZYRODNICZEGO I RACJONALNE U˚YTKOWANIE ZASOBÓW PRZYRODY — zwi´kszenie udzia∏u Êrodków finansowych przeznaczonych na ochron´ przyrody przez Narodowy Fundusz Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej. 2.
Ochrona przyrody i krajobrazu 2.
Podstawowe za∏o˝enia A. Stan wyjÊciowy Zgodnie z za∏o˝eniami VI Programu dzia∏aƒ Wspólnoty Europejskiej w dziedzinie ochrony Êrodowiska na lata 2001—2010 realizacja zrównowa˝onego rozwoju ma nastàpiç poprzez popraw´ Êrodowiska i jakoÊci ˝ycia obywateli UE. Poprawa Êrodowiska ma nastàpiç mi´dzy innymi wskutek dzia∏aƒ takich, jak: — znaczny wzrost lesistoÊci Europy; w Polsce zak∏ada si´ wzrost lesistoÊci z 28,5% (2001 r.) do 30% (do roku 2020), a w dalszej perspektywie nawet do 32—33%; — utworzenie europejskiej sieci ekologicznej NATURA 2000 obejmujàcej dotychczas ok. 15% powierzchni paƒstw cz∏onkowskich Unii Europejskiej; — ochrona terenów wodno-b∏otnych; — poprawa stanu czystoÊci wód powierzchniowych (p∏ynàcych, stojàcych i morskich); jest to zadanie szczególnie trudne w Polsce wobec powszechnego zanieczyszczenia wód powierzchniowych. Aby zrealizowaç te zadania, konieczne jest przyj´cie nast´pujàcych strategii: ochrony ró˝norodnoÊci biologicznej, ochrony georó˝norodnoÊci, ochrony zasobów wodnych oraz ochrony przyrody. Strategie te powinny odegraç istotnà rol´ w regionalnym kszta∏towaniu Êrodowiska przyrodniczego, szczególnie na etapie sporzàdzania wojewódzkich strategii rozwoju oraz planów przestrzennego zagospodarowania. Niezb´dna jest akceptacja spo∏eczna dla dzia∏aƒ na rzecz ochrony Êrodowiska przyrodniczego. Konieczna jest wi´c intensywna edukacja ekologiczna. Dla realizacji powy˝szych celów konieczne jest: — nowa ustawa o ochronie przyrody; — rozszerzenie zakresu monitoringu przyrodniczego dzia∏ajàcego w ramach Paƒstwowego Monitoringu Ârodowiska o zadania wynikajàce z konwencji i porozumieƒ mi´dzynarodowych oraz prawa Unii Europejskiej; — wzmocnienie etatowe i techniczne komórek organizacyjnych do spraw ochrony przyrody w Ministerstwie Ârodowiska, urz´dach wojewódzkich i jednostkach samorzàdu terytorialnego; które b´dà zarzàdza∏y obszarami sieci NATURA 2000; Zapewnienie bezpieczeƒstwa ekologicznego paƒstwa wymaga mi´dzy innymi utrzymania i/lub przywracania do w∏aÊciwego stanu ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej oraz zwi´kszenia powierzchni obszarów chronionych do poziomu 1/3 terytorium Polski. Utrzymanie (ochrona) ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej zwiàzane jest z ochronà zasobów przyrody na ca∏ym obszarze kraju, niezale˝nie od formalnego statusu ochronnego konkretnych terenów i sposobu ich u˝ytkowania. Trwa∏oÊç ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej podlega obecnie na ca∏ym Êwiecie, w tym równie˝ w Polsce, silnemu zagro˝eniu ze wzgl´du na znacznà presj´ spo∏ecznà zwiàzanà z dà˝eniem do wykorzystywania wszelkich zasobów przyrody w celu podnoszenia materialnego poziomu ˝ycia oraz osiàgania szybkich i mo˝liwie du˝ych zysków. Tendencji tej ulega równie˝ w praktyce swojego dzia∏ania wiele instytucji publicznych, w tym organów administracji rzàdowej i samorzàdowej. Brakuje mi´dzyresortowej koordynacji dzia∏aƒ na rzecz ochrony ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej na ró˝nych szczeblach. Niewystarczajàce i nieskuteczne jest wdra˝anie ochrony zasobów przyrody w praktyce stosowania narz´dzi planistycznych (plany przestrzennego zagospodarowania). Transformacja elementów ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej nast´puje przede wszystkim w wyniku zmian struktury w∏asnoÊci, wprowadzania intensywnych, przemys∏owych form gospodarowania w rolnictwie, rybactwie i leÊnictwie, urbanizacji, rozbudowy uk∏adów komunikacyjnych, osuszania i eksploatacji torfowisk (mokrade∏) oraz zabudowy hydrotechnicznej wód, z wszystkimi towarzyszàcymi tym zjawiskom negatywnymi skutkami. Te w∏aÊnie procesy stanowià g∏ówne êród∏a zagro˝enia dla zasobów przyrody i wytyczajà podstawowe cele i kierunki dzia∏aƒ w zakresie ochrony ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej. B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. Najwa˝niejszymi celami w zakresie ochrony ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej w perspektywie 2010 r. sà: — renaturalizacja i poprawa stanu najcenniejszych zniszczonych ekosystemów i siedlisk, szczególnie leÊnych i wodno-b∏otnych; Monitor Polski Nr 33 — 1807 — — restytucja wybranych gatunków (w uzasadnionych przypadkach); — rozszerzenie i usprawnienie ochrony in situ i ex situ gatunków roÊlin i zwierzàt zagro˝onych wygini´ciem oraz starych, tradycyjnych odmian roÊlin i ras zwierzàt hodowlanych majàcych znaczenie dla ochrony ró˝norodnoÊci biologicznej, poprzez stworzenie i utrzymanie niezb´dnych warunków technicznych do takiej ochrony (stosowne obiekty i ich wyposa˝enie) oraz wspieranie badaƒ i prac rozwojowych z tego zakresu; — rozwój prac badawczych i inwentaryzacyjnych w zakresie oceny stanu i rozpoznawania zagro˝eƒ ró˝norodnoÊci biologicznej; — utrzymanie urozmaiconego krajobrazu rolniczego z gospodarstwami Êredniej wielkoÊci oraz zwi´kszenie wsparcia i rozwój form rolnictwa stosujàcych metody produkcji nienaruszajàce równowagi przyrodniczej, przede wszystkim rolnictwa ekologicznego i zintegrowanego; — zapewnienie ochrony i racjonalnego gospodarowania ró˝norodnoÊcià biologicznà na ca∏ym terytorium kraju, w∏àczajàc w to obszary intensywnie u˝ytkowane gospodarczo i tereny zurbanizowane; — podniesienie poziomu ÊwiadomoÊci ekologicznej spo∏eczeƒstwa oraz w∏adz szczebla lokalnego, mi´- Poz. 433 dzy innymi poprzez promowanie zagadnieƒ ró˝norodnoÊci biologicznej w ramach szkoleƒ i kampanii informacyjnych oraz popraw´ komunikacji spo∏ecznej w zakresie zrozumienia celów i skutków ochrony ró˝norodnoÊci biologicznej — propagowanie umiarkowanego u˝ytkowania zasobów biologicznych i praktyk oszcz´dnego i rozsàdnego gospodarowania, tak by nie niszczyç zasobów przyrody ponad niezb´dne potrzeby, a tak˝e wskazywanie na lokalne korzyÊci z zachowania ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej; — zachowanie tradycyjnych praktyk gospodarczych na terenach przyrodniczo cennych, jako narz´dzia ochrony i zrównowa˝onego wykorzystania zasobów biologicznych, z uwzgl´dnieniem Kodeksu Dobrej Praktyki Rolniczej; — zapewnienie skutecznego przeciwdzia∏ania wprowadzaniu gatunków, które mogà zagra˝aç integralnoÊci naturalnych ekosystemów i siedlisk lub stanowiç zagro˝enie gatunków rodzimych. C. Zadania na lata 2003—2006 Priorytetowe, najpilniejsze zadania na rzecz realizacji wy˝ej wymienionych celów, niezb´dne do wykonania w latach 2003—2006, podano poni˝ej. Dzia∏ania: — utworzenie w Polsce Europejskiej Sieci Obszarów Chronionych NATURA 2000, poprzedzone waloryzacjà przyrodniczà obszarów ju˝ obj´tych ochronà prawnà, jak te˝ cennych obszarów przyrodniczych dotychczas nieobj´tych ˝adnà formà ochrony, a spe∏niajàcych kryteria sieci NATURA 2000; — wdro˝enie skutecznych narz´dzi planistycznych dla ochrony ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej (poprzez uwzgl´dniajàcà te zagadnienia nowelizacj´ ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym); — skoordynowanie mi´dzyresortowych dzia∏aƒ na rzecz ochrony zasobów przyrodniczych w skali kraju; — wprowadzenie monitoringu ró˝norodnoÊci biologicznej oraz wdro˝enie kryteriów i wskaêników do kontroli skutecznoÊci realizacji w tym zakresie polityki ekologicznej paƒstwa; — pe∏ne wdro˝enie przepisów prawnych regulujàcych bezpieczeƒstwo biologiczne kraju oraz zapewnienie Êrodków na wykonywanie prawa i kontrolowanie zagro˝eƒ zwiàzanych z wykorzystaniem biotechnologii; — wdro˝enie instrumentów s∏u˝àcych ekologizacji gospodarki rolnej, w tym programów rolnoÊrodowiskowych. 2.
Ochrona i zrównowa˝ony rozwój lasów A. Stan wyjÊciowy Wzbogacanie i racjonalne u˝ytkowanie zasobów leÊnych jest niezb´dnym elementem dzia∏ania na rzecz zapewnienia bezpieczeƒstwa ekologicznego kraju. Wymaga ono mi´dzy innymi wzrostu lesistoÊci z obecnego poziomu 28,5% (2001 r.) do ok. 30% powierzchni Polski w 2020 r. i ok. 33% w perspektywie 2050 r., a tak˝e zapewnienia trwa∏oÊci i wielofunkcyjnoÊci lasów, kompleksowej ochrony ekosystemów leÊnych oraz wprowadzania bezpiecznych technologii prac w lesie. Polskie lasy sà znacznie rozdrobnione, nadleÊnictwa gospodarujà w 28 tys. kompleksów leÊnych, z których ponad 6 tys. ma powierzchni´ mniejszà ni˝ 5 ha. W lasach prywatnych przeci´tna powierzchnia wynosi ok. 1,3 ha. W strukturze wyró˝nionych typów siedlisk przewa˝ajà siedliska borowe (g∏ówne gatunki to sosna i Êwierk), przy czym udzia∏ lasów liÊciastych od 1945 r. uleg∏ dwukrotnemu zwi´kszeniu (z 13,0% do 25,0%). Przeci´tny wiek drzewostanów wynosi 51 lat. Oko∏o 1,5 mln ha lasu roÊnie na gruntach porolnych. Niekorzystne warunki siedliskowe oraz przewaga lasów iglastych i stosunkowo m∏ody wiek monokultur sprzyjajà wyst´powaniu sytuacji kl´skowych, zwi´kszajàc m.in. ryzyko obumierania lasów wskutek zagro˝enia tak Monitor Polski Nr 33 — 1808 — czynnikami abiotycznymi, jak i biotycznymi. Uszkodzenia lasów w Polsce mierzone stopniem redukcji powierzchni liÊci (defoliacja) nale˝à do grupy znacznych w skali kontynentu. Od wielu lat podejmowane sà intensywne wysi∏ki w zakresie realizacji zalesieƒ, która ma na celu, oprócz powi´kszania mo˝liwych do gospodarczego wykorzystania zasobów leÊnych, optymalizacj´ wykorzystania potencjalnych, naturalnych mo˝liwoÊci gleb i innych elementów przestrzeni geograficznej kraju, a tak˝e skutecznà ochron´ ró˝norodnoÊci biologicznej i krajobrazowej (dla których lasy sà jednà z najwa˝niejszych ostoi). Cz´Êç zalesieƒ (ok. 17 tys. ha rocznie) prowadzi si´ na od∏ogowanych glebach marginalnych. B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. Do podstawowych celów w zakresie ochrony i zrównowa˝onego rozwoju lasów do 2010 r. nale˝à: — dalsze zwi´kszanie lesistoÊci kraju (g∏ównie przez zalesienia na gruntach nieprzydatnych dla rolnictwa oraz przez optymalizacj´ struktury lasów w krajobrazie), a w Êlad za tym dalsze powi´kszanie zasobów leÊnych i ich udzia∏u w globalnym obiegu w´gla w przyrodzie; — rozszerzenie zasi´gu renaturalizacji obszarów leÊnych, w tym renaturalizacji znajdujàcych si´ na terenach leÊnych obszarów wodno-b∏otnych i obiektów cennych przyrodniczo; — wdro˝enie zasad ochrony i powi´kszania ró˝norodnoÊci biologicznej w lasach na poziomie genetycznym, gatunkowym i ekosystemowym, mi´dzy innymi poprzez wprowadzanie gatunków rodzimych, wzbogacanie sk∏adu gatunkowego odnowieƒ leÊnych, przebudow´ monokultur; Poz. 433 — zachowanie w stanie zbli˝onym do naturalnego lub odtworzenie ÊródleÊnych zbiorników i cieków wodnych; — utrzymanie wielofunkcyjnoÊci lasów i wzmo˝enie ich korzystnego oddzia∏ywania na Êrodowisko (poprawa funkcji wodochronnej, klimatotwórczej i glebochronnej); — poprawa zdrowotnoÊci i odpornoÊci drzewostanów; — zwi´kszenie iloÊci i powierzchni zadrzewieƒ na terenach rolniczych oraz rozszerzenie zakresu leÊnej rekultywacji terenów zdegradowanych; — dostosowanie lasów i leÊnictwa, w wi´kszym ni˝ dotychczas zakresie, do wype∏niania zró˝nicowanych funkcji nie tylko przyrodniczych, ale tak˝e spo∏ecznych (np. turystycznych) — powszechne, choç sterowane, udost´pnienie lasów spo∏eczeƒstwu z zachowaniem zasady niedopuszczania do zagro˝enia trwa∏oÊci i jakoÊci zasobów leÊnych; — ulepszenie rozwiàzaƒ techniczno-finansowych zapewniajàcych trwa∏oÊç ekosystemów leÊnych; — ochrona gleb leÊnych, a szczególnie substancji organicznej gleby; — ekologizacja prac w szkó∏karstwie leÊnym — ograniczenie chemizacji na rzecz technik przyjaznych Êrodowisku; — wdra˝anie programów majàcych na celu podnoszenie ÊwiadomoÊci spo∏eczeƒstwa (w tym pracowników leÊnictwa) w zakresie celów i korzyÊci trwa∏ej i zrównowa˝onej gospodarki leÊnej, rozwój edukacji i nauk leÊnych; — poprawa stanu i produkcyjnoÊci lasów prywatnych; — wdro˝enie takich technologii w gospodarce leÊnej (w tym udoskonalonych r´bni), które naÊladujà procesy i stany w∏aÊciwe naturalnej dynamice zmian w drzewostanie i ekosystemie; — zapewnienie lasom i zadrzewieniom w∏aÊciwego znaczenia w planowaniu przestrzennym, w tym w kszta∏towaniu granicy polno-leÊnej i ochronie krajobrazu. — zapewnienie ochrony leÊnych zasobów genowych; C. Zadania na lata 2003—2006 — wdro˝enie zasad ochrony i zagospodarowania zbiorowisk leÊnych o charakterze naturalnym lub pó∏naturalnym; Priorytetowe, najpilniejsze zadania na rzecz realizacji wy˝ej wymienionych celów, niezb´dne do wykonania w latach 2003—2006, podano poni˝ej. Dzia∏ania: — przygotowanie podstaw do rozszerzenia zakresu zalesieƒ poprzez weryfikacj´ klasyfikacji gruntów, uporzàdkowanie ewidencji gruntów pod kàtem pe∏nego uwzgl´dnienia gruntów zalesionych i zadrzewionych oraz uj´cie granicy polno-leÊnej w planach zagospodarowania przestrzennego (2003—2004); — aktualizacja „Krajowego programu zwi´kszania lesistoÊci”

(2003); — wzmocnienie potencja∏u prowadzonego przez Lasy Paƒstwowe „Centrum Informacyjnego Lasów Paƒstwowych” oraz „OÊrodka Kultury LeÊnej”, zw∏aszcza w odniesieniu do tych ich zadaƒ, które dotyczà edukacji ekologicznej i komunikacji spo∏ecznej (2004—2006); — zalesienie ok. 80 tys. ha gruntów wy∏àczonych z u˝ytkowania rolniczego (2003—2006); — kontynuowanie programu przebudowy drzewostanów zmienionych lub silnie uszkodzonych przez zanieczyszczenia powietrza (2003—2006). Monitor Polski Nr 33 — 1809 — Poz. 433 2.

Ochrona gleb B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. A. Stan wyjÊciowy Do najwa˝niejszych celów polityki ekologicznej paƒstwa w dziedzinie ochrony gleb do roku 2010 nale˝à: Realizowane w ramach polityki ekologicznej paƒstwa dzia∏ania w zakresie ochrony gleb obejmujà: ochron´ zasobów gleb u˝ytkowanych przyrodniczo przed ich wy∏àczeniem z tego u˝ytkowania (w tym maksymalne zagospodarowanie nieu˝ytków poprzemys∏owych); ochron´ gleb przed erozjà, dewastacjà fizycznà i zanieczyszczeniem chemicznym; rekultywacj´ gleb zdegradowanych; a tak˝e utrzymanie lub przywrócenie na terenach rolniczych jakoÊci gleb odpowiedniej do zdrowej produkcji roÊlinnej, poprzez mi´dzy innymi utrzymywanie odpowiedniej kwasowoÊci gleb i likwidacj´ niedoborów magnezu determinujàcego prawid∏owe funkcjonowanie organizmów ˝ywych. Dotychczas brak jest przepisów prawnych, które by zapewnia∏y ochron´ gleb przed ich nadmiernà eksploatacjà w ramach danego rodzaju u˝ytkowania i które by chroni∏y naturalny potencja∏ produkcyjny gleb. Dlatego w polityce ekologicznej paƒstwa szczególny nacisk trzeba po∏o˝yç na zadania w zakresie ochrony gleb przed degradacjà powodowanà przez szeroko poj´tà intensyfikacj´ produkcji rolniczej (wzrost iloÊci stosowanych nawozów sztucznych i Êrodków ochrony roÊlin, koncentracja hodowli, wzrost powierzchni upraw monokultur oraz intensyfikacja transportu obs∏ugujàcego produkcj´ rolnà) oraz na zadania w zakresie rekultywacji gleb zdegradowanych, w celu ich w∏àczenia do zagospodarowania przyrodniczego (zalesienie, zakrzewienie, zadarnienie, uprawa) lub w przypadku niektórych terenów poprzemys∏owych — do obiegu gospodarczego (inne czynniki negatywnej presji na stan gleb, takie jak sk∏adowanie odpadów, emisja zanieczyszczeƒ powietrza, gospodarka wodno-Êciekowa czy niedostatki w systemie planowania przestrzennego, sà przedmiotem szczegó∏owego zainteresowania tak˝e innych ni˝ ochrona gleb obszarów polityki ekologicznej, w zwiàzku z czym zosta∏y w niniejszym dokumencie omówione w innym miejscu). Dodatkowym aspektem przemawiajàcym za zwróceniem w kontekÊcie ochrony gleb szczególnej uwagi na zagro˝enia ze strony rolnictwa jest tak˝e fakt, ˝e niew∏aÊciwa agrotechnika, a tak˝e rolnicze wykorzystanie gleb ju˝ ska˝onych bàdê poddanych szkodliwym oddzia∏ywaniom niebezpiecznych substancji, np. emitowanych przez transport, mogà stwarzaç powa˝ne zagro˝enie dla ludzkiego zdrowia, a nawet ˝ycia. Dlatego szczególnie wa˝nym jest stosowanie dobrych praktyk rolniczych, dopasowanych do warunków przyrodniczych i konkretnych czynników antropopresji na danym terenie. — podniesienie poziomu wiedzy u˝ytkowników gleb i gruntów w zakresie mo˝liwoÊci eksploatacji gleb, przy zwróceniu szczególnej uwagi na nieodwracalnoÊç degradacji zasobów glebowych (zarówno z punktu widzenia area∏u gleb nadajàcych si´ do u˝ytkowania przyrodniczego, jak i wartoÊci ich potencja∏u produkcyjnego); — doskonalenie struktur organizacyjnych zajmujàcych si´ problematykà ochrony i racjonalnego u˝ytkowania gleb (np. OÊrodka Edukacji Ekologicznej w ramach Krajowego Centrum Doradztwa Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich) oraz przygotowanie programów dzia∏aƒ w tej dziedzinie (np. programu rekultywacji gleb zdegradowanych na obszarach u˝ytkowanych rolniczo); — wprowadzanie w rolnictwie sposobu produkcji zgodnego z ustawà o rolnictwie ekologicznym; — obj´cie monitoringiem gleb rejestracji zmian fizycznych, chemicznych i biologicznych wynikajàcych z rodzaju i intensywnoÊci eksploatacji oraz oddzia∏ywania ró˝nych negatywnych czynników (erozja, inwestycje, przemys∏, emisje, odpady, Êcieki i in.); — przygotowanie podstaw oraz doprowadzenie do powstania uregulowaƒ prawnych ustalajàcych zasady i procedury ograniczajàce nadmiernà eksploatacj´ gleb (np. poprzez zmian´ kierunku ich zagospodarowania) oraz okreÊlajàcych niezb´dne Êrodki zaradcze — np. zasady i procedury post´powania przy u˝ytkowaniu gleb zanieczyszczonych (w tym stosowanie analiz ryzyka); — identyfikacja zagro˝eƒ i rozszerzenie prac na rzecz rekultywacji terenów zdegradowanych, w tym terenów poprzemys∏owych; — maksymalne zagospodarowanie terenów poprzemys∏owych poprzez opracowanie i wdro˝enie mechanizmów sprzyjajàcych ponownemu w∏àczeniu tych terenów do obiegu gospodarczego. C. Zadania na lata 2003—2006 Dla realizacji okreÊlonych wy˝ej celów konieczne jest wykonanie w latach 2003—2006 poni˝szych, priorytetowych zadaƒ szczegó∏owych. Dzia∏ania: — ocena wartoÊci naturalnego potencja∏u produkcyjnego gleb i ustalenie mo˝liwoÊci u˝ytkowania gleb zgodnie z zasadami trwa∏ego i zrównowa˝onego rozwoju (praca ciàg∏a); — wprowadzenie do przepisów wykonawczych do ustawy o ochronie roÊlin procedur oceny ryzyka przy stosowaniu pestycydów (2003 r.); — wprowadzenie na terenach chronionych produkcji rolnej, zgodnej z prawem o rolnictwie ekologicznym; Monitor Polski Nr 33 — 1810 — Poz. 433 — opracowanie polskiego dokumentu referencyjnego dotyczàcego najlepszych dost´pnych technik (BAT) w zakresie rekultywacji starych sk∏adowisk (2004 r.); — przygotowanie wytycznych dotyczàcych zasad gospodarowania na glebach ska˝onych rt´cià i kadmem (wraz z ich wy∏àczaniem z rolniczego i ogrodniczego wykorzystania) (2005 r.); — przeprowadzenie kontroli realizacji programu rekultywacji terenów po by∏ych bazach wojsk rosyjskich, ewentualna weryfikacja tego programu oraz kontynuacja rekultywacji tych terenów zgodnie z bie˝àco aktualizowanym harmonogramem (2003 r.); — ocena stopnia realizacji programu likwidacji mogilników oraz dalsza sukcesywna likwidacja i rekultywacja zinwentaryzowanych mogilników zgodnie z bie˝àco aktualizowanym harmonogramem (2003 r.); — opracowanie i realizacja powiatowych programów rekultywacji i zalesiania zdegradowanych gleb na obszarach u˝ytkowanych rolniczo, wraz z ewentualnà, niezb´dnà nowelizacjà przepisów prawnych (2004 r.); — opracowanie i wdro˝enie systemu przywracania walorów u˝ytkowych terenom poprzemys∏owym (2005 r.); — kompleksowa rekultywacja starych sk∏adowisk, wraz z ich zadrzewieniem i zakrzewieniem (sukcesywnie od 2003 r.); — ocena realizacji programu monitoringu gleb i jego weryfikacja ukierunkowana na rejestrowanie zmian powodowanych przez ró˝norodne u˝ytkowanie gleb, w tym przez nadmiernà ich eksploatacj´ (2005 r.). 2.
Ochrona zasobów kopalin i wód podziemnych A. Stan wyjÊciowy Ochrona zasobów kopalin i wód podziemnych ma w Polsce ju˝ doÊç d∏ugà tradycj´ i zarówno od strony poznawczej, jak i organizacyjno-prawnej problemy zwiàzane z tà dziedzinà gospodarowania zasobami przyrody sà ju˝ w znacznej mierze rozwiàzane. Ostatnie nowelizacje ustawy — Prawo geologiczne i górnicze pozwoli∏y te˝ uwzgl´dniç wymagania dotyczàce tej sfery wynikajàce z potrzeb gospodarki rynkowej oraz wdra˝ania rozwoju zrównowa˝onego. Obszar naszego kraju jest pod wzgl´dem geologicznym doÊç dobrze rozpoznany i udokumentowany (chocia˝ geologiczne prace badawcze oraz poszukiwanie kopalin u˝ytecznych, zw∏aszcza tych o strategicznym znaczeniu dla gospodarki, nadal sà i b´dà prowadzone). Zarówno prace geologiczne, jak i wydobycie kopalin (do których zalicza si´ równie˝ podziemne wody lecznicze i termalne) sà obj´te systemem koncesjonowania, sprzyjajàcym realizowaniu dzia∏aƒ w tym zakresie przez firmy dysponujàce odpowiednim potencja∏em, umiej´tnoÊciami i doÊwiadczeniem (w tym równie˝ przez wyspecjalizowane firmy mi´dzynarodowe) oraz umo˝liwiajàcym ustalanie i egzekwowanie dodatkowych warunków, które muszà byç spe∏nione przy prowadzeniu prac badawczych, poszukiwawczych i wydobywczych, w tym warunków zapewniajàcych spe∏nienie wymagaƒ ochrony Êrodowiska. Eksploatacja wód podziemnych nieb´dàcych kopalinami równie˝ jest w znacznym stopniu reglamentowana — zgodnie z obowiàzujàcymi przepisami wody te mogà byç wykorzystywane przede wszystkim dla zaopatrzenia ludnoÊci w wod´ do picia, a w dalszej kolejnoÊci do celów technologicznych w tak szczególnych ga∏´ziach przemys∏u, jak przemys∏ farmaceutyczny i spo˝ywczy (wykorzystywanie wód podziemnych do innych celów jest i nadal b´dzie ograniczane i eliminowane). Realizowane ju˝ w rozpatrywanym obszarze dzia∏ania b´dà w bli˝szej i dalszej przysz∏oÊci wymagaç przede wszystkim kontynuacji i wzmocnienia, w szczególnoÊci jeÊli chodzi o dalsze usprawnianie egzekucji obowiàzujàcego Prawa geologicznego i górniczego, poszerzanie wiedzy o budowie geologicznej Polski w zwiàzku z faktem, i˝ nigdy nie b´dzie mo˝na jej uznaç za ca∏kowicie wystarczajàcà, lepsze dostosowanie do potrzeb ochrony zasobów kopalin i wód podziemnych dzia∏aƒ w zakresie planowania przestrzennego i lokalizacji inwestycji, oraz przede wszystkim uzupe∏nianie zasad gospodarowania zasobami kopalin i wód podziemnych o zalecenia wynikajàce z potrzeby wdra˝ania rozwoju zrównowa˝onego, w tym g∏ównie ze ÊwiadomoÊci, ˝e sà to zasoby nieodnawialne, którymi nale˝y w zwiàzku z tym, w trosce o równe szanse rozwoju dla przysz∏ych pokoleƒ, gospodarowaç racjonalnie i oszcz´dnie. B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. Cele w dziedzinie ochrony zasobów kopalin i wód podziemnych do 2010 r. obejmujà nast´pujàce podstawowe kierunki dzia∏ania:

(1)poszukiwanie efektywnych ekologicznie i ekonomicznie substytutów kopalin oraz zmniejszanie wskaêników zu˝ycia surowców mineralnych na jednostk´ produkcji i jednostk´ PKB, w celu zmniejszenia bie˝àcego zapotrzebowania na kopaliny i uchronienia przed nadmiernym uszczerbkiem, zgodnie z zasadà zrównowa˝onego rozwoju, dost´pnoÊci ich nieodnawialnych zasobów w bli˝szej i dalszej przysz∏oÊci;

(2)zwi´kszenie efektywnoÊci wykorzystania rozpoznanych i eksploatowanych z∏ó˝ poprzez racjonalne zagospodarowanie wyst´pujàcych w tych z∏o˝ach kopalin towarzyszàcych, wielokierunkowe, uwzgl´dniajàce mo˝liwie szeroki zakres zastosowaƒ, wykorzystanie kopalin g∏ównych, a tak˝e uzyskiwanie dodatkowych korzyÊci z eksploatacji z∏ó˝ Monitor Polski Nr 33 — 1811 — Poz. 433 kopalin poprzez np. zagospodarowywanie wyrobisk dla potrzeb podziemnego sk∏adowania w górotworze odpadów oraz budowy zbiorników gazu ziemnego; poprzez ulepszanie i skuteczne egzekwowanie zasad post´powania w tym zakresie wynikajàcych z obowiàzujàcych przepisów.

(3)zwi´kszenie skutecznoÊci ochrony zasobów kopalin leczniczych i wód podziemnych, zw∏aszcza g∏ównych zbiorników tych wód, przed ich iloÊciowà i jakoÊciowà degradacjà na skutek nadmiernej eksploatacji oraz przenikania do warstw wodonoÊnych zanieczyszczeƒ z powierzchni ziemi (dotyczy to w pierwszym rz´dzie obszarów kraju charakteryzujàcych si´ najwi´kszà koncentracjà i intensywnoÊcià dzia∏alnoÊci zarówno przemys∏owej, jak i komunalnej i rolniczej); Zadania we wszystkich tych kierunkach b´dà realizowane z uwzgl´dnieniem koniecznoÊci dostosowania funkcjonujàcych mechanizmów do warunków gospodarki rynkowej. Oznacza to mi´dzy innymi:

(4)dalsze poszerzanie wiedzy o budowie geologicznej Polski i kontynuowanie prac w zakresie poszukiwania, rozpoznawania i dokumentowania nowych z∏ó˝, zw∏aszcza kopalin o szczególnym znaczeniu dla bezpieczeƒstwa i rozwoju gospodarczego kraju oraz dla poprawy jakoÊci Êrodowiska i jakoÊci ˝ycia obywateli (surowce energetyczne, surowce skalne, kopaliny o zastosowaniach ekologicznych, wody lecznicze i termalne);

(5)ograniczanie naruszeƒ Êrodowiska towarzyszàcych eksploatacji kopalin i pracom geologicznym, (

a)preferencje dla dzia∏aƒ wykorzystujàcych narz´dzia ekonomiczne i rynkowe (takich jak op∏aty koncesyjne i eksploatacyjne, publiczne przetargi i subsydia oraz wynagrodzenie za ustanowienie u˝ytkowania górniczego); (
b)prowadzenie polityki koncesyjnej i oddzia∏ywanie na aktywnoÊç przedsi´biorstw w zakresie poszukiwania i eksploatacji z∏ó˝ w nawiàzaniu do sytuacji na rynku mi´dzynarodowym kopalin oraz do zmieniajàcej si´ sytuacji gospodarczej i spo∏ecznej kraju. C. Zadania na lata 2003—2006 Dla realizacji okreÊlonych wy˝ej celów konieczne jest wykonanie w latach 2003—2006 przedstawionych poni˝ej zadaƒ szczegó∏owych w zakresie ochrony zasobów kopalin i wód podziemnych. Dzia∏ania: — rozszerzenie prac badawczych i badawczo-rozwojowych oraz dzia∏aƒ promocyjnych i regulacyjnych wspierajàcych poszukiwanie i stosowanie substytutów kopalin spe∏niajàcych kryteria efektywnoÊci ekologicznej i ekonomicznej (praca ciàg∏a, 2003—2006); — kontynuowanie dzia∏aƒ w zakresie ograniczania i eliminowania wykorzystania wód podziemnych do celów innych ni˝ zaopatrzenie ludnoÊci w wod´ do picia oraz zastosowania technologiczne w przemyÊle spo˝ywczym i faramaceutycznym, zarówno poprzez dzia∏ania prawno-administracyjne (przepisy, pozwolenia) jak i o charakterze ekonomicznym (podwy˝szone stawki op∏
at)(praca ciàg∏a, 2003—2006); — monitorowanie stanu iloÊciowego i jakoÊciowego g∏ównych zbiorników wód podziemnych oraz dokumentowanie tych zbiorników dla potrzeb ich ochrony przed negatywnymi skutkami aktualnej i przysz∏ej dzia∏alnoÊci gospodarczej prowadzonej na powierzchni (w tym dla potrzeb w∏aÊciwego uwzgl´dniania tych zbiorników w planach zagospodarowania przestrzennego oraz w procesach lokalizacji inwestycji) (praca ciàg∏a, 2003—2006); — wspieranie rozwoju poszukiwania kopalin u˝ytecznych poprzez stymulowanie koncentracji prac poszukiwawczych na kluczowych surowcach i najbardziej perspektywicznych obszarach kraju, usprawnianie dost´pu do informacji geologicznej oraz aktywnà promocj´ organizowanych przetargów, a tak˝e realizacja prac w zakresie poszukiwania, rozpoznawania i dokumentowania z∏ó˝ w priorytetowych obszarach zgodnie z przyznanymi koncesjami (praca ciàg∏a, 2003—2006); — wspieranie wykorzystania wód termalnych jako ekologicznego êród∏a ciep∏a, a tak˝e dzia∏aƒ w zakresie budowy podziemnych zbiorników gazu w z∏o˝ach soli oraz wykorzystania wyrobisk pokopalnianych do podziemnego sk∏adowania odpadów (praca ciàg∏a, 2003—2006). 2.6. Biotechnologie i organizmy zmodyfikowane genetycznie A. Stan wyjÊciowy Na Êwiecie ma miejsce dynamiczny rozwój badaƒ w zakresie in˝ynierii genetycznej i rozwój przemys∏u opartego na biotechnologiach. W skali przemys∏owej wykorzystywane sà organizmy genetycznie zmodyfikowane (GMO). Jest to równie˝ ogromna szansa dla Polski. Jednak˝e korzystanie z tego typu osiàgni´ç wspó∏czesnej nauki zwiàzane jest z nieznanym dotàd zagro˝eniem bezpieczeƒstwa biologicznego. Dla zgodnego z interesem spo∏ecznym wykorzystania biotechnologii i organizmów zmodyfikowanych genetycznie konieczne jest w zwiàzku z tym opracowanie i wdro˝enie strategii bezpieczeƒstwa biologicznego, w której z jednej strony przepisy bezpieczeƒstwa nie b´dà ograniczaç badaƒ i wdro˝eƒ biotechnologii, zaÊ Monitor Polski Nr 33 — 1812 — z drugiej — osiàgni´cia in˝ynierii genetycznej i rozwój przemys∏u opartego na biotechnologiach nie b´dà zagra˝aç bezpieczeƒstwu biologicznemu kraju. Wa˝nym zadaniem o strategicznym znaczeniu b´dzie w tym kontekÊcie przezwyci´˝enie nieufnoÊci spo∏eczeƒstwa do produktów in˝ynierii genetycznej w ogóle i organizmów genetycznie zmodyfikowanych w szczególnoÊci, wymagajàce zorganizowania i prowadzenia d∏ugookresowej kampanii informacyjno-edukacyjnej w zakresie najnowszych osiàgni´ç biotechnologii i bezpieczeƒstwa biologicznego. B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. Celami polityki ekologicznej do roku 2010 w zakresie wykorzystania biotechnologii i organizmów zmo- Poz. 433 dyfikowanych genetycznie, przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeƒstwa biologicznego kraju, b´dà: — zapewnienie bezpieczeƒstwa biologicznego w warunkach kszta∏towania spo∏eczeƒstwa wiedzy; — podnoszenie ÊwiadomoÊci spo∏ecznej w zakresie biotechnologii i bezpieczeƒstwa biologicznego; — rozwijanie wspó∏pracy mi´dzynarodowej w zakresie bezpieczeƒstwa biologicznego. C. Zadania na lata 2003—2006 Dla realizacji wy˝ej okreÊlonych celów niezb´dne b´dzie wykonanie w latach 2003—2006 podanych ni˝ej zadaƒ priorytetowych: Dzia∏ania: — zmniejszenie bezwzgl´dnej restrykcyjnoÊci ustaw dotykajàcych rozpatrywanej problematyki oraz wydanie wszystkich wymaganych ustawowo aktów wykonawczych z tego zakresu (2003 r.); — kontynuacja dzia∏aƒ zmierzajàcych do pe∏nego wdro˝enia w Polsce systemu bezpieczeƒstwa biologicznego oraz w∏àczenia go do systemu bezpieczeƒstwa biologicznego Unii Europejskiej (po∏àczenie systemów — 2003 r.; dalszy rozwój systemu krajowego — praca ciàg∏a); — rozbudowa i wdro˝enie sprawnego systemu nadzoru i kontroli GMO, w tym laboratoriów referencyjnych zdolnych do wykrywania GMO wprowadzanych na rynek krajowy (2005 r.); — ratyfikowanie protoko∏u w sprawie bezpieczeƒstwa biologicznego (2004 r.); — opracowanie koncepcji i prowadzenie kampanii informacyjnej w zakresie in˝ynierii genetycznej ze szczególnym uwzgl´dnieniem GMO (praca ciàg∏a); — rozwijanie badaƒ naukowych w zakresie oceny wp∏ywu GMO na ró˝norodnoÊç biologicznà (praca ciàg∏a); — opracowanie i wdro˝enie systemu kszta∏cenia kadr naukowych i administracji paƒstwowej w zakresie bezpieczeƒstwa biologicznego (2003—2004); — w ramach dostosowywania krajowego ustawodawstwa do standardów Unii Europejskiej — wprowadzenie stosownych zmian legislacyjnych wynikajàcych z nowelizacji dyrektyw w zakresie GMO (2006 r.). Rozdzia∏ 3 ZRÓWNOWA˚ONE WYKORZYSTANIE SUROWCÓW, MATERIA¸ÓW, WODY I ENERGII 3.1. Materia∏och∏onnoÊç, wodoch∏onnoÊç, ch∏onnoÊç i odpadowoÊç gospodarki energo- Koszty pozyskania energii i surowców ze êróde∏ pierwotnych oraz wody o jakoÊci odpowiadajàcej potrzebom organizmów ˝ywych, przemys∏u i innych dziedzin gospodarki stanowià powa˝nà cz´Êç kosztów produkcji i ten udzia∏ wcià˝ roÊnie, wywierajàc znaczàcy wp∏yw na konkurencyjnoÊç gospodarki i poziom ˝ycia ludnoÊci. A. Stan wyjÊciowy B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. Kurczàce si´ w skali globalnej zasoby surowców naturalnych dla przemys∏u i energetyki oraz pogarszajàca si´ dost´pnoÊç zasobów wody stanowià coraz wi´ksze wyzwanie dla rozwoju z zachowaniem stabilnoÊci Êrodowiska. Zmniejszenie zu˝ycia wody, materia∏ów i energii w procesach produkcyjnych, rolnictwie i bytowaniu cz∏owieka staje si´ stopniowo niezbywalnym warunkiem dalszego rozwoju, a nawet utrzymania dotychczasowego poziomu ˝ycia spo∏eczeƒstw. W sytuacji kurczàcych si´ zasobów, coraz trudniejszej dost´pnoÊci oraz rosnàcych kosztów pozyskiwania surowców, wody i energii niezb´dny jest przede wszystkim, nie tylko ze wzgl´dów ekologicznych, ale tak˝e gospodarczych i spo∏ecznych, wzrost efektywnoÊci ich wykorzystania, tj. zmniejszenie ich zu˝ycia na jednostk´ produktu, jednostkowà wartoÊç us∏ugi, statystycznego konsumenta itp., bez pogarszania standardu ˝yciowego ludnoÊci i perspektyw rozwojowych go- Monitor Polski Nr 33 — 1813 — spodarki (a co do zasady — przy dà˝eniu do ich dalszej poprawy). Konieczne jest podtrzymanie dotychczasowych, pozytywnych tendencji w tym zakresie, mi´dzy innymi kontynuacja podj´tych dzia∏aƒ w zakresie racjonalizacji zu˝ycia wody, które sprawi∏y, ze od 1990 r. pobór wody w gospodarce narodowej zmniejszy∏ si´ o 30%, szczególnie poprzez wdra˝anie najlepszych dost´pnych technik (BAT), tak w przemyÊle i szerzej w dzia∏alnoÊci produkcyjnej i us∏ugowej, jak i w gospodarstwach domowych. Osiàganie tak okreÊlonych celów b´dzie realizowane mi´dzy innymi poprzez: — wprowadzenie systemu kontroli wodoch∏onnoÊci produkcji w formie obowiàzku rejestracji zu˝ycia wody do celów przemys∏owych i rolniczych w przeliczeniu na jednostk´ produktu; — wprowadzenie normatywów zu˝ycia wody w wybranych, szczególnie wodoch∏onnych procesach produkcyjnych w oparciu o dane o najlepszych dost´pnych technikach (BAT); Poz. 433 — zmniejszenie energoch∏onnoÊci gospodarki poprzez stosowanie energooszcz´dnych technologii (równie˝ z wykorzystaniem kryteriów BAT), racjonalizacj´ przewozów oraz wyd∏u˝enie cyklu ˝ycia produktów; — zmniejszenie materia∏och∏onnoÊci gospodarki poprzez wprowadzanie technologii niskoodpadowych oraz recykling, tj. ponowne u˝ycie, niektórych cz´Êci mechanizmów i maszyn ( w tym pozyskiwanych przy demonta˝u zu˝ytych samochodów). Do 2010 r. dzia∏ania te powinny przynieÊç zmniejszenie jednostkowego zu˝ycia wody do celów przemys∏owych, w stosunku do 1990 r., o 50% , surowców ze êróde∏ pierwotnych — o 40% oraz energii (w przeliczeniu na olej ekwiwalentny) — o 60% (tj. do 0,8 tony na 1 tys. EURO PKB). WielkoÊci te pozostanà wcià˝ wy˝sze od Êrednich w krajach OECD i Unii Europejskiej o oko∏o 40%. Zmniejszenie jednostkowej konsumpcji zasobów w procesach produkcyjnych automatycznie prze∏o˝y si´ na zmniejszenie odpadowoÊci produkcji. — ograniczenie zu˝ycia wody z uj´ç podziemnych; C. Zadania na lata 2003—2006 — intensyfikacj´ stosowania zamkni´tych obiegów wody oraz wtórnego wykorzystywania mniej zanieczyszczonych Êcieków; S∏u˝àce realizacji wymienionych wy˝ej celów najpilniejsze, priorytetowe zadania do wykonania w latach 2003—2006 zosta∏y wymienione poni˝ej: Dzia∏ania: — wprowadzenie wskaêników wodoch∏onnoÊci, materia∏och∏onnoÊci i energoch∏onnoÊci produkcji do systemu statystyki publicznej, paƒstwowego monitoringu Êrodowiska, krajowego oraz regionalnych i lokalnych programów ochrony Êrodowiska, a tak˝e sektorowych strategii w przemyÊle (2004 r.); — utworzenie nowej struktury, lub wykorzystanie istniejàcej, prowadzàcej baz´ danych o najlepszych dost´pnych technikach dla przemys∏u i us∏ug oraz wydajàcej rekomendacje i wytyczne dotyczàce zu˝ycia materia∏ów, energii i wody w procesach produkcyjnych (2004 r.); — wprowadzenie obowiàzku oceny cyklu ˝ycia dla wybranych produktów, wprowadzanych do obrotu towarowego (2005 r.); — wdro˝enie — poprzez wydanie i realizacj´ odpowiednich regulacji prawnych — systemu recyklingu okreÊlonej kategorii pojazdów wycofanych z eksploatacji (w ramach implementacji dyrektywy 2000/53/WE Unii Europejskiej). W 2006 r. odzysk i ponowne u˝ycie — w odniesieniu do samochodów wyprodukowanych po 1980 r. — powinny byç nie ni˝sze ni˝ 85%, w tym recykling nie mniejszy ni˝ 80% masy pojazdu. Dla pojazdów wyprodukowanych przed 1980 r. wymagania b´dà odpowiednio ni˝sze: 75% odzysku i ponownego u˝ycia, w tym 70% recyklingu. 3.2. Wykorzystanie energii odnawialnej masy — 91,7 %, energia wodna ok. 8,1%, pozosta∏e êród∏a — 0,2%. A. Stan wyjÊciowy W 1999 r. produkcja energii ze êróde∏ odnawialnych wynosi∏a wed∏ug danych GUS1 103,6 PJ (bez du˝ych elektrowni wodnych), co stanowi∏o ponad 2,6% w bilansie energetycznym Polski. Z uwzgl´dnieniem du˝ej energetyki wodnej wskaênik ten wynosi∏ ponad 2,8%, wobec Êredniego wskaênika w Unii Europejskiej — 5,8%. Struktura êróde∏ energii odnawialnej (w odniesieniu do wskaênika 2,8%) jest nast´pujàca: energia z bio—————— Przytoczone wy˝ej dane dotyczàce stanu wykorzystania energii ze êróde∏ odnawialnych zosta∏y przyj´te w „Strategii rozwoju energetyki odnawialnej”, przyj´tej przez Rad´ Ministrów w 2000 r. i przez Sejm w 2001 r., a cz´Êciowo tak˝e uwzgl´dnione w „Ocenie realizacji i korekcie za∏o˝eƒ polityki energetycznej Polski do 2020 roku” przyj´tej przez Rad´ Ministrów 2 kwietnia 2002 r. W bilansie energii odnawialnej dominowa∏o tradycyjne u˝ytkowanie biomasy, przede wszystkim w wiej- 1 Ochrona Ârodowiska 2000. Informacje i opracowania statystyczne, GUS, Warszawa 2000 r. Monitor Polski Nr 33 — 1814 — skich gospodarstwach domowych, gdzie ró˝nego rodzaju odpady drzewne stanowià substytut dla u˝ytkowania w´gla kamiennego. Bardziej nowoczesne technologie by∏y i sà wykorzystywane w ciep∏owniach spalajàcych te paliwa oraz w elektrociep∏owniach przemys∏owych bazujàcych na wspó∏spalaniu biomasy odpadowej i mia∏u w´glowego. Jedynym liczàcym si´ êród∏em biopaliw ciek∏ych pozostaje w Polsce bioetanol, którego udzia∏ w bilansie zu˝ycia paliw ciek∏ych w 1999 r. wynosi∏ 0,47% i by∏ wy˝szy ni˝ w Unii Europejskiej (0,36%). Wyrywkowy monitoring zrealizowanych nowych inwestycji w sektorze energetyki odnawialnej w latach 2000 i 2001 wskazuje na zarysowujàcà si´ tendencj´ szybkiego przyrostu mocy zainstalowanej w energetyce wiatrowej (z 3,59 MW w 1999 r., do 28,22 MW w 2001 r.), znaczàcy wzrost mocy zainstalowanej w kot∏owniach na s∏om´ i odpady drzewne oraz systematyczny przyrost mocy zainstalowanej w elektrociep∏owniach na biogaz i ma∏ych elektrowniach wodnych. B. Cele Êredniookresowe do 2010 r. Zasadnicze, Êredniookresowe cele iloÊciowe dla energetyki odnawialnej w Polsce zosta∏y wyznaczone w „Strategii rozwoju energetyki odnawialnej”. „Strategia...” wyznacza cel Êredniookresowy w postaci 7,5% udzia∏u energii odnawialnej w bilansie zu˝ycia energii pierwotnej w kraju na rok 2010. Aby uzyskaç taki wskaênik, zachodzi zgodnie z ww. „Strategià...” koniecznoÊç zwi´kszenia (potrojenia) do 2010 r. produkcji energii z odnawialnych zasobów energetycznych w stosunku do stanu z roku 1999 (w ciàgu 10 lat przyrost o ponad 235 PJ). Dominujàcy i najwi´kszy bezwzgl´dny udzia∏ w przyroÊcie produkcji energii ze êróde∏ odnawialnych b´dzie mia∏o energetyczne wykorzystane biomasy (szczególnie systemy ciep∏ownicze i elektrociep∏ownie na drewno i odpady drzewne oraz biogaz), jednak˝e najwi´kszà wzgl´dnà dynamik´ wzrostu w perspektywie Êredniookresowej majà wykazywaç energetyka wiatrowa (200-krotny Poz. 433 wzrost), s∏oneczna (100-krotny wzrost) i geotermalna (17-krotny wzrost). Jednak niskie progi wyjÊciowe powodujà, ˝e udzia∏ tych trzech êróde∏ w ogólnym zu˝yciu energii ze êróde∏ odnawialnych nie przekroczy 3%. W zakresie promowania rozwoju odnawialnych êróde∏ energii elektrycznej cele iloÊciowe na lata 2005 i 2006 ustalone sà w rozporzàdzeniu Ministra Gospodarki z 15 grudnia 2000 r. — wynoszà one 3,1% w roku 2005, 3,6% w roku 2006 i tak dalej, a˝ do 7,5% w 2010 r. Cele te nie wydajà si´ wygórowane w zestawieniu z dyrektywà Unii Europejskiej o promocji energii elektrycznej ze êróde∏ odnawialnych, nak∏adajàcà na kraje cz∏onkowskie wspólny obowiàzek, aby do 2010 r. udzia∏ zielonej energii w bilansie zu˝ycia energii elektrycznej w Unii wzrós∏ z obecnych 13,9% do 22% w 2010 r. Plan implementacyjny dla tej dyrektywy w Polsce powinien pomóc w zharmonizowaniu mechanizmów wsparcia dla zielonej energii z tymi, które istniejà w Unii, w tym we wprowadzeniu systemu certyfikacji energii odnawialnej. Osiàgni´ciu postawionych celów Êredniookresowych, obni˝eniu kosztów rozwoju energetyki odnawialnej, optymalnemu wykorzystaniu jej zasobów i tworzeniu rynku na technologie s∏u˝yç majà kilkuletnie programy wykonawcze do „Strategii rozwoju energetyki odnawialnej” oraz zapowiedziana w „Strategii...” ustawa o wykorzystaniu energii odnawialnej, nowelizacja ustawy — Prawo energetyczne i nowelizacja rozporzàdzeƒ wykonawczych. Niezb´dnym elementem dzia∏aƒ wdro˝eniowych jest tak˝e odpowiednie wykorzystanie funduszy ekologicznych i mechanizmów elastycznoÊci Protoko∏u z Kioto, a tak˝e proaktywne wykorzystanie programów celowych i pomocowych (PHARE), funduszy przedakcesyjnych (SAPARD) i funduszy strukturalnych Unii Europejskiej. C. Zadania na lata 2003—2006 Priorytetowe, szczegó∏owe zadania realizacyjne w zakresie rozwoju energetyki odnawialnej na lata 2003—2006 zestawiono poni˝ej. Dzia∏ania: — opracowanie kilkuletniego programu wykonawczego do „Strategii rozwoju energetyki odnawialnej”: uwzgl´dniajàcego optymalizacj´ energetycznego wykorzystania biomasy, rozwoju energetyki wodnej, rozwoju energetyki wiatrowej, rozwoju energetyki s∏onecznej oraz rozwoju wykorzystania energii geotermalnej (2004 r.); — wdra˝anie programu wykonawczego rozwoju energetyki odnawialnej w latach 2004—2006; — opracowanie i uchwalenie ustawy o rozwoju wykorzystania zasobów energii odnawialnej (2003 r.); — opracowanie planu implementacyjnego dyrektywy 77/2001/EC (2003 r.); — przeprowadzenie kompleksowej inwentaryzacji, wraz z ocenà funkcjonowania, instalacji wytwarzajàcych energi´ ze êróde∏ odnawialnych oraz coroczna aktualizacja bazy danych (2006 r.); — wykonanie oceny wdra˝ania polityki paƒstwa w zakresie energii odnawialnej, przygotowanie raportu z monitoringu wdra˝ania „Strategii rozwoju energetyki odnawialnej” oraz opracowanie korekt we wdra˝aniu „Strategii...” (2003 r.); Monitor Polski Nr 33 — 1815 — Poz. 433 — wykonanie kompleksowej oceny zasobów energii odnawialnej i niezb´dnej infrastruktury w uj´ciu regionalnym (wyznaczenie regionów preferowanych) oraz w∏àczenie problematyki energetyki odnawialnej do planów zagospodarowania przestrzennego i planów rozwoju regionalnego. Identyfikacja projektów pilota˝owych pod inwestycje finansowane ze Êrodków UE (2004 r.); — opracowanie i wdra˝anie nowych i optymalnych kosztowo mechanizmów wsparcia rozwoju energetyki odnawialnej, w tym mechanizmu zielonych certyfikatów i mechanizmów podatkowych; nowelizacja ustawy — Prawo energetyczne (2006 r.); — utworzenie subfunduszu w NFOÂiGW, wspierajàcego programy pilota˝owe, rozwój i komercjalizacj´ technologii energetyki odnawialnej i ich promocj´ oraz zapewniajàcego dofinansowanie do Êrodków Unii Europejskiej na rozwój energetyki odnawialnej w Polsce; — budowa instalacji wykorzystujàcych energi´ ze êróde∏ odnawialnych zgodnie z programami wykonawczymi do „Strategii rozwoju energetyki odnawialnej” (inwestorzy prywatni i publiczni). 3.3. Kszta∏towanie stosunków wodnych i ochrona przed powodzià dobrego stanu ekologicznego wód tak pod wzgl´dem jakoÊciowym, jak i iloÊciowym, konieczne sà: A. Stan wyjÊciowy — kontynuacja podj´tych dzia∏aƒ w zakresie racjonalizacji zu˝ycia wody, które sprawi∏y, ˝e od 1990 r. pobór wody w gospodarce narodowej zmniejszy∏ si´ o 30%, szczególnie poprzez wdra˝anie najlepszych dost´pnych technik (BAT) tak w przemyÊle, jak i w gospodarstwach domowych (zagadnienie to zosta∏o szerzej omówione wczeÊniej, w rozdziale 3.1); Polska zaliczana jest do krajów o ubogich zasobach wodnych. Przeci´tne zasoby wód powierzchniowych wynoszà 63,1 mld m3/rok, tj. ok. 1 660 m3/mieszkaƒca/rok. Zasoby eksploatacyjne wód podziemnych mo˝liwe do wykorzystania dla celów gospodarczych szacowane sà na 15,6 mld m3. Podstawowe znaczenie w zaopatrywaniu gospodarki narodowej w Polsce majà zasoby wód powierzchniowych. Z wód tych pobrano w 2000 r. 9 152 mln m3, co stanowi 83% ogólnej iloÊci zasobów wód Êródlàdowych wykorzystanych w tym roku. Zasoby wód podziemnych przeznaczone sà przede wszystkim do zaopatrzenia ludnoÊci w dobrà wod´ do picia. W 2000 r. z zasobów tych pobrano 1 750 mln m3, w tym 1 482 mln m3 na cele komunalnego zaopatrzenia w wod´, co stanowi∏o 63% wody pobranej na ten cel. Mo˝liwoÊç wykorzystania zasobów wód powierzchniowych jest ograniczona ze wzgl´du na ich zmienno

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.

Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie przyjęcia "Polityki Ekologicznej Państwa na lata 2003-2006 z uwzględnieniem pe

W skrócie

Co reguluje

Kogo dotyczy

Kluczowe punkty