Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. - Kodeks zobowiązań.

.~ ~ NI 1>\ K It RZECZYPOSPOLlrrEJ POLSKTFJJ NQ 82. 28 października Rok 1933. T R E Ś ć: ROZPORZĄDZENIA PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ: Poz.: 598-z dnia 27 października 1933 r. Kodeks zobowiązań 599-z dnia 27 października 1933 r. Przepisy wprowadzające kodeks zobowiązań 600-z dnia 27 października 1"933 r. Kodeks handlowy 601-z dnia 27 października 193'3 r. Przepisy wprowadzające kodeks handlowy 602-z dnia 27 października 1933 r. Prawo o spółkach z ograniczoną odpowiedzialnośćią. 603- z dnia 27 października 1933 r. w sprawie zmiany Kodeksu Postępowania Cywilnego 604-z dnia 27 października 1933 r. o nadzwyczajnych komisjach rozjemczych do załatwiania zatargów zbiorowych pomiędzy pracodawcami a pracownikami w przemyśle i handlu . 598. ROZPORZĄDZENIE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ z dnia 27 października 193;3 r. KODEKS ZOBOWIĄZAŃ. Na podstawie art. 44 ust. 6 Konstytucji i ustawy z dnia 25 marca 1933 r. o upoważnieniu Prezydenta Rzeczypospolitej do wydawania rozporządzeń z mocą ustawy (Dz. U. R. P. Nr. 29, poz. 249) postan.awiam 00 następuje: TYTUL I. źRóDŁA, ISTOTA I RODZAJE ZOBOWIĄZAfl. 1449 1493 1498 1517 1521 1534 1535 niezależnych od si,e bie równych części, ilu}est dłuż­ ników albo wierzycieli. § 2. Świadczenie jest podzielne, jeżeli może być spełnione częściowo bez zmiany istoty i wartości. Art. 4. Spółdłużnicy. zobowiązani do świad­ czenia ni,~podzielnego, odpowiadają za wykonanie zobowiązania. jak dłużnicy solidarni. Art. 5. § 1. Jeżeli iest kilku wierzycieli, każdy z nich może żądać wykon,ania wbo,wiązania niepodzielnego. § 2. W razie zgłoszenia sprzeciwu chociażby przez jednego wierzyciela dłużnik obowiązany jest .świadczyć wszystkim wierzycielom łącznie, albo złożyć p'rzedmiot świadczenia do depozytu sądo­ wego. _ Art. 1. Zobowiązani.a powstają z oświadczeń woli oraz z czynów i innych zdarzeń, z któremi usta- ' Art. 6. § 1. Żaden z wierzycieli. uprawnionych wa łączy powstanie zobowiązania. do świadczenia niepodzielnego. nie może bez zgody Art. 2. § 1. Istota zobowiązania polega na tem, spółwierzycieli zwolnić dłużnika z długu ani zmienić zobowiązania pierwotnego lub przyjąć innego świad­ że dłużnik obowiązany jest wobec wierzyciela do czenia. świadczenia. § 2. Zwłoka dłużnika oraz przerwanie lub za§ 2. Treścią świadczenia może być danie,czywieszenie biegu przedawnienia w stosunku do jednienie, nieczynienie, zaprzestanie lub znoszenie. nego z wien;ycieli, uprawnionych do świadczenia niepodzielnego. ma skutek względem wszystkich DZIAŁ I. wierzycieli. Zobowiązania podzielne i niepodzielne. Art. 7. § 1. Dłużnik, który wykonał zobowią­ Art. 3. § 1. Jeżeli jest kilku dłużników albo zanie niepodzielne. może żądać od spółdłużników wierzycieli, a świadc z enie jest podzielne, wówcz.as zwrotu wartości świadczenia w części, jaka na każ· zarówno dług jak i wi.erzytelność dzielą się na tyle dego z nich przypada. 1450 Nr. 82. Dziennik Ustaw. Poz. 598. § 2. Wierzycie}" który otrzymał świadczenie niepodzielne, jest odpowiedzialny w stosunku do spółwierzycieli w częściach, które na nich przypadają. § 3. Domniemywa się, że części są równe. DZIAŁ II. Zobowiązania solidarne. Rozdział I. Przepisy ogólne. Art. 8. § 1. Jeżeli dług jest solidarny, każdy z dłużników odpowiada za całość długu, a wierzyciel może dochodzić całości lub części długu bd wszystkich dłużników łącznie, od kilku lub od każdego zosobna. § 2. Aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy spółdłużnicy pozostają zobowiązani. § 3. Zaspokojenie wierzyciela prze.z jednego z spółdłużników zwalnia wszystkich dłużników. Art 9. § 1. Jeżeli wierzytelność jest solidarna, każdy z wierzycieli może żądać zapłaty całej wierzytelności, a zaspokojenie jednego umarza dług względem wszystkich wierzyciel.i. § 2. Dłużnik może uiścić dług, według swe~o wyboru, któremukolwiek z wierzycieli solidarnych, dopóki jeden z nich nie wytoczy przeciwko niemu powództwa. Art. 10. Zobowiązanie może być solidarne, chociażby każdy z dłużników zobowiązany był w sposób odmienny, albo chociażby wspólny dłużnik zobowiązany był w sposób odmienny wobec każdego z wierzycieli. Art. 11. Solidarności, czy to wierzycieli, nie domniemywa się. dłużników, czy Art. 12. § 1. Jeżeli kilka osób zaciągnęło zoboprzez umowę, dotyczącą ich wspólnego przedsiębiorstwa lub ich wspól.nej własności. odpowiadają solidarnie, chyba że umówiono się inaczej. § 2. Dłużnicy, zobowiązani do świadczenia podzielnego. odpowiadają . w braku odmiennej umowy. za jego spełnienie solidarni.e. jeżeli wzajemn-e świad,­ czenie wierzyciela jest niepodzielne. wiązanie R o z d z i a ł II. Solidarność dłużników. Art. 13. § 1. Czyny i zaniecha.nia jednego z dłuż­ ników solidarnych nie mogą po g orszyć polożenia prawnego spółdłużników ani wz g lędem wierzyciela. ani w stosunkach między dłużnikami. § 2. W szcze gó lności, zwłoka jednego z dłuż· ników soI.idarnych, jak również uznanie dł,u gu przez które gokolwiek z nich ,uie ma skutku względem pozostałych. Art. 14. Jeżeli z.obowiązanie solidarne stał·o się niewykonalnem skutkiem ol<olicznosci, za które jedim z dłużników solidarnych odpowiada, spółdłużni­ cy nie są zwolnieni od obow iąz ku zapłaty wartości świadczenia, lecz nie odpowiadają za szkodę. Art. 15. Przerwanie lub zawieszenie · biegu przedawnienia w stosunku do jednego z dłużników solidarnych nie ma skutku względem pozosbłych. Art. 16. § 1. Zrzeczenie się solidarności przez wierzyciela wz ględem jednego z dłużników solidarnych lub zwolnienie go z długu nie ma skutku wzglę­ dem pozostałych dłużników. § 2. Odnowienie, dokonane między wierzycielem a jednym z dłużników solidarnych, zwalnia pozostałych, chyba.b y wi,e rzyciel zastrzegł, iż zachowuje przeciwko nim swe prawa. § 3. Zwłoka wierzyciela względem jednego ;z, dłużników solidarnych ma skutek również wzglę­ dem pozostałych. Art. 17. § 1. Dłużnik solidarny może bronić się zarzutami, które służą mu osobiście wobec wierzyciela, oraz temi, które ze wzgl,ędu na sposób powstania lub treść zobowiązania są wspólne wszystkim dłużnikom. § 2. Wyrok, zapadły na korzyść jednego z dłuz­ ników solidarnych, ' zwalnia spółdłużników, jeżeli uwzględnia zarzuty, które są im wszystkim wspólne. Art. 18. § 1. Dłużnik solidarny, który dokonał zapłaty, ma prawo żądać od spółdłużników zwrotu w częściach, jakie na nich przypadają, a w razie wątpliwości w częściach równych. § 2. Jeżeli dług był zaciągnięty na rzecz jednego tylko lub kilku dłużników solidarnych, dłużnicy ci odpowiadają względem pozostałych za cały dług. § 3. Część dłużnika nie wypłacalnego rbzkłada się mi ę dzy pozostałych oraz tego, który zapłaty dokonał. R o z d z i a ł III. Solidarność wierzycieli. Art. 19. Z włoka dłużnika oraz przerwanie lub zawieszenie biegu przedawnienia w stosunku do jednego z wierzycieli solidarnych ma skutek względem wszystkich wierzycieli. Art. 20. § 1. Wierzyciel solidarny nie może bez zgody spółwierzycieli zmienić zobowiązania pierwotnego ani przyjąć innego świadczenia. §2. Zwolnienie z dłu.~ u przez jednego z wierzycieli solidarnych zwalnia dłużnika jedynie co do czę­ ści tego wierzyciela. Art. 21. Wierzyciel solidarny, który otrzymał zapłatę, jest odpowiedzialny wobec spółwierzycieli w częściach, jakie na nich przypadają, a w razie wąt­ pliwości - w częściach równych. DZIAŁ III . Zobowiązania przemienne. Art. 22. § 1. Jeżeli dłużnik winien spełnić albo jedno, albo drugie świadcz.enie, wybór należy do niego, chybaby był zastrzeżony dla wierzyciela. § 2. Ani dłużnik, ani wierzyciel nie może wybrać części jednego i części drugiego świadczenia. Art. 23. § 1. Wybór uważa się za dokonany, gdy strona, uprawniona do wyboru, zawiadomi o nim drugą stronę, jak również gdy uprawniony do wybo- Nr. 82. Dziennik Ustaw. Poz. 598. ru dłużnik świadczenie spełni. albo uprawniony do wyboru wierzyciel jednego ze świadczeń zażąda. § 2. Dokonanego wyboru nie można zmienić bez zgody drugiej strony. czenia woli wywiera brak zdolności do działań prawnych lub jej ograniczenie, oraz o tern, w jaki sposób mogą składać oświadczenia woli osoby prawne. Art. 24. Jeżeli wierzyciel ma prawo wyboru i nie korzysh z niego w czasie właściwym. dłużnik może wyznaczyć wierzycielowi odpowiedni termin do wykonania wyboru, a po bezskutecznym upływie tego terminu może zwolnić się od zobowiązania przez spełnienie iednego ze świadczeń. prawnych. Art. 25. Jeżeli prawo wyboru służy kilku osobom, które nie mogą złożyć zgodnego oświadczenia, wyboru dokona sąd na żądanie jednej z nich. . niać według Art. 26. § 1. Jeżeli wyhór 1"\ależy do dłużnika, a jedno z przyrzeczonych ś,wiadczeft spełnione być nie może, chociażby skutkiem okoliczności, za które dłużnik odpowiada, zobowiązanie ogranicza się do świadczenia, które może być spełnione. § 2, Jeżeli żadne ze świadcz.eń nie może być spełnione, a niemożliwość chociażby jednego z nich jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiada, dłużnik obowiązany jest uiścić wartość świadczenia, którego spełnienie stało się niemożli­ wem na ostatku. Art. 27. Jeżeli wybór służy wierzycielowi, a jedno ze świadczeń nie może być spełnione wskutek oko\,iczności, za które dłużnik odpowiada, na miejsce tego świadczenia wchodzi odszkodowanie. Art. 28. Przepisy działu niniejszego stosuje się także w przypadku, gdy zobowiązanie przemienne obejmuje więcej niż dwa świadczenia. TYTUŁ II. POWSTANIE ZOBOWIĄZAŃ. DZIAŁ I. Oświadczenie woli. Rozdział I. Oświadczenie woli w ogólności. Art. 33. Nieważne jest oświadczenie woli. ujawniające, ze względu na okoliczności, w których zł-ożone zostało, brak zamiaru wy,wołania skutków Art. 34. § 1. Nieważne jest oświadczenie woli. złożone drugiej osobie. za iej zgodą. dla pozoru. § 2. Gdy pod takiem o~wiadczeniem woli ukrywa się rzeczywista czynność pr.awna, należy ją ocejej natury. Art. 35. § 1. Pozorność oświadczenia woli nie może szkodzić prawom osób trzecich. nabytym .w dobrej wierze. ' § 2. Wierzyciele stron oraz osoby trzecie mogą powoływać się na pozorność wszelkich czynności prawnych, zdziałanych na ich szkodę. Art. 36. Kto składa oświadczenie woli pod wpływem błędnej pobudki, ten, jeżeli ustawa inaczej nie stanowi, nie mOŻe uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia. chyba że prawdziwość pcbudki była warunkiem ważności oświadczenia woLi. Art. 37. § L Kto był w błędzie co do treści swego oświadczenia lub oświadczenia drugiej strony. ten może uchylić się od skutków prawlfych swego oświadczenia. jeżeli błąd wywołała druga strona swojem zachowaniem się, chociażby bez własnej winy. albo o błędzie wiedziała l,ub z łatwością mogła była błąd z:luważyć. § 2. Można powoływać się tylko na błąd istotny' uzasadniający przYlPuszczenie, że strona. nie bę­ dąc w błędzie i oceniając rzecz rozsądnie. nie złoży. łaby oświadczenia lub nie przyjęłaby oświadczellla drugiej strony. Art. 38. Będący w błędzie nie może uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. jeżeli druga strona oświadczy gotowość spełnienia świadczenia, które będący w błędzie byłby sobie zasltrzegł, gdyby błąd nie był zaszedł. Art. 29. Wolę oświadczyć można nietylko sło­ wami i powszechnie przyjętemi znakami, lecz i takiem zachowaniem się, które w danych okolicznościach nie budzi wątpliwości co do treści oświadcz,e­ nia. Att. 39. Jeżeli błąd wywołała druga strona podstępnie, będący w błędzie może uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia. złożonego pod wpływem tego błędu, bez względu na to. czy błąd dotyczył pobudki. czy treści oświadczeni.a lub czy był istotny. Art. 30. Oświadczenie woli, które ma być zło­ żone drugiej osobie, jest dokonane z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła o niem ,powziąć wiadomość. Art. 40. Podstęp osoby trzeciej jest równoZ'naczny z podstępem strony, jeżeli ta o pods tępie wiedziała i drugiej strony z błędu nie wyprowadziła. R o z d z i a ł II. Wady oświadczel1ia woli. Art. 31. Nieważne jest oświadczenie wo!'i, zło­ żone przez osobę, ~majdującą się w stanie nieprzytomności lub chociażby przemijającego zakłócenia czynności psychicznej wyłączającego świadomą wolę. I 1451 . Art. 32. Przepisy, zawarte w prawie osobowem, stanowią o tern, jaki wpływ na ważność oświad- Art.41. Kto pod wpływem bezprawne; groźby drugiej strony lub osoby trzeciej złożył oświadczenie woli. albo przyjął oświadczenie drugiej strony, ten może uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia, jeżeli z okoliczności wynika, że mógł się obawiać, iż jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe, Art. 42. Jeżeli jedna strona. wyzyskując lekkomyślność, niedołęstwo, niedoświadczenie lub przymusowe położenie druglej strony, wzamian za swoje Dziennik Ustaw. Poz. 1452 świadczenie przyjmuje lub zastrzega dla siebie Lub dla kogo innego świadczenie, któr.ego wartość mająt­ kowa w chwili zawarcia umowy jest raźąco wysoka w stosunku do wartości świadczenia wzajemnego, druga strona może żądać zmniejszenia swego świad­ czenia albo zwiększenia świadczenia wzajemnego, a gdy jedno i drugie jest utrudnione, może uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Art. 43. § 1. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, złożonego pod wpływem błędu, podstępu, groźby albo wyzysku, następuje przez zawiadomienie na piśmie drugiej strony. § 2. Prawo uchylenia się wygasa: w przypadku błędu i po.dstępu - z upływem 'r'o ku od dnia i.ch wykrycia; w przypadku graźby - z upływem raku od dnia, w którym stan obawy ustał; w przypadku wyzysku - z upływem roku od dnia oświadczenia woli. § 3. W przypadku wyzysku roszczenia a zmniej" szenie własnego świadczenia, albo o zwiększenie świadczenia drugiej strany nie mażna dachadzić są­ downie po upływie roku ad dnia oświadczenia woli. Art. 44. Zniekształcenie oświadczenia woli, do konane przez użytą do je~o przesłania osobę lub przedsiębiorstwo, ma takie same skutki, jak błąd przy złożeniu oświadczenia. Art. 45. Przepisy rozdziału niniejszego stQSUje się odpowiednio do oświadczeń woli, złożonych w cudzem imieniu. R o z d z i a ł III. Warunek. Art. 46. § 1. Składający oświadczeni.e woli może, jeżeli ustawa temu się nie sprzeciwia, uzależnić skutecz,ność lub ustanie skutków oświadczenia od zdarzenia przyszłego i niepewnego (warunek zawieszający lub rozwiązujący). § 2. Ziszczenie się warunku nie ma mocy wstecznej, jeżeli inaczej nie postanowiono. Art. 47. § 1. Skoro warunek się ziści, wszelkie rozporządzenia prawem warunkowem tracą moc, o He mogłyby udaremnić skutek ziszczenia się warunku. § 2. Warunkowo uprawniony może wykonywać wszelki'e czynności, do zachowania jego prawa zmierzające. Art. 48. § 1. Jeżeli strona, której zależy na ,n teziszczeniu się warunku, wbrew wymaganiom dobrej wiary udaremni ziszczenie się warunku, następują skutki takie, jak gdyby warunek się ziścił. § 2. Jeżeli strona, której zależy ' na ziszczeniu ~ię warunku, wbrew wymaganiom dobrej wiary spowoduje ziszczenie si'ę warunku, nast.ępują skutki takie, jak gdyby warunek się nie ziścił. Art. 49. Warun·ek niemożliwy, przeciwny popublicznemu, usta wie lub dobrym obyczajom, czyni niewaźnem oświadczenie wo11, gdy jest zawieszający; uważa się za niebyły, gdy jest rozwią­ zujący. Jednakże warunek rozwiązujący niemożliwy, przeciwny porządkowi publicznemu, ustawie lub dobrym obyczajom, czyni niewaźnem oświadczenie Worządkowi 598. Nr. 82 . . li, jeżeli przypuszczać należy, że bez dodania tego warunku nie zostałoby złożone. R o z d z i a ł IV. Umowy w ogólności. Art. 50. § 1. Umowa powstaje przez zgodne oświadczenie woli dwóch stron, z których jedna zo- bowiązuje się do świadczenia, a druga zabowiązanie to przyjmuje. § 2. PrzedmiQtem umowy może być również powstanie, zmiana lub ustanie stosunku prawnego, bez zobowiązania się do świadczenia. Art. 51. Jeżel,i obie strony zobowiązują się wzajemnie tak, że jedno świadczenie ma być odpOWiednikiem drugiego, uma,w a jest wzajemna. Art. 52. W szelkie umowy podlegają przepisom o zobowiązaniach w ogólności, o ile ustawa nie pod~ daje ich przepisom szczegóLnym. Art. 53. Nie można powaływać się na brak lub ograniczenie zdolności do działań prawnych osoby, z którą umowę się zawarło . Kto taką umowę zawarł, maże wyznaczyć przedstawicielowi ustawowemu niezdolnego odpowiedni termin da jej potwierdzenia; staje się wol,n ym po bezskutecznym upływie tego terminu. Art. 54. Kto., ukrywając podstępnie swą n.iedo działań prawnych, składa oświadczeOle woli drugiej osobie, która nie mogła się z łatWOŚCIą przekonać o niezd0lnaści składającego oświadczenie, ten obowiązany jest do naprawienia szkody, jaką druga strona ponosi przez to, że zawarła umowę, nie wiedząc o tej niezdolności. zdolność Ari. 55. Strony, zawierające umowę, mogą stosunek swój ułożyć według swego uznania, byLeby treść i cel umowy nie sprzeciwiały się porządkowi publicznemu, ustawie, ani dobrym obyczajom. Art. 56. § 1. Umawy treści niemożliwej do wykonania oraz umawy sprzeczne z porządkiem publicznym, ustawą lub dobremi obyczajami, są nieważne. § 2. Jeżeli wadliwaści tego rodzaju dotyczą tylko niektórych postanowień umawy, inne postanowienia pozastają w ma·c y, chyba że przypuszczać należy, iż bez postanowień, datkniętych nieważna·ś­ cią, strony nie byłyby zawarły umowy. Art. 57. Strana, która wiedziała przy zawarciu umawy o niemożliwości świadczenia, obowiązana jest do naprawienia szkody, jaką druga strana pano~i przez to, że zawarła umowę, nie wiedząc o niemoźli \\'ości świadczenia. Art. 58. Umowa Q spadek po osobie żyjącej jest nieważna, z wyjątkiem ,p rzypadków, przewidzianych w ustawie. Art. 59. § 1. Strony mogą postanowić, że świad· czenie określi osoba trzecia. § 2. Umawa ta.ka staje się bezskuteczna, jeżeli osoba trzecia określenia odmawia albo go nie dokona w ciągu terminu, przez strony oznaczonego, albo j Dziennik Ustaw. Poz. 598. Nr. 82. jeżeli określi świadczenie w sposób, oczywiście krzywdzący jedną ze stron. Art. 60. Umowy zobowiązują nietylko do tego, co Vi nich jest wyrażone, lecz także do wszelkich następstw, wynikających z ustawy, zwyczaju lub słusz­ ności. R o z d z i a ł V. Zawarcie umowy. Art. 61. § 1. Rokowania między stronami, chociażby doprowadziły do zgody co do niektórych postanowień, nie mają mocy obowiązuj ą cej, dopóki strony nie wyrażą swej zgody co do całości. § 2. Jeżeli jednak strony wyraziły swą zgodę co do wszystkich istotnych postanowiell umowy, pozostawiając porozumienie się co do szcze g ółów na przyszłość, bez zastrzeż,enia, że w razie niedojścia do porozumienia umowę uważać będą za niedoszłą do skutku, w takim razie umowę poczytywać należy za zawartą, a co do szcze g ółów, w razie sporu, orzeka sąd na pods,lawie przepisów ustawy, zwyc,z aju lub słuszności. Art. 62. § 1. Umowa przedws,tępna, przez którą jedna lub obie strony zobowiązują się do zawarcia oznaczonej umowy w przyszłości, wymaga do swej ważności określenia istotnych postanowień mającej się zawrzeć umowy oraz terminu, w którym ma być zawarta. § 2. Umowa przedwstępna powinna być pismem stwierdzona. § 3. W razie uchylenia się strony zobowiązanej od zawarcia umowy, sąd może, na żądanie drugiej str,ony, jeżeli tylko są spełni'one warunki potrzebne do ważności umowy przyrzeczonej, a w szczególności zachowana także jej forma, wyzn.aczyć zobowiąza­ nemu termin do Jej zawarcia z tym skutkiem, że w razie niezawarcia jej w ciągu tego terminu wyrok prawomocny będzie równoznaczny z zawarciem umowy. § 4. Poza tym przypadkiem niewykonanie zobowiązania zawarcia umowy uza~; adnia tylko żądanie odszkodowania. § 5. Roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej przedawnia się z upływem reku od chwiJ.i, kiedy umowa miała być zawarta. Art. 63. § 1. Kto w celu zawarcia umowy zło­ ży drugiej stronie oświadczenie, obejmujące istotne postaillow~enia tej umowy (oferta), i oznaczy termin, w ciągu którego oczekiwać będzie odpowiedzi, ten związany jest ofertą aż do upływu oznaczonego terminu. § 2. Gdy termin nie był oznaczony, oferta, uczyniona drugiej stroni.e w jej obecności, alho bezpośrednio zapomocą telefonu Jub innego środka porozumiewania się na odległość, przestaje wiązać, jeiei,j nie będzie przyjęta natychmiast j uczyniona zaś w inny sposób przestaje wiązać po upływie czasu, w jakim czyniący ofertę mógł w zwykłym toku czynności otrzymać odpowiedź, wysłaną bez nieuzasadnionej zwłoki. Art. 64. Jeżeli z opóźnionej odpowiedzi okazuje się, że byla ona wysłana w czasie właściwym. czyniący ofertę winien niezwłocznie wysłać drugiej 1453 stronie zawiadomienie, źe odpowiedź nadeszła z opó .. źn teniem i ż,e umowa nie zost.ała zawarta. W braku t 3.kiego zawiadomienia umowę poczytywać należy za zawadą. Art. 65. Oferta traci moc, jeżeli zawiadomi,enie o jej odwołaniu dos z ło do drugiej strony przed otrzymaniem lub jednocześnie z otrzymaniem oferty. Przepis ten stosuje się również do odpowiedzi na ofertę. Art. 66. Oferta lub przyjęcie oferty nie tracą mocy wskutek tego, że osoba , która takie oświadcze­ nie złożyła, zmarła lub utraciła zdolność do działań prawnych przed zawarciem umowy, chyba że co innego wynika z woli stron albo z natury rzeczy. Art. 67 •. Przyjęcie oferty pod zmienionemi Lu}) nowemi warunkami poczytuje się za nową ofertę. Art. 68. Jeżeli czyniący ofertę żąda niezwłocz­ nego wykonania umowy, albo jeżeli zgodnie z treścią oferty lub zwyczajem zawiadomienie o przyję­ ciu jest niepotrzebne, umowę uważa się za zawartą, skoro druga strona w czasie właściwym przystąpi do jej wykonania. Art. 69. Kto w celu zawarcia umowy spełnia zaofiarowane świadczenie, nie czekając na zawiadomienie 'o pr zyjęciu oferty, ten w razie niedojścia umowy do skuiku ponosi niebezpieczellstwo spełnionego świadczenia, chociażby druga strona żadnej odpowiedzi nie udzieliła. Art. 70. W razie wątpliwości co do miejsca i czasu zawarcia umowy uwab. ć należy, że umowę zawarto w miejscu i czasie otrzymania odpowiedzi na ofertę, a w przypadku, gdy zawiadomienie o przy- · jęciu jest niepotrzebne, w miejscu i czasie przystąpie­ nia do wykona nia umowy przez stronę, która otrzymała ofertę. Art. 71. § 1. Regulamin, wydany przez jedną ze stron, wiąże drugą stronę tylko wówczas, gdy został jej wręczony przy zawarciu umowy, a jeżeli posługI­ w anie się regulaminem jest zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte - także wówczas, gdy druga strona mogła z łatwością dowiedzieć się o treści regulaminu. § 2. Regulamin, wydany w czasie trwania stosunku prawnego o charakterze ciągłym, wiąźe drugą stronę, jeżeli zosŁały zachowane przepisy paragrafu porprzedzającego, a druga strona nie wypowiedziała umowy z najbliższym terminem wypowiedzenia. § 3. Regulamin nie może sprzeciwiać się umowie. Art. 72. Jeźeli istnieje wzór umowy (umowa typowa), wydany lub zatwierdz.ony prze.z wladz,ę pań­ stwową lub samorządową, wówczas strony, zawierające umowę z powołaniem się na ten wzór, są zwią­ zane jego postanowieniami. Art. 73. § 1. O g łoszenia, reklamy, cenniki i wszelkiego rodzaju wiadomości o podaży i popycie, skierowane do ogółu lub do poszczególnych osób, uważa się, w razie wątpliwości, nie za ofe.rtę, lecz za zaproszenie do rozp o częcia rokowań. . § 2. Jeżeli ten, Ho wystąpił z tego rodzaju zaproszeniem, odmawia zawarcia umowy bez usprawie~ Nr. 82. Dziennik Ustaw Poz. 598. 1454 dliw~onego powodu, obowiązany jest do odsz kodo- wanta. R o z d z i a ł VI. Dodatkowe zastrzeżenia umowne. Oddział 1. Zadatek. Art. 74. § 1. W braku odmiennego postanowienia umowy albo zwycza ju, uw aża się, że zadatek, dany przy zawarciu u mowy, zastępuje odszkodowanie z powodu niewy konani a um owy pr ze z jedną ze stron . § 2. W razie niewykonan ia umowy przez jedną ze stron, dru ga stmn.a może, według swe go wyboru, bądź dochodzić wykonan ia umowy, b 2, dź od Ull1GWy odstąpić i, chociażby iacin.a szkoda n ie na stąpiła , otrzymany zad.atek zatrzymać, a jeżeli sama go dała, domagać się sumy dwukrotnie wyższej. § 3. Przepis artykułu nin ie jsz·e g,o stosuje się bez względu na to, jaką naz.wę strony zad a tkowi nadały. Oddział 3. Odstępne. Art. 80. Je że li strony umówi ł y się, że jednej albo każdej z nich zosobna wolno b:~dzie o dst ąp i ć od umowy za zapł atą pewnej sumy p ieniężnej, czyli od:,t~pnego, odstąpienie skuteczne będ zie tylko wówcz as, gdy odstępne b ędzie zapłacone jednocześnie z ośw i adczeniem o odstąpieniu. Art. 81. Jeżeli przy zawa rciu umowy z zadatkiem strony zastrzegły sobie prawo odstąp i eni a od umowy , za datek, w braku odm ien nego post a nowienia umowy, ma znaczenie odstę pne gu . Oddział 4. Odszkodowan ie umowne. Art. 82. J eżeli dłużnik zobowiązał się zapłac ić w razie niewykonania zobowiązania określon ą s um ą p ie ni~t żną lub spelnić inne świad czen ie, zapła­ t a. sumy lub ~:pełnienie laki.e go świ a dczenia z a st ę puje odszk od owanie. Art. 83. § 1. Dłuż ni k nie ma prawa zwoln i ć od zobowiązania pr zez zapłatę umówioneg o odArt. 75. § 1. Przy spełnieniu świadczenia, na szkodowania. § 2. W r azi e niewykonania zobowi ąza n i a wiektóre był dany zadatek, zadatek ulega zarachowa- . niu, a jeż·eli zarachowanie jest n ie m oż l iw e, winien rzyciel m a p rawo żą dać al b o wykonania zobowi ą za­ nia, albo ;:apła ly umó,vionzgo odszkodowania . Jebyć zwrócony. dnego i dru giego ł ącznie wierzyciel może żądać tyl§ 2. Zwrot zadatku należy się równtez w ra- ko wtedy , gdy odszkodowanie zastrzeżono za samo zie niemożności wykonania umowy w skutek okolicz- opóźnienie lub za nienal eży te wyko2-anie zobowią­ noś. ci, za które żadna ze stron nie odpowiada, oraz zania. rozwiązania umowy z winy obu stron lub za ich Art. 84. § 1. Odszkodowanie umowne należy zgodą. się wierzycielowi bez potrzeby wykazania przezetl i'a kiejkolwiek szkody. Oddział 2. Umowne prawo odstąpienia. § 2. Odszkodowania wyższego niż umowne wieArt. 76. § 1. Przy zawarciu umowy każda ze rzyciel może dochodzić na zasadach ogólnych. jeżeli stron mo,że sobie zastrzec prawo odstąpienia od się zrzeknie odszkodowania umownego. umowy. . Art. 85. § 1. Je.żeli ·odszkodowanie umowne § 2. Jeżeli strony nie oznaczyły terminu do jes-t rażąco wygórowane, albo jeżeli umowa cz.ęściowo odsłąpienila od umowy, stronie uprawnionej może być wykonana została, dłużnik może żądać zmniejszenia wyznaczony przez drugą stronę odpowiedni termin, odszkodowania umownego, zwłaszcza gdy udowodni, po którego tljpływie prawo odstąpi,enia wygasa. że wierzyciel wskutek rriewykonania umowy nie poniósł żadnej szkody, albo poniósł szkodę nieznaczną. Art. 77. § 1. Pr.awo ,odstą<pienia ·o d umowy wy§ 2. Przec iwne postanowienie umowy jest konywa s,ię przez zawiadomienie drugiej strony. nie. ważne. § 2. Jeżeli wartość przedmiotu umowy przeOddział 5. Odsetki. nosi tysiąc złotych, zawiadomienie powinno nastąpić na piśinie. . Art. 86. § 1. Wierzyciel może żądać odsetek od nale.żnych mu sum. pieniężnych tylko wówczas, Art. 78. § 1. W przypadku odstąpienia od gdy to wynika z umowy, zwyczaju lub ustawy. umowy uw,aża się, jak gdyby umowa wcale nie była § 2.' W razie nieokreślenia przez strony stopy zawarta. odsetek, należą ~ię odsetki ustawowe . § 2. To, co strony sobie już świadczyły, uleArt. 87. W braku umowy co do terminów płc, t­ ga zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była koniec.zna w granicach zwykłego za- noś ci 'odse:te k dłużn ik winien je płacić półrocznie zdołu. a jeżeli umowa był a zawarta na krótszy okres rządu. § 3. Za świadczone usługi oraz za korzysta- czasu. winien zapłacić oą.setki jednocześnie z zapłatą nie z rzeczy należy się drugiej stronie odpowiednie dłużnej sumy pieniężnej . wynagrodzenie. Art. 88. Dłużn.ik, który dobrowolnie zapłacił odsetki od dłużnej sumy pieniężnej, nie może żądać Art. 79. Kto nie może zwrócić tego, co otrzyani ich zwrotu, ani zaliczenia na poczet długu, cho· mał, w stanile niezmienionym, obowiązany jest do ci.ażby odsetki się nie naieżały . naprawienia szkody, wywołan~j utratą, uszkodzeniem lub obciążeniem przedmiotu świadczenia, chyArt. 89. Jeżeli dłużnik zapłacił dług, nie ż q d1.· ba Iże szkoda pows.t ala wskutek okoliczności, za jąc zwrotu nadpłaconych zgóry odsetek, uważać naktóre nie odpowiada. leiy, że zrzekł się ich zwrotu. się Nr. 82. Dziennik Ustaw. POIZ. 598. Art. 90. § 1. Jeżeli umówiona stopa procentowa przenosi o dw ~ e jedn ostki każdorazową stopę odsetek ustawo wy ch a wierz yciel nie zgodzi się na obniżenie odscŁek do pow yżs zej wy s okości, dłużnik może wypowiedzieć dług z zachowaniem sześciomie­ sięcznego term inu wypow i,edzen ia. § 2. Przeciwne postanowienie umowy jest nieważne. R o z d z i a ł VII. Umowy o świadczenie przez osobę trzecią lub na rzecz osoby trzeciej. Art. 91. Kto przyr z ekł, że osoba trzecia zobowiąże s.ię lub spełn i św i a dczen i e, obow i ązany jest dać odszkodowani e dru giej stronie, jeżeli osoba trzecia odmawia zaciągnięci,a zobowiąz,ania lub nie spełnia przyrz'eczonego ś wiadczen ia ; może jednak zwolnić si.ę od obowiązku odszkodowania przez spełnienie przyrzeczoneń,o świadc le n : a, jeżeli to jest możliwe bez szkody dla wierzyciela. kto, zawierając umowę, z,astrzegł św i adczenie na rzecz osoby trzeciej, os oba ta, w b ra ku odmi ennej um owy, może wprost od dłuż­ nika żądać spełnienia świadczenia. Art. 92. § 1. Jeżeli Kto takie zastrzeżenie uczynił, nie może go już odwołać, jeżeli osoba trziecia ośw i adczyła jemu lub dłużnikowi, że chce z zastrzeżenia skorzy- § 2, stać. § 3. Dłużnik może podnieść zarzuty z umowy także i przeciwko osobie trzeciej. R o z d z i a ł VIII. Przedsta wicielstwo. Art. 93. § 1. Umowę zawrzeć można osobilub przez przedstawiciela, jeżeli ustawa inaczej nie stanowi, § 2. Przedstawi.ciel, który zawiera umowę w granicach swego umocowania, zobowiązuje reprezentowanego i nabywa dlań prawa bezpośrednio. § 3. Działanie w cudzem imieniu może być wyraźne lub wynikać z , okoliczności, SCle Art. 94. § 1. Granice umocowania przedstawiciela, ustanowionego z mocy ustawy,określają przepisy szczególne. § 2. Granic,e umocowania przedstawiciela, ustanowionego z woli reprezentowanego, określa treść pełn omocnic twa. Art. 95. § 1. Udzielenie pełnomocnictwa ogólnego nie obejmuj,e umocowania do zbywania i obcią­ żania nieruchomo ś ci, zaciągania pożyczek i zobo' wią­ zań wekslowych, czynienia darowizn, przyjmowania lub zrzekania się spadków, zawierania ugód, wytaczania powództw, czynienia zapisów na sąd polubowny i wykonywania innych czynności, przekra,c zających zakres zwykłego zarządu. § 2. Do powyższych czynn,ości wystarcza peł­ nomocnictwo , obejmujące dany ich rodzai, jeżeli ustawa nie wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czynności. 1455 Art. 96. § 1. Udzielenie pełnomocnictwa ogólnego powinno pod nieważnością nastąpić nil piśmie. § 2. Jeżeli do ważności umowy potrzebna jest szcz.ególna forma, udzielenie pełnomocnictwa powinno pod nieważno. ścią nastąpić w tej formie. Art. 97. § 1. Ograniczona zdolność do dzia- łań prawnych pełnomocnika nie ma wpływu na waż­ ność umowy, zawartej w imieniu mocodawcy. § 2. Jeżeli ograniczenie nastąpiło po udziel.eniu zawarta przez pełnomocni­ ka w imieniu mocodawcy po tern ograniczeniu, jest nieważna wówczas, gdy mocodawca o ograniczeniu nie wiedział, albo, dowiedziawszy się, nie miał już czasu odwołać pełnomocnictwa. pełnomocnictwa, umowa, Art. 98. Jeżeli nie sprzeciwia się temu stosunek prawny, b,ędący podstawą pełnomocnictwa, może ono być każdego czasu odwołane lub ograniczone i wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomoc­ nika. Art. 99. Po wygaśnięciu pełnomocnictwa peł­ nomocnik obowiązany jest zwrócić mocodawcy dokument pełnomocnictwa, może jednak żądać wydania poświadczonego odpisu tego dokumentu. Art. 100. Wygaśnięcie lub ograniczenie peł­ nomocnictwa nie wpływa na ważność umowy, zawartej przez pełnomocnika w granicach umoc.owani:a, chyba że druga strona w chwili zawarcia umowy o wygaśnięciu lub ogranicz,e niu pełnomocnictwa wiedział.a, ,albo wiedzieć była powinna. Art. 101. § 1. Jeżeli zawierający umowę w cudzem imieniu nie ma pełnomocnictwa, albo pełno­ mocnictwo przekroczy, skuteczność umowy zależy od potwierdzenia jej przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta. § 2. Druga strona może wyznaczyć osobie, w której imieniu umowa była zawarta, odpowiedni Łermindo potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie tego t,erminu. § 3. W razie braku potwierdzenia druga strona może żądać od tego, kto działał jako pełnomocnik, na'prawienia szkody, jaką poniosla przez to, że zawarła z nim umowę w z,aufaniu do istnienia pełno­ mocnictwa. § 4. Potwierdzenie umowy przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta, odnosi skutek od chwili jej zawarcia; dobr'owolne wykonanie umowy w całości lub w części przez tę osobę jest równoznaczne z potwierdzeniem. Art. 102. § 1. Pełnomoc.nik może na swe miejs,ce podstawi,ć kogo ipnego, jeżeli ta możność została mu nadana przez pełnomocnictwo, albo wynika z ustawy lub ze stosunku, będącego podstawą pełnomocnictwa. . § 2, Z kilku pełnomocników, umocowanych do jednej i tej samej czynno,ści, każdy może działać oddzielnie, jeżeli inaczej nie postanowiono. § 3. Przepisy te stosuje się również do osób, które pełnomocnik na swe miejsce podstawił. Art. 103. Przepisy rozdziału mniejszego stosuje się odpowiednio do j,ednostronnyc.h oświadczeń woli, zł'Ożonych przez przedstawi.cie.la. 1456 Nr. 82. Dziennik Ustaw. Poz. 598. R o z d z .i a ł JX. Przyrzeczenie publiczne. § 1. Kto ogłosi publicznie,że wypłaci nagrodę za wykonanie pewnej czynności, obowiązany jest dotrzymać przyrzeczenia. .: . § 2. Jeieliprzyrzekający nie oznaczył terminu do wykonania czynności, ani nie zrzekł się odwołania, wolno mu przyrzeczenie odwołać. . § 3. Odwołanie winno być ogłoszone pub1i.czn~e w taki sam sposób, w jaki było uczynione przyrzeczenie. § 4. Odwołanie jest bezskuteczne względem tego, kto przedtem czynność wykonał. Art. 104. Art. 105. § 1. Jeieli czynność wykona kilka osób oddzielnie i niezależnie od siebie, każdej należy się nagroda, chyba że byla przyrzeczona tylko jedna nagroda. § 2. W tym drugim przypadku otrzyma nagrodę osoba, która pierwsza się zgłosi, a w razie jednoczesnego zgłoszenia się kilku osób ta, która pierwsza czynność wykonała. § 3. J·eżeli czynność wykonało kilka osób wspólnie, w razie sporu, sąd odpowiednio podzi.eli sporu niedopuszcz.a lny jest dowód ze świadków bez zgody obu stron. Art. 111. Jeżeli umowa była zawarta na piś­ mie, uzupełnienie, zmiana lub rozwiązanie jęiz-a zgodą obu stron, oraz odstąpienie od umowy, winny być pismem stwierdzone. Art. 112. § .1. Umowa, której zawarcia na piś­ mie wymaga pod rygorem nieważności ustawa albo wola stron, jest zawarta, skoro ją strony włas'Thoręczl­ nie podpiszą. § 2. W przypadku umowy wzajemnej wystarcz,a wymiana pism, podpisanych przez stronę zobowiązaną. Art. 113. Za niepiśmiennych lub niemogących lecz umiejących czytać, może podpisać się na osoba, której podpis winien być uwierzytelniony przez notarjusz,a lub władzę gminną z zaznac~enj,em, że osoba ta podpis,ała się na życzenie niepiśmiennego lub niemogącego pisać, lecz umiejącego czytać. in.- pisać, Art. 114. Osoby nieumiejąc,e lub niemogące czytać, mogą składać oświadczenia woli na piśmie jedynie w formie aktu notarjalnego. . nagrodę. Art. 106. § 1. Publiczne przyrzeczenie nagwdy konkursowej za dzieło najlepsze jest nieważne, jeżeli w ogłoszeniu nie oznaczono terminu,w ciągu którego można się ubiegać o nagrodę. § 2. Ocena, czy i k~óre dzieło zasługuje na nagrodę, nale. ży do przyrzekającego, jeżeli w ogło­ szeniu nie oznaczył innego sposobu oceny. Przyrzekający nagrodę tylko wtedy staje się właścicielem nagrodzonego. dzieła lub też .nabywa prawo autorskie do niego, gdy to zastrzegł w ogłoszeniu. R o z d z i a ł X. ,Tłumaczenie oświadczeń . woli. Art. 107. Oświadczenie woli należy tak tłuma­ czyć, jak tego wymagają ze wzgIędu na okoliczności, w których złażonie zostało, dobra wiara i zwyczaje uczciwego obrotu. Art. 108. W umowach należy raczej badać, jaki był wspólny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na dosłownem znaczeniu wyrazów. R o z d zi a ł XI. Forma oświadczeń woli w ogólności. Art. 109. § 1. Ważn'ość oświadczenia woli zależ­ na i·est od zachowanj'a szczególnej formy tylko w przypadkach, w których ustawa lub umowa wyraźnie wymag.a zachowania pewnej formy pod rygorem nieważności. § 2. Jeżeli według woli stron zawarcie umowy ma nastąpić w pewnej formie, domniemywa · si'ę, że strony zastrzegły zachowanie umówionej formy pod rygorem nieważności. Art. 110. Wymaganie uśtawy lub ~mowy,bez aby zachowana była forto znaczenie, że w razie zagrożenia nieważności,ą, ma piśmienna, ma tylko DZIAŁ II. Powstanie zobowiązań z innych źródeł. R o z.d z i a ł I. Prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. Art. 115. Kto bez zlecenia prowadzi cudze sprawy, obowiązany jest do. działania z korzyścią iJ zgodnie z rzeczywistą lub domniemaną wolą osoby interesowanej, ą. w prowadzeniu tych spraw obowiązany jest dokładać nale.żytej staranno. ści. . Art. 116. § 1. Prowadzący cudzą sprawę bez zlecenia winien, w mial'lę mo.żności, zawiadomić o tern osobę interesowaną i oczekiwać jej zleceń, chyba że okoliczności wymagają działania bez zwłoki. § 2. W każdym razie obowiązany jest doprowadzić sprawę do końca, a przynajmniej prowadzić ją dopóty, dopóki osoba interesowana nie będzie mogla jej objąć. § 3. Z czynności swych prowadzący cudzą sprawę winien złożyć rachunek. Art. 117. § 1. .Prowadzący cudzą sprawę bez zlecenia ma prawo do zwrotu wszelkich wydatków użytecznych, j.akie poczynił, wraz z odsetkami od dnia ich wyłożenia, jeżeli działanie było z korzyścią i odpowiadało rzeczywistej lub domniemanej woB osoby interes.o wanej. § 2. Przy istnieniu tych samych warunkówoso· ba interesowana, na żądanie prowadzącego sprawę, obowiązana jest zwolnić go od zobowiązań, jakie na siebie przyjął. Art. 118. Kto prowadzi cudzą sprawę wbrew wiadome,j mu woli osoby interesowanej, nietylko nie ma prawa do zwrotu wydatków, lecz odpowiada za wsz,elką stąd wynikłą szkodę, chyba że z·akaz osoby interesowanej sprzeciwia się porządkowi publicznemu, ustawie lub dobrym ,o byczajom. Nr. 82. Art. 119. Jeżeli prowadzący cudzą sprawię dokonał zmian w imieniu oso,b y interesowanej bez wyraźnej potrzeby lub korzyści, albo wbrew wiadomej mu woli tejże osoby, ob ow ią zany jest na jej żądanie przywrócić rzeczy do stanu p oprz,edniego, a gdyby to nie było mo ż liwe, dać odszkodowanie. Nakłady może zabrać żpowrolem, o ile to jest możliwe bez uszkodzenia rzeczy. . Art. 120. Potwie rdzenie osoby interesowanej nadaje prow adzen iu jej sprawy wszelkie skutki zlecenia, nawel gdy prowadz ący sprawę mniemał, że .prow adzi spraw ę własn ą. Art. 121. § 1. Kto, celem odwr ócen ia niebezpiec z.eństwa, grożącego drugiemu, ra luje jego dobro, ma prawo żą dać od ni ego z wro i u konieczn ych wydatków, chociażby d z iałanie nie odnio s ło skutku i .. Qdpowiad a tylk o za rażące l1iedbalslwo . . § 2. Przepisu tego nie stosuje s ię do osób, obowiązanych chronić cudze dobro. Art. 122. Kto, w celu odwrócenia gro żącej drugiemu szkody lub wspóln ego ni e bezp i ec z eń.stwa , dobrowolnie lub nawet przymusowo poniósł szkodę majątkową, ten może ż ądać od osób, które z tego odniosły korzyść, powetowania w ,o dpowiednim stosun,ku doznanej straty. R o z d z i a ł II. Niesłuszne zbogacenie. niesłusznie uzyskał korzyść z majątku innej osoby, obowiązany jest do wydania te,j osobie uzyskanej korzyści w naturze, a gdyby to nie dało się uskutecznić, do wydania wa r tości. Art. 123. Kto l'-. 1457 Dziennik Ustaw. Poz. 598. Art. 124. Obowiązek wydania. korzyśCi obejmuje nieŁylko korzyść, bezpośrednio uzyskaną, lecz także i to, co w razie zbycia, utraty lub uszkodzenia uzyskano jako równowad.o·śćlub odszkodow.a nie. Art. 125. Jeżeli ten, kto uzyskał korzyść z majątku innej osoby, rozporządził tą korzyśćią na rzecz osoby trzeciej pod tytułem darmym, wówczas obowiąz.aną do wydania jest ta osoba trzecia. Art. 126. Zobowiązany do wydania uzyskanej zwrotu nakładów ko,r iieczn,ych i użytecznych. Jeżeli wiedz. iał. że korzyść mu się ni.e należy, zwrotu nakładów użytecznych może żądać tylko do wysokości zwiększenia się wartości rzec.zy, albo może zabrać je zpowrotem, o ile to jest możliwe bez uszkodzenia rzeczy. korzyści ma prawo żądać Obowiązek wydania korzyści lub jej wygasa, jeżeli ten, kto ją uzyskał, wykaże, że korzyść tę zużył lub utracił w taki sposób, iż nie je.s.t już zbogacony, chyba że, pozbywając się korzyści,był w złej wierze, albo powinien był . liczyć się z obowiązkiem zwrotu. . Art. 127. wartości R O z d z i a ł III. Nienależne świadczenie. Art. 128. § 1. Kto, celem wykonania zobowią­ zania, spełnił świadczenie, ma prawo żądać zwrotu tego, co świadczył, o ile w chwili spełnienia świad­ czenia nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył. § 2. Kto spełnił należne świ.adczenie, zanim sŁało się wymagalnem, nie może żądać zwrotu. Art. 129. Można żądać zwrotu spełnionego świadc. zenia, gdy podstawa prawna świ,adczenia odpadła lub nie została urzeczywistniona wskutek tego, że zastrzeżonego celu świadczenia nie osiągnięto. < Nieważność z.obowiązania pociąg,a za s ob ą obowiązek zwrotu otrzymanego świadczen.ia, chyba że zobowiązanie po spełnieniu świadczenia stało się ważnem. Art. 130. Art. 131. Nie m oż na żąda ć zwro tu ś wi a dc z e - nia: ł) je ż eli ustawa odmawia prawa ~ ąd ow' ego dowierzy,teln oś ci lub uznaj e ją za pr zedawnioną; chodzenia 2)j'eżeli spełnione obowiązkowi moralnemu, świadczenie odpowiada względom przyzwoitości lub zwyczajom; 3) . jeżeli spełniający dobrowoln ie świ,adczenie wiedział, .że do. świad.czenia nie był obowiązany, chyba że spełnienie świadcz.enia nastąpiło z zastrzeże­ niem zwrotu, w celu uniknięcia przymusu, itlbo w wykonaniu czynności prawnej, zakazanej lub mają­ cej celniegodziwy. Art. 132. § 1. Kto drugiemu świadomie płaci za spełnienie czynu zabronionego lub przeciwnego dobrym obyczajom, albo w celu skłonienia go do takiego czynu, ten nie ma prawa żądać zwrotu tego, co . zapł,acił. . § 2~' Równi,eż nie ma prawa żądać zwrotu ten, kto wykonał z.obo.wiązanie z czynności prawnej o celu niegodziwym,jeżeli niegodziwość zachodzi po jego stronie. Art. 133. § 1. Kto otrzymał nienależne świad­ czenie, obowiązany jest do zwrotu według przepisów o niesłusznem zbogaceniu. § 2. Jeżeli przyjmujący świadczenie wiedział, że ono się nie należy, winien nadto naprawić szkodę. R o z d z i a ł IV. Czyny niedozwolone. Oddział 1. Odpowiedzialność za własne czyny. Art. 134. Kto z winy s'Yej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia . Art. 135. Kto rozmyślnie lub przez niedbal· stwowyrządził drugiemu szkodę, wykonywając swe prawo, obowiązany jest do jej naprawienia, jeżeli wykroczył poza. granice, zakreślone przez dobrą wiarę lub przez cel, ze względu na który prawo mu służyło. Art. 136. Za wyrządzoną szkodę odpowiada nietylko ten, kto ją bezpośrednio wywołał, lecz i ten, kto inną osobę do wyrządzenia szkody nakłonił albo był jej pomocny, jak również i ten, kto świadomie skorzystał z wyrządzonej drugiemu szkody. 1458 DzienniK ustaw. Poz. 598. Art. 137. § 1. Jeżeli szkodę wyrządziło kilka osób wspólnie, odpowiedzialność ich jest solidarna, chyba że udowodnione będzie, kto w jakim stopniu przyczynił się do wywołania szkody. § 2. Kto z pomiędzy zobowiązanych solidarnie do odszkodowania zapłacił całkowitą wartość szkody, ten ma prawo żądać od każdego z pozostałych zwrotu części, którą oznaczy sąd z uwzględnieniem okoliczności, a zwłaszcza winy każdego. Nt. 82. § 2. Przepisu powyższego nie stosuje się w przypadku, gdy wykonanie czynności zostało powierzone osobom, przedsiębiorstwom i zakładom, trudniącym się zawodowo wykonywaniem takich czynności. Kto powierza wykonanie czynności sw~mu pod wła dnemu, odpowiada za szkodę, wyrzą­ dzoną z jego winy przy wykonywaniu powierzonej mu czyn noś ci. Art. 145. I Oddział 2. Wyłączenie odpowiedzialności za własne czyny. Art. 138. § 1. Za szkodę, wyrządzoną w stunie niedorozwoju psychicznego, choroby psychicznej lub innego zakłócenia czynności psychicznej, sprawca w ogólności nie odpowiada. § 2. Jednakże kto uległ zakłóceniu czynności psychicznej skutkiem użycia napojów odurzających albo innych podobnych środków, ten obowiązany jest do odszkodowania, chybaby udowodnił, że stan taki został wywołany bez jego winy. Kto działa w obronie koniecznej, odpierając bezpośredni bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro własne lub innej osoby, ten nie odpowiada za szkodę, jaką wyrządził przytem napastnikowi. Art. 139. Art. 140. Kto zniszczył lub uszkodził cudzą rzecz, albo zabił lub zranił cudze zwierzę, w celu odwrócenia od siebie lub od innych niebezpieczeństwa, g,rożącego bezpośrednio od tej rzeczy lub zwierzęcia, ten nie odpowiada za szkodę, jeżeli niebezpieczeń­ stwa sam nie wywołał, a czyn wyrządzający szkodę był konieczny. Art. 141. § 1. Posiadacz gruntu ma prawo zwierzę cudze, które na gruncie szkodę wyrządza, zająć celem zabezpieczenia naprawienia szkody. § 2. Na zajętem zwierzęciu uzyskuje ustawowe prawo zastawu, celem zabezpieczenia należnego mu odszkodowania oraz kosztów żywienia i utrzymania Za jętego zwierzęcia . Jeżeli za szkodę odpowiada, w myśl artykułów poprzedzających, nietylko sprawca, lecz i mna osoba, ich odpowied zial ność jest solidarna. Art. 146. Art. 147. Osoby, odpowiadające za cudze czyny, mają zwrotne roszczenie do sprawcy, jeżeli udowodnią, że szkoda powstała z jego winy. Oddział 4. Odpowiedzialność za szkody, zwierzltta i rzeczy. Art. 148. wyrządzone Właściciel zwierzęcia przez albo ten, kto się zwierzęciem posługuje, odpowiedzialny jest za szkodę , jaką ono w yrzą dziło , niezależnie od tego, czy było pod jego nadzorem, czy też zabłąkało się lub uciekło, chybaby udowodnił, że nie można poczytać żadnej winy ani jemu, ani osobie, za którą ponosi odpowiedzialność. Art. 149. Chociażby właśc iciel zwierzęcia albo ten, kto się zwierzęci e m posługuje, nie był odpowiedzialny, w myśl artykułu poprzedzającego, za szkodę, przez zwierzę wyrząd z oną, sąd może, uwzględniając okoliczności, a zwłaszcza stan ma jąŁ­ kowy poszkodowanego i wła ściciela albo posługują­ cego się zwierzęciem, włożyć na właściciela albo na tego, kto się zwierzęciem POsłuRiwał, obowiązek cał­ kowitego lub częściowego odszkodowania, jeżeli to odpowiada względom słu szności. wiązar.y Art. 150. Za szkodę, wywołaną wyrzuceniem, wylaniem lub spadnięciem czegoś z pomieszczenia, odpowiada ten, kto je zajmuje, chybaby udowodnił, że wypadek nastąpił wskutek siły wyższej, albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za której czyny nie ponosi odpowiedzialności i której działaniu nie mógł przeszkodzić. Art. 143. Gdy poszkodowany nie może uzysnaprawienia szkody od osób, obowiązanych do nadzoru, obowiązek całkowitego lub czę ś ciowego odszkodowania może być włożony na samego sprawcę, jeżeli z okoliczności, a zwłaszcza ze stanu majątk o ­ wego poszkodowanego i sprawcy wynika, że odpowiada to względom słuszności . Art. 151. § 1. Za szkodę, wyrządzoną przez zawalenie się budynku lub oberwanie się części budynku albo innego urządzenia, odpowiada posiadacz, chybaby udowodnił, że wypadek nie nastąpił skutkiem braku utrzymania budynku w należytym stanie, ani skutkiem wady w jego budowie. § 2. Osoba, której grnzi szkocJa l~a wYi'adek zawalenia się budynku ju bi ;lrJe~o urządzenia, 1110ż e żą ­ dać od posiadacza, ażeby podjął środki zaradcze, jakic,h wymaga odwrócenie grożącego niebezpieczeń­ stwa, a na przypadek ic h n iepo djęc ia może być upoważniona przez sąd do zastosowania środków zaradczych na koszt posiad.acza. Oddział 3. Odpowiedzialność za cudze czyny. Art. 142. Kto z mocy ustawy lub umowy obojest do nadzoru nad osobą, której z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesnego win y przypisać nie można, obowiązany jest do naprawienia szkody, jaką osoba ta wytządziła, chybaby udowodnił, że uczynił zadość obowiązkowi nadzoru, albo że szkoda byłaby nas tąpiła także i przy starannem wykonywaniu nadzotu. kać Art. 144. § 1. Kto powierza wykonanie czyndrugiemu, odpowiada za szkodę, wyrządzoną przez sprawcę przy wykonywaniu powierzonej mil czynności, chybaby udowodnił, że nie ponosi żadnej winy w wyborze. ności Oddział 5. Odpowiedzialność za szkody, wyrządzone ku z użyciem sił w związ­ przyrody. Art. 152. § 1. Właściciele przedsiębiorslw lub wprawianych w ruch zapomocą sił przy- zakładów, i \ ~ Dziennik Ustaw : Nr. 82. - -- -- - -- - - - - -- - - -- ---_._._.-_. __._--_. poz. -598. 1459 rody (pary, gazu, elektryczno ści, wody i t. p .), alb o wytwarzających ma terjały w ybuchowe lub posł ug u­ jących się niemi, odpowi a dają za szko dę na oso bie lub mieniu, wyrząd z oną k omuk olw iek przez ruch prz.edsiębiorstwa lub z a k ła du j od tej odpowi ed z:alności mogą uwoln i ć się tyl k o wów czas , gdy ud owodnią, że sz,k oda po wst ał a wy ł ą c znie z w iny p o szkodowanego lub osoby trzec iej, za h.tó re j czyny nie p0I1:0szą odpowiedzialności , albo wskutek siły wy ż ­ szeJ. § 2. Jeżeli przedsiębiorstwo lub zakł a d prO 'Nadzi inna osoba na własny rachunek, za szkodę wyrządzoną odpowiada zamiast właściciela Ła oso b.a. może, stosownie do okoliczności, nakażać naprawie· nie szkody przez przywrócenie rzeczy do stanu poprzedniego. Art. 153. § 1. Odpowied z ialność, w artykule poprzedzającym przewidzianą, ponoszą ró wnież w ła­ ściciele mechanicznych środków komunikacji, poruszanych zapomocą sił przyrody. § 2. Jeżeli jednak środek komunikacji oddany był do użytku innej osobie na jej własny rachunek i niebezpieczeństwo, albo je ż eli właściciel pozbawiony zosŁał możności rozporządzania nim wskutek cu. dzego czynu bezprawnego, za szkodę wyrządzoną odpowiada zamiast wła ś ciciela ten, kto miał władzę Art. 161. § 1. Kto odpowiedzialny jest za uszkodzenie ciała lub za wywołanie rozshoju zdrowia, p onosi ws zelkie powstałe z tego powodu koszty, a w r a zie potrzeby obowiązany jest do wyłożenia zgóry sumy, niezbędnej na leczenie poszkodowanego. § 2. Gdyby poszkodowany utracił w całości lub w czę ś ci zdol no ś ć do pracy zarobkowej, albo gdyby zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia w przyszłoś ci, zobowiązany do odszkodowania p owinien mu wypłacać rentę w wysokości, odpowiadającej wyrządzon ej szkodzie. § 3. Jeżeli w czas ie wydania wyroku szkoda nie da się jeszcze ustalić dokładnie, poszkodowanemu może być przyznana renta tymczasowa. rozporządzania środkiem komunikacji. Art. 154. § 1. W razie zderzenia się mecha nicznych środków komunikacji os oby, które ponoszą odpowiedzialność na podstawie artykułu poprzedzającego, mogą wzajemnie dochodzić naprawienia szkód, poniesionych wskutek zderzenia, tylko na zasadach ogólnych. § 2. Również na zasadach ogólnych osoby te odpowiadają za szkody, wyrządzone tym, których przewożą z grzeczności. Ograniczenie lub wyłączenie zgóry w trzech artykułach poprzedzających, jest nieważne. Art. 155. odpowiedzialności, określonej Art. 160. Przy określaniu szkody majątkowej b ierz e się p od uwag ę wartość rzeczy w,edług cen ,r ynkowych, a w razie złego zamiaru lub rażącego nied balstwa zobowiązanego do odszkodowania, także s z c z eg ó lną warto ś ć rzeczy dla poszkodowanego. Oddział 7. Odszkodowanie za uszkodzenie ciała lub rozstróJ zdr()wia, za pozbawienie życia, pozbawienie wolności i obrazę czci. Art. 162. § 1. W razie śmierci poszkodowanego wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, zobowiązany do odszkodowania winien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł. § 2. Osobom, do których utrzymywania zmarły był obow ią zan y z mo cy ustawy i które rzeczywiśc i e utrzymywał, zobowiązany do odszkodowania winien wynagrodzić utracone . korzyści przez wypłacanie jaką renty, obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanych, do dochodów i prawdopodobnej długości życia zmarłego, a także do prawdopodobnego czasu trwania pra wa do alimentacji. § 3. Nadto krewni, powinowaci, wychowańcy i inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarcz a ł środków utrzymania, mo gą żądać przyznania takiej renty , jeżeli z okoliczności, a zwłaszcza ze stosunku stanu majątkowego poszkodow a nych i osoby zobowiąz a nej do odszkodowania wynika, że odszkodowanie odpowiada względom słuszności . ralną. Art. 163. § L W przypadkach, przewidzianych w dwóch artykułach poprzedzających, sąd może orzec, zarówno w wyroku przyznającym rentę jak i później, że renta ma być zabezpieczona na mo.jątku dłużnika, i oznaczyć sposób zabezpieczenia . § c. W ra zie zmiany okoliczności można żąd a ć uchylenia renty lub zmiany jej wysokości. Art. 158. § 1. Wysokość odszkodowania bę­ dzie ustalona z uwzględnieniem wszelkich zachodzą­ cych okoliczności. § 2. Jeżeli poszkodowany przyczynił się do wyrządzenia szkody, odszkodowanie ulega odpowiedniemu zmniejszeniu. Art. 164. § L Zamiast renty sąd może z waż­ nych powodów przyznać jednorazowe odszkodowanie. § 2. Jednorazowe odszkodowanie nie może przewyższać dziesięcio l etniej kapitalizacji renty,chyba że strony zgodzą się na wyższą kapitalizację. Art. 156. Przepisów oddziału niniejszego nie stosuje się, jeżeli odpowiedzialność za wypadki, związane z ruchem przedsiębiorstw i zakładów oraz mechanicznych środków komunikac ji unormowana jes t w przepisach szczególnych. Oddział 6. Odszkodowanie w ogólności. Art. 157. § 1. Odszkodowanie obejmuje stratę, po,s zkodowany poniósł, i korzyść, której mógł się spodziewać, gdyby mu szkody nie wyrządzono. § 2. Zobowiązany do odszkodowania odpowiada tylko za normalne następstwa działania' lub zaniechania, które spowodowało szkodę . § 3. W przypadkach, przez ustawę przewidzianych, można żądać, niezależnie od naprawienia szkody majątkowej, zadośćuczynienia za krzywdę mo- Art. 159. Odszkodowanie należy się w pie .. Jednak na żądanie poszkodowanego sąd niądzach. Art. 165. § 1. W razie iiszkod żenia ciała lub rozstroju zdrowia, pozbawienia życia, po- wywołania Dziennik Ustaw. Poz. 598. 1460 Nr. 82. -.:bawienia wolności lub obrazy czci, sąd może przyposzkodowanemu lub instytucji przezeń wskazanej stosowną sumę pieniężną, jako zadośćuczynie­ vie za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną· § 2. Przepis powyższy stosuje się rówmez w przypadkach, gdy kobietę albo małoletniego lub psychicznie upośledzonego mężczyznę skłonioGo zapomocą podstępu, gwałtu, nadużycia, stosunku zale ż ­ ności lub wyzyskania krytycznego położenia do poddania się czynowi nierządnemu. § 3. Prawo do zadośćuczynienia przechodzi na spadkobierców, jeżeli zostało umownie lub prawomocnym wyrokiem przyznane za życia poszkodowanego, a w przypadku, przewidzianym w piiragrafie pierwszym,. także wtedy, gdy powództwo zostałó wytoczone za życia poszkodowanegą. Art. 174. Dłużnikowi służą przeciwko nabywc.y wierzytelności zarzuty, jakie miał przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie. " Art. 166. W razie slmerci poszkodowanego wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroja zdrowia, sąd może przyznać na jbliższym członkom rodziny zmarłego lub instytucji, przez nich wskazanej, stosowną sumę pieniężną, jako zadośćuczynienie :ta doznaną przez nich krzywdę moralną. Art. 175. Gdy między kilku osobami toczy . się spór o to, która z nich jest wierzycielem, każda strona procesowa może żądać od sądu, aby do czasu ukończenia procesu nakazał dłużnikowi wstrzymać się z zapłatą długu lub złożyć przedmiot świadczenia do depozytu sądowego, jeżeli dług jest wymagalny. 'lnać Art. 167. Praw do odszkodowania, w oddziale niniejszym przewidzianych, ni,e można ustępować osobom trzecim, z wyjątkiem należności umownie lub prawomocnym wyrokiem przyznanych i to jedynie już wymagalnych. Art. 172. .Przelew wierzytelności WlDlen być pismem stwierdzony. Przepisu tego nie stosuje się do przelewu wierzytelności z dokumentu na okaziciela. Art. 173. Dopóki dłużnik nie otrzymał zawiadomienia na piśmie o przelewie wierzytelności od zbywcy albo od nabywcy, zapłata, dokonana popr:z;edniemu wierzyc ielowi, oraz czynności prawne, z nim zdz i ałane, mają skut.ek przeciwko nabywcy, chyba że dłużnik wiedział o dokonanym przelewie w chwili zapłaty długu lub w chwili zawarcia czynności z poprzednim wierzycielem. , Art. 176. Przepisy o przelewie v.rierzytelności sŁosuje się odpowiednio do ustąpienia osobom trzecim wszelkiego rodzaju praw, o ile w tej mierze nie oboprzepisy szczególne. wiązują R o z d z i a ł II. TYTUŁ III. Wstąpienie osoby trzeciej w prawa zaspokojonego ' PRZEJśCIE PRAW I OBOWIĄZKóW, WYNIKAJĄ­ wierzyciela. CYCH Z ZOBOWIĄZAŃ. Art. 177. Osoba trzecia, spłacająca wierzyciela, może wstapić w jego prawa. albo z mocy umowy. albo z mocy ustawy. DZIAŁ L Zmiana wierzyciela. Rozdział I. Przelew wierzytelności. Art. 168. Wierzyciel może bez zezwolenia dłuż­ nika przelać swą wierzytelność na osobę trzecią, o ile to nie sprzeciwia się właściwości zobowiązania, ani przepisom ustawy. Art. 169. Jeżeli, wbrew postanowieniu umownemu, wierzyciel przelewa:Swą wierzytelność bez zezwolenia dłużnika, przelew wiąże dłużnika tyHo w przypadku, gdy co do przelanej wierzytelności istniał dokument piśmienny, nie zawierający wzmianki o takiem ograniczeniu praw wierzyciela, a nabywca polegał na dokumencie. Art. 170. § 1. Nabywca wstępuje w prawa wierzyc,iela: z chwilą zawarcia umowy o przelew wierzytelności. § 2. Wraz z wierzytelnością przechodzą nCl nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności prawo do zaległych odsetek, jeżeli nie umówiono się inaczej. Art. 171. Przelewu wierzytelności z dokumentu na okaziciela dokonywa się przez wydanie dokumentu. Art. 178. Wstąpienie w prawa wierzyciela jest umowne: 1) gdy wierzyciel, otrzymując zapłatę od osoby trzeciej, podstawia ją w swe prawa; podstawienie to powinno być wyraźne i równoczesne z zapłatą; 2) gdy dłużnik spłaca wierzyciela sumą, poży­ czoną w celu zapłacenia długu i podstawienia wypożyc z ającego w prawa wierzyciela; ażeby podstawienie to było ważn e , potrzeba, aby 'oświadczenie o zaciągnięciu pożyczki, pokwitowanie j'ej odbioru i pokwitowanie spłaty wierzyciela sporządzone były w jednym akcie przed notarjuszeą), oraz aby w akcie mieściło się oświadczenie, że spłata dopełniona została pieniędzmi, dostarczonemi w tym celu przez nowego wierzyciela. Art. 179. Wstąpienie w prawa wierzyciela na· z mocy ustawy: 1) gdy wierzyciei spłaca innego wierzyciela; mającego przed nim pierwszeństwo co do zaspokojenia; 2) gdy kto płaci cudzy dług, za który odpo~ia· da o~obiście albo pewnemi przedmiotami majątkowe m!. Art. 180. Zaspokojony wierzyciel obowiązany je ,; t osobie, wstępującej w jego prawa z mocy umowy lub ustawy, wydać dokumenty, dotyczące wierzytelności, oraz przedmioty, służące do jej zabezpieczenia. stępuje Dziennik Uśtaw. Poz'. 598." Nr. 82. Art. 181. Wstąpienie umowne albo z mocy ustawy nie może szkodzić pierwotnemu wierzycielowi, gdy tylko w części zas pokojony został; może on w tym przypadku wylwnywać swe prawa co do pozostałej należności z pierwszelistwem przed tym, od którego otrzymał tylko częściową zapł atę, chyba że zrzekł się tego pierwszeństwa. 1461' TYTUŁ IV. WYGAśNIĘCIE ZOBOWIĄZAŃ. DZIAŁ L Wykonanie zobowiązań. Rozdział DZIAŁ II. Zmiana dłużnika. Art. 182. Kto przez . umowę z dłużnikiem zobowiązał się zwolnić go od obowiązku świadczenia, powinien w czasie właś ciwym zaspokoić wierzyciela i odpowiada względem dłużnika za to, że wierzyciel do spełnienia świa dczenia pociągać go nie b ę dzie. Art. 183. ~ 1. Kto przez umowę z wierzycielem zobowiązuje - się doświadczenia zamiast dłużni­ ka, ten wstępuje na jego miejsce i przejmuje wszelkie jego obowiązki. § 2. Dotychczasowy dłużnik zostaje zwolniony wówczas, gdy to wyraźnie wypływa z umowy. § 3. W razie wątpliwości nowego dłużnika uważać należy za dłużnika solidarnego. § 4. Jeżeli nabywca nieruchomości przejmuje ciążące na niej długi, rozumieć należy, w razie wąt­ pliwości, że ma wstąpić na miejsce dotychczasowego dłużnika. Art. 184. Jeżeli wierzyciel zgadza się na zmiana skutek umowy, zawartej między dotychczasowym dłużnikiem a nowym, wstępującym na jego miejsce, dotychczasowy dłużnik zostaje zwolniony, chyba że nowy dłużnik był niewypłacalny w chwili dokonania zmiany, a wierzycielotem nie nę dłużnika wiedział. · Art. 185. Przejmujący cudzy dług może przeciwstawić wierzycielowi wszelkie zarzuty, jakie wynikają ze stosunku wierzyciela z dotychczasowym dłużnikiem, z wyjątkiem zarzutu potrącenia z wierzytelnością dotychczasowego dłużnika. , Art. 186. WskutC'k zmiany dłużnika za zgodą wierzyciela wygasają ustanowione celem zabezpieczenia wierzytelności poręczenia i prawa zastawu, jeżeli poręczyciel lub osoby, do których należy przedmiot prawa zastawu, nie zgodzą się na dalsze ich trwanie. Art. 187. Jeżeli i …