📄 Tekst ustawy
Elektronicznie
podpisany przez
Grzegorz Paczowski
Data: 2013.06.18
13:36:19 +02'00'
MONITOR POLSKI
v.p
l
DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 18 czerwca 2013 r.
Poz. 536
Obwieszczenie
Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1)
.go
z dnia 6 maja 2013 r.
w sprawie krajowego planu działania na rzecz ograniczenia ryzyka związanego ze stosowaniem środków
ochrony roślin
Na podstawie art. 47 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (Dz. U. poz. 455) ogłasza się krajowy
plan działania na rzecz ograniczenia ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin, stanowiący załącznik do
obwieszczenia.
ww
w.
rcl
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: wz. K. Plocke
1)
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kieruje działem administracji rządowej – rolnictwo, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia
Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 listopada 2011 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
(Dz. U. Nr 248, poz. 1486).
Rolnictwa i Rozwoju Wsi
z dnia............2013 r. (poz. .....)
Monitor Polski
–2–
Poz. 536
.go
v.p
l
Załącznik do obwieszczenia Ministra Rolnictwa
i Rozwoju Wsi z dnia 6 maja 2013 r. (poz. 536)
KRAJOWY PLAN DZIAŁANIA
na rzecz ograniczenia ryzyka związanego
ww
w.
rcl
ze stosowaniem środków ochrony roślin
2
Monitor Polski
–3–
Poz. 536
WPROWADZENIE .............................................................................................................................. 5
v.p
l
ANALIZA I OCENA BIEŻĄCEGO STANU W OBSZARZE OBROTU I STOSOWANIA
ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN ...................................................................................................... 8
I.
WYBRANE INFORMACJE O POLSKIM ROLNICTWIE ................................................................................... 9
II.
KRAJOWE REGULACJE PRAWNE DOTYCZĄCE OGRANICZANIA RYZYKA ZWIĄZANEGO ZE STOSOWANIEM
ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN, PRZYJĘTE PRZED WEJŚCIEM W ŻYCIE PRZEPISÓW IMPLEMENTUJĄCYCH
POSTANOWIENIA DYREKTYWY 2009/128/WE........................................................................................ 14
DZIAŁANIA NA RZECZ OGRANICZANIA RYZYKA ZWIĄZANEGO ZE STOSOWANIEM ŚRODKÓW OCHRONY
ROŚLIN, PODJĘTE PRZED WEJŚCIEM W ŻYCIE PRZEPISÓW IMPLEMENTUJĄCYCH POSTANOWIENIA
DYREKTYWY 2009/128/WE .................................................................................................................... 18
1. DZIAŁANIA REALIZOWANE W OBSZARZE OBROTU ŚRODKAMI OCHRONY ROŚLIN .................................... 18
Działanie 1. Wprowadzenie zmian w systemie dopuszczania środków ochrony roślin do obrotu ................ 18
Działanie 2. Prowadzenie systemu badań skuteczności środków ochrony roślin .......................................... 20
Działanie 3. Organizacja systemu szkoleń dla sprzedawców środków ochrony roślin .................................. 20
Działanie 4. Prowadzenie kontroli obrotu i konfekcjonowania środków ochrony roślin............................... 21
2. DZIAŁANIA REALIZOWANE W OBSZARZE STOSOWANIA ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN ............................ 23
Działanie 1. Upowszechnianie ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin .............................................. 23
Zadanie 1. Upowszechnianie wiedzy z zakresu integrowanej ochrony roślin ............................................. 23
Zadanie 2. Opracowanie i udostępnienie metodyk integrowanej ochrony poszczególnych upraw .......... 24
Zadanie 3. Prowadzenie systemu sygnalizacji agrofagów ......................................................................... 25
Zadanie 4. Udostępnienie systemów wspomagania decyzji w ochronie roślin .......................................... 25
Zadanie 5. Rozwój i upowszechnianie ekologicznych metod ochrony roślin .............................................. 28
Zadanie 6. Upowszechnianie wyników oceny prowadzonej w ramach Porejestrowego Doświadczalnictwa
Odmianowego .......................................................................................................................... 28
Zadanie 7. Rozwój i upowszechnienie systemu Integrowanej Produkcji .................................................... 29
Zadanie 8. Prowadzenie doradztwa w ochronie roślin ............................................................................... 30
Działanie 2. Organizacja systemu szkoleń dla osób stosujących środki ochrony roślin w rolnictwie
i leśnictwie ................................................................................................................................ 31
Działanie 3. Prowadzenie systemu okresowych badań opryskiwaczy polowych i sadowniczych ............... 32
Działanie 4. Prowadzenie kontroli stosowania środków ochrony roślin...................................................... 32
Działanie 5. Zapewnienie ochrony uprawom małoobszarowym ................................................................. 34
Działanie 6. Gromadzenie i analiza danych statystycznych związanych ze stosowaniem środków ochrony
roślin ......................................................................................................................................... 34
Zadanie 1. Prowadzenie badań statystycznych sprzedaży środków ochrony roślin ................................... 35
Zadanie 2. Prowadzenie badań statystycznych zużycia środków ochrony roślin ....................................... 36
Działanie 7. Gromadzenie i analiza wyników kontroli i monitoringów związanych ze stosowaniem
środków ochrony roślin ............................................................................................................ 37
Zadanie 1. Kontrola skażenia żywności pochodzenia roślinnego środkami ochrony roślin ........................ 38
Zadanie 2. Kontrola skażenia pasz środkami ochrony roślin ...................................................................... 38
Zadanie 3. Kontrola skażenia żywności pochodzenia zwierzęcego środkami ochrony roślin ..................... 39
Zadanie 4. Monitoring wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi .......................................................... 40
Zadanie 5. Monitoring wód powierzchniowych, podziemnych i osadów dennych ..................................... 41
Działanie 8. Promowanie dobrych praktyk bezpiecznego stosowania środków ochrony roślin.................. 45
Działanie 9. Organizowanie i wykorzystanie badań naukowych na rzecz integrowanej ochrony roślin
oraz ograniczania ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin..................... 46
ww
w.
rcl
.go
III.
IV. NOWE REGULACJE PRAWNE DOTYCZĄCE OGRANICZANIA RYZYKA ZWIĄZANEGO ZE STOSOWANIEM
ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN ................................................................................................................ 47
3
Monitor Polski
–4–
Poz. 536
v.p
l
CELE I DZIAŁANIA NA RZECZ OGRANICZANIA RYZYKA ZWIĄZANEGO
ZE STOSOWANIEM ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN.............................................................. 49
GŁÓWNE CELE KRAJOWEGO PLANU DZIAŁANIA ..................................................................................... 50
II.
DZIAŁANIA OGRANICZAJĄCE RYZYKO ZWIĄZANE ZE STOSOWANIEM ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN DLA
ZDROWIA LUDZI, ZWIERZĄT ORAZ DLA ŚRODOWISKA ........................................................................... 52
Działanie 1. Upowszechnianie ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin* .............................................. 52
Zadanie 1. Upowszechnianie wiedzy z zakresu integrowanej ochrony roślin* ........................................... 55
Zadanie 2. Opracowanie, aktualizacja i udostępnienie metodyk integrowanej ochrony poszczególnych
upraw*...................................................................................................................................... 56
Zadanie 3. Modyfikacja systemu sygnalizacji agrofagów* ........................................................................ 57
Zadanie 4. Udostępnienie systemów wspomagania decyzji w ochronie roślin* ........................................ 58
Zadanie 5. Utworzenie i utrzymanie platformy internetowej poświęconej integrowanej ochronie
roślin** ..................................................................................................................................... 58
Zadanie 6. Upowszechnianie wyników oceny prowadzonej w ramach Porejestrowego Doświadczalnictwa
Odmianowego* ........................................................................................................................ 59
Zadanie 7. Upowszechnianie systemu integrowanej produkcji roślin* ...................................................... 59
Zadanie 8. Rozwój profesjonalnego doradztwa w ochronie roślin* ........................................................... 60
Działanie 2. Modyfikacja systemu szkoleń dla profesjonalnych użytkowników środków ochrony roślin,
osób dokonujących sprzedaży tych środków oraz doradców*................................................. 61
Działanie 3. Modyfikacja systemu badań stanu technicznego sprzętu przeznaczonego do stosowania
środków ochrony roślin* .......................................................................................................... 63
Działanie 4. Podnoszenie świadomości społeczeństwa w zakresie środków ochrony roślin** .................. 65
Działanie 5. Zapewnienie ochrony uprawom małoobszarowym* ............................................................... 66
Działanie 6. Zapewnienie efektywnego nadzoru nad obrotem i stosowaniem środków ochrony roślin* .. 67
Działanie 7. Analiza ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin* .................................... 70
Zadanie 1. Zbieranie i analiza danych uzyskanych w trakcie działań kontrolnych, badań statystycznych
dotyczących obrotu i stosowania środków ochrony roślin oraz systemów monitorowania
zjawisk związanych ze środkami ochrony roślin** ................................................................... 71
Zadanie 2. Opracowanie wskaźników oraz analiza ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony
roślin* ....................................................................................................................................... 71
Zadanie 3. Utworzenie systemu zbierania informacji o zatruciach ludzi środkami ochrony roślin** ........ 72
Zadanie 4. Utworzenie systemu zbierania informacji o zatruciach pszczół środkami ochrony roślin** .... 72
Zadanie 5. Nadzór nad środkami ochrony roślin zawierającymi substancje czynne, które powinny być
objęte szczególnym monitoringiem* ........................................................................................ 73
Działanie 8. Promowanie dobrych praktyk bezpiecznego stosowania środków ochrony roślin*.................. 73
Działanie 9. Wykorzystanie badań naukowych na rzecz integrowanej ochrony roślin oraz ograniczania
ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin* ................................................ 75
w.
rcl
.go
I.
PODSUMOWANIE ........................................................................................................................... 76
ww
ZGODNOŚĆ KRAJOWEGO PLANU DZIAŁANIA ZE STRATEGIĄ ROZWOJU KRAJU
I CELAMI STRATEGICZNYMI PAŃSTWA ................................................................................. 79
4
–5–
Poz. 536
.go
v.p
l
Monitor Polski
ww
w.
rcl
WPROWADZENIE
5
Monitor Polski
–6–
Poz. 536
Krajowy plan działania na rzecz ograniczenia ryzyka związanego ze stosowaniem środków
v.p
l
ochrony roślin stanowi wykonanie zobowiązań wynikających z postanowień dyrektywy Parlamentu
Europejskiego i Rady 2009/128/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającej ramy
wspólnotowego działania na rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów (Dz. Urz. UE L 309
z 24.11.2009, str. 71).
Dyrektywa 2009/128/WE reguluje na poziomie Unii Europejskiej zasady prowadzenia obrotu oraz
stosowania środków ochrony roślin, w celu ograniczenia zagrożeń dla zdrowia ludzi, zwierząt oraz dla
środowiska naturalnego, stwarzanych przez te preparaty.
Do czasu przyjęcia dyrektywy 2009/128/WE przepisy prawa Unii Europejskiej nie obejmowały
szczegółowych zasad stosowania środków ochrony roślin, pozostawiając w tym zakresie znaczną
.go
swobodę poszczególnym państwom członkowskim Unii Europejskiej. Wspólnotowe regulacje prawne
dotyczące środków ochrony roślin koncentrowały się na ich wprowadzaniu do obrotu oraz badaniu
żywności pod kątem obecności pozostałości substancji czynnych, stosowanych w tych środkach.
Niemniej jednak w wielu państwach członkowskich Unii Europejskiej, w tym także w Polsce,
wprowadzono krajowe rozwiązania prawne, jak również działania pozalegislacyjne, ograniczające
ryzyko związane ze stosowaniem środków ochrony roślin – zasady obrotu i stosowania środków
ochrony roślin w Polsce zostały uregulowane przepisami ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie
1)
roślin (Dz. U. z 2008 r. Nr 133, poz. 849, z późn. zm. ).
Niezależnie od działań podejmowanych przez poszczególne państwa członkowskie Unii
w.
rcl
Europejskiej w celu ograniczenia ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin, z uwagi
na wagę zagrożeń stwarzanych przez te środki dla zdrowia ludzi oraz dla środowiska naturalnego,
a także
dostrzegając
potrzebę
ograniczenia
stosowania
tych
środków,
obszar
ten
został
zharmonizowany przepisami prawa Unii Europejskiej, m.in. postanowieniami dyrektywy 2009/128/WE.
Zgodnie z art. 4 dyrektywy 2009/128/WE poszczególne państwa członkowskie Unii Europejskiej
zostały zobligowane do przyjęcia i przekazania Komisji Europejskiej i innym państwom członkowskim
Unii Europejskiej krajowych planów działania służących ograniczeniu ryzyka związanego ze
stosowaniem środków ochrony roślin. Plany te powinny określać cele ilościowe w zakresie
ograniczania ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin, środki służące realizacji
tych celów oraz harmonogramy ich realizacji.
W krajowych planach działania państwa członkowskie Unii Europejskiej powinny także opisać,
w jaki sposób będą wdrażały postanowienia art. 5–15 dyrektywy 2009/128/WE, dotyczące
ww
w szczególności:
1) ustanowienia systemu szkoleń dla profesjonalnych użytkowników środków ochrony roślin,
dystrybutorów tych preparatów oraz doradców świadczących usługi w zakresie ochrony roślin;
2) podnoszenia świadomości ogółu społeczeństwa odnośnie środków ochrony roślin;
3) zapewnienia nadzoru nad stanem technicznym sprzętu przeznaczonego do stosowania środków
ochrony roślin, będącego w użytkowaniu;
4) ochrony środowiska wodnego i wody pitnej przed skażeniem środkami ochrony roślin;
6
Monitor Polski
–7–
Poz. 536
5) ograniczenia stosowania środków ochrony roślin lub zagrożeń wynikających z ich stosowania
v.p
l
na obszarach dostępnych dla szczególnie wrażliwych grup ludności oraz na obszarach cennych
przyrodniczo;
6) wdrożenia zasad integrowanej ochrony roślin przez profesjonalnych użytkowników środków
ochrony roślin;
7) monitorowania ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin.
Podstawę prawną do ogłoszenia krajowego planu działania stanowią przepisy art. 47 ustawy
z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (Dz. U. poz. 455). Zgodnie z przepisami ustawy plan
ten określa:
1) cele, jakie należy osiągnąć w zakresie ograniczenia ryzyka związanego ze stosowaniem środków
.go
ochrony roślin dla zdrowia ludzi, zwierząt oraz dla środowiska, w tym przestrzegania wymagań
integrowanej ochrony roślin przez użytkowników profesjonalnych, upowszechniania stosowania
metod niechemicznych oraz ograniczania zależności produkcji roślinnej od stosowania
chemicznych środków ochrony roślin, a także upowszechniania wiedzy dotyczącej bezpiecznego
stosowania środków ochrony roślin;
2) harmonogram osiągania celów, o których mowa w pkt 1;
3) działania, jakie powinny być podejmowane w celu osiągania celów, o których mowa w pkt 1;
4) podmioty odpowiedzialne za monitorowanie osiągania celów, o których mowa w pkt 1, oraz
sposób tego monitorowania;
w.
rcl
5) wskaźniki służące do oceny ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin dla
zdrowia ludzi, zwierząt oraz dla środowiska, w tym dotyczące zużycia środków ochrony roślin,
i sposób udostępniania wyników oceny tego ryzyka opinii publicznej.
Stosownie do przepisów art. 47 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin, krajowy
plan działania, a także wszystkie jego zmiany, opracowuje minister właściwy do spraw rolnictwa,
po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw zdrowia oraz ministra właściwego do spraw
środowiska, a także zapewnieniu udziału społeczeństwa w opracowywaniu tego dokumentu.
Zgodnie z przepisami art. 47 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin
krajowy plan działania podlega ogłoszeniu, w drodze obwieszczenia, ministra właściwego do spraw
rolnictwa w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Jednocześnie, minister
właściwy do spraw rolnictwa przekazuje krajowy plan działania Komisji Europejskiej i innym państwom
członkowskim Unii Europejskiej.
ww
Organem odpowiedzialnym za prowadzenie monitorowania osiągania celów krajowego planu
działania jest minister właściwy do spraw rolnictwa, który dokonuje także przeglądu krajowego planu
działania w odstępach czasu nie dłuższych niż 5 lat i w przypadku niezrealizowania lub zagrożenia
niezrealizowania jego celów, dokonuje odpowiednich zmian tego dokumentu.
Określone w niniejszym dokumencie cele i działania zmierzające do zmniejszania ryzyka
związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin oraz zależności produkcji rolnej od ich
stosowania wynikają ze specyfiki i uwarunkowań polskiego rolnictwa oraz analizy podjętych
dotychczas działań w tym obszarze, przy czym szczególnej analizie poddany został obszar związany
z bezpieczeństwem żywności.
7
–8–
Poz. 536
.go
v.p
l
Monitor Polski
ANALIZA I OCENA BIEŻĄCEGO STANU
W OBSZARZE OBROTU
I STOSOWANIA ŚRODKÓW OCHRONY
ww
w.
rcl
ROŚLIN
Monitor Polski
I.
–9–
Poz. 536
WYBRANE INFORMACJE O POLSKIM ROLNICTWIE
2
38,1 mln osób.
v.p
l
Polska jest krajem w Europie Środkowej o powierzchni 312,7 tys. km i liczbie ludności
Od dnia 1 maja 2004 r. Polska jest członkiem Unii Europejskiej, zajmując wśród 27 krajów
6 miejsce pod względem liczby ludności ogółem i pierwsze pod względem liczby ludności rolniczej
oraz drugie miejsce (po Rumunii) pod względem liczby gospodarstw rolnych – 2,3 mln. Pracujący
w rolnictwie, łowiectwie, leśnictwie oraz rybactwie 2,5 – krotnie przekraczają procentowy udział
pracujących w tych sektorach w UE-27 (odpowiednio – 14,7% i 5,8%). Polska zajmuje 7,1% ogólnej
powierzchni krajów Unii granicząc z 7 krajami, w tym 4 członkami UE (Niemcy, Czechy, Słowacja
.go
i Litwa) i 3 spoza Unii (Rosja, Białoruś, Ukraina).
Polska charakteryzuje się dużą różnorodnością przyrodniczo-środowiskową. Szczególną ochroną
objęte są parki narodowe zajmujące ponad 314,5 tys. ha, rezerwaty przyrody w liczbie 1469
o powierzchni ponad 164 tys. ha, parki krajobrazowe zajmujące powierzchnię blisko 2 607 tys. ha
i pomniki przyrody w liczbie 36 tysięcy. Udział gruntów leśnych w ogólnej powierzchni lądowej kraju
przekracza 30%.
Ponad 75% terytorium kraju położone jest poniżej 200 m n.p.m., a tylko niespełna 3% powyżej
500 m n.p.m. Klimat w Polsce charakteryzuje się dużymi wahaniami w długości poszczególnych pór
o
o
roku. W ostatnich 3 latach średnia temperatura powietrza wahała się od 8,6 C do 9,4 C, a suma
w.
rcl
opadów w przedziale 609 mm do 717 mm. Opady atmosferyczne są głównym źródłem zasobów
wodnych i charakteryzują się dużymi wahaniami w latach, miesiącach i regionach. W rezultacie
występują obszary suszy i podtopienia, a nawet powodzie.
W ogólnej powierzchni Polski wynoszącej 31,3 mln ha, powierzchnia użytków rolnych wynosi
15,5 mln ha, stanowiąc 49,6% ogólnej powierzchni kraju. Powierzchnia użytków rolnych będących
w dobrej kulturze wynosiła w roku 2010 14,6 mln ha i stanowiła 94,2 % ogólnej powierzchni użytków
rolnych.
Jakość użytków w Polsce jest niska, niższa niż średnia w Unii Europejskiej. Duży udział gleb
słabych i zakwaszonych zmniejsza rolniczą przydatność użytków rolnych. Udział gleb lekkich,
charakteryzujących się w Polsce wysoką piaszczystością, jest w Polsce dwukrotnie większy niż
średnio w UE; w Polsce wynosi 60,8%, a w UE – 31,8%. Wskaźnik bonitacji gleb będący ilorazem
hektarów przeliczeniowych do fizycznych użytków rolnych wynosi w Polsce 0,82. Niekorzystne
ww
warunki glebowe i nakładające się gorsze warunki klimatyczne znajdują odzwierciedlenie w niższej
produktywności ziemi w porównaniu do średniej z UE.
Rolnictwo polskie charakteryzuje się dużym rozdrobnieniem – według wyników powszechnego
spisu rolnego przeprowadzonego przez Główny Urząd Statystyczny w 2010 r. średnia wielkość
gospodarstwa rolnego wyniosła 6,81 ha użytków rolnych (średnia powierzchnia gospodarstwa
z działalnością rolniczą – 7,95 ha). Utrzymuje się zróżnicowanie regionalne struktury gospodarstw
rolnych, gdzie województwa południowo-wschodnie charakteryzują się dużą liczbą drobnych
9
Monitor Polski
– 10 –
Poz. 536
w.
rcl
.go
największe obszarowo (Rysunek 1 i Wykres 1).
v.p
l
gospodarstw rolnych, podczas gdy w województwach północnych występują gospodarstwa
Rysunek 1. Średnia powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwach rolnych prowadzących działalność rolniczą
ww
o powierzchni powyżej 1 ha użytków rolnych (Główny Urząd Statystyczny 2011 r.).
Wykres 1. Liczba gospodarstw rolnych i powierzchnia użytków rolnych według grup obszarowych użytków
rolnych (Główny Urząd Statystyczny 2011 r.).
10
Monitor Polski
– 11 –
Poz. 536
Jednocześnie, zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego z Powszechnego Spisu
v.p
l
Rolnego w 2010 r., 1,9 mln gospodarstw w 2010 r. prowadziło działalność rolniczą. Jednocześnie
38,3 % ogółu gospodarstw indywidualnych (Powszechny Spis Rolny w 2010 r.) produkuje wyłącznie
lub głównie na własne potrzeby, ograniczając wydatki na zakup żywności i koszty utrzymania rodziny.
Wielu użytkowników ogranicza produkcję rolniczą, czy wręcz rezygnuje z jej prowadzenia.
Gospodarstwa te o relatywnie niewielkim areale prowadzą produkcję metodami tradycyjnymi, przy
niskim nawożeniu mineralnym i zużyciu środków ochrony roślin, a także pasz przemysłowych
w żywieniu zwierząt gospodarskich, zwłaszcza bydła. Można tu wskazać na trend prowadzenia
produkcji zdrowej żywności o wysokiej jakości z wykorzystaniem tradycyjnych receptur i metod
przyjaznych dla środowiska. Mimo tego, a także faktu występowania przewagi gleb o niskiej
przydatności rolniczej, Polska jest znaczącym w świecie i Europie producentem produktów rolnych,
.go
ogrodniczych i pochodzenia zwierzęcego.
Dane opublikowane przez Główny Urząd Statystyczny z Powszechnego Spisu Rolnego
w 2010 r. wskazują na istotne zmiany w strukturze zasiewów (patrz Wykres 2) w porównaniu do
2002 r., gdzie znacząco zmniejszyła się powierzchnia uprawy zbóż ogółem z 8,3 mln ha do 7,6 mln
ha, ziemniaków z 0,8 mln ha do niespełna 0,4 mln ha (o 51,8%), buraków cukrowych z 0,3 mln ha
do 0,2 mln ha (o 31,9%). Wzrosła natomiast powierzchnia uprawy rzepaku i rzepiku w porównaniu
do powierzchni zasiewów odnotowanej w spisie z 2002 r. z 0,4 mln ha do ponad 0,9 mln ha
(o 115,5%) oraz powierzchni upraw pastewnych z 0,6 mln ha do 0,9 mln ha (o 60,1%), a także
w.
rcl
nastąpił wzrost powierzchni grupy upraw zaliczanych do pozostałych na zbliżonym poziomie. Ponadto
zwiększył się udziału powierzchni sadów w ogólnej powierzchni użytków rolnych z 1,6% do 2,4%,
tj. o 0,8 punktu procentowego, a także nastąpił wzrost powierzchni specjalistycznych gospodarstw
sadowniczych do 374 tys. ha (o 38,1%), w tym wzrost powierzchni sadów w gospodarstwach
ww
użytkujących powyżej 1 ha użytków rolnych do 364 tys. ha (o 44,1%).
Wykres 2. Użytkowanie gruntów rolnych w dobrej kulturze w 2010 r. w % [100%=14,6 mln ha]
11
Monitor Polski
– 12 –
Poz. 536
W 2010 r. globalna produkcja rolnicza w cenach bieżących osiągnęła wartość 84,5 mld zł i była
v.p
l
o 5,7% większa niż w 2009 r. Produkcja roślinna osiągnęła poziom 44,9 mld i była wyższa o 7,2% niż
w roku poprzednim, a produkcja zwierzęca w wysokości 39,6 mld zł była wyższa o 4,1%. Porównując
dane,
opublikowane
przez
Główny
Urząd
Statystyczny,
dotyczące
produkcji
rolniczej
w Unii Europejskiej w 2010 r., zaobserwować można duże zróżnicowanie wśród krajów do niej
należących. Przyjmując wartość poziomu produkcji roślinnej, jak również zwierzęcej wszystkich krajów
UE za 100%, można dokonać porównania Polski z wybranymi krajami. Największy udział w produkcji
rolniczej UE stanowi Francja - wynosi on 19,9% dla produkcji roślinnej i 16,3% dla produkcji
zwierzęcej, najmniejszy zaś Malta, której udział w produkcji UE rolniczej nie przekracza 0,1%. Udział
produkcji roślinnej Niemiec kształtuje się na poziomie 11,6%, a zwierzęcej 15,2%. Natomiast udział
polskiej produkcji roślinnej w odniesieniu do UE-27 stanowi 5,2%, a produkcji zwierzęcej 6,4%.
Europejskiej.
.go
Z takim poziomem produkcji rolniczej Polska zajmuje 7 miejsce wśród 27 krajów należących do Unii
Porównując dane Eurostat dotyczące poniesionych nakładów w 2005 r. na nawożenie i ochronę
roślin, zauważyć można, iż Polska jest jednym z nielicznych krajów należących do Unii Europejskiej,
w których nakłady te kształtują się na niskim poziomie. Przykładowo w Belgii na nawożenie
przeznaczono
156
€/ha,
w
Holandii
126
€/ha,
we
Francji
92
€/ha,
a
w
Niemczech
i Włoszech ok. 75 €/ha. Natomiast w Polsce nakłady finansowe na nawożenie wynosiły 40 €/ha.
Największe wydatki na ochronę roślin poniosła Holandia (275 €/ha), następnie Belgia ok. 218 €/ha,
w.
rcl
Francja i Niemcy ok. 135 €/ha, natomiast Włochy 65 €/ha. W Polsce nakłady na ochronę roślin
w 2005 r. kształtowały się na poziomie 28 €/ha.
Biorąc pod uwagę powyższe, należy stwierdzić, że na tle wysoko rozwiniętych krajów UE,
w Polsce następuje stały wzrost wydajności i efektywności produkcji rolniczej z uwzględnieniem jako
priorytetu zrównoważonego rozwoju. Sprzyjają temu m.in. środki pochodzące z funduszy
strukturalnych przeznaczane na instrumenty mające na celu wsparcie finansowe dotyczące poprawy
konkurencyjności gospodarstw rolnych poprzez modernizację technicznej infrastruktury produkcyjnej,
dostosowanie profilu, skali i jakości produkcji do potrzeb rynku, poprawę bezpieczeństwa żywności,
poprawę warunków utrzymania zwierząt, ochrony środowiska lub bezpieczeństwa pracy. Ponadto
dzięki wdrożeniu m.in. zasad cross-compliance wzrasta także poziom kultury rolnej. Dlatego też
w dalszym ciągu należy spodziewać się wzrostu w Polsce zużycia środków do produkcji rolnej, w tym
także ogólnego poziomu zużycia środków ochrony roślin, jednakże z uwzględnieniem jako priorytetu
ww
ich zrównoważonego stosowania.
Rozwój produkcji rolnej i gospodarki żywnościowej w Polsce począwszy od lat 50 nieodłącznie
związany jest ze stosowaniem środków ochrony roślin. Należy jednak podkreślić, że w dalszym ciągu
ich wykorzystanie kształtuje się na dużo niższym poziomie niż w innych państwach Unii Europejskiej
o wysoko rozwiniętym rolnictwie. Niezależnie do ogólnego niskiego zużycia pestycydów, w ostatnich
dwóch dekadach podjęto szereg działań zmierzających do ograniczania ryzyka związanego
ze stosowaniem środków ochrony roślin w szczególności poprzez regulacje prawne. Poza działaniami
legislacyjnymi, w Polsce podejmowane są także inicjatywy przez jednostki spoza administracji, mające
12
Monitor Polski
– 13 –
Poz. 536
na celu podnoszenie świadomości producentów rolnych odnośnie prawidłowego stosowania środków
v.p
l
ochrony roślin. Przykładem mogą być prowadzone przez Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach
w ramach projektu TOPPS (Training the Operators to prevent Pollution from Point Sources) działania
na rzecz ograniczenia skażeń miejscowych i zanieczyszczenia wód środkami ochrony roślin.
Naczelnym zadaniem projektu TOPPS jest opracowanie Kodeksu Dobrej Praktyki Organizacji
Ochrony Roślin oraz upowszechnianie jego zasad poprzez służby doradcze, szkolenia i demonstracje,
w sposób skoordynowany w skali europejskiej. Działania w ramach projektu TOPPS prowadzone
są z udziałem Ośrodków Doradztwa Rolniczego, z wykorzystaniem różnorodnych materiałów
szkoleniowych, obejmujących broszury, ulotki, prezentacje multimedialne, filmy. Obecnie prowadzony
projekt TOPPS-PROWADIS rozszerza zakres działalności szkoleniowo-demonstracyjnej także
o tematykę związaną z redukcją skażeń rozproszonych (znoszenie i spływ środków ochrony roślin
.go
z pól do wód). Działania te są ukierunkowane na podnoszenie świadomości użytkowników środków
ochrony roślin na rzecz wdrażania zasad określonych w dyrektywie 2009/128/WE. Rozwiązania
prawne, jak i działania realizowane przez administrację państwową oraz współpracujące jednostki
ww
w.
rcl
organizacyjne, zostały przedstawione w kolejnych rozdziałach niniejszego dokumentu.
1.
2.
3.
4.
5.
Źródła danych:
Rolnictwo i Gospodarka Żywnościowa w Polsce – Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Warszawa 2011 r.
Powszechny Spis Rolny 2010 - ”Uprawy rolne i wybrane elementy metod produkcji roślinnej” – Główny Urząd
Statystyczny 2012 r.
Powszechny Spis Rolny 2010 - ”Użytkowanie gruntów” – Główny Urząd Statystyczny 2011 r.
Polska w Unii Europejskiej, Główny Urząd Statystyczny 2011 r.
Agricultural Statistics – Main Results 2006-2007, Eurostat 2008 edition.
13
Monitor Polski
Poz. 536
KRAJOWE REGULACJE PRAWNE DOTYCZĄCE OGRANICZANIA RYZYKA
ZWIĄZANEGO
ZE
STOSOWANIEM
ŚRODKÓW
OCHRONY
ROŚLIN,
v.p
l
II.
– 14 –
PRZYJĘTE PRZED WEJŚCIEM W ŻYCIE PRZEPISÓW IMPLEMENTUJĄCYCH
POSTANOWIENIA DYREKTYWY 2009/128/WE
Znaczna część obowiązków nakładanych na Polskę postanowieniami dyrektywy 2009/128/WE
jest realizowana poprzez działania wynikające z rozwiązań prawnych ujętych początkowo w ustawie
2)
z dnia 12 lipca 1995 r. o ochronie roślin uprawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1398, z późn. zm. ),
a następnie w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin. Powyższe akty prawne umożliwiły:
.go
1) utworzenie systemu obligatoryjnych, okresowych badań sprawności technicznej opryskiwaczy
ciągnikowych i samobieżnych polowych i sadowniczych;
2) utworzenie systemu obligatoryjnych, okresowych szkoleń dla osób stosujących środki ochrony
roślin w rolnictwie i w leśnictwie;
3) utworzenie systemu obligatoryjnych, okresowych szkoleń dla osób mających kontakt ze środkami
ochrony
roślin,
w
ramach
wykonywania
obowiązków
związanych
z
obrotem
lub
konfekcjonowaniem tych środków;
4) nałożenie na posiadaczy gruntów lub obiektów magazynowych, w których prowadzone są zabiegi
w.
rcl
środkami ochrony roślin, obowiązku prowadzenia ewidencji zabiegów ochrony roślin;
5) określenie minimalnych odległości od określonych miejsc lub obiektów, w których można
stosować środki ochrony roślin (dróg, stref ochronnych ujęć wody, wód powierzchniowych, pasiek,
rezerwatów przyrody);
6) określenie warunków atmosferycznych, w jakich można wykonywać zabiegi środkami ochrony
roślin,
z uwzględnieniem
zabiegów
wykonywanych
przy
użyciu
sprzętu
agrolotniczego
przeznaczonego do stosowania środków ochrony roślin;
7) wprowadzenie obowiązku
uzyskania
wpisu do
rejestru działalności regulowanej
przez
przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie obrotu lub konfekcjonowania środków
ochrony roślin;
8) określenie zasad stosowania środków ochrony roślin sprzętem agrolotniczym, w tym
wprowadzenie zakazu stosowania takim sprzętem środków chwastobójczych, desykantów
i środków ochrony roślin szczególnie szkodliwych dla zdrowia ludzi;
ww
9) utworzenie systemu kontroli obrotu i stosowania środków ochrony roślin, obejmującego
m.in. badanie pozostałości środków ochrony roślin w płodach rolnych oraz jakości tych środków
znajdujących się w obrocie;
10) utworzenie systemu monitorowania zużycia środków ochrony roślin.
Rozwiązania prawne, ograniczające ryzyko związane ze stosowaniem środków ochrony roślin,
zostały zawarte także w innych aktach prawych z zakresu ochrony środowiska oraz zdrowia ludzi
i zwierząt.
14
Monitor Polski
– 15 –
Poz. 536
3)
Przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r. poz. 145, z późn. zm. ):
v.p
l
1) umożliwiają wprowadzenie zakazu lub ograniczanie stosowania na terenach ochrony pośredniej
ujęć wody nawozów i środków ochrony roślin, które mogą zmniejszyć przydatność ujmowanej
wody lub wydajność ujęcia wody;
2) nakazują:
a) określenie przez ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej w porozumieniu
z ministrem właściwym do spraw środowiska, wykazu substancji priorytetowych (substancji
stanowiących szczególnie zagrożenie dla środowiska wodnego, których eliminacja powinna
być priorytetem w polityce ochrony wód), uwzględniając przepisy prawa Unii Europejskiej
dotyczące substancji priorytetowych w dziedzinie polityki wodnej,
.go
b) oczyszczanie ścieków wprowadzanych do wód lub ziemi w takim stopniu, aby nie zawierały:
dwuchloro-dwufenylo-trójchloroetanu
polichlorowanych
trifenyli
(DDT),
(PCT),
aldryny,
polichlorowanych
dieldryny,
bifenyli
endryny,
(PCB),
izodryny,
heksachlorocykloheksanu (HCH);
3) zakazują:
a) na terenach ochrony bezpośredniej ujęć wód podziemnych i powierzchniowych, użytkowania
gruntów do celów niezwiązanych z eksploatacją ujęcia wody,
b) pobierania z wód powierzchniowych wody bezpośrednio do opryskiwaczy rolniczych oraz
mycia ich w tych wodach.
w.
rcl
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220,
4)
z późn. zm. ) zabrania stosowania chemicznych i biologicznych środków ochrony roślin oraz
nawozów na terenach parków narodowych oraz rezerwatów przyrody.
Przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach
ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych (Dz. U. z 2012 r. poz. 651 i 742) zabraniają
prowadzenia działalności rolniczej, w tym stosowania środków ochrony roślin w celach rolniczych,
w strefie "A" ochrony uzdrowiskowej.
Ponadto, wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy
5)
(Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm. ) rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
z dnia 24 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy stosowaniu
i magazynowaniu środków ochrony roślin oraz nawozów mineralnych i organiczno-mineralnych
(Dz. U. Nr 99, poz. 896 oraz z 2005 r. Nr 88, poz. 752) określa zasady bezpiecznego stosowania oraz
ww
magazynowania środków ochrony roślin, w tym:
1) wymagania, jakie powinni spełniać pracownicy podejmujący prace związane ze stosowaniem
i magazynowaniem środków ochrony roślin;
2) wymagania techniczne dla magazynów, w których środki te są przechowywane;
3) sposób postępowania z niezużytymi środkami ochrony roślin i nawozami, cieczami roboczymi
oraz z pustymi opakowaniami;
4) sposób mycia oraz czyszczenia pojazdów i sprzętu po zakończonej pracy.
15
Monitor Polski
– 16 –
Poz. 536
Na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 lutego 2012 r.
v.p
l
w sprawie podstawy programowej kształcenia w zawodach (Dz. U. z 2012 r. poz. 184) umiejętność
doboru metod i środków ochrony roślin zgodnie z zasadami integrowanej ochrony roślin jest
elementem kształcenia w zawodach rolnik, technik rolnik, technik agrobiznesu, pszczelarz oraz
technik pszczelarz.
W przepisach krajowych, a mianowicie w:
1) ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin,
2) ustawie z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz.
1263, z 2012 r. poz. 460 i 892 oraz z 2013 r. poz. 2),
3) ustawie z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. z 2010 r. Nr 112, poz. 744
.go
oraz z 2011 r. Nr 54, poz. 278),
4) ustawie z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu
6)
ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm. ),
5) ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150,
7)
z późn. zm. ),
8)
6) ustawie z dnia 22 lipca 2006 r. o paszach (Dz. U. Nr 144, poz. 1045, z późn. zm. ),
7) ustawie z dnia 16 grudnia 2005 r. o produktach pochodzenia zwierzęcego (Dz. U. z 2006 r. Nr 17,
9)
poz. 127, z późn. zm. ),
8) ustawie z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2010 r. Nr 136,
10)
w.
rcl
poz. 914, z późn. zm. ),
9) ustawie z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. z 2007 r. Nr 44, poz. 287,
z późn. zm.
11)
)
- wskazane zostały także jednostki odpowiedzialne za nadzór nad obrotem i stosowaniem środków
ochrony roślin, bezpieczeństwo żywności w odniesieniu do pozostałości środków ochrony roślin oraz
ocenę stanu środowiska pod kątem zanieczyszczenia tymi preparatami w wyniku ich stosowania.
W Polsce przyjęte zostały także przepisy pozwalające na gromadzenie danych obejmujących
sprzedaż oraz zużycie środków ochrony roślin. Podstawą prawną, określającą kompetencje organów
krajowych w zakresie prowadzenia badań sprzedaży i zużycia środków ochrony roślin, jest corocznie
wydawane rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie programu badań statystycznych statystyki
publicznej na dany rok, na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie z dnia 29 czerwca 1995 r.
o statystyce publicznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 591 oraz z 2013 r. poz. 2). Przepisy te są zbieżne
ww
z regulacjami wynikającymi z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1185/2009
z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie statystyk dotyczących pestycydów (Dz. Urz. UE L 324
z 10.12.2009, str. 1, z późn. zm.), regulujących na poziomie Unii Europejskiej zasady prowadzenia
i zakres badań statystycznych dotyczących środków ochrony roślin.
Począwszy od roku 2011 w ramach systemu wzajemnej zgodności (cross-compliance),
uzależniającego uzyskanie płatności bezpośrednich oraz płatności w ramach niektórych działań
Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) 2007-2013 od spełnienia określonych norm
16
Monitor Polski
– 17 –
Poz. 536
i wymogów dotyczących m.in. ochrony środowiska, bezpieczeństwa żywności i dobrostanu zwierząt,
ww
w.
rcl
.go
v.p
l
kontrolowane jest również prawidłowe stosowanie przez rolnika środków ochrony roślin.
17
Monitor Polski
III.
– 18 –
DZIAŁANIA
NA
RZECZ
Poz. 536
OGRANICZANIA
RYZYKA
ZWIĄZANEGO
v.p
l
ZE STOSOWANIEM ŚRODKÓW OCHRONY ROŚLIN, PODJĘTE PRZED
WEJŚCIEM W ŻYCIE PRZEPISÓW IMPLEMENTUJĄCYCH POSTANOWIENIA
DYREKTYWY 2009/128/WE
Działania na rzecz ograniczania ryzyka związanego ze stosowaniem środków ochrony roślin,
w tym działania w zakresie:
1) przestrzegania wymagań integrowanej ochrony roślin przez profesjonalnych użytkowników
środków ochrony roślin,
2) upowszechniania stosowania niechemicznych metod ochrony roślin oraz ograniczania zależności
.go
produkcji roślinnej od stosowania chemicznych środków ochrony roślin,
3) upowszechniania wiedzy dotyczącej bezpiecznego stosowania środków ochrony roślin
- były podejmowane w Polsce przed wejściem w życie przepisów implementujących postanowienia
dyrektywy 2009/128/WE, w oparciu o akty prawa krajowego wskazane w rozdziale II.
Działania
te,
uwzględniające
potrzebę
zachowania
równowagi
pomiędzy
społecznymi,
ekonomicznymi i środowiskowymi potrzebami, koncentrowały się na dwóch głównych obszarach:
1) obrocie środkami ochrony roślin;
w.
rcl
2) stosowaniu środków ochrony roślin.
Większość
z
tych
działań
będzie
kontynuowana
w
oparciu
o
przepisy
ustawy
z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin.
1. DZIAŁANIA REALIZOWANE W OBSZARZE OBROTU ŚRODKAMI OCHRONY
ROŚLIN
Działanie 1. Wprowadzenie zmian w systemie dopuszczania środków ochrony roślin
do obrotu
Zarządzanie ryzykiem związanym ze stosowaniem środków ochrony roślin odbywa się na etapie
dopuszczania ich do obrotu – tzw. „procedur rejestracyjnych”. Celem procedur rejestracyjnych jest
ww
ustalenie warunków bezpiecznego stosowania tych preparatów, których przestrzeganie gwarantuje
bezpieczeństwo ludzi, zwierząt i środowiska. Za realizację zadań w tym obszarze odpowiedzialny jest
w szczególności minister właściwy do spraw rolnictwa.
Zasadniczy wpływ na rynek środków ochrony roślin w Polsce po przystąpieniu do Unii
Europejskiej miało wdrożenie przepisów dyrektywy Rady 91/414/EWG z dnia 15 lipca 1991 r.
dotyczącej wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin (Dz. Urz. UE L 230 z 19.08.1991, str. 1,
z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 3, t. 11, str. 332, z późn. zm.), a co za tym
idzie dokonanie przeglądu wszystkich dopuszczonych do obrotu środków ochrony roślin,
18
Monitor Polski
– 19 –
Poz. 536
z uwzględnieniem wynikających z postanowień tej dyrektywy kryteriów zatwierdzania substancji
v.p
l
czynnych. Należy podkreślić, że spośród ponad 1200 substancji czynnych, które podlegały weryfikacji
począwszy od 1991 r., dopuszczonych do stosowania w środkach ochrony roślin zostało ponad 400.
Spowodowało to, także w Polsce, wycofanie z obrotu wielu środków ochrony roślin zawierających
substancje czynne niedopuszczone do użycia w tych preparatach. Ponadto, dla wielu preparatów
nałożone zostały ograniczenia dotyczące zakresu oraz warunków ich stosowania. Efektem tych
działań było wycofanie z obrotu i stosowania od 2004 r. ponad 460 środków ochrony roślin. Należy
przy tym wskazać, że wycofanie z obrotu tak dużej liczby preparatów w krótkim okresie czasu
(2004 – 2010), spowodowało negatywnie skutki dla zapewnienia skutecznej ochrony wielu gatunków
roślin uprawnych, w tym w szczególności upraw małoobszarowych.
.go
Poniższy wykres przedstawia jak w latach 2004 – 2011 kształtowała się liczba środków ochrony
w.
rcl
roślin wprowadzonych i wycofanych z obrotu.
Wykres 3. Liczba wydanych i wycofanych zezwoleń na wprowadzenie do obrotu środków ochrony roślin
w latach 2004 – 2011
Stosowanie w procesie zatwierdzania substancji czynnych i dopuszczania środków ochrony roślin
do obrotu zharmonizowanych zasad i kryteriów jest najskuteczniejszym mechanizmem wpływającym
na ograniczanie ryzyka, które może wzrastać w związku z użyciem tych preparatów. Obowiązujące
ww
od 14 czerwca 2011 r. w tym zakresie rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)
nr 1107/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczące wprowadzania do obrotu środków ochrony
roślin i uchylające dyrektywy Rady 79/117/EWG i 91/414/EWG (Dz. Urz. UE L 309 z 24.11.2009,
str. 1, z późn. zm.) wprowadza nowe mechanizmy i kryteria w znaczącym stopniu oddziałujące na
obszar związany z obrotem i stosowaniem środków ochrony roślin, w tym z realizacją ogólnych zasad
integrowanej ochrony roślin.
19
Monitor Polski
– 20 –
Poz. 536
v.p
l
Działanie 2. Prowadzenie systemu badań skuteczności środków ochrony roślin
Przyjęcie w Polsce regulacji prawnych, określających zasady prowadzenia badań skuteczności
działania środków ochrony roślin, a także sprawowania nadzoru nad jednostkami prowadzącymi takie
badania, miało na celu zapewnienie zgodności prowadzenia tych badań z zasadami dobrej praktyki
doświadczalnej oraz wytycznymi Europejskiej i Śródziemnomorskiej Organizacji Ochrony Roślin
(EPPO), ograniczenie ryzyka związanego z uwalnianiem badanych preparatów do środowiska,
a także ich wysoką jakość.
Pozwolenie na przeprowadzenie badań związanych z uwalnianiem środków ochrony roślin
do środowiska wydawane jest przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, natomiast nadzór nad
jednostkami upoważnionymi do prowadzenia tych badań sprawuje Państwowa Inspekcja Ochrony
.go
Roślin i Nasiennictwa. W 2011 r. wydano 669 pozwoleń na prowadzenie doświadczeń i testów
do celów badań i rozwoju związanych z uwolnieniem do środowiska środków ochrony roślin dla
38 upoważnionych jednostek.
W badaniach skuteczności działania środka ochrony roślin, prowadzonych przez upoważnione
jednostki, uwzględniane są w szczególności elementy decydujące o ustaleniu warunków
bezpiecznego stosowania tych preparatów, tj.:
1) skuteczność działania środka ochrony roślin w zwalczaniu lub zapobieganiu występowania
organizmu szkodliwego lub we wpływaniu na procesy życiowe roślin uprawnych w inny sposób,
w.
rcl
niż jako składnik pokarmowy;
2) fitotoksyczność środka ochrony roślin, z uwzględnieniem różnych odmian rośliny;
3) wpływ środka ochrony roślin na jakość i wysokość plonu roślin lub produktów roślinnych
w badaniach fitotoksyczności, jeżeli takie badania zostały przeprowadzone, lub w badaniach
sprawdzających skuteczność jego działania;
4) możliwość pojawienia się odporności organizmów szkodliwych na środek ochrony roślin;
5) możliwość wystąpienia niepożądanego lub nieprzewidzianego działania ubocznego środka
ochrony roślin na organizmy pożyteczne lub inne organizmy niepodlegające zwalczaniu, na rośliny
uprawiane następczo i sąsiadujące oraz wpływ na rośliny przeznaczone do produkcji materiału
siewnego.
Nadzór nad jednostkami prowadzącymi badania skuteczności działania środków ochrony roślin
będzie kontynuowany na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony
ww
roślin.
Działanie 3. Organizacja systemu szkoleń dla sprzedawców środków ochrony roślin
W celu ograniczenia ryzyka związanego z obrotem i konfekcjonowaniem środków ochrony roślin
dla osób bezpośrednio wykonujących czynności wymagające kontaktu z tymi preparatami oraz dla
nabywców tych środków, wprowadzone zostały, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 lipca 1995 r.
o ochronie roślin uprawnych, obowiązkowe szkolenia dla osób zatrudnionych przez podmioty
20
Monitor Polski
– 21 –
Poz. 536
zajmujące się obrotem lub konfekcjonowaniem środków ochrony roślin. System szkoleń został
v.p
l
utrzymany przepisami ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin. Szkolenia prowadzone były
przez jednostki wpisane do rejestru działalności regulowanej w rozumieniu przepisów o swobodzie
działalności gospodarczej, przez właściwego wojewódzkiego inspektora ochrony roślin i nasiennictwa,
zgodnie z programami szkoleń określonymi w przepisach wykonawczych do wskazanej wyżej ustawy.
Zaświadczenia o ukończeniu szkolenia wydawane były na okres 5 lat - po upływie terminu ważności
szkolenia osoby zajmujące się sprzedażą lub konfekcjonowaniem środków ochrony roślin
zobowiązane były do ponownego odbycia szkolenia.
W dniu 31 grudnia 2011 r. do rejestrów prowadzonych przez wojewódzkich inspektorów ochrony
roślin i nasiennictwa wpisanych było 167 jednostek prowadzących szkolenia w omawianym zakresie.
.go
W 2011 r. pod nadzorem Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa przeprowadzonych
zostało łącznie 226 szkoleń, które ukończyły 3 983 osoby.
Utworzenie
systemu
obowiązkowych
szkoleń
dla
osób
zatrudnionych
przy
sprzedaży
lub konfekcjonowaniu środków ochrony roślin miało istotny wpływ na ochronę zdrowia tych
pracowników, a także przekazywanie informacji o bezpiecznym stosowaniu tych preparatów w trakcie
sprzedaży.
Wdrożenie do polskiego porządku prawnego postanowień dyrektywy 2009/128/WE spowodowało
konieczność przeprowadzenia istotnych modyfikacji systemu szkoleń dla sprzedawców środków
w.
rcl
ochrony roślin, wprowadzonych przepisami ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin.
Działanie 4. Prowadzenie kontroli obrotu i konfekcjonowania środków ochrony roślin
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin nadzór nad obrotem
i konfekcjonowaniem środków ochrony roślin należy do obowiązków Państwowej Inspekcji Ochrony
Roślin i Nasiennictwa. Eliminowanie przypadków naruszania norm prawnych w zakresie obrotu
i konfekcjonowania środków ochrony roślin w zasadniczy sposób wpływa na ograniczenie ryzyka
związanego z ich obrotem, a w dalszej kolejności stosowaniem tych preparatów.
Zakres zadań realizowanych przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa obejmuje
w szczególności:
1) kontrolę obrotu środkami ochrony roślin (zapobieganie wprowadzaniu i eliminowanie z obrotu
ww
środków niedopuszczonych do obrotu lub podrobionych, stanowiących nieznane zagrożenie dla
ludzi, zwierząt i środowiska);
2) badanie jakości środków ochrony roślin znajdujących się w obrocie;
3) kontrolę warunków sprzedaży środków ochrony roślin.
Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa przeprowadziła w 2011 roku 6 268 kontroli
w punktach obrotu i konfekcjonowania środków ochrony roślin oraz 125 kontroli sprawdzających
wykonanie wydanych wcześniej zaleceń pokontrolnych.
21
Monitor Polski
– 22 –
Poz. 536
W roku 2011 stwierdzone nieprawidłowości stanowiły 2,5% liczby kontroli (dane te dotyczą liczby
v.p
l
przeprowadzonych czynności kontrolnych, nie zaś liczby skontrolowanych podmiotów). Stwierdzone
nieprawidłowości dotyczyły przede wszystkim: braku aktualizacji etykiet środków ochrony roślin
(43,2 % wszystkich nieprawidłowości) oraz obecności w obrocie przeterminowanych środków ochrony
roślin (19,5 % wszystkich stwierdzonych nieprawidłowości).
Ponadto w 2011 r., w ramach kontroli jakości środków ochrony roślin znajdujących się w obrocie,
pobranych zostało do badań laboratoryjnych przez Inspekcję 308 próbek tych preparatów. W trakcie
badań analizowano podstawowe cechy jakościowe środków, takie jak zawartość substancji czynnych
oraz właściwości fizyko-chemiczne. Sprawdzano również zgodność uzyskanych wyników oznaczeń
z wymaganiami określonymi w procesie rejestracji.
.go
Wyniki prowadzonych przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa kontroli
wykazują, iż obrót i konfekcjonowanie środków ochrony roślin w Polsce odbywa się w większości
ww
w.
rcl
przypadków zgodnie z przepisami prawa.
22
Monitor Polski
– 23 –
Poz. 536
2. DZIAŁANIA REALIZOWANE W OBSZARZE STOSOWANIA ŚRODKÓW
Działanie 1.
v.p
l
OCHRONY ROŚLIN
Upowszechnianie ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin
Nieprawidłowe lub nadmierne stosowanie chemicznych środków ochrony roślin niesie za sobą
liczne niebezpieczeństwa, m.in. wywiera presję na środowisko naturalne, ogranicza bioróżnorodność
agrocenoz, powoduje pojawianie się organizmów szkodliwych dla roślin odpornych na ich działanie
oraz obecność pozostałości środków ochrony roślin w płodach rolnych w ilościach zagrażających
.go
zdrowiu konsumentów.
W celu zapewnienia prawidłowej ochrony upraw przed organizmami szkodliwymi dla roślin,
przy jednoczesnym ograniczaniu negatywnych skutków stosowania chemicznych środków ochrony
roślin oraz zachowaniu bezpieczeństwa zarówno środowiska, jak i zdrowia konsumenta, opracowane
zostały podstawy integrowanej ochrony roślin.
Integrowana ochrona roślin jest sposobem ochrony roślin przed organizmami szkodliwymi,
polegającym na wykorzystaniu wszystkich dostępnych metod ochrony roślin, w szczególności metod
niechemicznych, w sposób minimalizujący zagrożenie dla zdrowia ludzi, zwierząt oraz dla środowiska.
Integrowana ochrona roślin wykorzystuje w pełni wiedzę o organizmach szkodliwych dla roślin
w.
rcl
(w szczególności o ich biologii i szkodliwości), w celu określenia optymalnych terminów
dla podejmowania działań zwalczających te organizmy, wykorzystuje naturalne występowanie
organizmów pożytecznych, w tym drapieżców i pasożytów organizmów szkodliwych dla roślin, a także
posługuje się ich introdukcją. Tym samym integrowana ochrona roślin pozwala ograniczyć stosowanie
tych preparatów do niezbędnego minimum i w ten sposób zminimalizować presję na środowisko
naturalne oraz chronić bioróżnorodność środowiska rolniczego.
Pomimo, iż zgodnie z przepisami art. 55 rozporządzenia nr 1107/2009 profesjonalni użytkownicy
środków ochrony roślin mają obowiązek stosowania ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin
dopiero od dnia 1 stycznia 2014 r., to jeszcze przed przyjęciem tego rozporządzenia, w oparciu
o przepisy prawa krajowego, podjęty został szereg inicjatyw upowszechniających ten model ochrony
ww
roślin.
Zadanie 1. Upowszechnianie wiedzy z zakresu integrowanej ochrony roślin
Warunkiem wdrażania w produkcji roślinnej rozwiązań i technologii ograniczających zagrożenia
związane ze stosowaniem chemicznych środków ochrony roślin jest efektywny transfer wiedzy
z jednostek naukowych do producentów rolnych.
Istotną rolę w transferze wiedzy z zakresu integrowanej ochrony roślin odgrywają szkolenia,
konferencje, warsztaty oraz publikacje i materiały informacyjne przygotowywane i opracowywane
23
Monitor Polski
– 24 –
Poz. 536
w ramach działalności statutowej przez instytuty badawcze, jednostki akademickie, służby doradcze,
v.p
l
samorząd rolniczy, branżowe organizacje i grupy producentów, a także przez producentów
i dystrybutorów środków ochrony roślin. W celu zwiększania efektywności procesu przekazywania
wiedzy, konieczne było jednak wsparcie powyższych działań ze strony administracji państwowej.
W celu upowszechniania wiedzy z zakresu integrowanej ochrony roślin podejmowanych jest
szereg inicjatyw w tym zakresie. Jednym z przykładów może być program wieloletni pod nazwą
„Ochrona roślin uprawnych z uwzględnieniem bezpieczeństwa żywności oraz ograniczenia strat
w plonach i zagrożeń dla zdrowia ludzi, zwierząt domowych i środowiska”, w ramach którego
począwszy od 2011 r. Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu realizuje
zadanie „Upowszechnianie i wdrażanie wiedzy o integrowanej ochronie roślin”. W ramach zadania
.go
corocznie organizowane są minimum trzy ogólnokrajowe konferencje i szkolenia na tematy
poświęcone integrowanej ochronie roślin. W roku 2011, w ramach tego zadania, zorganizowane
zostały 4 szkolenia w zakresie integrowanej ochrony roślin, które ukończyło 265 osób. Główną grupę
docelową szkoleń stanowili doradcy działający w obszarze ochrony roślin, którzy przekazują uzyskaną
w trakcie szkoleń wiedzę producentom
rolnym. Opisywane zadanie stanowi kontynuację
realizowanego w latach 2006-2010 przez Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy
w Poznaniu, w ramach programu wieloletniego „Ochrona roślin uprawnych z uwzględnieniem
bezpieczeństwa żywności oraz ograniczenia strat w plonach i zagrożeń dla zdrowia ludzi, zwierząt
domowych i środowiska”, zadania „Opracowywanie programów i organizacja systematycznego
w.
rcl
szkolenia służby ochrony roślin, producentów rolnych i ogrodniczych oraz doradców”. W ramach
zadania, w latach 2006-2010 zostało zorganizowanych 12 szkoleń i 2 zajęcia warsztatowe dotyczące
takich zagadnień jak: dobra praktyka ochrony roślin, integrowana ochrona roślin, integrowana
produkcja roślin, produkcja ekologiczna oraz dobra praktyka eksperymentalna. W szkoleniach
i warsztatach wzięło udział ponad 1200 osób.
Zadanie 2. Opracowanie i udostępnienie metodyk integrowanej ochrony poszczególnych upraw
Wdrożenie zasad integrowanej ochrony roślin wymaga dostarczenia producentom rolnym, a także
innym użytkownikom środków ochrony roślin, narzędzi w postaci metodyk integrowanej ochrony
poszczególnych upraw.
Na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi opracowywane są od 2011 r. i sukcesywnie
ww
udostępniane na stronie internetowej Ministerstwa metodyki integrowanej ochrony roślin, obejmujące
uprawy rolnicze, ogrodnicze, przemysłowe oraz grzyby jadalne. Zadanie to jest realizowane
m.in. w oparciu o przyjęty w 2011 r. i realizowany przez Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut
Badawczy w Poznaniu program wieloletni pod nazwą „Ochrona roślin uprawnych z uwzględnieniem
bezpieczeństwa żywności oraz ograniczenia strat w plonach i zagrożeń dla zdrowia ludzi, zwierząt
domowych i środowiska”.
24
Monitor Polski
– 25 –
Poz. 536
Zadanie 3. Prowadzenie systemu sygnalizacji agrofagów
v.p
l
Zgodnie z przepisami art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin wojewódzki
inspektor ochrony roślin i nasiennictwa, w przypadku stwierdzenia zagrożenia rozprzestrzenienia się
organizmu niekwarantannowego lub możliwości wywołania przez niego strat gospodarczych,
przekazuje informacje o sposobach i terminach zwalczania tego organizmu zainteresowanym
podmiotom.
Powyższe regulacje stanowią podstawę do prowadzenia przez Państwową Inspekcję Ochrony
Roślin i Nasiennictwa sygnalizacji terminów zwalczania organizmów szkodliwych dla roślin.
W oparciu o ustaloną przez poszczególne wojewódzkie inspektoraty ochrony roślin i nasiennictwa
.go
strukturę upraw ważnych gospodarczo na danym terenie, na wybranych losowo plantacjach
prowadzone są obserwacje występowania organizmów niekwarantannowych oraz rejestrowany jest
poziom uszkodzeń wywoływanych przez choroby, szkodniki i chwasty występujące w tych uprawach.
Obserwacje te wykorzystywane są m.in. do sygnalizowania terminów zabiegów ochrony roślin. Dane
o przewidywanych terminach wykonania zabiegów są przekazywane:
1) za pośrednictwem komputerowego systemu sygnalizacji agrofagów, który jest powszechnie
dostępny na stronie internetowej Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa;
2) drogą elektroniczną do urzędów gmin, punktów obrotu środkami ochrony roślin, punktów
zaprawiania nasion, sklepów ogrodniczych i innych jednostek, w tym także zainteresowanym
w.
rcl
producentom;
3) poprzez bezpośredni lub telefoniczny kontakt producenta z pracownikiem Inspekcji w siedzibie
jednostki lub w terenie.
Prowadzenie niezależnego systemu sygnalizacji agrofagów ma istotne znaczenie przy
podejmowaniu decyzji o wykonaniu zabiegów z użyciem środków ochrony roślin.
Zadanie 4. Udostępnienie systemów wspomagania decyzji w ochronie roślin
Ważnymi narzędziami ułatwiającymi wdrożenie zasad integrowanej ochrony roślin są systemy
wspomagające podejmowanie decyzji w ochronie roślin. Systemy te są pomocne w określaniu
optymalnych terminów wykonywania zabiegów ochrony roślin, a tym samym pozwalają uzyskać
wysoką efektywność tych zabiegów przy ograniczeniu stosowania chemicznych środków ochrony
ww
roślin do niezbędnego minimum.
Prace badawcze i upowszechnieniowe związane z systemami wspomagania decyzji w ochronie
roślin prowadzone są przez instytuty badawcze, jednostki akademickie, służby doradcze, branżowe
organizacje i grupy producentów rolnych oraz producentów i dystrybutorów środków ochrony roślin,
których przykłady wskazano w poniższej tabeli nr 1.
25
Monitor Polski
– 26 –
Poz. 536
Internetu.
Nazwa systemu
wspomagania decyzji
w ochronie roślin
Podmiot
prowadzający
Państwowa
Inspekcja
Ochrony Roślin i
Nasiennictwa
Sygnalizacja
agrofagów
Instytut Ochrony
Roślin –
Państwowy
Instytut Badawczy
Opis
System obejmuje cały kraj i zawiera wykaz upraw
ważnych gospodarczo na danym terenie oraz listę
agrofagów, które mogą wywołać znaczące szkody
gospodarcze. W oparciu o prowadzone obserwacje na
wybranych losowo plantacjach odnotowywane jest
występowanie organizmów szkodliwych dla roślin oraz
rejestrowany jest poziom uszkodzeń wywołanych przez
choroby, szkodniki i chwasty występujące w tych
uprawach. Dane te pozwalają na podanie orientacyjnej
daty wystąpienia agrofaga i sposobów jego zwalczania.
.go
Internetowy system
sygnalizacji agrofagów
v.p
l
Tabela 1. Wybrane systemy wspomagania decyzji w ochronie roślin, dostępne za pośrednictwem
w.
rcl
System zawiera wyniki monitorowania w wybranych
lokalizacjach poszczególnych stadiów rozwojowych
agrofagów
dla
potrzeb
prognozowania
krótkoterminowego i jest uzupełnieniem sygnalizacji
agrofagów prowadzonej przez Państwową Inspekcję
Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Jeśli w danym
przypadku zostanie przekroczony próg ekonomicznej
szkodliwości system wskazuje na konieczność
wykonania zabiegu. Ponadto system zawiera część
edukacyjną, dzięki której można kontrolować plantacje
i podejmować decyzje o optymalnym terminie zabiegu.
Dla każdego agrofaga podano podstawowe informacje
o jego morfologii, biologii oraz metodach prowadzenia
obserwacji polowych, a także wartości progu
ekonomicznej szkodliwości.
Instytut
Ogrodnictwa
System jest drzewem decyzyjnym, które krok po kroku
wspomaga producentów w podejmowaniu decyzji
dotyczących integrowanej produkcji pomidorów pod
osłonami. Program ten umożliwia określenie:
- przyczyn obserwowanych zaburzeń we wzroście
i rozwoju roślin powodowanych przez nieinfekcyjne
czynniki sprawcze,
- przyczyn uszkodzeń roślin powodowanych przez
choroby pochodzenia grzybowego, bakteryjnego
i wirusowego,
- przyczyn uszkodzeń roślin powodowanych przez
szkodniki.
Monitoring zarazy
ziemniaka
Instytut Ochrony
Roślin –
Państwowy
Instytut Badawczy
Kluczowymi elementami systemu są trzy aplikacje
internetowe.
Pierwsza służy do sygnalizowania terminu wykonania
pierwszego zabiegu przeciwko zarazie ziemniaka
w oparciu o dane meteorologiczne przekazywane ze
stacji
meteorologicznych
Instytutu
Meteorologii
i Gospodarki Wodnej z terenu całej Polski.
Druga służy do sygnalizowania terminu wykonania
pierwszego zabiegu przeciwko zarazie ziemniaka
w oparciu …
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.