Ustawa wodna z dnia 19 września 1922 r.

Ustawa wodnaz dnia 19 września 1922 r.

Treść ustawy Część PIERWSZA O prawie własności wód Rodzaje wód.

Art. 1Wody są albo publiczne, albo prywatne. Pierwsze stanowią własność publiczną (część

dobra publicznego), drugie są własnością prywatną.

Wody publiczne.

Art. 2(1)

Wszystkie wody są publiczne, o ile z mocy niniejszej ustawy (art. 4) albo wskutek szczególnych tytułów prawnych nie stanowią własności prywatnej.

Zamiana na wody publiczne.

Art. 3(1)

Prywatne wody płynące i jeziora mogą być w drodze ustawodawczej zaliczone do kategorji wód publicznych w Interesie publicznym.

Wody prywatne.

Art. 4Następujące wody należą do właściciela gruntu z samego prawa, o ile temu nie stają

na przeszkodzie prawa, nabyte przez inne osoby: a) woda z opadów atmosferycznych; b) woda, zawarta w znajdujących się w jego gruncie jeziorach, stawach, sadzawkach, studniach i innych zbiornikach, tudzież w wodo* ciągach, kanałach i rowach; c) woda podziemna, znajdująca się w jego gruntach, i źródła, wypływające na powierzchni jego gruntów, z wyjątkiem źródeł mineralnych, podlegających monopolowi, i wód cementowych, objętych zastrzeżeniami górniczerni; d) odpływy z powyższych wód, dopóki nie spłyną na cudzy grunt albo do cudzej wody prywatnej lub do wody publicznej.

Przynależność wód prywatnych.

Art. 5(1)

O ile nic innego nie zostanie udowodnione, płynące wody prywatne uważać należy za przynależne do tych gruntów, przez które, albo między któremi przepływają.

Linja brzegu.

Art. 6(1)

Granicę między łożyskiem wody a przyległemi gruntami oznacza się, gdzie jest wyraźna krawędź brzegu, według tej krawędzi, zresztą według granicy porostu traw, o ile zaś ta granica leży powyżej zwyczajnego (średniego) stanu wody- według tegoż stanu wody.

Przymuliska na wodach płynących.

Art. 7(1)

Przymuliska, powstające stopniowo i niepostrzeżenie przy gruntach nadbrzeżnych wód płynących, zarówno jak i odsypiska, jakie tworzy woda płynąca, oddalając się niepostrzeżenie od jednego brzegu, a przenosząc na drugi, przypadają na rzecz właścicieli nadbrzeżnych w granicach, określonych w art. 5, ust. 2, punkcie b, z obowiązkiem pozostawienia ścieżki lub drogi holowniczej wzdłuż rzek żeglownych i spławnych.

Przymuliska na jeziorach i stawach.

Art. 8(1)

W jeziorach i stawach, które nie należą do właścicieli nadbrzeżnych, przymuliska i powierzchnie przybrzeżne, osuszone wskutek obniżenia zwierciadła wody, pozostają w dotychczasowych granicach własnością właścicieli jezior i stawów. Muszą oni jednak zezwolić właścicielom nadbrzeżnym na dostąp do wody, o ile to jest konieczne do wykonywania zwykłego użytkowania w dotychczasowym zakresie.

Odsypiska i grunty, uzyskane przez regulację.

Art. 9(1)

Grunt, uzyskany wskutek budowli regulacyjnych między linją brzegu a budowlami regulacyjnemi, tudzież łożyska wód płynących, odcięte przekopami, przypadają tym, którzy ponoszą koszty przedsiębiorstwa.

Oderwiska.

Art. 10Jeżeli przez siłę żywiołową (wodę, zapadnięcie ziemi, usuwisko stoku górskiego) znaczna

i łatwa do rozpoznania część gruntu zostanie oderwana od brzegu i przerzucona do obcego gruntu, położonego niżej, lub na brzegu przeciwległym, to właściciel poprzedni może własności swej dochodzić, lecz skargę o to w ciągu 2 lat wytoczyć jest obowiązany.

Po upływie tego terminu skarga jego jest niedopuszczalna, chybaby właściciel gruntu, z którym część oderwana została połączona, nie objął go jeszcze w posiadanie.

Wyspy.

Art. 11(1)

Wyspy, tworzące się na wodach prywatnych, należą do właścicieli nadbrzeżnych w granicach, określonych w art. 5 ustępie 2.

Art. 12Jeżeli woda płynąca, tworząc sobie nowe ramię, przecina i okrąża grunt właściciela

nadbrzeżnego i czyni z tegoż gruntu wyspę, to właściciel zachowuje własność swego gruntu, choćby nawet wyspa utworzyła się na rzece publicznej.

Opuszczone łożysko: a) wody płynącej.

Art. 13(1)

Jeżeli woda publiczna opuści dotychczasowe łożysko i utworzy nowe, to nowe łożysko staje się dobrem publicznem. Dotychczasowi właściciele gruntów, zajętych pod nowe łożysko, mogą żądać w drodze administracyjnej w ciągu jednego roku od zaszłej zmiany, aby ich odszkodowano opuszczonemi łożyskiem w stosunku do powierzchni zabranego Im gruntu, lub jego wartością.

Art. 14(1)

Łożysko opuszczonego jeziora należy do właścicieli jeziora w stosunku do przysługującego każdemu prawa własności.

Ochrona brzegu.

Art. 15

Każdy właściciel gruntu ma prawo zabezpieczać swój brzeg przed podmywaniem wody płynącej.

Nikomu atoli nie wolno zakładać takich budowli i plantacji, które by mogły zmienić bieg wody, albo szkodzić żegludze, zakładom wodnym lub innym cudzym prawom.

Usuwanie przymulisk i wysp.

Art. 16(1)

Dla ułatwienia żeglugi i spławu, tudzież dla przywrócenia zwykłego biegu wody, może władza wodna zarządzić usunięcie przymulisk i przekopanie wysp.

Ograniczenie prawa rozporządzania wodą prywatną: a) wodą opadową i odpływem ze źródeł.

Art. 17(1)

Właściciel nie może zmieniać kierunku odpływu zbierającej się na jego gruncie wody opadowej, ani odpływu ze źródeł ze szkodą gruntu niżej położonego.

Art. 18(1)

Właściciel jeziora, nie należącego do wody płynącej, nie jest uprawniony spuszczać go lub jego zwierciadła tak obniżać, iżby przez to stan wód gruntowych uległ zmianie ze szkodą innych, chyba że to jest potrzebne dla zwykłego odwodnienia gruntów.

Art. 19(1)

Właściciel gruntu nie może stale zabierać do użycia i zużycia większej ilości wody podziemnej, niż to jest potrzebne do użytku domowego i do gospodarstwa, gdyby przez to:

Intabulacja.

Art. 20Łożyska wód publicznych i prawa prywatne na wodach publicznych mogą być wpisane do

ksiąg hipotecznych (gruntowych) za zezwoleniem władzy wodnej II instancji.

Część DRUGA O użytkowaniu wód.

Rozdział I.

Użytkowanie powszechne.

Powszechne użytkowanie wód publicznych i prywatnych.

Art. 21(1)

Wód publicznych wolno każdemu bez osobnego pozwolenia władzy używać w sposób zwykły, nie wykluczający takiego samego użytkowania przez innych: do kąpieli, mycia, prania, pojenia i pławienia, jeżdżenia łodzią, ślizgania się oraz czerpania wody ręcznemi naczyniami dla gospodarstwa domowego. Z tem samem ograniczeniem wolno każdemu odprowadzać do publicznych wód płynących wodę zwykłą lub zużytą, pochodzącą z gospodarstwa. Pod to postanowienie nie podpada jednak odprowadzenie wód, zanieczyszczonych za pomocą wspólnych urządzeń (kanalizacji). Przez powyższe używanie nie można naruszać ani biegu i jakości wody oraz brzegów, ani też uwłaczać cudzemu prawu, ani wyrządzać komukolwiek szkody. Przytem muszą być zawsze zachowane przepisy policyjne i może to się odbywać tylko w miejscach, do tego przeznaczonych, przy użyciu dozwolonych w tym celu dostępów.

W wodach prywatnych jest do tego uprawniony tylko właściciel z zastrzeżeniem nabytych praw osób trzecich, o ile to może się odbywać bez szkody dla innych, zwłaszcza ze względu na głębokość łożyska i bezpieczeństwo brzegów.

Zakaz wstrzymywania, zanieczyszczania i marnowania wody.

Art. 22(1)

Zabrania się wrzucania do wód ziemi, piasku, żużli, kamieni, drzewa, stałych lub mulistych materji i padliny, tudzież składania takich przedmiotów na brzegach wód płynących, jeżeli istnieje niebezpieczeństwo, że mogą być przez wodę zebrane i wstrzymywać jej odpływ. Zabrania się również wpuszczania do wód takich rzeczy i wrzucania takich przedmiotów i materji, które, choćby nie wstrzymywały odpływu wody, mogłyby spowodować jej szkodliwe zanieczyszczenie. Na wyjątki od tego zakazu może zezwolić władza wodna, jeżeli skutkiem tego nie powstanie szkodliwe wstrzymanie odpływu lub zanieczyszczenie wody.

Ograniczenie i zakaz używania wód płynących.

Art. 23Władza wodna jest uprawniona ograniczyć lub zakazać używania wody płynącej, gdy używanie

nie jest oparte na specjalnem prawie albo na przepisach o użytkowaniu powszechnem.

Takie zarządzenia winny być uzasadnione.

Zezwolenie władzy.

Art. 24(1)

Wznoszenie nowych lub Istotna zmiana Istniejących budowli w wodach płynących wymaga pozwolenia władzy wodnej.

Wpuszczania cieczy do wód płynących.

Art. 25(1)

Kto chce wodę lub Inne ciecze ponad miarę powszechnego użytkowania do wód odprowadzać, musi o tem uprzednio zawiadomić władze. wodną. Ody władza ta jest zdania, że projektowanemu odprowadzeniu sprzeciwiają się względy policyjne lub ograniczenia, przewidziane niniejszą ustawą, ma zabronić odprowadzenia z podaniem powodów. W przeciwnym razie winna władza oznajmić donoszącemu, że z jej strony niema przeszkód do odprowadzenia. Władza wodna może również wskazać środki zaradcze, po których zastosowaniu cofnie swój zakaz.

Odpowiedzialność za zanieczyszczanie wody.

Art. 26(1)

Za szkody, które powstają skutkiem niedozwolonego zanieczyszczenia wód, odpowiada przedsiębiorca zakładu, z którego pochodzi zanieczyszczenie Przedsiębiorca nie ponosi odpowiedzialności, jeżeli dla zapobieżenia zanieczyszczeniu zastosował należyte środki ostrożności.

Żegluga, spław tratew, przewozy.

Art. 27(1)

Wody publiczne i państwowe kanały żeglowne mogą być przez każdego używane do komunikacji publicznej, a w szczególności do żeglugi i do spławu drzewa w stanie wiązanym, przyczem mają być przestrzegane przepisy traktatów państwowych, regulaminów, wydanych dla żeglugi, spławu, policji rzecznej i kanałowej oraz specjalnych ustaw i rozporządzeń.

Na wodach prywatnych pozwolenie jest wymagane, jeżeli przewóz ma być urządzony w celach zarobkowych.

Ścieżki i drogi holownicze.

Art. 28(1)

Właściciele gruntów, przylegających do wód żeglownych i spławnych, oraz w miarę potrzeby właściciele gruntów, leżących poza temi gruntami, muszą pozwolić na urządzenie i utrzymanie na ich gruntach przez Państwo ścieżki lub dróg holowniczej w celu holowania statków i tratew tak przez ludzi, jak i zwierzęta.

Lądowanie i wyładowywanie statków i tratew.

Art. 29(1)

Właściciele gruntów, przylegających do wód żeglownych i spławnych, muszą w nagłych wypadkach zezwolić na lądowanie i przymocowywanie statków i tratew, oraz na czasowe umieszczenie na brzegu ładunków, tudzież statków i tratew, i ile należące do nich brzegi nie zostały na ich żądanie od tego zwolnione przez władze wodne.

Odpowiedzialność właścicieli statków i tratew za szkody.

Art. 30(1)

Za szkody, powstałe z powodu niezgodnego z rozporządzeniami władz używania dróg i ścieżek holowniczych lub z powodu lądowania, przymocowania i wyładowania, odpowiada właściciel statku lub tratwy.

Spław tratew i spust drzewa na wodach prywatnych.

Art. 31(1)

Spław tratew i spust drzewa luźnego na prywatnych wodach płynących jest dozwolony w dotychczasowym zakresie tam, gdzie przy wejściu w życie niniejszej ustawy był powszechnie wykonywany lub specjalnie dopuszczony. Nadto w interesie publicznym lub ze względu na przeważające potrzeby gospodarcze może on być dopuszczony lub rozszerzony, albo też ograniczony lub zakazany rozporządzeniem Ministra Robót Publicznych.

29 i 30 o lądowaniu i przymocowaniu na gruntach nadbrzeżnych, tudzież o odszkodowaniu.

Opłaty za użytkowania wód.

Art. 32(1)

Minister Robót Publicznych może w porozumieniu z Ministrem Skarbu zarządzić pobieranie opłat od statków, tratew i drzewa luźnego, płynących na wodach publicznych i prywatnych, oraz za wydobywanie roślin, mułu, ziemi, piasku, żwiru, kamieni i lodu z łożysk wód publicznych (art. 21 ust. 4).

Ochrona prawa użytkowania wód płynących.

Art. 33(1)

Właściciel wody płynącej, jako tai ten, komu przysługuje prawo użytkowania tej wody przy wejściu w życie niniejszej ustawy, nie mogą utrudniać powszechnego użytkowania lub też ich uniemożliwiać. Wogóle nie wolno nikomu przeszkadzać w powszechnem użytkowaniu wód płynących.

Zakaz używania gruntów nadbrzeżnych.

Art. 34Użytkowanie powszechne nie zawiera uprawnienia do wejścia na grunty nadbrzeżne lub

ich używania, ani do wykonania urządzeń na wodach, zwyjątkiem używania ścieżki i drogi holowniczej, tudzież lądowania i przymocowania statków i tratew i umieszczania na nich ładunków, tudzież statków i tratew w nagłych wypadkach (art. 28 ust. 1, art.

29 i 30).

Regulowania powszechnego użytkowania.

Art. 35Władza wodna może powszechne użytkowanie regulować, ograniczać lub zakazywać. Zarządzenia

takie winny być uzasadnione.

Rozdział II.

Użytkowanie wody prywatnej przez właściciela.

Zakres użytkowania.

Art. 36(1)

Właściciel gruntu może rozporządzać wodą, znajdującą się na powierzchni lub, pod powierzchnią jego gruntu, tudzież wodą płynącą, z ograniczeniami, przewidzianemi w art. 17 do 19, tudzież w art. 22 do 23 i art. 37 do 39 niniejszej ustawy, o ile temu nie sprzeciwiają się prawa osób trzecich.

Ograniczenie użytkowania wody płynącej.

Art. 37(1)

Przez użytkowanie wody płynącej nie można:

Obowiązek odprowadzania niezużytej wody w granicach gruntu właściciela.

Art. 38(1)

Woda, zabrana przez właścicieli gruntów nadbrzeżnych z ich prywatnej wody płynącej, a nie zużyta w granicach ich gruntów, które stanowią całość gospodarczą, ma być wprowadzona napowrót do łożyska wody płynącej przed zetknięciem się z obcemi gruntami. Jeżeli brzegi przeciwległe należą do różnych właścicieli, każdy z nich ma prawo do odprowadzenia tylko połowy ilości wody, jaka ze względu na powszechne użytkowanie i potrzeby gospodarcze właścicieli gruntów niżej położonych może być rozporządzana.

Wspólne użytkowanie wód płynących.

Art. 39Jeżeli właściciele kilku przyległych części wody płynącej zgodzą się na wspólne wykonywanie

przysługujących im praw użytkowania lub utworzą spółkę, wtedy ich grunty stanowią jedną całość odnośnie do dopuszczalności wykonywania tych praw.

Użytkowanie jezior.

Art. 40Władza wodna orzeka, czy i w jakim zakresie dopuszczalne jest nadal w razie potrzeby

dotychczasowe użytkowanie powszechne jeziora. Właściciel jeziora winien być przedtem wysłuchany. Wydane zarządzenie może władza w każdym czasie odwołać.

Odszkodowanie za ograniczenie użytkowania wody podziemnej.

Art. 41(1)

Jeżeli właściciele wody podziemnej wskutek ograniczenia jej użytkowania do potrzeb domowych i gospodarczych (art. 19) ponoszą szkodę, mogą żądać od przedsiębiorstwa, pobierającego wodę, wzniesienia urządzeń, któreby szkodzie zapobiegały lub ją wyrównywały, o ile urządzenia takie dadzą się pogodzić z przedsiębiorstwem i gospodarczo usprawiedliwić.

O ile nie można zapobiec szkodom lub ich wyrównać, winno być uiszczone odszkodowenie w wysokości istotnej straty.

Władza wodna może sobie zastrzec zbadanie i ponowne ustalenie odszkodowania w pewnych okresach czasu.

Użytkowanie wody prywatnej na podstawie zezwolenia.

Art. 42(1)

Prawo do użycia i zużycia nadwyżki wody podziemnej, jaka jest do rozporządzenia po pokryciu potrzeb domowych i gospodarczych właściciela, tudzież do piętrzenia wody podziemnej, dalej prawo wpuszczania do ziemi i do jeziora wody lub innych cieczy, lub wrzucania do jeziora stałych lub mulistych materji, może nabyć właściciel, a za jego zgodą kto inny, na podstawie pozwolenia władzy wodnej.

Odprowadzenie wody podziemnej za granicę własności gruntowej.

Art. 43Kto chce odprowadzić wodę podziemną dla jej użycia lub zużycia po za granicę posiadłości

gruntowej, stanowiącej całość gospodarczą potrzebuje na to zezwolenia.

Odszkodowanie za istotne straty.

Art. 44Właścicielowi należy się odszkodowanie za odebraną lub naruszoną możliwość użytkowania

wody w wysokości istotnej straty. O ile chodzi o utracone korzyści, mają być zastosowane przepisy prawa cywilnego.

Rozdział III.

Użytkowanie wód na podstawie pozwolenia władzy.

Pozwolenie władzy.

Art. 45(1)

Pozwolenia władzy wodnej potrzeba:

Dz. Ust. P. № 71) i z 9 stycznia 1907 r. (austr. Dz. Ust. P. № 7), jak również galicyjskiej ustawy krajowej z 22 marca 1908 r. (Dz. Ust. Kraj. № 61) (krajowej ustawy naftowej), rozstrzygają władze górnicze. Natomiast na urządzenie zakładów wodnych na powierzchni ziemi ma posiadacz kopalni i uprawniony do wydobywania minerałów żywicznych uzyskać pozwolenie władzy wodnej według postanowień niniejszej ustawy.

Zasady dla udzielania pozwoleń.

Art. 46(1)

Pozwolenie może być udzielone:

Warunkowe pozwolenia.

Art. 47(1)

Pozwolenie może być udzielone z zastrzeżeniem dopełnienia wskazanych przez władzę warunków:

Odmówienie pozwolenia.

Art. 48

Ze względów publicznych należy odmówić pozwolenia, lub udzielić go pod warunkami, zabezpieczającemi następujące i tym podobne względy:

Pozwolenie na przewozy.

Art. 49Pozwolenie na utrzymanie przewożą ma być ograniczone do osoby starającego się i udzielane

wyłącznie na czas określony. Pierwszeństwo mają właściciele dróg, względnie zarządy drogowe.

Pozwolenie na użytkowanie jezior, sztucznych wód płynących i zbiorników.

Art. 50Pozwolenia, dotyczące jezior, z których odpływają tylko naturalne wody prywatne, tudzież

pozwolenia, dotyczące sztucznych wód płynących lub sztucznych zbiorników wody, utworzonych przez przegrody dolin, nie mogą być udzielane w razie sprzeciwu właścicieli jezior, sztucznych wód płynących lub zbiorników wodnych.

Odszkodowanie.

Art. 51(1)

O ile nie można zapobiec szkodliwemu działaniu za pomocą odpowiednich urządzeń (art.

Art. 52(1)

Za szkodę, wyrządzoną przez zmianę, odpływu lub stanu wody, jak również przez utrudnienie utrzymania wody płynącej lub jej brzegów, nie należy się wynagrodzenie, jeżeli poszkodowany mógł był uniknąć szkody przez należyte wykonywanie ciążących na nim obowiązków utrzymania.

Wykupno gruntów i zakładów, narażonych na uszkodzenia.

Art. 53(1)

Gdy zachodzi obawa, że przez zamierzone użytkowanie wody płynącej cudze grunty lub zakłady mogą być o tyle uszkodzona, że stosownie do ich dotychczasowego przeznaczenia nie mogłyby być celowo użytkowane, właściciel ma prawo żądać, aby przedsiębiorca nabył za wynagrodzeniem grunty lub zakłady.

Prawo pierwszeństwa.

Art. 54(1)

Jeżeli przy udzieleniu pozwolenia ma się wybierać między kilkoma współubiegającemi się przedsiębiorstwami, które się wzajemnie wykluczają bądź z powodu podziału ilości rozporządzalnej wody, bądź z powodu czasu jej używania, bądź wreszcie z powodu właściwych każdemu z tych przedsiębiorstw urządzeń, należy przy udzieleniu pozwolenia rozstrzygać przedewszystkiem według znaczenia przedsiębiorstwa dla dobra publicznego, następnie zaś według jego znaczenia gospodarczego.

Wspólne użytkowanie.

Art. 55

Jeżeli przez złączenie urządzeń kilku przedsiębiorstw, które się starają o pozwolenie, a nawzajem nie wykluczają, można osiągnąć lepsze i korzystniejsze wyzyskanie wody, lub złączenie to leży w interesie publicznym, może władza wodna uzależnić udzielenie pozwolenia od zobowiązania się interesowanych do wykonania wspólnych urządzeń.

Postępowanie wyrównawcze.

Art. 56(1)

Gdy wody płynącej nie może wystarczyć na użytkowanie jej przez kilku uprawnionych w sposób, przewidziany w art. 45 ust. 1, lub gdy przy kilku sposobach jej użytkowania jeden sposób wyklucza lub ogranicza drugi, ma każdy z uprawnianych prawo żądać, aby miara, czas i sposób użytkowania były unormowane w drodze postępowanie wyrównawczego.

Żądanie podobnego unormowania może być odrzucone, gdy oczekiwana stąd ogólna korzyść nie o wiele przewyższa szkody.

Powstające przytem szkody winny być uczestnikom o tyle wynagradzane, o ile się nie wyrównują przez wypływające dla nich korzyści. Do wynagrodzenia szkód obowiązani są oni stosownie do korzyści, które mają być przez oszacowanie wypośrodkowane.

Art. 57(1)

Jeżeli można przeprowadzić unormowanie poboru wody przez zmianę urządzeń, należących do jednego z uprawnionych, bez zmniejszenia sprawności przedsiębiorstwa, może być na wniosek jednego z uczestników w drodze postępowania wyrównawczego nałożony na uprawnionego obowiązek, aby zmiany tej albo sam dokonał, albo na nią zezwolił.

Pozwolenie dla obcokrajowców.

Art. 58

Do udzielenia pozwolenia obcokrajowcom, a to tak osobom fizycznym, jak i prawnym, mają analogiczne zastosowanie przepisy ustawowe o nabywaniu nieruchomości przez obcokrajowców.

Termin wykonania przedsiębiorstwa.

Art. 59(1)

W pozwoleniu należy oznaczyć termin, w jakim przedsiębiorstwo ma być wykonana i w ruch puszczone.

Zmuszenie przedsiębiorcy do wykonania warunków.

Art. 60

Władza wodna ma prawo zmusić przedsiębiorcę do wykonania włożonych na niego warunków.

Uzależnienie wykonywania prawa od złożenia odszkodowania.

Art. 61(1)

Do wykonania nadanego prawa można przystąpić, gdy umówione lub oznaczone przez władze, administracyjną odszkodowanie zostało wypłacone lub do depozytu sądowego złożone.

Art. 62(1)

Nadane prawo może być przedmiotem sporu sądowego. Przepisy, dotyczące pretensji, wypływających z tytułu własności, mają odpowiednie zastosowanie. Prawo nie może być oddzielone od przedsiębiorstwa, któremu zostało nadane, i przechodzi wraz z niem na prawnych następców.

Użycie takiego uprawnienia na inne cele lub dla innego zakładu wymaga osobnego pozwolenia władzy.

Cofnięcia pozwolenia za odszkodowaniem.

Art. 63(1)

Z powodu szkód i niebezpieczeństwa dla dobra publicznego może być pozwolenie każdego czasu za odszkodowaniem cofnięte lub ograniczone orzeczeniem władzy wodnej z urzędu lub na wniosek związków samorządowych i korporacji publicznych. O ile z cofnięcia pozwolenia odnoszą korzyść osoby trzecie, mają być pociągnięte do stosownego udziału w odszkodowaniu i w kosztach postępowania; w innych wypadkach ponosi te koszty Państwo.

Cofnięcie pozwolenia bez odszkodowania.

Art. 64(1)

Bez odszkodowania mole być z urzędu pozwolenie cofnięta przez właściwą władze. wodna;

Rozdział IV.

Szczegółowa przepisy dla zakładów, piętrzących wodę.

Znaki wodne na zakładach koncesjonowanych.

Art. 65(1)

Każde urządzenie, piętrzące wodę na podstawie pozwolenia, musi być opatrzone conajmniej jednym znakiem wodnym (palem markującym, znakiem normalnym, wodowskazem i t. p.), który ma wyraźnie wskazywać wysokość dopuszczalnego najwyższego stanu wody, tak latem, jak i zimą, a jeśli stan wody ma być utrzymywany na pewnym najniższym poziomie-także wysokość najniższego dopuszczalnego stanu wody.

Znaki wodne na zakładach niekoncesjonowanych.

Art. 66(1)

Na zakładach, powstałych przed wejściem w życie niniejszej ustawy, a niezaopatrzonych w znak wodny, oraz na zakładach, które zbudowane zostały po wejściu w życie tej ustawy, a dla których pozwolenie nie jest wymagane, należy, o ile prawo do piętrzenia wody i wysokość piętrzenia są niesporne, umieścić znak wodny na żądanie jednego z interesowanych.

Wnioskodawca, o ile sam nie jest uprawniony do piętrzenia wody, winien wykazać, że wykonywanie prawa piętrzenia wody przynosi mu szkodę. Znak piętrzenia może być także osadzony z urzędu.

Utrzymanie zakładu w należytym stanie.

Art. 67Uprawniony do piętrzenia oraz prowadzący zakład wodny winni zakład wraz z wszystkiemi

urządzeniami, mającemi znaczenie dla odpływu wody, utrzymywać w należytym stanie, w szczególności zaś w taki sposób, aby woda ze szkodą innych nie była marnowana. Mogą oni do tego być zmuszeni przez władzę wodną.

Przebudowa zakładu dla uchylenia niebezpieczeństwa.

Art. 68(1)

Jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo, że urządzenie, piętrzące wodę, z powodu jego konstrukcji może być uszkodzone lub zniszczone przez wielką wodę i że przez to powstaną szkody dla innych, a niebezpieczeństwo to można usunąć lub zmniejszyć przez przebudowę lub zabezpieczenie urządzenia bez zmniejszenia jego sprawności, może być uprawniony na wniosek obowiązanych do utrzymywania wody płynącej oraz innych interesowanych zmuszony przez władzę wodną do wykonania przebudowy lub zabezpieczenia zakładu.

To samo stosuje się do zwiększonych przez przebudowę kosztów utrzymania zakładu. O ile natomiast utrzymanie zakładu zostało przez przebudowę lub zabezpieczenie zakładu ułatwione lub wynikają stąd dla uprawnionego inne korzyści, winny być te korzyści od kosztów odliczone.

Przebudowa zakładu ze względów publicznych.

Art. 69O ile w przypadku, przewidzianym w art. 68, dobro publiczne narażone jest na poważne

szkody lub niebezpieczeństwo, może władza wodna zażądać przebudowy lub zabezpieczenia zakładu piętrzącego wodę. Zresztą należy postępować według art. 68. Państwo ma jednak ponosić koszty, o ile one przewyższają korzyści interesowanych.

Unieruchomienie lub zniesienie zakładu.

Art. 70(1)

Zakład, piętrzący wodę, może być tylko za zezwoleniem władzy wodnej stale unieruchomiony lub zniesiony.

Od złożenia zabezpieczenia wolne są: Państwo, związki samorządowe i spółki wodne.

Zakaz nagłego spuszczania wody.

Art. 71Nie wolno bez upoważnienia władzy wodnej nagle spuszczać nagromadzonej wody, gdyby

skutkiem tego mogły być cudze grunty lub zakłady zagrożone lub uszkodzone, wykonywanie praw użytkowania wody ograniczone lub utrzymanie wody płynącej utrudnione.

Utrzymanie stanu wody na wysokości ustalonej.

Art. 72(1)

Przy zakładach piętrzących nie można piętrzyć wody ponad wysokość, ustaloną znakiem wodnym.

Regulowanie ruchu zakładu dla ułatwienia utrzymania wody płynącej.

Art. 73(1)

Prowadzący ruch zakładu, piętrzącego wodę, obowiązany jest na zarządzenie władzy wodnej otwierać i zamykać ruchome części zakładu, jeżeli skutkiem tego utrzymanie wody płynącej znacznie będzie ułatwione.

Roboty na cudzych gruntach i wodzie płynącej dla zapobieżenia wylewu.

Art. 74(1)

Jeżeli następują zalewy lub inne szkody dla obcych gruntów lub zakładów przez to, że mimo należytego wykonywania prawa piętrzenia, stan wody podnosi się ponad dozwoloną wysokość, może być uprawniony do piętrzenia na wniosek poszkodowanego zmuszony dozwolić na podjęcie na cudzych gruntach lub na wodzie płynącej takich środków zaradczych, które, nie pociągając zmian w budowli piętrzącej i nie naruszając prawa do piętrzenia wody, mogłyby zapobiec szkodliwemu działaniu.

Część TRZECIA.

Utrzymanie i regulacja wód i ich brzegów, tudzież ochrona od powodzi.

Rozdział I.

Utrzymanie wód i ich brzegów.

Istota prawna obowiązku utrzymania.

Art. 75(1)

Obowiązek utrzymania wód płynących i ich brzegów w myśl niniejszej ustawy jest zobowiązaniem publiczno-prawnem, które poza wypadkami, w tej ustawie wymienionemi, nie może być ani zniesione, ani ulec zmianie. Publiczno-prawne obowiązki utrzymania wód płynących lub Ich brzegów, które istniały przed wejściem w życie niniejszej ustawy, wygasają, o ile przez tę ustawę nie zostały utrzymane.

Pojęcie obowiązku utrzymania.

Art. 76(1)

Obowiązek utrzymania wód żeglownych i sprawnych obejmuje utrzymanie żeglowności, względnie spławności, oraz wolnego odpływu wody, na Innych zaś wodach płynących utrzymywanie wolnego odpływu.

Nie obejmuje ono osobnych dróg dojazdowych do portów.

Obowiązani do utrzymania.

Art. 77(1)

Utrzymanie wód należy:

Udział właścicieli gruntów w kosztach utrzymania.

Art. 78(1)

Obowiązany do utrzymywania wody płynącej ma z zachowaniem przepisów art. 79 przeprowadzić w łożysku wody płynącej i na gruntach przybrzeżnych te roboty, które są potrzebne dla zapobieżenia wstrzymania odpływu przez obrywanie brzegów lub dla usunięcia szkód, powodowanych przez żeglugę lub roboty regulacyjne na gruntach nadbrzeżnych. Właściciele tych gruntów mają uczestniczyć w kosztach tych robót w miarę korzyści, powstających przez zabezpieczenie gruntów; mogą oni zamiast gotówki dostarczyć robocizny lub materjałów budowlanych. Przyczynienia się do kosztów nie można żądać, gdy chodzi o usunięcie lub zapobieżenie szkodom, spowodowanym przez żeglugę i roboty regulacyjne.

Art. 79(1)

Właściciele gruntów nadbrzeżnych winni usunąć ze swoich gruntów takie drzewa, krzaki, ogrodzenia i inne przedmioty, które przeszkadzają odpływowi wody płynącej równo z brzegami.

Utrzymywanie brzegów przez obowiązanego do utrzymania wody.

Art. 80(1)

Obowiązek utrzymywania brzegu może być za zgodą wiedzy wodnej uregulowany umową między interesowanymi właścicielami gruntów a obowiązanym do utrzymania wody odmiennie od postanowień art. 76 i 79. Na żądanie właścicieli gruntów, obowiązanych do utrzymywania brzegu, ma obowiązany do utrzymania wody wykonać w ich zastępstwie roboty, wymienione w art. 79, za stosownem wynagrodzeniem.

79 ust. 2. Może on pociągnąć właścicieli nadbrzeżnych do udziału w kosztach zabezpieczenia brzegów do wysokości ciężarów, nałożonych na nich w ust. 2 art. 79.

Usuwanie przeszkód w odpływie przez władzą.

Art. 81

Gdy w wodzie płynącej przeszkody w odpływie spowodowane zostały przez kogo innego, a nie przez obowiązanego do utrzymania, ma władza wodna w miarą możności pociągnąć sprawcą do usunięcia przeszkód. To samo stosuje się do usunięcia przeszkód na gruntach nadbrzeżnych, które wodzie płynącej równo z brzegami utrudniają znacznie odpływ.

Przepisy wyjątkowe.

Art. 82(1)

Odmiennie od przepisów niniejszej ustawy obowiązani są do utrzymywania:

Udział w kosztach utrzymania wody publicznej.

Art. 83(1)

jeżeli przy wejściu w życie niniejszej ustawy istniał oparty na zwyczaju lub specjalnym tytule obowiązek utrzymania wody publicznej, ma prawo ten, na którego w myśl art.

77 ust. 1 p. 2 i 3 i ust. 4 obowiązek utrzymania został przeniesiony, pociągnąć dotychczasowych obowiązanych do udziału w kosztach utrzymania w wysokości dotychczasowego ich zobowiązania.

Udział w kosztach nią może przewyższać przeciętnej nakładów bieżących, jakie były potrzebne w ciągu ostatnich 10 lat przed wejściem w życie niniejszej ustawy.

Udział w kosztach utrzymania publicznej rzeki żeglownej i granicznej.

Art. 84(1)

Jeżeli przy wejściu w życie niniejszej ustawy jest kto inny, aniżeli Państwo, obowiązany w sposób publiczno-prawnie wiążący do utrzymywania publicznej wody żeglownej lub granicznej, ma prawo Państwo zwolnionego od obowiązku utrzymywania pociągnąć do udziału w kosztach utrzymywania w wysokości jego dotychczasowego zobowiązania. Udział w kosztach nie może przewyższać przeciętnych wydatków bieżących, jakie w ciągu ostatnich 10 lat przed wejściem w życie niniejszej Ustawy obciążały obowiązanego.

Prawo spławu tratew i utrzymanie spławności wody płynącej.

Art. 85(1)

Gdzie na wodach płynących spław tratew odbywa się zwyczajowo lub jest specjalnie dozwolony, ma Państwo wydać potrzebne zarządzenia dla jego utrzymania.

Rozstrzygania sporów o utrzymanie wody i brzegów.

Art. 86(1)

Spory interesowanych o to, na nim z nich ciąży publiczno-prawny obowiązek utrzymywania wody lub jej brzegów, mają być rozstrzygane przez władze administracyjne.

Art. 87Gdy prywatna woda płynąca zostanie według przepisu art. 3 zaliczona do wód publicznych

i przez to zwiększy się ciężar utrzymywania brzegów dla pierwotnie obowiązanych, ma im być ze Skarbu Państwa wypłacone odszkodowanie za zwiększenie ciężaru utrzymania.

Na poczet odszkodowania winny być policzone korzyści, które dla obowiązanych do utrzymywania brzegów przynosi przejście utrzymania wody płynącej na Państwo.

Udział obowiązanych w kosztach utrzymania wody prywatnej, zaliczonej do wód publicznych.

Art. 88Gdy przy przeniesieniu prywatnych wód płynących do rzędu wód publicznych utrzymanie

przechodzi na Państwo, mogą być pociągnięci do ponoszenia kosztów utrzymania w dotychczas obowiązującej wysokości ci, którzy dotąd byli do utrzymania wody płynącej obowiązani.

Gdy dotychczasowe utrzymanie ciążyło na gminie lub spółce wodnej, mają one swoim udziałem przyczyniać się do kosztów. Udział ten nie może przewyższać przeciętnej nakładów z ostatnich lat dziesięciu przed wejściem w życie niniejszej ustawy.

Od obowiązku płacenia udziału można się uwolnić przez złożenie sumy w wysokości 25-krotnego udziału rocznego.

Obowiązki właścicieli gruntów nadbrzeżnych.

Art. 89(1)

Właściciele gruntów nadbrzeżnych są obowiązani;

Art. 90Przez zajęcie gruntów w wypadkach, przewidzianych w art. 89, odpływ wód płynących

może być wstrzymany tylko za zgodą interesowanych. W wypadkach punktu 4 ust. 1 art.

89 istniejąca wysokość brzegów może być obniżona tylko za zgodą właścicieli nadbrzeżnych gruntów, gdyby przez to wielka woda występowała wcześniej, niż dotychczas na przyległe obszary.

Wytwarzanie i użytkowanie odsypisk.

Art. 91(1)

Obowiązany do utrzymania wody ma prawo wytwarzać odsypiska i o tyle je umacniać, aby się utrwaliły i bez szkody dla wody płynącej mogły być użytkowane jako łąki lub pastwiska.

W tym celu z mocy samego prawa (art. 9) wchodzi on w posiadanie i użytkowanie odsypisk.

O zamiarze wytworzenia i ustalenia odsypisk winien obowiązany do utrzymania wody zawiadomić pisemnie właścicieli Gruntów przyległych.

Dostęp do wody, przewozów i miejsc do lądowania przez odsypiska.

Art. 92(1)

Jak długo obowiązany do utrzymania wody znajduje się w posiadaniu odsypisk, musi właścicielowi lub użytkownikowi gruntów nadbrzeżnych zezwolić na dostęp do wody płynącej i umożliwić jej użytkowanie stosownie do potrzeb gospodarczych z zachowaniem przepisów ort. 91.

Zakaz szkodliwego dla budowli wodnych użytkowania odsypisk.

Art. 93Dopóki budowle wodne konserwacyjne będą przez obowiązanego utrzymywane, ma on prawo

zabronić takiego użytkowania przyległych odsypisk, któreby mogło szkodzić tym budowlom.

Obsiew i obsadzanie odsypisk przez obowiązanego do utrzymania wody.

Art. 94(1)

Gdy się okaże potrzeba obsadzenia lub obsiania trawą odsypisk, objętych w posiadanie przez właścicieli nadbrzeżnych, obowiązany do utrzymania wody ma prawo wezwać ich do wykonania tego w określonym terminie. Gdy właściciel nadbrzeżny nie spełni tego żądania, obowiązany do utrzymania wody ma prawo sam przeprowadzić obsadzenie i obsianie i ciągnąć stąd korzyści, w którym to celu właściciel gruntów nadbrzeżnych winien zezwolić na odpowiedni dostęp.

Osadzanie znaków, punktów stałych i sygnałów na gruntach nadbrzeżnych.

Art. 95Obowiązanym do utrzymania wody, jak również ich urzędnikom i upoważnionym wolno w

każdym czasie osadzać na przymuliskach i wyspach, jak również na gruntach nadbrzeżnych, a w miarę potrzeby i na gruntach, poza niemi leżących, - znaki kilometrowe, względnie hektometrowe, i punkty stale, zarówno jak i sygnały żeglarskie i inne znaki. Znaki te winny być tak widoczne, aby nie były dla gospodarki niebezpieczne. Właściciele gruntów oraz użytkownicy mają prawo do zwrotu szkody, jaka z tego powodu poniosą.

Odszkodowania wogóle.

Art. 96

O ile w niniejszym rozdziale obowiązek do odszkodowania nie jest wyraźnie nałożony, może być wynagrodzenie za szkody, spowodowane przez roboty przy utrzymaniu wody, o tyle tylko żądane, o ile szkodom tym przez zachowanie potrzebnej ostrożności można było zapobiec.

Wysłuchanie właścicieli gruntów.

Art. 97(1)

W wypadkach, wymienionych w art. 89 do 95, należy wysłuchać właścicieli i użytkowników odnośnych gruntów przed rozpoczęciem zamierzonych robót, o ile nie zachodzi niebezpieczeństwo w zwłoce.

Wyjątkowe postanowienia dla fortec, kolei żelaznych i dróg publicznych.

Art. 98(1)

Postanowienia art. 89 i 91 do 95 nie mają zastosowania do gruntów, stanowiących przynależność fortec, kolei żelaznych albo dróg publicznych, o ile sprzeciwiają się temu względy dobra publicznego. Czy zachodzi ten wypadek, rozstrzyga wojewoda, od orzeczenia którego dopuszczalne jest odwołanie do Ministerstwa Robót Publicznych.

Zawieszenie przepisów o utrzymaniu wód granicznych

Art. 99

O ile traktaty państwowe lub Inne umowy międzynarodowe temu się nie sprzeciwiają, mogą być przepisy niniejszej ustawy o utrzymaniu wód czasowo zawieszone przez Ministra Robót Publicznych na takich wodach płynących, które nie należą wyłącznie do Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozdział II.

Regulacja wód i ubezpieczenie brzegów.

Regulacja ze względów publicznych.

Art. 100Regulacja wód płynących i ubezpieczenie brzegów mogą być przeprowadzone ze względów

interesu publicznego według następujących postanowień.

Art. 101(1)

Przedsiębiorstwo regulacyjne może obejmować:

Uprawnienie do regulacji.

Art. 102(1)

Do przeprowadzenia regulacji mają prawo:

Obowiązki przedsiębiorcy.

Art. 103(1)

Przedsiębiorca regulacji ma obowiązek wykonania takich urządzeń, które są potrzebne dla ochrony gruntów, budowli i zakładów przed niebezpieczeństwem i szkodą, o ile urządzenia te dadzą się pogodzić z przedsiębiorstwem i gospodarczo usprawiedliwić. Przedsiębiorca winien także wykonać urządzenia, wymagane w Interesie publicznym. Do tych należą spowodowane przez regulację zmiany na drogach publicznych i znajdujących się na nich mostach.

Obowiązany do utrzymywania drogi lub mostu ma, z zachowaniem dążących na nim z mocy specjalnego tytułu obowiązków, w takiej mierze przyczynić się do kosztów, w jakiej wskutek zmiany zaoszczędził wydatków, któreby inaczej ponieść musiał dla spełnienia obowiązków utrzymania.

Przepis ten stosuje się także do zmiany odpływu, zmiany stanu wody, która by ograniczała prawa innych do wody lub narażała obce grunty na szkodę, wreszcie do utrudnienia w spełnianiu przez innych obowiązku utrzymania wody i brzegów.

Odszkodowanie.

Art. 104(1)

O ile w wypadku, przewidzianym w ustępie 2 art. 103, wymienione tam urządzenia nie dadzą się pogodzić z przedsiębiorstwem lub gospodarczo usprawiedliwić, dotknięty szkodliwem działaniem może żądać odszkodowania. Z powodu naruszenia prawa, o ile nie chodzi o prawo do wody płynącej, może on również sprzeciwiać się regulacji.

Art. 105Z powodu szkodliwej zmiany odpływu lub stanu wody gruntowej, z powodu utrudnienia

utrzymywania wody płynącej lub jej brzegów, oraz z powodu czasowego naruszenia praw użytkowania wody- odszkodowanie może być wtedy tylko żądane, gdy szkoda jest znaczna.

Usuwanie odsypisk, wysp i wystających brzegów.

Art. 106(1)

Jeśli to jest według planu potrzebne (art. 103), przedsiębiorca jest uprawniony spędzić wodą lub w inny sposób usunąć przymuliska i odsypiska wszelkiego rodzaju, skały, wyspy i wystające brzegi. Odszkodowanie może być tylko wtedy wymagane, gdy szkoda jest znaczna, o ile zaś chodzi o przymuliska i wyspy, jeżeli właściciele posiadali je dłużej niż lat trzydzieści i używali ich pod uprawę (art. 16).

Stosunki prawne między przedsiębiorstwem regulacyjnem a właścicielami gruntów.

Art. 107(1)

Postanowienia art. 89 do 93, określające stosunki prawne między obowiązanym do utrzymania wody a właścicielami gruntów, mają być odpowiednio zastosowane do stosunków prawnych między przedsiębiorcą regulacyjnym a właścicielami gruntów.

Zatwierdzenie projektu regulacyjnego.

Art. 108(1)

Przedsiębiorca winien przedłożyć projekt regulacyjny wraz z objaśnieniem władzy wodnej, która po przeprowadzeniu dochodzenia wyda orzeczenie o dopuszczalności przedsiębiorstwa, oraz co do zarzutów i roszczeń interesowanych i zatwierdzi projekt.

Przy robotach regulacyjnych, podejmowanych na podstawie projektów, zatwierdzonych przez Ministerstwo Robót Publicznych, odpada potrzeba zatwierdzania projektu przez władzę wodną.

Wytyczenia linji brzegu.

Art. 109Przed rozpoczęciem robót regulacyjnych winna władza wodna ustalić i zamarkować granicę

między łożyskiem wody a gruntami nadbrzeżnemi (linję brzegu) w myśl art. 6, oraz wydać orzeczenie co do zarzutów i roszczeń interesowanych właścicieli gruntów.

Dopuszczalność żądania urządzeń, zapobiegających szkodzie, lub odszkodowania po zatwierdzeniu projektu.

Art. 110(1)

Dotknięty szkodliwem działaniem regulacji może nawet po zatwierdzeniu projektu żądać w myśl art. 103 do 105 wzniesienia i utrzymywania urządzeń, bądź też odszkodowania, chyba że jeszcze przed upływem terminu, przez władzę wskazanego, szkodliwe działanie przewidział lub przewidzieć był winien, a przed upływem tego terminu nie sprzeciwiał się regulacji, ani nie stawiał żądań w przedmiocie wzniesienia urządzeń, lub odszkodowania.

Z powodu upływu terminu nie gasną pretensje, gdy poszkodowany udowodni, że dotrzymaniu terminu stanęły na przeszkodzie siła wyższa lub nie dające się uchylić wypadki.

Rozkład kosztów.

Art. 111(1)

Właściciele gruntów nadbrzeżnych winni uiścić przedsiębiorcy regulacji stosowny datek do kosztów ubezpieczenia brzegów, o ile to ubezpieczenie według zatwierdzonego planu jest potrzebne dla utrzymania, zapewnienia, lub poprawienia odpływu wody płynącej.

Datek nie może przewyższać korzyści, wypływającej dla właścicieli z zabezpieczenia ich gruntów nadbrzeżnych.

Zasiłki z funduszów publicznych.

Art. 112(1)

Jeżeli regulacja nakłada na obowiązanego takie ciężary, które nie stoją w odpowiednim stosunku do korzyści, lub których obowiązany nie jest w stanie ponieść, przymus regulacji jest dopuszczalny, jeżeli Państwo i samorządy wojewódzkie przyczynią się odpowiedniemi datkami do kosztów.

Rozdział III

Ochrona od powadzi.

Policyjne ograniczenia w obszarze przepływu wielkiej wody.

Art. 113(1)

Dla ochrony od powodzi władza administracyjna II instancji może wydawać rozporządzenia, mocą których: a) może być uczynione zależnem od zezwolenia władzy wodnej I instancji:

Utrzymanie wolnego obszaru zalewu.

Art. 114(1)

Na wodach płynących, które nie są obwałowane na wielką wodę, władza wodna II instancji oznaczy obszar zalewu, w obrębie którego bez pozwolenia władzy wodnej I instancji nie wolno będzie:

Art. 115(1)

Odmowa udzielenia zezwolenia na zastosowanie środków ochronnych (art. 114 ust. 1) lub połączenie go z zastrzeżeniami i ograniczeniami może nastąpić tylko ze względu na ochronę od wielkiej wody.

Usunięcia przeszkód w odpływie wielkiej wody.

Art. 116(1)

O ile dla ochrony od powodzi jest potrzebne całkowite lub częściowe usunięcie wzniesień powierzchni ziemi i urządzeń, wystających ponad powierzchnię (wałów, grobli i Innych wzniesień, budynków, murów i innych budowli, cegielni polowych, ogrodzeń, plantacji, drzew i krzaków i podobnych urządzeń), które wstrzymują odpływ wielkiej wody, może być przez władzę wodną przyznane prawo wywłaszczenia.

Budowa wałów ochronnych. Związki wałowa.

Art. 117Celem ochrony od powodzi i popierania rolnictwa mogą być tworzone związki wałowe dla

budowy, przedłużenia, podwyższenia i utrzymania walów, oraz urządzeń ubezpieczających, osuszających i nawodniających przez właścicieli gruntów, które są narażone na wylewy.

Postanowienia części piątej niniejszej ustawy mają zastosowanie także do tworzenia organizacji i stosunków prawnych związków wałowych.

Zarządzenia dla ochrony wałów.

Art. 118(1)

Władza wodna jest uprawniona ograniczyć, lub całkowicie zabronić takiego używania walów, któreby zmniejszało odporność wałów. Kto przez to byłby naruszony w wykonywaniu przysługującego mu prawa, może żądać od obowiązanego do utrzymania wału odszkodowania.

W szczególności nie wolno: a) przejeżdżać lub przepędzać zwierząt przez wały w innych miejscach, aniżeli do tego przeznaczonych; b) skopywać, przebijać i zasadzać drzewami lub wikliną watów; c) paść zwierzęta na skarpach wałów; d) kopać doły dla dobywania gliny, piasku i t. p., zbiorniki wody (sadzawki) i studnie w odległości do dwudziestu metrów od stopy walów; e) oraz ziemię bliżej, aniżeli dwa metry po obu stronach wałów;

Obowiązki właścicieli gruntów.

Art. 119(1)

Właściciele gruntów, należących do związku wałowego i gruntów, znajdujących się między wałami a wodą płynącą, są obowiązani do odstąpienia za odszkodowaniem gruntów, potrzebnych pod urządzenia wałów i należące do nich urządzenia zabezpieczające, odwodniające i nawodniające.

Przejście własności wału na związek wałowy.

Art. 120Jeżeli związek wałowy obejmie utrzymanie Istniejących już wałów, przechodzą one na

jego własność z chwilą udzielenia pozwolenia, albo wydania statutu. Statut może postanowić, że użytkowanie wałów pozostaje przy dotychczasowych właścicielach, Obrona wałów.

Art. 121(1)

Gdy wały podczas wielkiej wody są zagrożone, wszyscy mieszkańcy zagrożonych, a w razie potrzeby i sąsiednich miejscowości, obowiązani są na zarządzenie władzy wodnej dać bezpłatną pomoc do robót ochronnych i dostarczyć na miejsce potrzebnych narzędzi i środków transportowych.

O wysokości odszkodowania orzeka w razie sporu władza wodna. Niezadowoleni z jej orzeczenia mogą w ciągu trzech miesięcy od daty doręczenia orzeczenia udać się na zwykłą drogę prawa.

Odbudowa wału nie należącego do związku wałowego.

Art. 122(1)

Gdy istniejący już wał, który służy dla ochrony gruntów większej liczby właścicieli, a nie należy do żadnego związku wałowego, całkowicie lub częściowo zniszczeje, albo zostanie zburzony przez siłę żywiołową lub szkodliwe działanie, władza wodna może na wniosek jednego z interesowanych, a w razie publicznego niebezpieczeństwa z urzędu orzec, że obowiązani do utrzymania mają wał odbudować w takich wymiarach, jakie przedtem posiadał.

Ten ostatni przepis ma być również zastosowany, jeżeli obowiązany do utrzymania nie jest w stanie ponosić tego ciężaru. Jeżeli pociągnięcie właścicieli nie może tak szybko nastąpić, winna gmino na wezwanie zaliczyć koszty utrzymania lub odbudowy wału. Gdy kilka gmin jest Interesowanych, należy między nie odpowiednio rozłożyć koszty, które mają być zaliczone.

Zapewnienie budowy i utrzymania wału, nie należącego do związku.

Art. 123

Gdy ciężar budowy wału, nie należącego do związku wałowego, został tymczasowo uregulowany, ma być utworzony związek wałowy dla ustalenia przyszłych świadczeń, chyba że w drodze dobrowolnego przyznania lub w drodze prawa oznaczony został obowiązany do utrzymania, który posiada dostateczne środki.

Część CZWARTA.

O wywłaszczeniu i prawach przymusowych.

Wywłaszczenie.

Art. 124(1)

Na rzecz przedsiębiorstwa, które ma na celu osuszenie rowami lub drenami i nawodnienie gruntów, odprowadzenie wód zużytych, dostarczenie wódy dla celów gospodarstwa domowego lub przemysłowych, wyzyskanie siły wodnej, regulację i uspławnienie wód płynących dla statków lub tratew, budowę kanałów żeglownych, urządzenie przewozu, ochronę od powodzi, o ile nie może być inaczej celowo lub tylko z niepomiernie wysokiemi kosztami przeprowadzone, a oczekiwane korzyści znacznie przewyższają straty-mogą być ustanowione za odszkodowaniem stosowne ograniczenia (służebności) i obciążenia prawa własności gruntów i wód płynących, potrzebnych do wykonania przedsiębiorstwa, a gdy to do osiągnięcia celu jest niedostateczne - muszą być odstąpione potrzebne grunty i inne nieruchomości, urządzenia i zakłady, prawa, wreszcie uprawnienia wodne, które mają mniejsze znaczenie gospodarcze, niż udzielić się mające pozwolenie.

Nieruchomości wolne od wywłaszczenia.

Art. 125(1)

Postanowienia art. 124 nie mają zastosowania do budynków, podwórzy, ogrodów i cmentarzy, obowiązek zaś zezwolenia na przeprowadzenie kanału dla nawodnienia lub odwodnienia gruntów, zaopatrzenia w wodę dla potrzeb domowych lub przemysłowych, lub odprowadzenie wód zużytych przez takie realności, ogranicza się do zezwolenia na przeprowadzenie wody w zamkniętych szczelnych przewodach.

Wykupno gruntu zamiast służebności.

Art. 126(1)

W wypadkach, w art. 124 wymienionych, może właściciel gruntu żądać, by przedsiębiorca zamiast ustanowienia służebności nabył na własność potrzebne dla urządzeń grunty.

Odebranie lub ograniczenie prawa piętrzenia wody ze względu na interes rolnictwa lub żeglugi.

Art. 127Prawa piętrzenia wody mogą być na żądanie interesowanych z powodu przeważających korzyści

dla rolnictwa lub żeglugi odebrane lub ograniczone za odszkodowaniem. Pozwolenie na piętrzenie wody może być w myśl art. 63 cofnięte lub ograniczone.

Wspólne użytkowanie urządzeń do odwodniania i nawodniania.

Art. 128(1)

Przedsiębiorcy urządzeń do odwodnienia gruntów, lub do odprowadzenia wód zanieczyszczonych, obowiązani są zezwolić na wspólne użytkowanie tych urządzeń osobom trzecim, gdy one nie mogą tego celowo przeprowadzić w inny sposób lub tylko nakładem wielkich kosztów, gdy przy tem użytkowanie lub ruch zakładu nie zostaną dla przedsiębiorcy istotnie naruszone i nadto, gdy osoby trzecie przyjmą na siebie odpowiednią część kosztów urządzenia i jego utrzymania, wynagrodzą przedsiębiorcy szkody, jakieby mu wspólne użytkowanie mogło wyrządzić, oraz dadzą na jego żądanie przed przystąpieniem do wspólnego użytkowania stosowne zabezpieczenie. Jeżeli wspólne użytkowanie możliwe jest tylko przy odpowiedniej zmianie urządzenia, przedsiębiorcy są również obowiązani stosownie do ich uznania zmiany te bądź sami przeprowadzić, bądź na przeprowadzenie ich zezwolić. Koszty tych zmian mają ponieść wyłącznie osoby, żądające wspólnego użytkowania.

Prawo właścicieli gruntów nadbrzeżnych do urządzeń na prywatnych wodach płynących.

Art. 129(1)

Właściciel lub użytkownik gruntu nadbrzeżnego może dla celów własnego gospodarstwa żądać za odszkodowaniem od właściciela naturalnej wody płynącej zezwolenia na urządzenie schodów, pomostów, schronisk dla czółen, pralni, palów do przywiązywania lub podobnych zwyczajowych urządzeń. To samo stosuje się do zakładów kąpielowych i przystani, choćby one nie służyły wyłącznie do celów własnego gospodarstwa, o ile stosownie do art.

45 nie mają zastosowania przepisy o pozwoleniach. Urządzenia te na żądanie władzy wodnej winny być w wyznaczonym terminie bez pretensji do odszkodowania usunięte lub zmienione, gdy dalsze ich istnienie w dotychczasowym stanie nie da się pogodzić z interesem publicznym, w szczególności zaś z utrzymaniem wolnego odpływu, regulacją wody płynącej według zatwierdzonego planu (art. 106), a przy wodach publicznych takie z przeznaczeniem ich dla żeglugi.

Prawo użycia wody w razie niebezpieczeństwa.

Art. 130(1)

Gdyby zaszedł wypadek czasowego braku wody, może władza wodna, a w razie grożącego niebezpieczeństwa, jak np. pożaru, miejscowa władza policyjna wydać zarządzenia, wskazane interesem publicznym, co do czasowego użycia wód publicznych i prywatnych z wyjątkiem zamkniętych wodociągów obcych gmin i w razie konieczności kazać je natychmiast wykonać. interesowanych należy natychmiast o temzawiadomić.

Obszary ochronne dla wodociągów i źródeł.

Art. 131(1)

Dla ochrony zakładów, zaopatrujących w wodę do picia i użytkową, przed zanieczyszczeniem lub zmniejszeniem ich wydajności, tudzież dla ochrony naturalnych albo sztucznie ujętych źródeł, zasilających wodociągi, może władza wodna ustanowić obszary ochronne i wydać zarządzenia co do użytkowania i zagospodarowania gruntów w obrębie tych obszarów. ,

Roboty przygotowawcze na cudzych gruntach.

Art. 132(1)

Jeżeli w celu wykonania urządzeń wodnych potrzebne są roboty przygotowawcze na cudzych gruntach, a właściciel ich nie chce na nie zezwolić, musi przedsiębiorca uzyskać na to pozwolenie władzy wodnej, która wyznaczy stosowny termin do podjęcia tych robót.

Jeżeli chodzi o grunty kolejowe, należy porozumieć się z właściwemi władzami kolejowemi.

Część PIĄTA.

O spółkach wodnych (związkach wałowych).

Rozdział I.

Postanowienia ogólne.

Cele spółki.

Art. 133Według postanowień niniejszej ustawy mogą się tworzyć spółki wodne:

Utworzenie spółki. Statut spółki.

Art. 134(1)

Warunkiem utworzenia spółki jest złożenie dowodu, że przedsiębiorstwo służy dla dobra publicznego, lub ma na celu wspólny gospodarczy pożytek.

Art. 135Po zatwierdzeniu lub wydaniu statutu nie można podnosić zarzutu, że nie istniały warunki

dla zatwierdzenia, albo wydania statutu.

Uprawnienie do działań i siedziba spółki.

Art. 136(1)

Spółka jest osobą prawną.

Członkowie spółki.

Art. 137

Do spółki mogą, oprócz każdoczesnych właścicieli gruntów, kopalń i zakładów przemysłowych, w przedsiębiorstwie interesowanych, należeć jako członkowie tylko te spółki wodne, związki komunalne, wałowe i rybackie, które są interesowane w przedsiębiorstwie. Posiadacze dziedzicznego prawa budowy mają ta same prawa, co właściciele.

Art. 138(1)

Na przystąpienie do spółki, korporacji, fundacji i instytucji prawa publicznego zezwolenie nie jest wymagane.

Zarząd spółki.

Art. 139(1)

Spółka musi mieć zarząd. Zarząd może się składać z jednej lub więcej osób, z których jedna jest przewodniczącym.

Przedstawiciele Państwa i samorządów w spółce.

Art. 140Jeżeli spółka korzysta z zapomóg Państwa lub ciał samorządowych, statut zapewni odpowiedni

udział przedstawicieli władz państwowych i samorządowych w zarządzie i zebraniu spółki.

Stosunki prawna spółki.

Art. 141

O ile stosunki prawne spółki i jej członków nie są unormowane w niniejszej ustawia, określa je statut, zatwierdzony przez władzę nadzorczą (wodną).

Postanowienie statutu.

Art. 142(1)

Statut musi zawierać postanowienia określające:

Sąd polubowny.

Art. 143Statut może zawierać przepisy o utworzeniu sądu polubownego, który rozstrzygać ma

sprawy w sporach spółki na wezwanie obu stron.

Ograniczenie prawa głosu.

Art. 144W spółkach, mających, więcej niż 2 członków, żaden członek nie może posiadać więcej

niż dwie piąte wszystkich głosów.

Nadzór Państwa.

Art. 145(1)

Spółka stoi pod nadzorem władz państwowych.

Mianowanie zastępców członków zarządu.

Art. 146Jeżeli przepisany statutem wybór zarządu, lub poszczególnych jego członków, pomimo

wezwania władzy nadzorczej, nie przyjdzie do skutku, przysługuje tejże prawo mianowania zastępców na miejsce brakujących członków, którzy do czasu prawidłowego wybrania brakujących członków mają spełniać ich obowiązki. Władza nadzorcze może im wyznaczyć odpowiednie wynagrodzenie na koszt spółki.

Wstawienia do budżetu i ściągnięcie przez władzą wydatków.

Art. 147Jeżeli spółka zaniedba lub wzbrania się wstawić do budżetu lub uchwalić poza budżetem

świadczeń i wydatków, jakie w myśl ustawy lub statutu na nią przypadają lub przez władzę w granicach jej kompetencji zostały ustalone, może władza nadzorcza w uzasadnionem orzeczeniu zarządzić wstawienie do budżetu lub ustalenie nadzwyczajnego wydatku i ściągnąć potrzebne datki.

Złożenie z urzędu członków zarządu.

Art. 148Władzy nadzorczej przysługuje prawo złożenia z urzędu członków zarządu, którzy się

dopuszczą ciężkiego zaniedbania obowiązków. Złożeni z urzędu mogą wnieść odwołanie do wyższej instancji.

Ustanowienie przymusowego zarządu spółki.

Art. 149

Jeżeli zarząd spółki mimo wezwań władzy nadzorczej zaniedbuje należyte wykonanie, utrzymanie albo naprawę urządzeń spółki, władza nadzorcza może usunąć zarząd i na koszt spółki ustanowić komisarza i ciało doradcze, złożone z członków spółki do zarządu spraw spółki.

Zezwolenie władzy na obciążenie spółki.

Art. 150(1)

Do sprzedaży gruntów, albo zaciągania pożyczek z wyjątkiem takich, przez które nie zwiększa się stan obdłużenia spółki, potrzebuje spółka zezwolenia władzy nadzorczej.

Kontrola władzy.

Art. 151Na żądanie władzy nadzorczej muszą jej być przedłożone do przejrzenia akty spółki

i odpisy budżetu, zamknięcia rachunkowego, jako też sprawozdań komisji rewizyjnej oraz protokułów posiedzeń zarządu i zgromadzenia członków. Władzy nadzorczej przysługuje prawo zarządzenia nadzwyczajnych rewizji kasy spółki i całej administracji spółki, jak również brania osobiście lub przez pełnomocników udziału w rewizjach i zebraniach zarządu oraz w posiedzeniach zgromadzenia członków (wydziału).

Uprawnienie do robót na gruntach spółki.

Art. 152(1)

Spółka jest uprawniona wznosić i utrzymywać na gruntach do niej należących urządzenia, potrzebne do osiągnięcia celów spółki.

Odpowiedzialność spółki za zobowiązania.

Art. 153Spółka odpowiada swoim majątkiem za przyjęte zobowiązania. O ile w ten sposób wierzyciele

zaspokojeni być nie mogą, suma dłużna musi być zebrana drogą datków, które wyznacza zarząd według miary, ustanowionej w statucie.

Pierwszeństwo ciężarów spółki przed prawami rzeczowemi.

Art. 154(1)

Ciężary spółki są ciężarami realnemi i mają aż do wysokości trzechletnich zaległości pierwszeństwo przed innemi prawami rzeczowemi bezpośrednio po państwowych podatkach i publicznych daninach. Obciążają one grunty, kopalnie i zakłady przemysłowe, interesowane w przedsiębiorstwie, według miary, ustanowionej w statucie. (2) Członkowie, wyłączeni ze spółki, odpowiadają za nałożone na nich datki udziałowe aż do czasu Ich wystąpienia.

Rozkład datków.

Art. 155(1)

Udział w ciężarach spółki normuje się według miary korzyści, które członkowie odnoszą z urządzeń spółki. Przy spółkach, mających na celu utrzymywanie wód w czystości, oznacza się udział w ciężarach spółki przedewszystkiem podług stopnia zanieczyszczenia, wywołanego przez poszczególnych członków i podług nakładów, czynionych przez spółkę dla usunięcia tych zanieczyszczeń.

Każdy członek spółki, obowiązany do składania datków udziałowych, musi mieć przynajmniej jeden głos.

Rozstrzyganie sporów.

Art. 156(1)

Spory o przynależność do spółki mają być rozstrzygane w drodze administracyjnej.

Środki przymusowe zarządu.

Art. 157(1)

Zarząd, a jeżeli tenże składa się z więcej osób, także jego przewodniczący są uprawnieni przeprowadzać zarządzenia w ich zakresie działania względem poszczególnych członków spółki przy użyciu następujących środków przymusowych:

Zażalenie przeciw zarządzeniom zarządu spółki.

Art. 158(1)

Przeciwko zarządzeniom zarządu i jego przewodniczącego i przeciw zagrożeniu użycia środków przymusowych jest dopuszczalne w ciągu miesiąca od dnia doręczenia zażalenie do władzy nadzorczej. Skarga może opierać się tylko na następujących motywach:

Ściąganie zaległych datków.

Art. 159Zaległe datki udziałowe, jako też grzywny i koszty, wymienione w art. 157, mogą być

ściągnięte przymusowo w drodze administracyjnej.

Ściąganie datków na spłatę potyczki.

Art. 160Jeżeli spółka za zezwoleniem administracji Państwa zaciągnie pożyczkę przez wypuszczenie

obligacji udziałowych, albo otrzyma ją ze Skarbu Państwa, z funduszów samorządowych, lub z publicznego zakładu kredytowego, upoważnionego statutem do udzielania takich pożyczek, mają być zastosowane następujące wyjątkowe postanowienia:

Zwoływanie zgromadzeń członków spółki.

Art. 161(1)

Zarząd winien zwołać zgromadzenie członków (wydział), jeżeli interes spółki tego wymaga lub ⅛ członków spółki zarząda tego pisemnie z podaniem celu.

Występowanie i wstępowanie członków spółki.

Art. 162

Za zgodą spółki mogą nowi członkowie wstępować, albo dotychczasowi występować.

Potrzeba jednak do tego zezwolenia władzy nadzorczej; władza nadzorcza winna w razie występowania Członków mieć na uwadze także Interesy wierzycieli i dobra publicznego.

Obowiązek przyjęcia nowych członków.

Art. 163(1)

Spółka jest obowiązana przyjąć do swego związku właścicieli gruntów, kopalń i zakładów przemysłowych, jako też spółki wodne i inne związki (art. 137) na ich żądania, jeżeli cel zamierzony przez spółkę, jest dla nich możliwy do osiągnięcia jedynie przez przyłączenie do urządzeń spółki i ich wspólne użytkowanie, a urządzenia spółki mogą zaspokoić wspólne potrzeby choćby po stosownej przebudowie.

Wyłączenie nieruchomości i zakładów ze spółki.

Art. 164(1)

Spółka może żądać wyłączenia gruntów, kopalń lub zakładów przemysłowych wbrew woli właścicieli, gdyby w przeciwnym razie osiągnięcie celu spółki było zagrożone.

Zakaz zmiany urządzeń, nienależących do spółki, celem wyzyskania ulepszonych przez spółkę stosunków wodnych.

Art. 165Jeżeli właściciele gruntów, kopalń lub zakładów przemysłowych, tudzież spółki wodne

i inne związki (art. 137) nie są członkami spółki, a korzystaliby z utworzonych przez spółkę korzystniejszych stosunków wodnych przez zmianę urządzenia ruchu swych zakładów, spółka ma prawo zakazać im tę zmianę urządzenia ruchu, gdyby wskutek tego zakłady spółki nie wystarczały dla potrzeb spółki. To samo stosuje się do tych gruntów, kopalń i zakładów przemysłowych, stanowiących własność członków spółki, które nie zostały wcielone do związku spółki.

Kontrola urządzeń spółki.

Art. 166Urządzenia spółki należy przynajmniej raz do roku skontrolować. W skład komisji rewizyjnej

powinni oprócz zarządu, albo poszczególnych jego członków, wchodzić także inni członkowie spółki.

Rozdział II.

Spółki utworzone uchwałą większości.

Przymus przystąpienia do spółki.

Art. 167(1)

Jeżeli spółka ma być utworzona dla osuszenia rowami lub drenami, nawodnienia i namulenia (kolmacji) gruntów, uprawy i eksploatacji torfowisk, regulacji i obwałowania wód płynących, dla utrzymania wód w czystości (kanalizacji) i budowy zbiorników, sprzeciwiający się właściciele gruntów, kopalni i zakładów przemysłowych, interesowanych w spółce, jako też spółki wodne i inne związki mogą być zmuszone do przystąpienia do spółki, jeżeli: