DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 listopada 2023 r. Poz. 2387 OBWIESZCZENIE MINISTRA EDUKACJI I NAUKI 1) z dnia 6 października 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu r

§ 1pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 11 października 2022 r.

zmieniającego rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 2097), które weszło w życie z dniem 14 października 2022 r.

§ 1pkt 2 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

 Dziennik Ustaw – 4 – Poz. 2387

1. Nazwa szkoły za granicą i szkoły polskiej zawiera odpowiednio: 1) określenie: „Szkoła Podstawowa”, „Liceum Ogólnokształcące”, „Szkoła Polska”; 2) imię szkoły za granicą lub szkoły polskiej, jeżeli takie nadano; 3) wskazanie przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego albo przedstawicielstwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej, przy którym szkoła za granicą lub szkoła polska są zakładane; 4) nazwę miejscowości, w której szkoła za granicą lub szkoła polska ma siedzibę. 4.4) Imię szkole za granicą lub szkole polskiej nadaje minister na wniosek dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej, po zasięgnięciu opinii kierownika właściwego przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego lub przedstawicielstwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej oraz dyrektora Ośrodka.
2. Statut szkoły określa warunki i sposób używania nazwy szkoły na pieczęciach, tablicy urzędowej i sztandarze.
3. Do przekształcenia lub likwidacji szkoły nie stosuje się przepisów art. 89 ust. 1, 6 i 9 ustawy.
4. Szkoła za granicą i szkoła polska działa na podstawie statutu przygotowanego przez radę pedagogiczną i uchwalonego przez radę szkoły, a w razie jej niepowołania – przez radę pedagogiczną, z tym że pierwszy statut szkole nadaje minister. 8.5) Dyrektor szkoły za granicą oraz dyrektor szkoły polskiej, niezwłocznie po uchwaleniu zmian w statucie albo nowego statutu, przesyła statut albo jego zmiany dyrektorowi Ośrodka w celu sprawdzenia zgodności z prawem statutu albo jego zmian oraz kierownikowi przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego lub przedstawicielstwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej – do wiadomości.
5. W przypadku stwierdzenia niezgodności z prawem statutu albo jego zmian, dyrektor Ośrodka uchyla statut albo jego zmiany i zobowiązuje dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej do wprowadzenia niezbędnych zmian przed ponownym uchwaleniem statutu albo jego zmian.6) Dyrektorowi szkoły za granicą lub dyrektorowi szkoły polskiej od rozstrzygnięcia dyrektora Ośrodka przysługuje odwołanie do ministra w terminie 14 dni od dnia otrzymania rozstrzygnięcia.7)
6. Do statutu szkoły nie stosuje się przepisów art. 98 ust. 1 pkt 4, 6, 9–16, 20, 22, 24 i 25, ust. 2 pkt 1, art. 99 pkt 3, art. 100 oraz art. 103–107 ustawy.
7. W szkołach polskich, w których jest zatrudnionych mniej niż trzech nauczycieli, nie tworzy się rady pedagogicznej i rady szkoły. 12.8) W przypadku, o którym mowa w ust. 11, kompetencje rady pedagogicznej wykonuje dyrektor szkoły polskiej. §
9. Szkoła polska może zostać utworzona, jeżeli zgłoszono do niej co najmniej 50 uczniów.
10. W uzasadnionych przypadkach, na wniosek kierownika przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego lub przedstawicielstwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej, może zostać utworzona szkoła polska, do której zgłoszono mniejszą liczbę uczniów niż określona w ust.
11. §
13. Szkoły za granicą: 1) realizują programy nauczania uwzględniające podstawę programową kształcenia ogólnego odpowiednio dla szkoły podstawowej lub liceum ogólnokształcącego, określoną w przepisach wydanych na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy; 2) realizują ramowy plan nauczania dla danego typu szkoły, określony w przepisach wydanych na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy; 3) realizują programy nauczania uwzględniające ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla szkół polskich, określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia; 4) realizują plany nauczania uzupełniającego, określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia; 5) prowadzą kształcenie w zakresie programów i planów nauczania, o których mowa w pkt 1 i 2, w formie dziennej przez pięć dni w tygodniu. 4) 5) 6) 7) 8)

§ 1pkt 3 lit.

a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

§ 1pkt 3 lit.

b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2. Zdanie pierwsze

§ 1pkt 3 lit.

c tiret pierwsze rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2. Zdanie drugie

§ 1pkt 3 lit.

c tiret drugie rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

§ 1pkt 3 lit.

d rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku

1.  Dziennik Ustaw – 5 – Poz. 2387
2. W przypadkach uzasadnionych warunkami kadrowymi lub lokalowymi w szkołach za granicą, za zgodą dyrektora Ośrodka, mogą nie być realizowane następujące przedmioty: 1) w szkołach podstawowych – muzyka, plastyka, informatyka, technika lub wychowanie fizyczne; 2) w liceach ogólnokształcących – podstawy przedsiębiorczości, informatyka, wychowanie fizyczne, muzyka, plastyka, filozofia, język łaciński i kultura antyczna.
3. Zgoda, o której mowa w ust. 2, jest udzielana na czas określony, odrębnie dla każdego przedmiotu. §
4. Szkoły polskie: 1) realizują programy nauczania uwzględniające ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla szkół polskich, określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia; 2) realizują plany nauczania uzupełniającego, określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia; 3) prowadzą kształcenie w wybranych dniach tygodnia ustalonych w arkuszu organizacji szkoły polskiej. §
6. Szkoły w Polsce prowadzą kształcenie na odległość obejmujące realizację: 1) programów nauczania uwzględniających podstawę programową kształcenia ogólnego odpowiednio dla szkoły podstawowej lub liceum ogólnokształcącego, określoną w przepisach wydanych na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy; 2) programu nauczania uwzględniającego ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla szkół polskich, określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia.
7. Zajęcia edukacyjne w kształceniu na odległość są prowadzone w formie konsultacji. §
9. W szkołach w Polsce prowadzących kształcenie na odległość: 1) ocenianiu podlegają osiągnięcia edukacyjne ucznia; 2) nie ocenia się zachowania ucznia; 3) ocenianie osiągnięć edukacyjnych ucznia polega na rozpoznawaniu przez nauczycieli poziomu i postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności w stosunku do wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego odpowiednio dla szkoły podstawowej lub liceum ogólnokształcącego, określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy lub w ramach programowych kształcenia uzupełniającego dla szkół polskich, określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia, oraz do wymagań edukacyjnych wynikających z realizowanych w szkole programów nauczania; 4) oceny bieżące z obowiązkowych zajęć edukacyjnych są ustalane według skali i w formach określonych w statucie Ośrodka; 5) podstawą klasyfikowania ucznia uczestniczącego w tym kształceniu są oceny klasyfikacyjne. 2.9) W klasach I–III szkoły podstawowej w Polsce prowadzącej kształcenie na odległość roczna ocena klasyfikacyjna, o której mowa w art. 44i ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2022 r. poz. 2230 oraz z 2023 r. poz. 1234 i 2005), będąca oceną opisową, uwzględnia poziom i postępy w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności w stosunku do wymagań, o których mowa w art. 44b ust. 3 tej ustawy, dla danego etapu edukacyjnego oraz wskazuje potrzeby rozwojowe i edukacyjne ucznia związane z przezwyciężaniem trudności w nauce lub rozwijaniem uzdolnień.
10. Począwszy od klasy IV szkoły podstawowej w Polsce prowadzącej kształcenie na odległość roczne i końcowe oceny klasyfikacyjne z obowiązkowych zajęć edukacyjnych są ustalane według następującej skali: 1) stopień celujący – 6; 2) stopień bardzo dobry – 5; 3) stopień dobry – 4; 4) stopień dostateczny – 3; 5) stopień dopuszczający – 2; 6) stopień niedostateczny –
11. 9)

§ 1pkt 4 lit.

a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku

1.  Dziennik Ustaw – 6 – Poz. 2387
2. Pozytywnymi ocenami klasyfikacyjnymi są oceny ustalone w stopniach, o których mowa w ust. 3 pkt 1–
4. Negatywną oceną klasyfikacyjną jest ocena ustalona w stopniu, o którym mowa w ust. 3 pkt
6. Uczeń może nie być klasyfikowany z jednego, kilku albo wszystkich zajęć edukacyjnych, jeżeli brak jest podstaw do ustalenia rocznej oceny klasyfikacyjnej z powodu nieuczestniczenia ucznia w konsultacjach, o których mowa w § 10 ust. 2, w wymiarze przekraczającym połowę czasu przeznaczonego na konsultacje w okresie, za który jest przeprowadzana klasyfikacja.
7. Uczeń nieklasyfikowany z powodu usprawiedliwionej nieobecności może zdawać egzamin klasyfikacyjny.
8. Uczeń nieklasyfikowany z powodu nieusprawiedliwionej nieobecności może zdawać egzamin klasyfikacyjny za zgodą rady pedagogicznej. 9.10) Egzamin klasyfikacyjny i egzamin poprawkowy, o którym mowa w art. 44m ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, przeprowadza się w formie pisemnej i ustnej w siedzibie Ośrodka.
9. Terminy egzaminów, o których mowa w ust. 9, oraz skład komisji egzaminacyjnej ustala dyrektor Ośrodka.
10. Dyrektor Ośrodka ustala termin egzaminu klasyfikacyjnego po uzgodnieniu z rodzicami ucznia albo pełnoletnim uczniem i nauczycielem przedmiotu, którego dotyczy egzamin. Egzamin klasyfikacyjny nie może być przeprowadzony później niż w ostatnim dniu zajęć dydaktyczno-wychowawczych w danym roku szkolnym.
11. Począwszy od klasy IV szkoły podstawowej, uczeń, który w wyniku klasyfikacji rocznej otrzymał negatywną ocenę klasyfikacyjną z jednego albo dwóch obowiązkowych zajęć edukacyjnych, może za zgodą rady pedagogicznej zdawać egzamin poprawkowy.
12. Egzamin poprawkowy nie może być przeprowadzony później niż w ostatnim dniu w danym roku szkolnym.
13. Uczeń klasy I–III szkoły podstawowej w Polsce prowadzącej kształcenie na odległość otrzymuje w każdym roku szkolnym promocję do klasy programowo wyższej.
14. W wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych poziomem rozwoju i osiągnięć ucznia w danym roku szkolnym lub stanem zdrowia ucznia, rada pedagogiczna może postanowić o powtarzaniu klasy przez ucznia klasy I–III szkoły podstawowej w Polsce prowadzącej kształcenie na odległość, na wniosek dyrektora szkoły po zasięgnięciu opinii rodziców ucznia albo na wniosek rodziców ucznia po zasięgnięciu opinii dyrektora szkoły. 16.11) Na wniosek rodziców ucznia i po uzyskaniu zgody dyrektora szkoły albo na wniosek dyrektora szkoły i po uzyskaniu zgody rodziców ucznia, rada pedagogiczna może postanowić o promowaniu ucznia klasy I i II szkoły podstawowej w Polsce prowadzącej kształcenie na odległość do klasy programowo wyższej również w ciągu roku szkolnego, jeżeli poziom rozwoju i osiągnięć ucznia rokuje opanowanie w jednym roku szkolnym treści nauczania przewidzianych w programie nauczania dwóch klas.
15. Począwszy od klasy IV szkoły podstawowej w Polsce prowadzącej kształcenie na odległość, uczeń otrzymuje promocję do klasy programowo wyższej, jeżeli ze wszystkich obowiązkowych zajęć edukacyjnych otrzymał roczne pozytywne oceny klasyfikacyjne, o których mowa w ust.
17. W zakresie nieuregulowanym w niniejszym rozporządzeniu, do oceniania i klasyfikowania uczniów uczestniczących w kształceniu na odległość w szkołach w Polsce stosuje się odpowiednio przepisy rozdziału 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, z wyjątkiem art. 44b ust. 1 pkt 2 i ust. 6 pkt
19. Absolwenci, którzy ukończyli liceum ogólnokształcące w Polsce w kształceniu na odległość obejmującym realizację programów nauczania uwzględniających podstawę programową kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, mogą przystąpić do egzaminu maturalnego przeprowadzanego zgodnie z przepisami rozdziału 3b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. 10) 11)

§ 1pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 3 września 2021 r.

zmieniającego rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 1661), które weszło w życie z dniem 10 września 2021 r.

§ 1pkt 4 lit.

b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku

1.  Dziennik Ustaw – 7 – Poz. 2387 §
3. Obowiązkowe zajęcia edukacyjne w szkołach za granicą i szkołach polskich są prowadzone oddzielnie dla każdego oddziału, jeżeli oddział liczy co najmniej 7 uczniów. 2.12) W szczególnie uzasadnionych przypadkach, na wniosek dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej, dyrektor Ośrodka może wyrazić zgodę na prowadzenie obowiązkowych zajęć edukacyjnych w oddziale liczącym mniej niż 7 uczniów.
4. Jeżeli oddział liczy mniej niż 7 uczniów i dyrektor Ośrodka nie wyrazi zgody, o której mowa w ust. 2, obowiązkowe zajęcia edukacyjne są prowadzone w grupach międzyklasowych.
5. Godzina lekcyjna w szkołach trwa 45 minut. W uzasadnionych przypadkach dopuszcza się prowadzenie zajęć edukacyjnych w czasie nie krótszym niż 30 minut i nie dłuższym niż 60 minut, zachowując ogólny tygodniowy czas trwania zajęć edukacyjnych ustalony w tygodniowym rozkładzie zajęć, o którym mowa w art. 110 ust. 4 ustawy. § 12a.13)
6. Oddziały dziecięce dla dzieci w wieku od 3 do 6 lat, umożliwiające naukę w języku polskim, o których mowa w art. 25a ustawy, zwane dalej „oddziałami dziecięcymi”, mogą być organizowane dla dzieci w tym samym wieku albo dla dzieci w różnym wieku.
7. Oddział dziecięcy organizuje za zgodą dyrektora Ośrodka odpowiednio dyrektor szkoły za granicą lub dyrektor szkoły polskiej.
8. Do przyjmowania dzieci do oddziałów dziecięcych w szkołach polskich nie stosuje się przepisu § 5 ust.
10. Oddziały dziecięce realizują program nauki i plan nauczania dla oddziałów dziecięcych w szkołach za granicą i szkołach polskich, określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia.
11. Zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze w oddziale dziecięcym są prowadzone, jeżeli oddział liczy co najmniej 7 dzieci.
12. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, na wniosek dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej, dyrektor Ośrodka może wyrazić zgodę na prowadzenie zajęć, o których mowa w ust. 5, w oddziale liczącym mniej niż 7 dzieci.
13. Godzina zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych w oddziale dziecięcym trwa 60 minut.
14. Nauczyciele w oddziale dziecięcym indywidualizują sposób realizacji zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dzieci uczęszczających do danego oddziału.
15. Czas zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych prowadzonych w oddziale dziecięcym jest dostosowany do potrzeb edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dzieci. §
16. W szkołach nie organizuje się oddziałów przedszkolnych. § 13a.14) 1.15) Dyrektor szkoły za granicą i dyrektor szkoły polskiej może, za zgodą organu prowadzącego, zawiesić zajęcia na czas oznaczony, jeżeli ze względu na aktualną sytuację epidemiologiczną lub inne zdarzenie, które wystąpiło na danym terenie, może być zagrożone zdrowie lub bezpieczeństwo uczniów.
17. Zgoda, o której mowa w ust. 1, może być wydana także ustnie, telefonicznie, za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub za pomocą innych środków łączności. W takim przypadku treść zgody powinna być utrwalona w formie protokołu, notatki, adnotacji lub w inny sposób.
18. Zawieszenie zajęć, o którym mowa w ust. 1, może dotyczyć w szczególności grupy uczniów, oddziału, klasy, etapu edukacyjnego lub całej szkoły za granicą lub szkoły polskiej, w zakresie wszystkich lub poszczególnych zajęć. 12) 13) 14) 15)

§ 1pkt 5 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Dodany przez § 1 pkt 6 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku

1. Dodany przez § 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 1388), które weszło w życie z dniem 14 sierpnia 2020 r. W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 7 lit. a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku
2.  Dziennik Ustaw – 8 – Poz. 2387 4.16) W przypadku zawieszenia zajęć, o którym mowa w ust. 1, odpowiednio dyrektor szkoły za granicą lub dyrektor szkoły polskiej organizują dla uczniów szkoły za granicą lub szkoły polskiej zajęcia z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość. 5.16) Zajęcia z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość mogą być realizowane: 1) z wykorzystaniem narzędzia informatycznego, o którym mowa w art. 44a ust. 1 ustawy, lub 2) przez podejmowanie przez ucznia aktywności określonych przez nauczyciela, potwierdzających zapoznanie się ze wskazanym materiałem lub wykonanie określonych działań, lub 3) z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej zapewniających wymianę informacji między nauczycielem, uczniem lub rodzicem, lub 4) w inny sposób niż określone w pkt 1–3, umożliwiający kontynuowanie procesu kształcenia i wychowania. 6.16) Jeżeli zajęcia nie mogą być realizowane w sposób, o którym mowa w ust. 4, odpowiednio dyrektor szkoły za granicą lub dyrektor szkoły polskiej ustala inny sposób realizowania tych zajęć. §
3. 1.17) Do szkół nie stosuje się art. 68 ust. 3, art. 114 i art. 164 ustawy oraz przepisów wydanych na podstawie art. 111 ustawy, z zastrzeżeniem ust.
5. Do uczniów szkół w Polsce, realizujących programy nauczania uwzględniające podstawę programową kształcenia ogólnego, stosuje się art. 164 ustawy oraz przepisy wydane na jego podstawie. §
6. 1.18) Uczniowie i absolwenci szkół otrzymują świadectwa szkolne wydawane zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.
7. (uchylony).19)
8. (uchylony).19)
9. (uchylony).19)
10. (uchylony).19) § 16.20)
11. Szkoły gromadzą i udostępniają księgozbiór biblioteczny wspomagający realizację programów nauczania, samokształcenie uczniów i doskonalenie nauczycieli.
12. Szkoła w ramach zadania, o którym mowa w ust. 1, w szczególności: 1) gromadzi i udostępnia uczniom podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe; 2) prowadzi działania mające na celu rozbudzanie i rozwijanie indywidualnych zainteresowań uczniów oraz wyrabianie i pogłębianie u uczniów nawyku czytania i uczenia się; 3) organizuje różnorodne działania rozwijające wrażliwość kulturową i społeczną uczniów; 4) przeprowadza inwentaryzację księgozbioru bibliotecznego, z uwzględnieniem przepisów wydanych na podstawie art. 27 ust. 6 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2393). §
13. Dyrektor Ośrodka sprawuje nadzór w zakresie spraw finansowych i administracyjnych nad działalnością szkół za granicą i szkół polskich we współpracy z kierownikami właściwych przedstawicielstw dyplomatycznych, urzędów konsularnych lub przedstawicielstw wojskowych Rzeczypospolitej Polskiej. 16) 17) 18) 19) 20) Dodany przez § 1 pkt 7 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

§ 1

pkt 8 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2; wszedł w życie z dniem 1 września 2023 r.

§ 1pkt 9 lit.

a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku

1. Przez § 1 pkt 9 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku
2. W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 10 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku
3.  Dziennik Ustaw – 9 – Poz. 2387 §
4. 1.21) Szkołą za granicą i szkołą polską kieruje dyrektor. 2.22) Dyrektor szkoły za granicą i dyrektor szkoły polskiej sprawują nadzór pedagogiczny nad nauczycielami zatrudnionymi odpowiednio w szkole za granicą lub szkole polskiej. §
6. Minister powierza stanowisko dyrektora Ośrodka oraz stanowisko dyrektora szkoły za granicą, a także odwołuje z tych stanowisk. Do odwołania dyrektora szkoły za granicą nie stosuje się przepisów art. 66 ustawy.
7. Kandydata na stanowisko dyrektora szkoły za granicą wyłania się w drodze konkursu.
8. W celu przeprowadzenia konkursu minister powołuje komisję konkursową w składzie: 1) trzech przedstawicieli ministra; 2) przedstawiciel ministra właściwego do spraw zagranicznych; 3) dyrektor Ośrodka.
9. Minister ustala regulamin konkursu oraz tryb pracy komisji konkursowej. Przepisów art. 63 ust. 14–18 ustawy, a także przepisów wydanych na podstawie art. 63 ust. 20 ustawy nie stosuje się. §
10. 1.23) Dyrektor Ośrodka, po zasięgnięciu opinii kierownika właściwego przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego lub przedstawicielstwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej, powierza stanowisko dyrektora szkoły polskiej, a także odwołuje z tego stanowiska. 2.24) Kandydata na stanowisko dyrektora szkoły polskiej wyłania się w drodze konkursu.
11. W celu przeprowadzenia konkursu dyrektor Ośrodka powołuje komisję konkursową w składzie: 1) trzech przedstawicieli Ośrodka; 2) przedstawiciel ministra; 3) przedstawiciel ministra właściwego do spraw zagranicznych. 4.24) Dyrektor Ośrodka ustala regulamin konkursu na stanowisko dyrektora szkoły polskiej oraz tryb pracy komisji konkursowej. 5.25) Stanowisko dyrektora szkoły polskiej powierza się na okres 5 lat szkolnych.
12. (uchylony).26) §
13. 1.27) Stanowisko dyrektora szkoły za granicą oraz stanowisko dyrektora szkoły polskiej może zostać powierzone osobie spełniającej wymagania określone w przepisach wydanych na podstawie art. 62 ust. 4 ustawy.
14. (uchylony).28) 3.29) Jeżeli nie jest możliwe wyłonienie osoby spełniającej wymagania określone w przepisach wydanych na podstawie art. 62 ust. 4 ustawy, dyrektor Ośrodka powierza pełnienie obowiązków dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej nauczycielowi zatrudnionemu w szkole za granicą lub szkole polskiej, do czasu wyłonienia osoby spełniającej te wymagania, nie dłużej niż na okres jednego roku szkolnego. 21) 22) 23) 24) 25) 26) 27) 28) 29) W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 11 lit. a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

§ 1pkt 11 lit.

b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

§ 1pkt 12 lit.

a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

§ 1pkt 12 lit.

b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku

1. W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 12 lit. c rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku
2. Przez § 1 pkt 12 lit. d rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku
3. Ze zmianami wprowadzonymi przez § 1 pkt 13 lit. a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2, oraz przez § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 stycznia 2023 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 107), które weszło w życie z dniem 14 stycznia 2023 r. Przez § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia wymienionego jako drugie w odnośniku 27.

§ 1pkt 13 lit.

a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku

1.  Dziennik Ustaw – 10 – Poz. 2387 4.29) Jeżeli nie jest możliwe powierzenie pełnienia obowiązków dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej nauczycielowi, o którym mowa w ust. 3, dyrektor Ośrodka może powołać na stanowisko dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej osobę niespełniającą wymagań określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 62 ust. 4 ustawy, do czasu wyłonienia osoby spełniającej te wymagania, nie dłużej niż na okres 12 miesięcy.
2. Powołanie na stanowisko dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej osoby, o której mowa w ust. 4, może nastąpić, jeżeli osoba ta spełnia łącznie następujące wymagania:30) 1) posiada obywatelstwo polskie, z tym że wymóg ten nie dotyczy obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz Konfederacji Szwajcarskiej; 2)31) posiada tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera lub równorzędny; 3) posiada znajomość języka kraju pobytu lub języka angielskiego, odpowiadającą co najmniej poziomowi biegłości językowej B2 Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego Rady Europy; 4) spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania pracy na stanowisku kierowniczym; 5) ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z pełni praw publicznych; 6) nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe; 7) nie była karana zakazem pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi, o którym mowa w art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 289 oraz z 2023 r. poz. 1030 i 1532); 8) w przypadku cudzoziemca – posiada znajomość języka polskiego poświadczoną na zasadach określonych w ustawie z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2021 r. poz. 672 oraz z 2023 r. poz. 1672). 6.32) W przypadku powołania na stanowisko dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej osoby, o której mowa w ust. 4: 1) niebędącej nauczycielem albo 2) będącej nauczycielem nieposiadającym stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego i co najmniej 3-letniego okresu pracy dydaktycznej w szkole – nadzór pedagogiczny nad pracą nauczycieli szkoły za granicą lub szkoły polskiej sprawuje dyrektor Ośrodka. § 22.33) Dyrektor Ośrodka zatrudnia osobę, której ma być powierzone stanowisko dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej, na podstawie umowy o pracę na czas określony równy okresowi powierzenia stanowiska. §
3. 1.34) Dyrektor szkoły za granicą oraz dyrektor szkoły polskiej zatrudniają nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami odpowiednio w szkole za granicą lub szkole polskiej. 2.34) Dyrektor szkoły za granicą oraz dyrektor szkoły polskiej, za zgodą dyrektora Ośrodka, może oddelegować nauczyciela zatrudnionego w szkole za granicą lub szkole polskiej do pracy w sekcji polskiej działającej w szkole funkcjonującej w systemie oświaty innego kraju, zwanej dalej „sekcją polską”. §
4. 1.35) Dyrektor Ośrodka, po zasięgnięciu opinii dyrektora szkoły lub dyrektora szkoły polskiej zatrudniających nauczycieli oddelegowanych do pracy w sekcjach polskich, może powierzyć nauczycielowi oddelegowanemu zadania kierownika sekcji polskiej. Zadania kierownika nie mogą naruszać prawa kraju, w którym działa sekcja polska.
5. Dyrektor Ośrodka, powierzając zadania kierownika sekcji polskiej, określa zakres zadań dotyczących koordynowania pracy nauczycieli oddelegowanych do pracy w sekcji polskiej oraz sprawowania nad nimi nadzoru pedagogicznego.
6. W przypadku gdy w danej sekcji polskiej żadnemu z nauczycieli nie zostały powierzone zadania kierownika sekcji polskiej, nadzór pedagogiczny nad nauczycielami tej sekcji sprawuje dyrektor Ośrodka. 30) 31) 32) 33) 34) 35) Wprowadzenie do wyliczenia

§ 1pkt 13 lit.

b tiret pierwsze rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku

1. W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 13 lit. b tiret drugie rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku
2. W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 13 lit. c rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

§ 1

pkt 14 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

§ 1

pkt 15 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

§ 1pkt 16 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

 Dziennik Ustaw – 11 – Poz. 2387 § 25.36)

1. Dyrektor Ośrodka, za zgodą ministra, na wniosek dyrektora szkoły za granicą może utworzyć w szkole za granicą stanowisko wicedyrektora. Zadania wicedyrektora określa statut szkoły za granicą.
2. Dyrektor Ośrodka, za zgodą ministra, na wniosek dyrektora szkoły polskiej, w której zorganizowano co najmniej jeden oddział dziecięcy, może utworzyć w tej szkole stanowisko wicedyrektora. Zadania wicedyrektora określa statut szkoły polskiej.
3. Do tworzenia stanowiska wicedyrektora, o którym mowa w ust. 1 i 2, nie stosuje się przepisów art. 97 ust. 1 i 2 ustawy.
4. Dyrektor szkoły za granicą i dyrektor szkoły polskiej, po zasięgnięciu opinii dyrektora Ośrodka, powierzają stanowisko wicedyrektora nauczycielowi zatrudnionemu odpowiednio w szkole za granicą lub szkole polskiej, spełniającemu wymagania określone w przepisach wydanych na podstawie art. 62 ust. 4 ustawy.
5. W przypadku nieobecności dyrektora szkoły polskiej zastępuje go wicedyrektor, a w szkołach polskich, w których nie utworzono stanowiska wicedyrektora lub utworzono stanowisko wicedyrektora, ale nie zostało ono powierzone nauczycielowi – wyznaczony przez dyrektora szkoły polskiej nauczyciel zatrudniony w tej szkole. Dyrektor szkoły polskiej informuje dyrektora Ośrodka o wyznaczeniu nauczyciela do zastępowania dyrektora szkoły polskiej w czasie jego nieobecności.
6. Jeżeli dyrektor szkoły polskiej nie wyznaczył nauczyciela, o którym mowa w ust. 5, dyrektor Ośrodka wyznacza nauczyciela zatrudnionego w tej szkole do zastępowania dyrektora szkoły polskiej w czasie jego nieobecności.
7. Do szkół polskich nie stosuje się przepisu art. 68 ust. 9 ustawy. § 26.37) Odwołanie ze stanowiska dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej stanowi podstawę rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem. §
9. Organizację kształcenia w szkołach europejskich określają postanowienia Konwencji o Statucie Szkół Europejskich.
10. Nauczycieli do pracy w szkołach europejskich kieruje minister.
11. Minister może kierować do pracy w szkołach europejskich osoby niebędące nauczycielami na inne stanowiska niż stanowiska nauczycieli.
12. Kandydatów na nauczycieli i kandydatów na inne stanowiska w szkołach europejskich wyłania się w drodze konkursu.
13. Minister powołuje komisję konkursową oraz ustala jej skład i regulamin działania. W skład komisji konkursowej wchodzi co najmniej jeden wizytator albo starszy wizytator, o których mowa w § 29 ust.
14. §
15. Dyrektor Ośrodka zatrudnia w Ośrodku nauczycieli i osoby niebędące nauczycielami, skierowanych do pracy w szkole europejskiej, na podstawie umowy o pracę na czas określony równy okresowi skierowania. §
17. Nadzór pedagogiczny nad nauczycielami skierowanymi do pracy w szkołach europejskich sprawują wizytatorzy lub starsi wizytatorzy zatrudnieni w Ośrodku.
18. Zakres nadzoru pedagogicznego nad nauczycielami skierowanymi do pracy w szkołach europejskich określają postanowienia Konwencji o Statucie Szkół Europejskich.
19. Dyrektor Ośrodka przedstawia ministrowi: 1) do dnia 31 sierpnia każdego roku – plany nadzoru pedagogicznego nad nauczycielami skierowanymi do pracy w szkołach europejskich, na kolejny rok szkolny; 2) do dnia 15 października każdego roku – wyniki i wnioski z nadzoru pedagogicznego nad nauczycielami skierowanymi do pracy w szkołach europejskich, sprawowanego w poprzednim roku szkolnym. 36) 37) W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 2 rozporządzenia wymienionego jako drugie w odnośniku 27.

§ 1pkt 18 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

 Dziennik Ustaw – 12 – Poz. 2387 § 30. 1. Uczniowie realizujący programy nauczania uwzględniające ramy programowe kształcenia uzupełniającego oraz plany nauczania uzupełniającego dla szkolnych punktów konsultacyjnych, którzy rozpoczęli naukę w szkołach przed rokiem szkolnym 2017/2018, realizują dotychczasowe programy nauczania i plany nauczania, określone odpowiednio w załącznikach nr 1 i 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 sierpnia 2010 r. w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. z 2014 r. poz. 454 oraz z 2017 r. poz. 1649). 2. Począwszy od roku szkolnego 2019/2020, uczniowie klasy VI szkoły podstawowej w Polsce i uczniowie klasy VI szkoły podstawowej za granicą, realizujący programy nauczania uwzględniające ramy programowe kształcenia uzupełniającego oraz plany nauczania uzupełniającego dla szkolnych punktów konsultacyjnych, realizują programy nauczania uwzględniające ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla szkół polskich, określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia, oraz plany nauczania uzupełniającego, określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia. § 31. Uczniowie klasy VIII szkoły podstawowej w Polsce i uczniowie klasy VIII szkoły podstawowej za granicą, którzy realizują programy nauczania uwzględniające podstawę programową kształcenia ogólnego, określoną w przepisach wydanych na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy, do roku szkolnego 2019/2020 mogą przystąpić do egzaminu ósmoklasisty. Przystąpienie przez tych uczniów do egzaminu ósmoklasisty nie jest warunkiem ukończenia szkoły podstawowej. § 32. Z dniem 1 września 2019 r. koordynatorzy sekcji polskich stają się kierownikami sekcji polskich, o których mowa w § 24 ust. 1. § 33. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 września 2019 r.38) 38) Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 sierpnia 2017 r. w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 1648), które utraciło moc z dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, zgodnie z art. 169 ust. 1 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2245 i 2432 oraz z 2019 r. poz. 534 i 1287).  Dziennik Ustaw – 13 – Poz. 2387 Załączniki do rozporządzenia Ministra Edukacji z dniaMinistra 9 sierpnia 2019 r. ZałącznikiNarodowej do rozporządzenia Edukacji Narodowej (Dz. U.9zsierpnia 2023 r.2019 poz. …) U. z 2023 r. poz. 2387) z dnia r. (Dz. Załącznik nr 139) Załącznik nr 139) RAMY PROGRAMOWE KSZTAŁCENIA UZUPEŁNIAJĄCEGO DLA SZKÓŁ POLSKICH DLA SZKÓŁ POLSKICH RAMY PROGRAMOWE KSZTAŁCENIA UZUPEŁNIAJĄCEGO SZKOŁA PODSTAWOWA Celem kształcenia uzupełniającego w szkole podstawowej jest: 1) przyswojenie przez uczniów podstawowego zasobu wiadomości na temat języka polskiego, tradycji i kultury polskiej, faktów o Polsce, w tym z historii, geografii i wiedzy o społeczeństwie; 2) zdobycie przez uczniów umiejętności wykorzystywania posiadanych wiadomości podczas wykonywania zadań i rozwiązywania problemów; 3) kształtowanie u uczniów postaw umożliwiających sprawne i odpowiedzialne funkcjonowanie we współczesnym świecie oraz postaw świadomej przynależności do narodu polskiego. Do najważniejszych umiejętności zdobywanych przez ucznia w trakcie kształcenia uzupełniającego w szkole podstawowej należą: 1) czytanie ‒ rozumiane zarówno jako prosta czynność oraz jako umiejętność rozumienia, wykorzystywania i przetwarzania tekstów w zakresie umożliwiającym zdobywanie wiedzy, rozwój emocjonalny, intelektualny i moralny oraz uczestnictwo w życiu społeczeństwa, w tym w życiu Polonii w miejscu zamieszkania; 2) umiejętność formułowania wniosków opartych na obserwacjach empirycznych dotyczących przyrody i społeczeństwa; 3) umiejętność komunikowania się w języku polskim zarówno w mowie, jak i w piśmie; 4) umiejętność posługiwania się nowoczesnymi technologiami informacyjno-komunikacyjnymi w celu wyszukiwania, korzystania i weryfikowania informacji, a także podejmowania twórczych działań na rzecz społeczności polonijnej w miejscu zamieszkania; 5) umiejętność uczenia się jako sposób zaspokajania naturalnej ciekawości świata, odkrywania swoich zainteresowań i przygotowania do dalszej edukacji; 6) umiejętność pracy zespołowej. Jednym z najważniejszych zadań szkoły podstawowej jest kształcenie umiejętności posługiwania się językiem polskim, w tym dbałość o wzbogacanie zasobu słownictwa uczniów w zakresie mowy ojczystej. Powyższe umiejętności uczeń zdobywa przy wsparciu wszystkich nauczycieli. 39) 39) W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 19 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2. W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 19 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.  Dziennik Ustaw – 2– – 14 – Poz. 2387 EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA Klasy I‒III szkoły podstawowej Cele kształcenia ‒ wymagania ogólne Celem edukacji wczesnoszkolnej jest wspomaganie dziecka w rozwoju intelektualnym, emocjonalnym, społecznym, etycznym, fizycznym i estetycznym. Zadaniem szkoły jest wykształcenie umiejętności posługiwania się językiem polskim oraz ukształtowanie systemu wiadomości i umiejętności potrzebnych dziecku do poznawania i rozumienia świata, radzenia sobie w codziennych sytuacjach oraz do kontynuowania nauki w klasach IV‒VIII szkoły podstawowej. Uczeń zdobywa podstawowe wiadomości na temat historii, geografii i przyrody Polski. Uczeń zdobywa podstawowe informacje o kulturze i społeczeństwie polskim, identyfikuje się z kulturą i tradycją polską, zachowując szacunek dla odmienności kulturowych i tradycji kraju zamieszkania, poznaje klasyczne teksty polskiej literatury dziecięcej. Uczeń rozbudza swoje zainteresowania Polską. Treści nauczania ‒ wymagania szczegółowe Treści nauczania należy dostosować do poziomów biegłości językowej uczniów (poziom A ‒ podstawowy, B ‒ średni, C ‒ zaawansowany)1) I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji 1. Słuchanie Uczeń: 1) rozróżnia głoski współczesnej polszczyzny; 2) rozumie polecenia; 3) rozumie wypowiedzi monologowe i dialogowe; 4) rozumie teksty literackie (zwłaszcza tworzone we współczesnej polszczyźnie) i inne teksty kultury (wspierane ilustracjami, gestami i rekwizytami). 2. Czytanie Uczeń: 1) czyta na głos, poprawnie i wyraziście, krótki i prosty tekst (także nieznany), drukowany i pisany; 2) rozumie krótkie teksty użytkowe; 3) rozumie utwory literackie i inne teksty kultury; 4) zaznacza w tekście literackim wybrane fragmenty, określa czas i miejsce akcji oraz wskazuje głównych bohaterów; 5) rozumie podstawowe znaczenie wyrazów w tekście i wybrane związki frazeologiczne; 6) wyszukuje w tekście potrzebne informacje; 7) korzysta ze słowników i encyklopedii. 1) Tabela diagnostyczna poziomu biegłości językowej.  Dziennik Ustaw – 3– – 15 – Poz. 2387 II. Tworzenie wypowiedzi 1. Mówienie Uczeń: 1) poprawnie wymawia słowa i zwroty; 2) skutecznie porozumiewa się w codziennych sytuacjach, stosując właściwe formy komunikowania się, wypowiada się płynnie; 3) uczestniczy w rozmowie i w prostej dyskusji, wyraża w prosty sposób własne zdanie; 4) formułuje kilkuzdaniową wypowiedź, opowiada o własnych doświadczeniach, opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i sytuacje; 5) formułuje życzenia i zaproszenie; 6) opowiada w prosty sposób akcję utworu oraz opisuje postaci i relacje między nimi, a także świat przedstawiony w tekstach kultury; 7) opisuje, omawia i charakteryzuje postać literacką; 8) stosuje formuły grzecznościowe; 9) recytuje wiersze i krótkie fragmenty prozatorskie, stosując pauzę i intonację. 2. Pisanie Uczeń: 1) przepisuje krótkie teksty; 2) pisze z pamięci (kilka wyrazów, pojedyncze zdania) i ze słuchu (proste, krótkie teksty); 3) tworzy, z pomocą nauczyciela, krótką wypowiedź (opis, list prywatny: zapisuje adres nadawcy i odbiorcy, życzenia, zaproszenie i ogłoszenie); 4) tworzy krótką wypowiedź (opowiadanie) w ramach zagadnień opracowanych podczas zajęć; 5) pisze według podanego wzoru proste teksty na znane mu tematy (np. związane z jego zainteresowaniami); 6) stosuje podstawowe formuły grzecznościowe; 7) zna i na ogół stosuje zasady ortografii i interpunkcji. III. Wiedza o Polsce Uczeń: 1) określa położenie Polski w Europie; 2) opowiada wybrane legendy i podania ilustrujące narodziny państwa polskiego; 3) wymienia symbole narodowe i wyjaśnia ich znaczenie, rozpoznaje hymn narodowy; 4) wymienia wybrane postacie z historii Polski (Mieszko I, Bolesław Chrobry, Mikołaj Kopernik, Tadeusz Kościuszko, Adam Mickiewicz, Fryderyk Chopin, Jan Matejko, Maria Skłodowska-Curie, Janusz Korczak, Irena Sendlerowa i Jan Paweł II); 5) opowiada o tradycjach swojej rodziny, tworzy własne drzewo genealogiczne, posługuje się terminami opisującymi pokrewieństwo; 6) podaje nazwę miejscowości i regionu Polski, z którego pochodzi jego rodzina, opisuje krajobraz tego miejsca i wymienia najważniejsze jego obiekty; 7) rozpoznaje różnorodność tradycji kulturowych i szanuje odmienności innych narodów; 8) opisuje położenie Polski, wymienia obecną stolicę Polski oraz jej dawne stolice, wymienia najważniejsze miasta, znane zabytki, góry i rzeki;  Dziennik Ustaw –– 16 4 –– Poz. 2387 9) opowiada o najważniejszych polskich świętach i związanych z nimi tradycjach; 10) porównuje polskie tradycje świąteczne ze świętami w kraju zamieszkania; 11) zna na pamięć kilka wybranych polskich wierszy, piosenek i przysłów; 12) opisuje polski pejzaż z uwzględnieniem pór roku i obyczaje związane z tymi porami roku; 13) rozpoznaje krajobrazy Polski: nadbałtycki, nizinny, wyżynny i górski. Teksty kultury Lektury obowiązkowe: 1) Władysław Bełza, Katechizm polskiego dziecka; 2) Jan Brzechwa, Wiersze dla dzieci (wybór); 3) Julian Tuwim, Wiersze dla dzieci (wybór); 4) Józef Wybicki, Mazurek Dąbrowskiego (dwie pierwsze zwrotki); 5) Kornel Makuszyński, Marian Walentynowicz, Przygody Koziołka Matołka; 6) legendy:

1. a)o Lechu, Czechu i Rusie,
2. b)o Piaście Kołodzieju,
3. c)o smoku wawelskim,
4. d)o Warsie i Sawie,
5. e)o hejnale krakowskim; 7) piosenki:
6. a)Krakowiaczek jeden (za: Zygmunt Gloger),
7. b)Mam chusteczkę haftowaną,
8. c)Płynie Wisła, płynie (słowa Edmund Wasilewski, muzyka Kazimierz Hofman),
9. d)Stary niedźwiedź,
10. e)Wlazł kotek na płotek (za: Oskar Kolberg, muzyka Stanisław Moniuszko),
11. f)Zasiali górale... Lektury uzupełniające (2 pozycje w każdym roku szkolnym, we fragmentach lub w całości do samodzielnego lub wspólnego czytania lub słuchania): 1) Justyna Bednarek, Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek (czterech prawych i sześciu lewych); 2) Waldemar Cichoń, Cukierku, ty łobuzie!; 3) Agnieszka Frączek, Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą; 4) Dorota Gellner, Wścibscy; 5) Julita Grodek, Mania, dziewczyna inna niż wszystkie. Opowieść o Marii Skłodowskiej-Curie; 6) Tom Justyniarski, Psie troski, czyli o wielkiej przyjaźni na cztery łapy i dwa serca; 7) Grzegorz Kasdepke, Detektyw Pozytywka; 8) Piotr Kordyasz, Lolek. Opowiadania o dzieciństwie Karola Wojtyły (fragmenty); 9) Barbara Kosmowska, Dziewczynka z parku; 10) Zofia Kossak-Szczucka, Kłopoty Kacperka góreckiego skrzata;  Dziennik Ustaw –– 17 5 –– Poz. 2387 11) Maria Krüger, Karolcia; 12) Joanna Papuzińska, Asiunia; 13) Danuta Parlak, Kapelusz Pani Wrony; 14) Roman Pisarski, O psie, który jeździł koleją; 15) Janina Porazińska, Pamiętnik Czarnego Noska; 16) Maria Terlikowska, Drzewo do samego nieba; 17) Barbara Tylicka, O krakowskich psach i kleparskich kotach. Polskie miasta w baśni i legendzie; 18) Danuta Wawiłow, Najpiękniejsze wiersze; 19) Łukasz Wierzbicki, Afryka Kazika, Dziadek i niedźwiadek; 20) Wybrane polskie komiksy, np. Henryk Jerzy Chmielewski, Tytus, Romek i AʼTomek (do wyboru). Czasopisma, strony internetowe, programy telewizyjne i radiowe (w miarę możliwości), filmy oraz popularne piosenki dla dzieci. Kręgi tematyczne: 1) ja i moi bliscy:
12. a)podstawowe informacje o sobie (imię, nazwisko, wiek i miejsce zamieszkania),
13. b)wygląd zewnętrzny,
14. c)umiejętności i zainteresowania,
15. d)emocje, marzenia, świat wyobraźni,
16. e)najbliższa rodzina,
17. f)przyjaciele, koledzy; 2) dom i otoczenie:
18. a)dom (pomieszczenia, meble),
19. b)zabawki,
20. c)podwórko, plac zabaw,
21. d)ciekawe miejsca; 3) życie codzienne:
22. a)kalendarz (miesiące, dni tygodnia, godziny i pory dnia),
23. b)podstawowe czynności dnia codziennego,
24. c)moja klasa i obowiązki szkolne,
25. d)gry, zabawy, koła zainteresowań,
26. e)żywienie (artykuły spożywcze, posiłki i potrawy),
27. f)zakupy (kupowanie, sprzedawanie, cyfry i liczby),
28. g)usługi (np. biblioteka),
29. h)ubranie (części garderoby); 4) zdrowie i sport:
30. a)najważniejsze części ciała,
31. b)czystość i schludność,
32. c)samopoczucie,
33. d)umiejętności sportowe;  Dziennik Ustaw – 6– – 18 – Poz. 2387 5) podróże i turystyka:
34. a)wakacje,
35. b)ciekawostki turystyczne,
36. c)komunikacja lokalna; 6) środowisko naturalne:
37. a)pogoda, pory roku,
38. b)rośliny i zwierzęta,
39. c)ekologia i ochrona przyrody; 7) technika, media:
40. a)domowe urządzenia techniczne,
41. b)telewizja, radio i bezpieczny internet; 8) wiedza o Polsce:
42. a)symbole narodowe,
43. b)znani Polacy,
44. c)święta i zwyczaje,
45. d)polonica w miejscu zamieszkania; 9) język nauki:
46. a)podstawowe terminy z zakresu wiedzy o języku,
47. b)podstawowe terminy z zakresu wiedzy o literaturze,
48. c)podstawowe terminy historyczne i geograficzne. JĘZYK POLSKI Klasy IV‒VIII szkoły podstawowej Cele kształcenia ‒ wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji 1. Rozwijanie sprawności uważnego słuchania, czytania głośnego i cichego oraz umiejętności rozumienia znaczeń dosłownych i znaczeń przenośnych wypowiedzi. 2. Kształcenie umiejętności porozumiewania się w różnych sytuacjach prywatnych i publicznych. 3. Kształtowanie świadomości rozumienia języka jako wartościowego i wielofunkcyjnego narzędzia komunikacji. 4. Rozwijanie umiejętności samodzielnego poszukiwania i porządkowania informacji, w tym z wykorzystaniem nowoczesnych technologii informacyjnych, dokonywania ich selekcji i krytycznej oceny. 5. Rozwijanie umiejętności rzetelnego korzystania ze źródeł wiedzy z poszanowaniem cudzej własności intelektualnej. 6. Doskonalenie rozumienia komunikatów werbalnych i niewerbalnych o coraz bardziej skomplikowanej organizacji. 7. Rozwijanie rozumienia wartości języka polskiego oraz jego funkcji w budowaniu tożsamości narodowej i kulturowej.  Dziennik Ustaw – 7 – – 19 – Poz. 2387 8. Kształtowanie nawyków systematycznego uczenia się, porządkowania zdobytej wiedzy i jej pogłębiania. II. Analiza i interpretacja tekstów kultury 1. Zachęcanie do poznawania literatury i innych tekstów kultury polskiej, odpowiednich dla stopnia rozwoju emocjonalnego i intelektualnego. 2. Rozwijanie zainteresowania różnymi dziedzinami kultury. 3. Rozwijanie umiejętności rozumienia utworów literackich i innych tekstów kultury oraz umiejętności mówienia o nich z wykorzystaniem poznanych pojęć. 4. Doskonalenie sprawności analizy i interpretacji tekstów kultury, wykorzystywania narzędzi, dzięki którym odbiór lektury staje się coraz dojrzalszy, bardziej świadomy i samodzielny. 5. Rozwijanie umiejętności dostrzegania prawdy, dobra, piękna, szacunku dla człowieka i kierowania się tymi wartościami. 6. Kształtowanie postawy szacunku dla przeszłości i tradycji kulturowej jako podstawy tożsamości narodowej i patriotyzmu. 7. Kształtowanie gustu estetycznego i wrażliwości. 8. Kształtowanie postawy aktywnego uczestnictwa w kulturze polskiej w miejscu zamieszkania, szczególnie w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym. III. Tworzenie wypowiedzi 1. Rozwijanie umiejętności wypowiadania się w mowie i w piśmie na tematy poruszane na zajęciach, związane z poznawanymi tekstami kultury i własnymi zainteresowaniami. 2. Kształcenie umiejętności poprawnego mówienia, w tym usprawnianie czynności fonacyjnych, artykulacyjnych i prozodycznych uczniów. 3. Rozwijanie umiejętności wypowiadania się w określonych formach wypowiedzi ustnych i pisemnych, w tym stosowania środków stylistycznych i dbałości o estetykę tekstu oraz umiejętności organizacji tekstu. 4. Kształcenie umiejętności pisania zgodnego z regułami pisowni polskiej. 5. Rozwijanie umiejętności posługiwania się podstawowymi pojęciami i terminami, służącymi do opisywania języka. 6. Rozwijanie twórczych i sprawczych działań językowych oraz kształtowanie odpowiedzialności za własne zachowania językowe. 7. Zachęcanie do rozwijania swoich uzdolnień przez udział w różnych formach pogłębiania wiedzy (np. w konkursach, olimpiadach, kołach zainteresowań) oraz rozwijanie umiejętności samodzielnej prezentacji wyników swojej pracy.  Dziennik Ustaw – 8– – 20 – Poz. 2387 Treści nauczania ‒ wymagania szczegółowe Treści nauczania należy dostosować do poziomów biegłości językowej uczniów (poziom A ‒ podstawowy, poziom B ‒ średni, poziom C ‒ zaawansowany)2) Klasy IV‒VI I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji 1. Słuchanie Uczeń: 1) rozróżnia głoski języka polskiego; 2) rozumie polecenia, instrukcje oraz wypowiedzi monologowe i dialogowe, włącznie z wypowiedziami w dyskusjach, w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych; 3) rozumie wypowiedzi o charakterze informacyjnym i użytkowym; 4) rozpoznaje dosłowne i przenośne znaczenie wyrazów w wypowiedzi; 5) rozpoznaje słownictwo neutralne i wartościujące; 6) podejmuje próbę rozróżniania środków perswazji oraz rozumie ich funkcję; 7) odróżnia informacje o faktach od opinii; 8) rozróżnia typy komunikatów: informacyjny, literacki i reklamowy; 9) rozpoznaje różne sytuacje komunikacyjne i ich wpływ na kształt wypowiedzi; 10) rozumie, na czym polega etykieta językowa; 11) rozumie utwory literackie i inne teksty kultury: po wysłuchaniu lub obejrzeniu odpowiada na pytania i zadaje pytania dotyczące tekstu, formułuje temat lub problem, rozpoznaje wpisanego w tekst nadawcę i odbiorcę, odczytuje dosłowne i niedosłowne sensy tekstu. 2. Czytanie Uczeń: 1) czyta na głos, w tym z podziałem na role, poprawnie akcentując wyrazy i stosując akcent zdaniowy, zachowuje intonację zdania; 2) w miarę możliwości sprawnie czyta teksty głośno i cicho; 3) identyfikuje tekst jako komunikat, rozróżnia typy komunikatów: informacyjny, literacki, reklamowy i ikoniczny; 4) odróżnia informacje o faktach od opinii; 5) rozróżnia oficjalną i nieoficjalną odmianę języka; 6) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje, w tym wyrażone wprost i pośrednio, oraz zaznacza odpowiednie fragmenty tekstu; 7) porządkuje informacje w zależności od ich funkcji w przekazie; 8) odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od drugorzędnych; 9) rozróżnia synonimy i antonimy, rozumie ich funkcje w tekście; 10) rozróżnia formy gatunkowe: dialog, opowiadanie, opis, list, sprawozdanie (z filmu, spektaklu i wydarzenia), dedykacja, zaproszenie, podziękowanie, ogłoszenie, życzenia, opis przeżyć wewnętrznych, charakterystyka i tekst o charakterze argumentacyjnym; 2) Tabela diagnostyczna poziomu biegłości językowej.  Dziennik Ustaw – 9– – 21 – Poz. 2387 11) rozpoznaje różnice między fikcją a kłamstwem; 12) rozpoznaje wypowiedzi o charakterze emocjonalnym i perswazyjnym; 13) rozpoznaje słownictwo neutralne i wartościujące, rozumie jego funkcje w tekście; 14) dostrzega zasady spójności formalnej (tytuł, wstęp, rozwinięcie i zakończenie) oraz semantycznej tekstu; 15) rozpoznaje związki frazeologiczne, dostrzega ich bogactwo, rozumie ich znaczenie; 16) dostrzega swoistość tekstów kultury: literatury, teatru, filmu, muzyki, sztuk plastycznych i audiowizualnych; 17) dostrzega różnice między tekstem literackim a jego adaptacją; 18) skutecznie korzysta ze słowników, w tym jednojęzycznych i dwujęzycznych, oraz z innych źródeł informacji, w tym z zasobów internetowych, gromadzi wiadomości, dokonuje selekcji informacji według określonych kryteriów; 19) rozumie utwory literackie: odpowiada na pytania i zadaje pytania dotyczące tekstu, tworzy ilustracje do tekstu, formułuje temat lub problem, rozpoznaje wpisanego w tekst nadawcę i odbiorcę, rozpoznaje elementy świata przedstawionego, odczytuje dosłowne i niedosłowne sensy tekstów. II. Analiza i interpretacja tekstów kultury Uczeń: 1) wskazuje charakterystyczne cechy różnych tekstów kultury (np. obrazu, komiksu, filmu, w tym adaptacji filmowej, scenicznej, radiowej); 2) odczytuje znaczenia dosłowne i niedosłowne tekstów; 3) określa tematykę i problematykę tekstu; 4) rozróżnia i wskazuje elementy świata przedstawionego, wyodrębnia obrazy poetyckie w poezji; 5) rozpoznaje czytany utwór jako baśń, legendę, bajkę, hymn, nowelę, opowiadanie, dziennik, pamiętnik i powieść oraz wskazuje jego cechy gatunkowe; 6) rozpoznaje odmiany powieści i opowiadania (np. obyczajowe, przygodowe, detektywistyczne, fantastycznonaukowe, fantasy); 7) rozpoznaje fikcję literacką, rozróżnia elementy realistyczne i fantastyczne w tekstach, ze szczególnym uwzględnieniem ich w prozie realistycznej, fantastycznonaukowej i utworach fantasy; 8) rozpoznaje w tekście literackim epitet, porównanie, przenośnię, wyrazy dźwiękonaśladowcze, zdrobnienie, zgrubienie, uosobienie, ożywienie, apostrofę i pytanie retoryczne; 9) rozpoznaje elementy rytmizujące wypowiedź: wers, rym, strofę i refren; 10) posługuje się terminologią: podmiot liryczny, narrator, narracja (pierwszo- i trzecioosobowa), dialog, monolog i bohater (główny i drugoplanowy); 11) wskazuje elementy konstrukcyjne utworów, w tym tytuł, podtytuł, motto, puentę i punkt kulminacyjny; 12) wykorzystuje w omawianiu tekstów literackich elementy wiedzy o twórcy, kulturze i otaczającym go świecie; 13) przedstawia własne rozumienie tekstów kultury i je uzasadnia.  Dziennik Ustaw –– 22 10 –– Poz. 2387 III. Tworzenie wypowiedzi 1. Mówienie Uczeń: 1) poprawnie wymawia słowa, stosując zasady akcentowania wyrazów; 2) mówi w sposób zrozumiały, stosując akcent zdaniowy; 3) posługuje się oficjalną i nieoficjalną odmianą polszczyzny; 4) używa stylu dostosowanego do sytuacji komunikacyjnej; 5) stosuje niewerbalne środki komunikacji (np. gest, mimikę, postawę ciała), wzmacniając słowa gestem; 6) wypowiada się na bliskie mu tematy (np. zainteresowania, rodzina, szkoła); 7) opowiada o własnych doświadczeniach, opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i sytuacje; 8) spontanicznie i w miarę możliwości płynnie porozumiewa się w codziennych sytuacjach, stosując właściwe formy komunikowania się; 9) uczestniczy w rozmowie i dyskusji oraz wyraża własne zdanie i uzasadnia je; 10) stosuje zróżnicowane formuły grzecznościowe w zależności od relacji łączącej go z osobą, do której mówi (dorosły, rówieśnik, obcy, bliski, nauczyciel, lekarz), ma świadomość konsekwencji używania formuł niestosownych i obraźliwych; 11) dostosowuje sposób wyrażania się, w tym intonację, do zamierzonego celu wypowiedzi; 12) streszcza tekst; 13) informuje o faktach i formułuje opinie, stosując słownictwo neutralne i wartościujące; 14) stosuje zasady etykiety językowej; 15) stosuje środki językowe, w tym peryfrazę, powtórzenie i aluzję; 16) wypowiada się o tekstach kultury: dzieli się wrażeniami na temat przeczytanego lub oglądanego tekstu kultury, formułuje pytania dotyczące tekstu, opisuje postacie i relacje między nimi, wyraża sąd o postaciach i zdarzeniach, opowiada fabułę oraz ustala kolejność zdarzeń i dostrzega ich wzajemną zależność, tworzy dalsze losy bohatera, początek i zakończenie utworu na podstawie jego fragmentu lub ilustracji; 17) poprawnie stosuje elementy gramatyki języka polskiego; 18) wygłasza tekst z pamięci, ze zrozumieniem, odpowiednią intonacją i dykcją oraz z właściwym akcentowaniem. 2. Pisanie Uczeń: 1) podejmuje próby zapisania dyktowanych poleceń i tekstów; 2) sporządza plan wypowiedzi; 3) formułuje pytania do tekstu; 4) tworzy logiczną i uporządkowaną wypowiedź na zadany temat, stosując odpowiednią kompozycję i układ graficzny; 5) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: opowiadanie, opis, list, e-mail, sprawozdanie (z filmu, spektaklu i wydarzenia), dedykacja, zaproszenie, podziękowanie, ogłoszenie, życzenia, opis przeżyć wewnętrznych, charakterystyka i tekst argumentacyjny; 6) stosuje zasady etykiety językowej we współczesnych formach komunikatów (np. e-mail, SMS, blog).  Dziennik Ustaw –– 11 23 –– Poz. 2387 3. Świadomość językowa Uczeń: 1) rozpoznaje części mowy: czasownik, rzeczownik, przymiotnik, przysłówek, liczebnik, zaimek, przyimek i spójnik; 2) odróżnia części mowy odmienne od nieodmiennych; 3) rozpoznaje formy przypadków, liczby, osoby, czasu i rodzaju gramatycznego odpowiednio rzeczownika, przymiotnika, liczebnika, zaimka i czasownika; 4) rozpoznaje stopnie przymiotników i przysłówków; 5) rozpoznaje bezosobowe formy czasownika: formy zakończone na -no, -to, konstrukcje z się; 6) odróżnia czasowniki dokonane od niedokonanych; 7) rozróżnia konstrukcję strony biernej i czynnej; 8) ma świadomość istnienia tematu fleksyjnego i końcówki; 9) rozpoznaje znaczenia wyrazów wieloznacznych; 10) rozpoznaje w wypowiedziach związki frazeologiczne oraz rozumie ich znaczenie; 11) rozpoznaje funkcje składniowe wyrazów używanych w wypowiedzeniach (podmiot i orzeczenie); 12) rozpoznaje typy wypowiedzeń: zdanie pojedyncze i złożone, równoważnik zdania, wypowiedzenia oznajmujące, pytające, rozkazujące i wykrzyknikowe. Teksty kultury Lektury obowiązkowe: 1) Jan Brzechwa, Akademia pana Kleksa; 2) Janusz Christa, Kajko i Kokosz. Szkoła latania (komiks); 3) Ignacy Krasicki, wybrane bajki; 4) Adam Mickiewicz, Powrót taty, Pani Twardowska, Pan Tadeusz (fragmenty, w tym: opisy, zwyczaje i obyczaje, polowanie i koncert Wojskiego); 5) Bolesław Prus, Katarynka; 6) Henryk Sienkiewicz, W pustyni i w puszczy (fragmenty); 7) Juliusz Słowacki, W pamiętniku Zofii Bobrówny; 8) Józef Wybicki, Mazurek Dąbrowskiego; 9) wybrane podania, legendy i baśnie polskie; 10) wybrane wiersze Władysława Bełzy, Jana Brzechwy, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Zbigniewa Herberta, Anny Kamieńskiej, Joanny Kulmowej, Adama Mickiewicza, Czesława Miłosza, Juliusza Słowackiego, Leopolda Staffa, Juliana Tuwima i Jana Twardowskiego, pieśni i piosenki patriotyczne, kolędy. Lektury uzupełniające (2 pozycje w każdym roku szkolnym, we fragmentach lub w całości do samodzielnego lub wspólnego czytania lub słuchania): 1) Adam Bahdaj, Kapelusz za 100 tysięcy; 2) Emilia Kiereś, Rzeka; 3) Janusz Korczak, Król Maciuś Pierwszy;  Dziennik Ustaw –– 12 24 –– Poz. 2387 4) Rafał Kosik, Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi; 5) Zofia Kossak-Szczucka, Topsy i Lupus; 6) Marcin Kozioł, Skrzynia Władcy Piorunów; 7) Stanisław Lem, Cyberiada (fragmenty); 8) Bolesław Leśmian, Klechdy sezamowe; 9) Kornel Makuszyński, wybrana powieść; 10) Andrzej Maleszka, Magiczne drzewo; 11) Małgorzata Musierowicz, wybrana powieść; 12) Ewa Nowak, Pajączek na rowerze; 13) Edmund Niziurski, Sposób na Alcybiadesa; 14) Longin Jan Okoń, Tecumseh; 15) Ferdynand Antoni Ossendowski, Słoń Birara; 16) Jacek Podsiadło, Czerwona kartka dla Sprężyny; 17) Henryk Sienkiewicz, Janko Muzykant; 18) Alfred Szklarski, wybrana powieść; 19) wybrane pozycje z serii Nazywam się... (np. Mikołaj Kopernik, Fryderyk Chopin, Maria Skłodowska-Curie, Jan Paweł II ); 20) Paweł Beręsewicz, Co tam u Ciumków? lub inne utwory literackie i teksty kultury, wybrane przez nauczyciela (np. film, spektakl). Wybrane programy telewizyjne i radiowe, czasopisma (w miarę możliwości). Klasy VII i VIII I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji 1. Słuchanie Uczeń: 1) rozróżnia głoski języka polskiego; 2) rozumie polecenia, instrukcje oraz wypowiedzi monologowe i dialogowe, włącznie z wypowiedziami w dyskusjach, w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych ‒ rozróżnia informacje przekazane werbalnie oraz zawarte w dźwięku i obrazie; 3) rozumie wypowiedzi o charakterze informacyjnym i użytkowym; 4) odróżnia informacje o faktach od opinii; 5) rozpoznaje wypowiedzi o charakterze emocjonalnym i perswazyjnym; 6) dostrzega w wypowiedzi ewentualne przejawy agresji i manipulacji; 7) rozpoznaje wypowiedź argumentacyjną, wskazuje tezę, argumenty i wnioski; 8) wie, na czym polega etykieta językowa; 9) rozróżnia retoryczne środki językowe i rozumie ich oddziaływanie na odbiorcę; 10) rozpoznaje intencje wypowiedzi (aprobatę, dezaprobatę, negację i prowokację); 11) odróżnia mowę zależną od niezależnej; 12) rozpoznaje różnice między fikcją a kłamstwem; 13) rozróżnia oficjalną i nieoficjalną odmianę języka; 14) odróżnia język ogólnopolski od środowiskowych odmian języka;  Dziennik Ustaw –– 13 – 25 – Poz. 2387 15) rozróżnia regionalne odmiany polszczyzny; 16) rozpoznaje różne sytuacje komunikacyjne i ich wpływ na kształt wypowiedzi; 17) określa kontekst komunikatu; 18) rozpoznaje styl potoczny, urzędowy, artystyczny, naukowy i publicystyczny; 19) rozróżnia gatunki publicystyczne: wywiad, reportaż i felieton; 20) rozumie utwory literackie i inne teksty kultury, w tym: formułuje temat lub problem, odczytuje dosłowne i niedosłowne sensy tekstów. 2. Czytanie Uczeń: 1) sprawnie czyta głośno i po cichu; 2) rozpoznaje wpisanego w tekst nadawcę i odbiorcę; 3) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje i cytuje odpowiednie fragmenty tekstu; 4) porządkuje informacje w zależności od ich funkcji w przekazie; 5) odróżnia informacje o faktach od opinii; 6) rozróżnia oficjalną i nieoficjalną odmianę języka; 7) rozpoznaje różnice między fikcją a kłamstwem; 8) rozpoznaje wypowiedzi o charakterze emocjonalnym i perswazyjnym; 9) rozpoznaje intencje wypowiedzi (aprobatę, dezaprobatę, negację i prowokację); 10) dostrzega relacje między częściami składowymi wypowiedzi (tytuł, wstęp, rozwinięcie, zakończenie i akapity); 11) rozpoznaje wypowiedź argumentacyjną, wskazuje tezę, argumenty i wnioski; 12) czerpie dodatkowe informacje z przypisu; 13) rozróżnia literaturę piękną, literaturę naukową, literaturę popularnonaukową i publicystykę; 14) rozpoznaje gatunki publicystyczne: reportaż, wywiad i felieton; 15) rozpoznaje rodzaje literackie: lirykę, epikę i dramat oraz przypisuje czytany utwór do odpowiedniego rodzaju; 16) rozpoznaje gatunki liryki, epiki i dramatu, w tym: pamiętnik, komedię, tragedię, fraszkę, sonet, pieśń, tren i balladę, oraz przypisuje czytany utwór do odpowiedniego gatunku literackiego; 17) wyszukuje i analizuje przekazy w internecie, w polskich mediach (w miarę możliwości): w prasie, radiu i telewizji, krytycznie i świadomie odbiera treści; 18) selekcjonuje potrzebne informacje, sprawdzając ich dokładność; 19) dostrzega i określa różnice między informacją a innym przekazem, w tym opinią, oceną i krytyką; 20) porządkuje informacje w sposób najbardziej odpowiedni do wykorzystania; 21) poznaje strategie i tricki nadawców, „filtruje” informacje i obrazy, które do niego docierają; 22) korzysta ze słowników jednojęzycznych i dwujęzycznych oraz innych źródeł informacji, posługuje się nowoczesnymi technologiami informacyjno-komunikacyjnymi w celu wyszukiwania, korzystania i weryfikowania informacji, rozwijania zainteresowań, a także podejmowania twórczych działań na rzecz społeczności szkolnej i polonijnej; 23) rozumie utwory literackie oraz inne teksty kultury, w tym: formułuje temat lub problem i odczytuje dosłowne i niedosłowne sensy tekstów.  Dziennik Ustaw – 14 – – 26 – Poz. 2387 II. Analiza i interpretacja tekstów kultury Uczeń: 1) poznaje wskazane przez nauczyciela i wybrane wspólnie z nauczycielem teksty kultury; 2) w kontakcie z tekstami kultury kształtuje gust estetyczny, wrażliwość i poczucie tożsamości; 3) rozpoznaje nadawcę i odbiorcę wpisanego w tekst kultury; 4) rozpoznaje elementy świata przedstawionego w tekście literackim; 5) rozpoznaje rodzaje literackie: epikę, lirykę i dramat, wskazuje cechy charakterystyczne poszczególnych rodzajów literackich, przypisuje utwór literacki do właściwego rodzaju literackiego; 6) rozróżnia gatunki epiki, liryki i dramatu, w tym: pamiętnik, dramat, komedię, fraszkę, hymn, sonet, pieśń, tren i balladę, oraz wskazuje ich podstawowe cechy; 7) rozpoznaje w tekście literackim: symbol, alegorię, eufemizm, neologizm, porównanie homeryckie i inwokację; 8) rozpoznaje gatunki dziennikarskie: reportaż, wywiad i artykuł oraz określa ich podstawowe cechy; 9) rozpoznaje w tekstach ironię; 10) analizuje i interpretuje wskazane utwory literackie oraz inne teksty kultury, wykorzystując w objaśnianiu tekstów kultury wartości uniwersalne, związane z postawami społecznymi, narodowymi, religijnymi i etycznymi oraz dokonuje ich hierarchizacji; 11) wykorzystuje w objaśnianiu utworów literackich potrzebne konteksty (np. biograficzny, historyczny, historycznoliteracki, kulturowy, filozoficzny, społeczny); 12) nazywa elementy i interpretuje inne teksty kultury (obraz, grafikę, rzeźbę i fotografię), wykorzystując elementy wiedzy o historii i kulturze; 13) znajduje w tekstach współczesnej literatury popularnej (np. w filmach, komiksach, piosenkach) nawiązania do tradycyjnych wątków kulturowych; 14) przedstawia własną opinię na temat poznanych tekstów kultury i ją uzasadnia; 15) recytuje utwór literacki, interpretując go zgodnie z jego tematem i stylem. III. Tworzenie wypowiedzi 1. Mówienie Uczeń: 1) poprawnie wymawia słowa i zdania; 2) mówi w sposób zrozumiały, stosując akcent zdaniowy; 3) spontanicznie i płynnie porozumiewa się w codziennych sytuacjach, stosując właściwe formy komunikowania się; 4) opowiada o własnych doświadczeniach, opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i sytuacje; 5) wypowiada się na znane mu tematy (np. związane z jego zainteresowaniami); 6) bierze udział w dyskusji na tematy mu bliskie, zachowując etykietę językową, posługuje się argumentami, stawia tezę i wyciąga wnioski; 7) przeprowadza wywiad rzeczywisty lub fikcyjny; 8) wygłasza przemówienie;  Dziennik Ustaw –– 15 27 –– Poz. 2387 9) prezentuje wyniki swojej pracy; 10) dokonuje parafrazy tekstu; 11) formułuje pytania do tekstu; 12) wypowiada się o tekstach kultury: dzieli się wrażeniami na temat przeczytanego lub wysłuchanego tekstu kultury oraz na temat obejrzanej ekranizacji tekstu kultury, nazywa swoje reakcje czytelnicze, określa problematykę egzystencjalną, wartości estetyczne i znaczenia symboliczne, w objaśnianiu sensów wykorzystuje elementy wiedzy o historii i kulturze; 13) poprawnie stosuje elementy gramatyki języka polskiego; 14) recytuje utwory literackie, dbając o prawidłowe akcentowanie i intonację oraz stosuje właściwą modulację głosową. 2. Pisanie Uczeń: 1) sporządza notatkę z tekstu słuchanego i czytanego; 2) tworzy logiczny i uporządkowany tekst, stosując odpowiednią do danej formy wypowiedzi kompozycję i układ graficzny (recenzję, tekst argumentacyjny); 3) dokonuje przekształceń tekstu cudzego (np. skraca, streszcza, rozbudowuje tekst); 4) przestrzega zasad etykiety językowej w elektronicznych formach przekazywania informacji, takich jak: SMS, e-mail i blog; 5) poprawnie przytacza cudze wypowiedzi, stosując odpowiednie znaki interpunkcyjne; 6) posługuje się oficjalną i nieoficjalną odmianą języka; 7) uczestniczy w komunikacji na portalach społecznościowych; 8) tworzy własne media: materiały, teksty, filmy, animacje, zdjęcia i nagrania dźwiękowe, dotyczące życia szkolnego i społeczności polonijnej; 9) pisze poprawnie pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym, wykorzystując wiedzę o wymianie głosek w wyrazach pokrewnych oraz w tematach fleksyjnych wyrazów odmiennych, wiedzę o różnicach w pisowni samogłosek ustnych i nosowych, spółgłosek twardych i miękkich, dźwięcznych i bezdźwięcznych, o pisowni partykuły nie z różnymi częściami mowy; 10) poprawnie stosuje elementy gramatyki języka polskiego. 3. Świadomość językowa Uczeń: 1) dostrzega rozbieżności między mówieniem a pisaniem; 2) rozpoznaje wyraz podstawowy i wyraz pochodny, wskazuje podstawę słowotwórczą i formant, w wyrazie pochodnym rozpoznaje rodzinę wyrazów, łączy wyrazy pokrewne; 3) rozpoznaje imiesłowy; 4) wyróżnia regionalne i środowiskowe odmiany języka; 5) rozpoznaje nazwy osobowe i miejscowe, poznaje poprawne formy gramatyczne imion, nazwisk, nazw miejscowych i nazw mieszkańców; 6) rozpoznaje słownictwo ogólnopolskie i słownictwo o ograniczonym zasięgu (np. terminy naukowe, archaizmy, kolokwializmy), dostrzegając zróżnicowanie słownictwa; 7) zna sposoby wzbogacania słownictwa;  Dziennik Ustaw – 16 – – 28 – Poz. 2387 8) rozróżnia treść i zakres znaczeniowy wyrazu; 9) zna typy skrótów i skrótowców oraz określa ich funkcje; 10) rozumie pojęcie stylu, rozpoznaje styl potoczny, urzędowy, artystyczny, naukowy i publicystyczny; 11) rozróżnia normę językową wzorcową i użytkową; 12) rozumie, na czym polega błąd językowy; 13) rozumie mechanizm upodobnień fonetycznych, uproszczeń grup spółgłoskowych i utraty dźwięczności w wygłosie. Teksty kultury Lektury obowiązkowe: 1) Aleksander Fredro, Zemsta (fragmenty); 2) Jan Kochanowski, wybór fraszek, pieśni i trenów, w tym tren I, V, VII i VIII; 3) Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec (fragmenty); 4) Ignacy Krasicki, Żona modna; 5) Adam Mickiewicz, Reduta Ordona, Śmierć Pułkownika, Świtezianka, Dziady cz. II, Pan Tadeusz (fragmenty), wybrany utwór z cyklu Sonety krymskie; 6) Henryk Sienkiewicz, Quo vadis (fragmenty), Latarnik; 7) Juliusz Słowacki, Balladyna; 8) Stefan Żeromski, Syzyfowe prace (fragmenty); 9) Sławomir Mrożek, Artysta; 10) Melchior Wańkowicz, Tędy i owędy (wybrany reportaż); 11) wybrane wiersze Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Stanisława Barańczaka, Cypriana Kamila Norwida, Bolesława Leśmiana, Mariana Hemara, Jarosława Marka Rymkiewicza, Wisławy Szymborskiej, Kazimierza Wierzyńskiego, Jana Lechonia i Jerzego Lieberta, fraszki Jana Sztaudyngera oraz aforyzmy Stanisława Jerzego Leca. Lektury uzupełniające (2 pozycje w każdym roku szkolnym, we fragmentach lub w całości do samodzielnego lub wspólnego czytania lub słuchania): 1) Miron Białoszewski, Pamiętnik z powstania warszawskiego; 2) Arkady Fiedler, Dywizjon 303; 3) Barbara Kosmowska, Pozłacana rybka; 4) Zofia Kossak-Szczucka, Bursztyny (wybrane opowiadanie); 5) André Frossard, Nie lękajcie się! Rozmowy z Janem Pawłem II; 6) Karolina Lanckorońska, Wspomnienia wojenne 22 IX 1939‒5 IV 1945; 7) Bolesław Prus, Placówka; 8) Henryk Sienkiewicz, Krzyżacy, Sąd Ozyrysa; 9) Melchior Wańkowicz, Bitwa o Monte Casino (fragmenty) lub inne utwory literackie i teksty kultury wybrane przez nauczyciela, w tym wiersze poetów współczesnych i reportaże.  Dziennik Ustaw – 17 – – 29 – Poz. 2387 Kręgi tematyczne: 1) ja i moi bliscy:
49. a)dane osobowe (imię, nazwisko, wiek, adres, data i miejsce urodzenia oraz wykształcenie),
50. b)wygląd zewnętrzny i cechy charakteru, talenty i zdolności,
51. c)zainteresowania, hobby i pasje,
52. d)uczucia, emocje, marzenia, świat wyobraźni, plany,
53. e)zawody i umiejętności, praca,
54. f)rodzina, relacje rodzinne i stopnie pokrewieństwa,
55. g)przyjaciele, koledzy, znajomi, życie towarzyskie,
56. h)konflikty i problemy (w tym problemy etyczne); 2) dom i otoczenie:
57. a)dom (pomieszczenia, wyposażenie),
58. b)otoczenie domu (ogród, ulica),
59. c)najbliższa okolica, miejsce zamieszkania i okolice,
60. d)atrakcje w miejscu zamieszkania i okolicy,
61. e)urzędy i instytucje; 3) życie codzienne:
62. a)kalendarz (miesiące, dni tygodnia, godziny, pory dnia, lata, wieki, plan: dnia, tygodnia i miesiąca),
63. b)codzienne czynności i obowiązki (domowe, szkolne i koleżeńskie),
64. c)moja klasa i szkoła, system edukacji,
65. d)sposoby spędzania wolnego czasu (np. kino, teatr, park rozrywki),
66. e)żywienie (artykuły spożywcze, posiłki i potrawy, ich przygotowanie, lokale gastronomiczne i sposoby odżywiania się),
67. f)zakupy (sklepy, towary, miary i wagi, pieniądze),
68. g)usługi (np. poczta, fryzjer, punkty naprawy),
69. h)ubranie, moda i styl; 4) zdrowie i sport:
70. a)budowa człowieka, części ciała,
71. b)higiena osobista,
72. c)choroby i leczenie, wypadki,
73. d)uzależnienia,
74. e)zdrowy styl życia, dieta, zdrowa żywność,
75. f)dyscypliny i wydarzenia sportowe,
76. g)sprzęt i obiekty sportowe; 5) podróże i turystyka:
77. a)planowanie wypoczynku i podróży, wakacje,
78. b)znane miejsca, obiekty i zabytki,
79. c)informacja turystyczna, baza turystyczna,
80. d)środki transportu; 6) środowisko naturalne:
81. a)klimat, pogoda, pory roku,
82. b)świat roślin i zwierząt,
83. c)krajobraz,  – 18 – Dziennik Ustaw – 30 – Poz. 2387
84. d)ochrona przyrody, ekologia,
85. e)katastrofy naturalne,
86. f)przestrzeń kosmiczna; 7) technika, media:
87. a)odkrycia i wynalazki, rozwój techniki i informatyki,
88. b)urządzenia techniczne, motoryzacja i telekomunikacja,
89. c)telewizja, radio, prasa i internet; 8) wiedza o Polsce:
90. a)twórcy kultury i ich dzieła,
91. b)święta, tradycje i zwyczaje, rocznice,
92. c)polonica w kraju zamieszkania; 9) język nauki:
93. a)terminy z zakresu wiedzy o języku,
94. b)terminy z zakresu wiedzy o literaturze,
95. c)terminy historyczne i geograficzne. Tabela diagnostyczna poziomu biegłości językowej Kompetencje językowe (5‒9 lat) Kompetencje A ‒ poziom podstawowy 1 2 B ‒ poziom średni (średnio zaawansowany) C ‒ poziom zaawansowany 3 4 Słuchanie Uczeń: Uczeń: Uczeń: 1) rozróżnia większość 1) rozróżnia głoski 1) rozróżnia wszystkie głosek istotnych dla współczesnej głoski współczesnej języka polskiego; polszczyzny, polszczyzny; 2) rozumie proste z wyjątkiem 2) rozumie polecenia; najtrudniejszych; rozbudowane 3) rozumie proste 2) rozumie polecenia; polecenia; wypowiedzi 3) rozumie proste 3) rozumie wypowiedzi monologowe wypowiedzi monologowe i dialogowe, o ile monologowe i dialogowe; otrzymuje dodatkowe i dialogowe bez 4) rozumie utwory wyjaśnienia; dodatkowych literackie i inne 4) rozumie proste teksty wyjaśnień; teksty kultury literackie wspierane 4) rozumie proste teksty obrazkami, gestami literackie (zwłaszcza i rekwizytami oraz pisane współczesną inne teksty kultury, polszczyzną), o ile otrzymuje wspierane obrazkami, dodatkowe gestami i rekwizytami wyjaśnienia oraz inne teksty kultury  Dziennik Ustaw –– 19 31 –– Poz. 2387 Mówienie Uczeń: Uczeń: Uczeń: 1) wymawia poznane 1) wymawia poznane 1) poprawnie wymawia słowa w sposób słowa w sposób na słowa i zwroty; zrozumiały; ogół zrozumiały; 2) wypowiada się 2) skutecznie 2) tworzy, z pomocą płynnie; porozumiewa się nauczyciela, krótką 3) opisuje, opowiada w codziennych wypowiedź i charakteryzuje sytuacjach, stosując właściwe formy składającą się postać literacką; komunikowania się; z prostych zdań; 4) uczestniczy 3) uczestniczy 3) porozumiewa się w rozmowie w rozmowie, wyraża w prostych i w prostej dyskusji; w prosty sposób sytuacjach 5) stosuje formuły własne zdanie; komunikacyjnych; grzecznościowe; 4) formułuje 4) stosuje podstawowe 6) recytuje wiersze, kilkuzdaniową formuły stosując pauzę wypowiedź, opowiada grzecznościowe; i intonację o własnych 5) odtwarza z pamięci doświadczeniach, rymowanki i inne opisuje ludzi, krótkie, proste teksty przedmioty, miejsca i sytuacje; 5) formułuje życzenia i zaproszenie; 6) opowiada w prosty sposób akcję utworu oraz opisuje bohaterów i relacje między nimi, a także świat przedstawiony tekstów kultury; 7) stosuje formuły grzecznościowe; 8) recytuje wiersze Czytanie Uczeń: Uczeń: Uczeń: 1) zna wszystkie litery 1) czyta na głos, 1) czyta na głos, i odpowiadające im poprawnie akcentując poprawnie głoski; wyrazy; i wyraziście krótki 2) dzieli wyraz na 2) rozumie krótkie teksty i prosty tekst (także sylaby; użytkowe; nieznany); 3) czyta na głos i cicho 3) rozpoznaje formy 2) rozumie utwory proste, krótkie teksty; użytkowe (np. literackie i inne 4) rozumie proste życzenia, zaproszenie, teksty kultury; i krótkie teksty ogłoszenie, list, prostą 3) określa podstawowe użytkowe; instrukcję); elementy świata  –– 20 32 –– Dziennik Ustaw Pisanie Poz. 2387 5) rozumie proste i krótkie utwory literackie, wspierane materiałem ilustracyjnym, i inne teksty kultury; 6) korzysta z obrazkowych słowników i encyklopedii 4) rozumie krótkie przedstawionego utwory literackie i inne w utworze teksty kultury; literackim lub 5) w tekście literackim innym tekście zaznacza wybrane kultury; fragmenty, określa 4) rozumie czas i miejsce akcji podstawowe oraz oraz wskazuje przenośne znaczenie głównych bohaterów; wyrazów w tekście; 6) wyszukuje w tekście 5) korzysta ze potrzebne informacje; słowników 7) korzysta i encyklopedii z obrazkowych słowników i encyklopedii Uczeń: 1) pisze wszystkie małe i wielkie litery, dostrzega różnicę między literą i głoską; 2) przepisuje wyrazy i proste zdania; 3) pisze z pamięci (pojedyncze wyrazy) i ze słuchu (proste zdania), po omówieniu pisowni z nauczycielem; 4) tworzy, z pomocą nauczyciela, krótką wypowiedź składającą się z prostych zdań (opis, pozdrowienia i życzenia); 5) pisze według wzoru krótki tekst o sobie; 6) stosuje podstawowe formuły grzecznościowe; 7) dba o poprawność graficzną polskich liter Uczeń: Uczeń: 1) przepisuje krótkie 1) pisze z pamięci teksty; (pojedyncze zdania) 2) pisze z pamięci (kilka i ze słuchu (krótkie wyrazów) i ze słuchu teksty); (proste, krótkie 2) tworzy krótką teksty); wypowiedź (dialog, 3) tworzy, z pomocą opowiadanie nauczyciela, krótką i przepis); wypowiedź (opis, list 3) tworzy wypowiedź prywatny, życzenia na znane mu tematy i zaproszenie); (np. związane z jego 4) pisze według wzoru zainteresowaniami); proste teksty na znane 4) tworzy wypowiedź mu tematy związaną (np. związane z jego z poznanymi zainteresowaniami); utworami 5) pisze proste teksty literackimi i innymi związane z poznanymi tekstami kultury; utworami literackimi 5) stosuje podstawowe i innymi tekstami formuły kultury; grzecznościowe; 6) stosuje podstawowe 6) zna i na ogół stosuje formuły zasady ortografii grzecznościowe; i interpunkcji 7) na ogół pisze poprawnie ortograficznie i stosuje podstawową interpunkcję  –– 21 33 –– Dziennik Ustaw Poz. 2387 Kompetencje językowe (10‒13 lat) Kompetencje A ‒ poziom podstawowy 1 2 B ‒ poziom średni (średnio zaawansowany) C ‒ poziom zaawansowany 3 4 Słuchanie Uczeń: Uczeń: Uczeń: 1) rozróżnia większość 1) rozróżnia większość 1) rozróżnia wszystkie głosek języka głosek języka głoski języka polskiego polskiego; polskiego; (z wyjątkiem 2) rozumie złożone 2) rozumie złożone najtrudniejszych); polecenia, proste polecenia, proste 2) rozumie polecenia instrukcje oraz instrukcje oraz oraz proste wypowiedzi wypowiedzi wypowiedzi monologowe monologowe monologowe i dialogowe, w tym i dialogowe, i dialogowe; nadawane za pomocą włącznie 3) rozumie proste, środków z wypowiedziami współczesne utwory audiowizualnych; w dyskusjach; literackie wspierane 3) rozumie utwory 3) rozumie utwory ilustracjami, gestami literackie (zwłaszcza literackie (z różnych i rekwizytami oraz pisane współczesną epok) i inne teksty inne teksty kultury; polszczyzną) i inne kultury; 4) rozumie proste teksty kultury; 4) rozumie wypowiedzi 4) rozumie wypowiedzi rozbudowane o charakterze o charakterze wypowiedzi informacyjnym informacyjnym o charakterze i użytkowym i użytkowym informacyjnym i użytkowym Mówienie Uczeń: Uczeń: Uczeń: 1) wymawia poznane 1) mówi w sposób na 1) poprawnie wymawia słowa w sposób na ogół zrozumiały, słowa i zdania; ogół zrozumiały; stosując akcent 2) wypowiada się 2) tworzy samodzielnie zdaniowy; płynnie i logicznie; na ogół poprawną 2) spontanicznie 3) opisuje, opowiada kilkuzdaniową i w miarę płynnie i charakteryzuje wypowiedź; porozumiewa się postać literacką, 3) porozumiewa się w codziennych streszcza i relacjonuje w typowych sytuacjach, stosując zdarzenia; sytuacjach właściwe formy 4) rozpoczyna dyskusję komunikacyjnych; komunikowania się; i uczestniczy 4) stosuje podstawowe 3) opowiada o własnych w dyskusji nad formuły doświadczeniach, poznanymi tekstami grzecznościowe; opisuje ludzi, kultury;  –– 22 34 –– Dziennik Ustaw 5) odtwarza z pamięci proste teksty Czytanie Poz. 2387 przedmioty, miejsca 5) stosuje i sytuacje; zróżnicowane 4) formułuje życzenia, formuły gratulacje grzecznościowe; i zaproszenie; 6) recytuje utwory 5) formułuje w miarę literackie, stosując spójną wypowiedź na właściwą modulację znane mu tematy głosową (np. związane z jego zainteresowaniami oraz poznanymi utworami literackimi i innymi tekstami kultury); 6) opowiada akcję utworu, opisuje bohaterów i relacje między nimi, a także świat przedstawiony w tekstach kultury, w tym nazywa swoje reakcje czytelnicze i wyraża swój stosunek do postaci; 7) uczestniczy w rozmowie, wyraża własne zdanie i uzasadnia je; 8) stosuje zróżnicowane formuły grzecznościowe; 9) recytuje utwory literackie, dbając o prawidłowe akcentowanie Uczeń: Uczeń: Uczeń: 1) zna wszystkie litery 1) czyta na głos, 1) czyta na głos, i odpowiadające im prawidłowo akcentując prawidłowo głoski języka wyrazy, i stosuje akcentując wyrazy, polskiego; akcent zdaniowy; i zachowuje 2) czyta na głos i cicho 2) rozumie dłuższe teksty intonację zdania; proste teksty literackie informacyjne 2) czyta, z pomocą i nieliterackie; i użytkowe; nauczyciela,  Dziennik Ustaw –– 23 35 –– 3) rozumie proste teksty 3) rozróżnia teksty informacyjne informacyjne i użytkowe; i argumentacyjne; 4) rozumie proste 4) odróżnia zdania utwory literackie oraz informujące o faktach inne teksty kultury; od zdań wyrażających 5) wskazuje w tekście opinię; najważniejsze 5) rozumie dłuższe informacje; utwory literackie oraz 6) korzysta ze inne teksty kultury; słowników 6) rozpoznaje wpisanego dwujęzycznych w tekst literacki i encyklopedii nadawcę i odbiorcę; 7) rozpoznaje wybrane elementy świata przedstawionego w tekście literackim; 8) korzysta ze szkolnych słowników oraz innych źródeł informacji; 9) rozróżnia oficjalną i nieoficjalną odmianę języka Pisanie Poz. 2387 wybrane utwory literackie (z różnych epok); 3) rozumie utwory literackie, informacyjne i użytkowe oraz inne teksty kultury; 4) odróżnia język literacki od nieliterackiego; 5) wyodrębnia wszystkie elementy świata przedstawionego w tekście literackim; 6) korzysta z informacji zawartych w encyklopediach oraz słownikach jednojęzycznych i dwujęzycznych. Uczeń: Uczeń: Uczeń: 1) poprawnie zapisuje 1) zapisuje dyktowane 1) sporządza notatkę wszystkie litery teksty; z tekstu czytanego; polskiego alfabetu; 2) opisuje wydarzenia, 2) swobodnie tworzy 2) przepisuje wyrazy swoje przeżycia wypowiedzi i proste zdania; i doświadczenia; pisemne 3) pisze z pamięci i ze 3) tworzy wypowiedź w poznanych słuchu wyrazy związaną z poznanymi formach i proste zdania; utworami literackimi gatunkowych, 4) zapisuje proste i innymi tekstami stosując informacje o sobie; kultury oraz na znane urozmaicone 5) pisze według wzoru mu tematy (np. o jego słownictwo; proste teksty na zainteresowaniach); 3) stosuje znane mu tematy 4) tworzy proste w wypowiedzi (np. związane z jego wypowiedzi pisemne pisemnej zainteresowaniami); w wybranych formach odpowiednią 6) tworzy krótką, na gatunkowych (opis, kompozycję i układ ogół poprawną, charakterystyka, graficzny; kilkuzdaniową opowiadanie, dialog, 4) posługuje się wypowiedź list prywatny, kartka oficjalną  –– 24 36 –– Dziennik Ustaw składającą się z prostych zdań (opis, dialog, pozdrowienia i życzenia); 7) stosuje podstawowe formuły grzecznościowe; 8) na ogół pisze poprawnie ortograficznie i stosuje poprawną interpunkcję Poz. 2387 z dziennika, ogłoszenie, zaproszenie, życzenia i notatka); 5) sporządza plan wypowiedzi; 6) stosuje formuły grzecznościowe; 7) pisze poprawnie pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym i nieoficjalną odmianą języka; 5) pisze poprawnie pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym Kompetencje językowe (od 14 lat) Kompetencje A ‒ poziom podstawowy 1 2 B ‒ poziom średni (średnio zaawansowany) C ‒ poziom zaawansowany 3 4 Słuchanie Uczeń: Uczeń: Uczeń: 1) rozróżnia większość 1) rozróżnia głoski 1) rozróżnia wszystkie głosek języka języka polskiego, głoski języka polskiego; z wyjątkiem polskiego; 2) rozumie polecenia najtrudniejszych; 2) rozumie i proste wypowiedzi 2) rozumie wypowiedzi wypowiedzi monologowe monologowe o złożonej i dialogowe, w tym i dialogowe, w tym strukturze, w tym nadawane za pomocą nadawane za pomocą nadawane za środków środków pomocą środków audiowizualnych; audiowizualnych; audiowizualnych, 3) rozumie proste 3) rozumie utwory i odbiera zawarte utwory literackie literackie i inne teksty w nich informacje (zwłaszcza pisane kultury; zarówno jawne, jak współczesną 4) rozumie wypowiedzi i ukryte; polszczyzną) i inne informacyjne 3) rozumie utwory teksty kultury; i użytkowe oraz literackie (z różnych 4) rozumie proste odróżnia informacje epok) i inne teksty wypowiedzi o faktach od opinii; kultury; informacyjne 5) rozumie intencję 4) rozumie i użytkowe; wypowiedzi (np. wypowiedzi 5) rozpoznaje intencję aprobatę, dezaprobatę, o charakterze wypowiedzi prowokację) oraz popularnonaukowym (np. aprobatę, rozpoznaje środki i publicystycznym;  –– 25 37 –– Dziennik Ustaw dezaprobatę) wspomaganą intonacją lub gestem językowe służące jej wyrażeniu Poz. 2387 5) rozumie jawną i ukrytą intencję wypowiedzi (sugestię i manipulację językową oraz ironię); 6) rozpoznaje środki językowe pełniące różne funkcje stylistyczne Mówienie Uczeń: Uczeń: Uczeń: 1) wymawia poznane 1) mówi w sposób na 1) poprawnie wymawia słowa w sposób na ogół zrozumiały słowa i zdania; ogół zrozumiały; i stosuje akcent 2) wypowiada się 2) tworzy samodzielnie zdaniowy; spontanicznie, na ogół poprawną 2) swobodnie płynnie i logicznie; kilkuzdaniową i spontanicznie 3) prezentuje fabułę wypowiedź; porozumiewa się i charakteryzuje 3) porozumiewa się w różnych sytuacjach, postać mówiącą, w typowych stosując właściwe wypowiada się sytuacjach formy komunikowania precyzyjnie komunikacyjnych; się; w rozmaitych 4) w prosty sposób 3) formułuje spójną formach; wypowiada się wypowiedź na tematy 4) w dyskusji (opisuje swoje związane z otaczającą i wystąpieniu reakcje) na temat rzeczywistością, publicznym poznanych tekstów opowiada o własnych formułuje swoje kultury; doświadczeniach, zdanie, uzasadnia je 5) stosuje formuły opisuje ludzi, i broni go, grzecznościowe; przedmioty, miejsca podejmuje 6) odtwarza teksty i sytuacje; polemikę; z pamięci 4) streszcza i omawia 5) przestrzega zasad przeczytane utwory etykiety językowej, literackie oraz inne dostosowuje sposób teksty kultury, wyrażania do stylu wskazuje ich temat, właściwego dla problematykę, danej sytuacji; charakteryzuje postaci, 6) recytuje utwory przedstawia przebieg literackie, akcji oraz tworzy interpretując je spójne, dłuższe głosowo wypowiedzi na zadany  Dziennik Ustaw –– 26 38 –– Poz. 2387 lub wybrany przez siebie temat; 5) uczestniczy w dyskusji na znany sobie temat, potrafi przedstawić swój punkt widzenia i uzasadnia własne zdanie; 6) stosuje podstawowe zasady etykiety językowej, dostosowując odmianę i styl języka do sytuacji, w której się wypowiada; 7) recytuje utwory literackie, dbając o poprawną intonację. Czytanie Uczeń: Uczeń: Uczeń: 1) zna wszystkie litery 1) czyta na głos, 1) rozumie utwory i odpowiadające im prawidłowo akcentując literackie i inne głoski; wyrazy, i stosuje teksty kultury, 2) czyta na głos i cicho akcent zdaniowy; a w ich interpretacji proste teksty literackie 2) rozumie dłuższe teksty uwzględnia różne i nieliterackie; informacyjne oraz konteksty; 3) rozumie proste teksty użytkowe; 2) identyfikuje informacyjne 3) rozpoznaje elementy i użytkowe; podstawowe funkcje konstrukcyjne 4) rozumie proste wypowiedzi; struktury tekstu utwory literackie 4) wyszukuje informacje literackiego i inne teksty kultury; według wskazanego i dostrzega relacje 5) wyodrębnia części kryterium i porządkuje między nimi; składowe całego je; 3) odczytuje sens tekstu i akapitu 5) rozumie dłuższe całego tekstu (wstęp, rozwinięcie utwory literackie oraz i wydzielonych i zakończenie); inne teksty kultury; fragmentów oraz ich 6) odróżnia w prostym 6) wskazuje funkcję na tle tekście informacje i charakteryzuje całości; ważne od podstawowe kategorie 4) rozpoznaje jawną drugorzędnych; świata i ukrytą intencję 7) korzysta ze przedstawionego; wypowiedzi, ironię słowników 7) rozpoznaje jawną i manipulację i encyklopedii i ukrytą intencję językową;  Dziennik Ustaw –– 27 39 –– Poz. 2387 wypowiedzi (np. 5) czyta wybrane aprobatę, dezaprobatę, utwory literackie sugestię); (z różnych epok); 8) dostrzega 6) korzysta z rozmaitych w wypowiedzi źródeł informacji ewentualne przejawy manipulacji; 9) wskazuje w tekście argumentacyjnym tezę, argumenty, przykłady i wnioski Pisanie Uczeń: Uczeń: Uczeń: 1) poprawnie zapisuje 1) zapisuje dyktowane 1) sporządza notatkę wszystkie litery teksty; z tekstu słuchanego polskiego alfabetu, 2) tworzy podstawowe i czytanego; przepisuje wyrazy formy użytkowe 2) tworzy formy i proste zdania; (list oficjalny, podanie użytkowe (list 2) pisze z pamięci i ze i życiorys); oficjalny, podanie, słuchu wyrazy 3) opowiada życiorys, CV i list i proste zdania; o rzeczywistych motywacyjny); 3) zapisuje proste lub fikcyjnych 3) przedstawia informacje zdarzeniach (opracowuje w pełni) o sobie; i doświadczeniach dowolnie wybrany 4) w prosty sposób oraz opisuje uczucia; temat, zwracając nazywa swoje emocje 4) tworzy wypowiedzi uwagę na strukturę i opisuje swoje pisemne w poznanych wypowiedzi; doświadczenia; formach gatunkowych, 4) wypowiada się 5) tworzy proste, stosując urozmaicone w różnych formach kilkuzdaniowe słownictwo; gatunkowych (list wypowiedzi (opis, 5) tworzy spójną pod prywatny, dziennik, dialog, pozdrowienia, względem logicznym streszczenie, w tym życzenia, list i składniowym streszczenie tekstu prywatny i krótką wypowiedź na zadany argumentacyjnego, wiadomość); temat; sprawozdanie 6) tworzy 6) przedstawia własną i rozprawka), kilkuzdaniową, na opinię na temat stosując ogół poprawną, poznanych tekstów urozmaicone wypowiedź na kultury i uzasadnia ją; słownictwo; znane mu tematy 7) posługuje się oficjalną 5) analizuje (np. związane z jego i nieoficjalną odmianą i interpretuje zainteresowaniami języka; wskazane utwory lub 8) stosuje formuły literackie oraz inne doświadczeniami); grzecznościowe; teksty kultury;  –– 28 40 –– Dziennik Ustaw 7) w prosty sposób wypowiada się (opisuje swoje reakcje) na temat poznanych tekstów kultury; 8) stosuje formuły grzecznościowe; 9) na ogół pisze poprawnie pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym, posługując się słownikiem ortograficznym 9) pisze poprawnie pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym, posługując się słownikiem ortograficznym Poz. 2387 6) stosuje formuły grzecznościowe odpowiednie do sytuacji; 7) stosuje obowiązujące normy poprawnościowe, posługując się słownikami; 8) redaguje i edytuje własny tekst Kręgi tematyczne 5‒9 lat 1 Ja i moi bliscy: 1) podstawowe informacje o sobie (imię, nazwisko, wiek i miejsce zamieszkania); 2) wygląd zewnętrzny; 3) umiejętności i zainteresowania; 4) emocje, marzenia, świat wyobraźni; 5) najbliższa rodzina; 6) przyjaciele, koledzy 10‒13 lat od 14 lat 2 3 Ja i moi bliscy: Ja i moi bliscy: 1) dane osobowe (imię, 1) dane osobowe (imię, nazwisko, wiek, adres, data nazwisko, wiek, i miejsce urodzenia); adres, data i miejsce 2) wygląd zewnętrzny i cechy urodzenia oraz charakteru; wykształcenie); 3) zainteresowania, hobby; 2) wygląd zewnętrzny, cechy 4) uczucia, emocje, marzenia, charakteru, talenty świat wyobraźni; i zdolności; 5) zawody i umiejętności; 3) zainteresowania, hobby, 6) rodzina i relacje rodzinne; pasje; 7) przyjaciele, koledzy, 4) uczucia, emocje, znajomi marzenia, plany; 5) praca i kariera; 6) rodzina, relacje rodzinne i stopnie pokrewieństwa; 7) życie towarzyskie; 8) konflikty i problemy (w tym problemy etyczne)  Dziennik Ustaw Dom i otoczenie: 1) dom (pomieszczenia, meble); 2) zabawki; 3) podwórko, plac zabaw; 4) ciekawe miejsca ––29 41 –– Dom i otoczenie: 1) dom (pomieszczenia, wyposażenie); 2) otoczenie domu (ogród, ulica); 3) najbliższa okolica; 4) atrakcje w miejscu zamieszkania Poz. 2387 Dom i otoczenie: 1) dom i otoczenie domu; 2) miejsce zamieszkania i okolice; 3) urzędy i instytucje; 4) atrakcje w miejscu zamieszkania i okolicy Życie codzienne: Życie codzienne: Życie codzienne: 1) kalendarz (miesiące, dni 1) kalendarz (miesiące, dni 1) kalendarz (miesiące, dni tygodnia, godziny i pory tygodnia, godziny, pory tygodnia, godziny, pory dnia); dnia, plan: dnia, tygodnia dnia, lata, wieki, plan: 2) podstawowe czynności i miesiąca); dnia, tygodnia dnia codziennego; 2) codzienne czynności i miesiąca); 3) moja klasa i obowiązki i obowiązki; 2) codzienne czynności szkolne; 3) moja klasa i szkoła; i obowiązki (domowe, 4) gry, zabawy, koła 4) rozrywki (np. kino, park szkolne i koleżeńskie); zainteresowań; rozrywki); 3) klasa, szkoła, system 5) żywienie (artykuły 5) żywienie (artykuły edukacji; spożywcze, posiłki spożywcze, posiłki 4) sposoby spędzania i potrawy); i potrawy, ich wolnego czasu (np. kino, 6) zakupy (kupowanie, przygotowanie, sposoby teatr, klub); sprzedawanie, cyfry odżywiania się); 5) żywienie (artykuły i liczby); 6) zakupy (sklepy, towary, spożywcze, posiłki 7) usługi (np. biblioteka); miary i wagi, pieniądze); i potrawy, lokale 8) ubranie (części garderoby) 7) usługi (np. poczta, fryzjer); gastronomiczne, sposoby 8) ubranie i moda odżywiania się); 6) zakupy (sklepy, towary, miary i wagi, pieniądze, reklama, reklamacja); 7) usługi (np. bank, punkty naprawy); 8) ubranie, moda i styl Zdrowie i sport: Zdrowie i sport: 1) najważniejsze części ciała; 1) części ciała; 2) czystość i schludność; 2) higiena osobista; 3) samopoczucie; 3) choroby i leczenie; 4) umiejętności sportowe 4) zdrowa żywność; 5) dyscypliny i wydarzenia sportowe; 6) sprzęt i obiekty sportowe Zdrowie i sport: 1) budowa człowieka; 2) higiena osobista; 3) choroby i leczenie, wypadki; 4) uzależnienia; 5) zdrowy styl życia, dieta; 6) dyscypliny i wydarzenia sportowe; 7) sprzęt i obiekty sportowe  Dziennik Ustaw –– 30 42 –– Poz. 2387 Podróże i turystyka: 1) wakacje; 2) ciekawostki turystyczne; 3) komunikacja lokalna Podróże i turystyka: 1) wakacje, wypoczynek; 2) znane miejsca, obiekty; 3) informacja turystyczna; 4) środki transport Podróże i turystyka: 1) planowanie wypoczynku i podróży; 2) znane miejsca i zabytki; 3) informacja turystyczna; 4) baza turystyczna; 5) transport Środowisko naturalne: 1) pogoda i pory roku; 2) rośliny i zwierzęta Środowisko naturalne: Środowisko naturalne: 1) klimat, pogoda i pory roku; 1) klimat, pogoda i pory 2) rośliny i zwierzęta; roku; 3) ochrona przyrody 2) świat roślin i zwierząt; 3) krajobraz; 4) ekologia; 5) katastrofy naturalne; 6) przestrzeń kosmiczna Technika, media: 1) domowe urządzenia techniczne; 2) telewizja, radio i internet Technika, media: 1) odkrycia i wynalazki; 2) urządzenia techniczne; 3) telewizja, radio, prasa i internet Wiedza o Polsce: 1) symbole narodowe; 2) znani Polacy; 3) święta i zwyczaje; 4) polonica w miejscu zamieszkania Wiedza o Polsce: Wiedza o Polsce: 1) wybitni twórcy kultury 1) twórcy kultury i ich i ich dzieła; dzieła; 2) święta, tradycje i zwyczaje; 2) święta, tradycje 3) polonica w miejscu i zwyczaje, rocznice; zamieszkania 3) polonica w miejscu zamieszkania i okolicy Technika, media: 1) rozwój techniki i informatyki; 2) motoryzacja i telekomunikacja; 3) telewizja, radio, prasa i internet Język nauki: Język nauki: Język nauki: 1) podstawowe terminy 1) podstawowe terminy 1) podstawowe terminy z zakresu wiedzy o języku; z zakresu wiedzy o języku; z zakresu wiedzy 2) podstawowe terminy 2) podstawowe terminy o języku; z zakresu wiedzy z zakresu wiedzy 2) podstawowe terminy o literaturze; o literaturze; z zakresu wiedzy 3) podstawowe terminy 3) podstawowe terminy o literaturze; historyczne i geograficzne historyczne i geograficzne 3) podstawowe terminy historyczne i geograficzne  Dziennik Ustaw – 31 – – 43 – Poz. 2387 WIEDZA O POLSCE (elementy historii, geografii, kultury) Klasy IV‒VIII szkoły podstawowej Cele kształcenia ‒ wymagania ogólne w zakresie historii Polski i kultury Uczeń zdobywa podstawowe wiadomości na temat historii Polski od X do XXI w., które pozwolą mu lepiej poznać kraj jego pochodzenia oraz dostrzec związki teraźniejszości z przeszłością. Uczeń zdobywa podstawowe informacje o kulturze i społeczeństwie. Zdobyta wiedza pozwoli mu na identyfikację z kulturą i tradycją polską. Uczeń rozbudza swoje zainteresowania dziejami Polski, stawia pytania dotyczące przyczyn i skutków analizowanych wydarzeń historycznych i współczesnych, posługuje się zdobytymi pojęciami, przedstawiając własne stanowisko i próbując je uzasadnić. Cele wychowawcze i rozwojowe: 1) poznanie ważnych wydarzeń z dziejów narodu polskiego, zwłaszcza przez dokonania wybitnych postaci historycznych, zapoznanie z symbolami narodowymi, państwowymi i religijnymi, wyjaśnienie ich znaczenia oraz kształtowanie szacunku wobec nich; 2) rozbudzanie poczucia miłości do ojczyzny przez szacunek i przywiązanie do tradycji i historii własnego narodu oraz jego osiągnięć, kultury oraz języka ojczystego; 3) kształtowanie więzi z krajem ojczystym, świadomości obywatelskiej, postawy szacunku i odpowiedzialności za własne państwo, utrwalanie poczucia godności i dumy narodowej; 4) budowanie szacunku dla innych ludzi i dokonań innych narodów; 5) rozbudzanie zainteresowań przeszłością własną i swojej rodziny oraz historią lokalną i regionalną; 6) kształtowanie zrozumienia dla takich wartości, jak: prawda, dobro, sprawiedliwość, piękno oraz rozwijanie wrażliwości moralnej i estetycznej; 7) rozwijanie wyobraźni historycznej; 8) kształtowanie zdolności humanistycznych, sprawności językowej, umiejętności samodzielnego poszukiwania wiedzy i korzystania z różnorodnych źródeł informacji, formułowania i wypowiadania własnych opinii. 1. Chronologia historyczna Uczeń odróżnia przeszłość, teraźniejszość i przyszłość, posługuje się podstawowymi określeniami czasu historycznego: epoka, okres p.n.e., okres n.e., tysiąclecie, wiek i rok, oblicza upływ czasu między wydarzeniami historycznymi, umieszcza procesy, zjawiska i fakty historyczne w czasie oraz porządkuje je i ustala związki przyczynowe i skutkowe, dostrzega zmiany w życiu politycznym i społecznym oraz ciągłość w rozwoju kulturowym. 2. Analiza i interpretacja historyczna Uczeń krytycznie analizuje informacje uzyskane z różnych źródeł, w tym kartograficznych, próbując samodzielnie wyciągnąć z nich wnioski, lokalizuje w przestrzeni procesy, zjawiska i fakty historyczne, rozróżnia w narracji historycznej warstwę informacyjną, wyjaśniającą i oceniającą, rozumie i potrafi objaśnić związki przyczynowo-skutkowe analizowanych zjawisk i procesów historycznych, dostrzega potrzebę poznawania przeszłości dla rozumienia procesów zachodzących we współczesności.  Dziennik Ustaw – 32 – – 44 – Poz. 2387 3. Tworzenie narracji historycznej Uczeń tworzy narrację historyczną, wykorzystując zdobyte informacje źródłowe, posługuje się pojęciami historycznymi i potrafi wyjaśnić ich znaczenie, przedstawia argumenty uzasadniające własne stanowisko w odniesieniu do procesów i postaci historycznych, tworzy krótkie i długie wypowiedzi: plan, notatkę, rozprawkę i prezentację. Treści nauczania ‒ wymagania szczegółowe w zakresie historii Polski i kultury 1. Elementy historii rodzinnej Uczeń: 1) zbiera informacje na temat historii swojej rodziny, gromadzi i opowiada o pamiątkach rodzinnej przeszłości; 2) zna i kultywuje tradycje rodzinne; 3) poznaje historię i tradycje ziemi przodków i ludzi dla niej szczególnie zasłużonych; 4) zna lokalne zabytki i opisuje ich dzieje. 2. Ojczyzna ‒ najważniejsze elementy polskiego dziedzictwa kulturowego Uczeń: 1) zna symbole narodowe (barwy, godło i hymn narodowy), najważniejsze święta narodowe i państwowe, potrafi wytłumaczyć ich znaczenie; 2) zna legendy o początkach państwa polskiego; 3) wiąże najważniejsze zabytki i symbole kultury polskiej z właściwymi regionami; 4) wskazuje na mapie i opisuje główne regiony Polski; 5) wymienia miejsca największych skupisk Polaków na świecie. 3. Postacie i wydarzenia o doniosłym znaczeniu dla kształtowania polskiej tożsamości kulturowej Uczeń sytuuje w czasie wymienione poniżej postaci i opowiada o: 1) księciu Mieszku i czeskiej Dobrawie oraz Chrzcie Polski; 2) Bolesławie Chrobrym, pierwszym królu i zjeździe w Gnieźnie; 3) Kazimierzu Wielkim, ostatnim z Piastów; 4) królowej Jadwidze, Władysławie Jagielle i unii polsko-litewskiej; 5) Zawiszy Czarnym i grunwaldzkim zwycięstwie; 6) Mikołaju Koperniku i krakowskich żakach; 7) przeorze Augustynie Kordeckim, hetmanie Stefanie Czarnieckim i potopie szwedzkim; 8) Janie III Sobieskim i bitwie pod Wiedniem; 9) Tadeuszu Kościuszce i kosynierach spod Racławic; 10) Janie Henryku Dąbrowskim i Józefie Wybickim oraz polskim hymnie; 11) Piotrze Wysockim i powstaniu listopadowym; 12) Romualdzie Traugutcie i powstańczym państwie; 13) Marii Skłodowskiej-Curie ‒ laureatce Nagrody Nobla; 14) Józefie Piłsudskim i jego żołnierzach; 15) Eugeniuszu Kwiatkowskim i budowie Gdyni; 16) Januszu Korczaku i prawach dziecka;  Dziennik Ustaw –– 33 – 45 – Poz. 2387 17) Irenie Sendlerowej i ratowaniu dzieci w czasie II wojny światowej; 18) „Zośce”, „Alku”, „Rudym” i Szarych Szeregach oraz powstaniu warszawskim; 19) Danucie Siedzikównie „Ince” i żołnierzach niezłomnych; 20) papieżu Janie Pawle II; 21) „Solidarności” i jej bohaterach. Treści dodatkowe, nieobowiązkowe, do wyboru przez nauczyciela lub ucznia Uczeń sytuuje w czasie wymienione poniżej postaci, wydarzenia, organizacje, budowle i miasta oraz opowiada o: 1) Piastach, plemionach słowiańskich i ich warunkach życia na terenie dzisiejszej Polski, rodzie Piastów (legendy związane z rodem); 2) Chrzcie Polski, chrystianizacji i przemianach kulturowych na ziemiach polskich, misji św. Wojciecha; 3) wojnach z Niemcami, obronie kraju, wojach, obronie Głogowa; 4) zakonach w Polsce, rozwoju piśmiennictwa i rolnictwa; 5) zamkach i rycerzach ‒ znaczeniu, uzbrojeniu i obyczajach; 6) złotym wieku kultury polskiej, osiągnięciach architektury i sztuki ‒ Wawelu; 7) Gdańsku (miasto, port, rozwój handlu zbożem), Polsce jako spichlerzu Europy; 8) Zygmuncie III Wazie, Warszawie ‒ stolicy Polski; 9) obiadach czwartkowych króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, rozkwicie kultury za ostatniego króla; 10) strajku dzieci we Wrześni, udrękach niewoli, germanizacji, rusyfikacji; 11) Bitwie Warszawskiej, ocaleniu Polski przed najazdem bolszewickim; 12) powstaniu warszawskim, walce o niezależność Polski. 4. Polska w okresie wczesnopiastowskim (X w. ‒ I połowa XII w.) Uczeń: 1) sytuuje w czasie i przestrzeni państwo pierwszych Piastów oraz przedstawia jego genezę; 2) wyjaśnia okoliczności przyjęcia chrztu przez Piastów oraz następstwa kulturowe, społeczne i polityczne chrystianizacji Polski; 3) charakteryzuje rozwój i kryzys monarchii Bolesława Chrobrego i Mieszka II; 4) opisuje odbudowę i rozwój państwa Piastów za rządów Kazimierza Odnowiciela i Bolesława Śmiałego; 5) przedstawia dokonania Bolesława Krzywoustego, opisuje konflikt z Niemcami; 6) opisuje społeczeństwo Polski pierwszych Piastów i wskazuje charakterystyczne cechy monarchii patrymonialnej. 5. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego (II połowa XII w. ‒ XIII w.) Uczeń: 1) umieszcza w czasie i przestrzeni Polskę okresu rozbicia dzielnicowego; 2) opisuje przyczyny i skutki rozbicia dzielnicowego; 3) porządkuje i umieszcza w czasie najważniejsze wydarzenia związane z relacjami polsko-krzyżackimi oraz zagrożeniem najazdami tatarskimi w okresie rozbicia dzielnicowego;  Dziennik Ustaw – 34 – – 46 – Poz. 2387 4) opisuje przemiany społeczne i gospodarcze, z uwzględnieniem ruchu osadniczego na prawie magdeburskim; 5) charakteryzuje proces zjednoczenia państwa polskiego na przełomie XIII i XIV w., wskazując na rolę władców piastowskich (ze szczególnym uwzględnieniem roli Władysława Łokietka) oraz Kościoła (z uwzględnieniem roli Jakuba Świnki). 6. Polska w XIV i XV w. Uczeń: 1) opisuje rozwój terytorialny państwa polskiego w XIV i XV w.; 2) przedstawia dokonania Kazimierza Wielkiego w dziedzinie polityki wewnętrznej (system obronny, urbanizacja kraju, prawo i nauka) oraz w polityce zagranicznej; 3) wyjaśnia przyczyny i ocenia następstwa unii Polski z Litwą; 4) charakteryzuje dokonania w dziedzinie polityki wewnętrznej i zagranicznej Jagiellonów w XV w.; 5) opisuje związki Polski z Węgrami w XIV i XV w.; 6) porządkuje i umieszcza w czasie najważniejsze wydarzenia związane z relacjami polsko-krzyżackimi w XIV i XV w.; 7) charakteryzuje rozwój monarchii stanowej i uprawnień stanu szlacheckiego (do konstytucji nihil novi). 7. Polska i Litwa w czasach ostatnich Jagiellonów Uczeń: 1) opisuje zmiany terytorialne Polski i Litwy w XVI w., w tym terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów; 2) umieszcza w czasie i opisuje najważniejsze wydarzenia w dziedzinie polityki wewnętrznej ostatnich Jagiellonów; 3) charakteryzuje politykę zagraniczną ostatnich Jagiellonów, ze szczególnym uwzględnieniem powstania Prus Książęcych; 4) przedstawia okoliczności zawarcia unii realnej między Polską a Litwą (1569 r.) i jej główne postanowienia; 5) charakteryzuje sytuację wyznaniową w państwie polsko-litewskim w XVI w., w tym tolerancję wyznaniową; 6) wymienia instytucje ustrojowe demokracji szlacheckiej, w tym sejmiki i sejm walny, charakteryzuje ich kompetencje; 7) opisuje model polskiego życia gospodarczego w XVI w., uwzględniając działalność gospodarczą polskiej szlachty i rolę chłopów; 8) przedstawia największe osiągnięcia polskiego renesansu i reformacji, uwzględniając twórczość Mikołaja Reja, Jana Kochanowskiego i Andrzeja Frycza Modrzewskiego; 9) rozpoznaje obiekty sztuki renesansowej na ziemiach polskich. 8. Początki Rzeczypospolitej Obojga Narodów Uczeń: 1) charakteryzuje stosunki wyznaniowe i narodowościowe w Rzeczypospolitej, wyjaśnia główne założenia konfederacji warszawskiej; 2) wyjaśnia okoliczności uchwalenia artykułów henrykowskich i przedstawia zasady wolnej elekcji;  Dziennik Ustaw – 35 – – 47 – Poz. 2387 3) omawia przebieg i rezultaty pierwszych wolnych elekcji; 4) opisuje panowanie Stefana Batorego, ze szczególnym uwzględnieniem jego polityki zewnętrznej. 9. Rzeczpospolita Obojga Narodów i jej sąsiedzi w XVII w. Uczeń: 1) wyjaśnia główne przyczyny wojen Rzeczypospolitej z Rosją, Szwecją i Turcją; 2) wyjaśnia przyczyny, cele i następstwa powstania Bohdana Chmielnickiego na Ukrainie; 3) ustala zakres chronologiczny i zasięg terytorialny potopu szwedzkiego, ocenia rolę obrony Częstochowy i wojny szarpanej Stefana Czarnieckiego; 4) sytuuje w czasie, lokalizuje i omawia najważniejsze bitwy w XVII w.: pod Kircholmem, Kłuszynem, Chocimiem, Zbarażem, Beresteczkiem, Warszawą i Wiedniem; 5) dokonuje oceny następstw politycznych, społecznych i gospodarczych wojen w XVII w.; 6) rozpoznaje charakterystyczne cechy kultury baroku, odwołując się do przykładów architektury i sztuki we własnym regionie. 10. Rzeczpospolita Obojga Narodów w I połowie XVIII w. Uczeń: 1) omawia przyczyny i charakteryzuje przejawy kryzysu państwa w epoce saskiej; 2) charakteryzuje projekty reform ustrojowych Stanisława Leszczyńskiego i Stanisława Konarskiego; 3) omawia zjawiska świadczące o postępie gospodarczym, rozwoju kultury i oświaty; 4) ocenia pozycję międzynarodową Rzeczypospolitej w czasach saskich. 11. Rzeczpospolita w dobie stanisławowskiej Uczeń: 1) podaje przykłady naprawy państwa za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, w tym osiągnięcia Komisji Edukacji Narodowej; 2) charakteryzuje cele i przebieg konfederacji barskiej; 3) sytuuje w czasie obrady Sejmu Wielkiego i uchwalenie Konstytucji 3 maja, wymienia reformy Sejmu Wielkiego oraz najważniejsze postanowienia Konstytucji 3 maja; 4) wyjaśnia okoliczności zawiązania konfederacji targowickiej i przedstawia jej następstwa; 5) rozpoznaje charakterystyczne cechy polskiego oświecenia i charakteryzuje przykłady sztuki okresu klasycyzmu, z uwzględnieniem własnego regionu. 12. Walka o utrzymanie niepodległości Rzeczypospolitej w ostatnich latach XVIII w. Uczeń: 1) sytuuje w czasie I, II i III rozbiór Rzeczypospolitej i wskazuje na mapie zmiany terytorialne po każdym rozbiorze; 2) przedstawia przyczyny i skutki powstania kościuszkowskiego; 3) rozróżnia przyczyny wewnętrzne i zewnętrzne upadku Rzeczypospolitej.  Dziennik Ustaw – 36 – – 48 – Poz. 2387 13. Sprawa polska w epoce napoleońskiej Uczeń: 1) charakteryzuje zmiany polityczne w Europie w okresie napoleońskim i przemiany społeczno-gospodarcze; 2) opisuje okoliczności utworzenia Legionów Polskich i omawia ich historię; 3) opisuje powstanie Księstwa Warszawskiego, jego ustrój i terytorium; 4) przedstawia stosunek Napoleona do sprawy polskiej i postawę Polaków wobec Napoleona. 14. Ziemie polskie w latach 1815‒1848 Uczeń: 1) wskazuje na mapie podział polityczny ziem polskich po kongresie wiedeńskim; 2) charakteryzuje okres konstytucyjny Królestwa Polskiego ‒ ustrój (w teorii i praktyce), osiągnięcia w gospodarce, kulturze i edukacji; 3) przedstawia przyczyny wybuchu powstania listopadowego, charakter zmagań i następstwa powstania dla Polaków w różnych zaborach; 4) omawia położenie Polaków w zaborach pruskim i austriackim, na obszarze ziem zabranych oraz w Rzeczypospolitej Krakowskiej; 5) charakteryzuje główne nurty oraz postacie Wielkiej Emigracji i ruch spiskowy w kraju; 6) omawia przyczyny i skutki powstania krakowskiego oraz Wiosny Ludów na ziemiach polskich. 15. Powstanie styczniowe Uczeń: 1) omawia pośrednie i bezpośrednie przyczyny powstania, w tym „rewolucję moralną” w 1861 r. i 1862 r.; 2) dokonuje charakterystyki działań powstańczych, z uwzględnieniem, jeżeli to możliwe, przebiegu powstania w swoim regionie; 3) omawia uwłaszczenie chłopów w zaborze rosyjskim i porównuje z uwłaszczeniem w pozostałych zaborach; 4) wylicza formy represji popowstaniowych; 5) charakteryzuje działalność Polaków w czasie zesłania na Syberii. 16. Ziemie polskie pod zaborami w II połowie XIX w. i na początku XX w. Uczeń: 1) wyjaśnia cele i opisuje metody działań zaborców wobec mieszkańców ziem dawnej Rzeczypospolitej ‒ rusyfikacja, germanizacja (Kulturkampf) i autonomia galicyjska; 2) rozróżnia postawy społeczeństwa polskiego w stosunku do zaborców ‒ trójlojalizm, praca organiczna i ruch spółdzielczy; 3) opisuje formowanie się nowoczesnej świadomości narodowej Polaków; 4) omawia narodziny i pierwsze lata istnienia nowoczesnych ruchów politycznych (socjalizm, ruch ludowy i ruch narodowy); 5) wyjaśnia społeczne i narodowe aspekty rewolucji w latach 1905‒1907; 6) charakteryzuje spór orientacyjny w latach 1908‒1914.  Dziennik Ustaw – 37 – – 49 – Poz. 2387 17. Sprawa polska w czasie I wojny światowej Uczeń: 1) charakteryzuje stosunek państw zaborczych do sprawy polskiej w przededniu i po wybuchu wojny; 2) omawia umiędzynarodowienie sprawy polskiej (akt 5 listopada 1916 r., rola USA i rewolucji rosyjskich oraz deklaracja z 3 czerwca 1918 r.); 3) ocenia polski wysiłek zbrojny, dyplomatyczny i prace państwowotwórcze podczas wojny. 18. Odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej Uczeń: 1) omawia formowanie się centralnego ośrodka władzy państwowej (od październikowej deklaracji Rady Regencyjnej do małej konstytucji); 2) przedstawia proces wykuwania granic: wersalskie decyzje i powstańczy wysiłek (zachód) ‒ federacyjny dylemat a inkorporacyjny rezultat (wschód); 3) opisuje wojnę polsko-bolszewicką i jej skutki (pokój ryski). 19. Wznoszenie państwowego gmachu II Rzeczypospolitej. Uczeń: 1) charakteryzuje skalę i skutki wojennych zniszczeń, zaborowe dziedzictwo; 2) charakteryzuje ustrój polityczny Polski na podstawie konstytucji marcowej z 1921 r.; 3) ocenia przezwyciężenie spuścizny zaborów (reformy Władysława Grabskiego, powstanie narodowej armii, ujednolicenie systemu szkolnego i unifikację prawa); 4) omawia kryzys demokracji parlamentarnej w Rzeczypospolitej ‒ przyczyny, przebieg i skutki przewrotu majowego; 5) opisuje polski autorytaryzm ‒ rządy sanacji i zmiany ustrojowe (konstytucja kwietniowa z 1935 r.); 6) przedstawia główne kierunki polityki zagranicznej II Rzeczypospolitej (system sojuszy i politykę równowagi). 20. Społeczeństwo i gospodarka II Rzeczypospolitej Uczeń: 1) charakteryzuje społeczną, narodowościową i wyznaniową strukturę państwa polskiego; 2) omawia skutki światowego kryzysu gospodarczego na ziemiach polskich; 3) ocenia osiągnięcia gospodarcze II Rzeczypospolitej, zwłaszcza powstanie Gdyni, magistrali węglowej i Centralnego Okręgu Przemysłowego; 4) podaje najważniejsze osiągnięcia kulturalne i naukowe Rzeczypospolitej w okresie międzywojennym. 21. Wrzesień 1939 r. Agresja Niemiec (1 września) i Związku Sowieckiego (17 września) Uczeń: 1) charakteryzuje położenie międzynarodowe Polski w