Ustawa wodna z dnia 19 września 1922 r.

Ustawa wodnaz dnia 19 września 1922 r. Treść ustawy Część PIERWSZA O prawie własności wód Rodzaje wód. Art. 1. Wody są albo publiczne, albo prywatne. Pierwsze stanowią własność publiczną (część dobra publicznego), drugie są własnością prywatną. Wody publiczne. Art. 2. (1) Wszystkie wody są publiczne, o ile z mocy niniejszej ustawy (art. 4) albo wskutek szczególnych tytułów prawnych nie stanowią własności prywatnej. (2) Na wodach publicznych nie można nabywać ani praw własności, ani innych praw prywatnych, oprócz uprawnień, przewidzianych niniejszą ustawą. (3) Woda, odprowadzona z wody publicznej z obowiązkiem doprowadzenia jej do tej samej albo innej wody publicznej, pozostaje wodą publiczną. Zamiana na wody publiczne. Art. 3. (1) Prywatne wody płynące i jeziora mogą być w drodze ustawodawczej zaliczone do kategorji wód publicznych w Interesie publicznym. (2) Jeżeli wskutek tej zmiany zajdzie potrzeba obciążenia służebnością lub wywłaszczenia gruntu”, poszkodowany otrzyma wynagrodzenie od Państwa. (3) Jeżeli dotychczasowe użytkowanie wody lub łożyska przez uprawnionego zostanie zmienione lub uszczuplone, otrzymuje on odszkodowanie. Od tego odszkodowania należy odliczyć ciężary, jakie dotychczas ponosił uprawniony. Wody prywatne. Art. 4. Następujące wody należą do właściciela gruntu z samego prawa, o ile temu nie stają na przeszkodzie prawa, nabyte przez inne osoby: a) woda z opadów atmosferycznych; b) woda, zawarta w znajdujących się w jego gruncie jeziorach, stawach, sadzawkach, studniach i innych zbiornikach, tudzież w wodo* ciągach, kanałach i rowach; c) woda podziemna, znajdująca się w jego gruntach, i źródła, wypływające na powierzchni jego gruntów, z wyjątkiem źródeł mineralnych, podlegających monopolowi, i wód cementowych, objętych zastrzeżeniami górniczerni; d) odpływy z powyższych wód, dopóki nie spłyną na cudzy grunt albo do cudzej wody prywatnej lub do wody publicznej. Przynależność wód prywatnych. Art. 5. (1) O ile nic innego nie zostanie udowodnione, płynące wody prywatne uważać należy za przynależne do tych gruntów, przez które, albo między któremi przepływają. (2) Granicę własności prywatnych wód płynących określa między gruntami nadbrzeżnemi: a) leżącemi po przeciwległych brzegach - linja, biegnąca środkiem wody przy stanie zwyczajnym (średnim); b) przyległemi-linja, idąca prostopadle od punktu przecięcia ich granicy z linją brzegu (art. 6) do wyżej oznaczonej linji środkowej. (3) Sposób oznaczenia zwyczajnego (średniego) stanu wody określi rozporządzenie Ministra Robót Publicznych. (4) Na wodach granicznych sięga własność obywateli polskich, o ile stosunki własności nie zostały inaczej uregulowane, do granicy Państwa. (5) Powyższe postanowienia stosują się takie do jezior, nie należących do wód płynących, o ile własność w inny sposób nie została uregulowana. Linja brzegu. Art. 6. (1) Granicę między łożyskiem wody a przyległemi gruntami oznacza się, gdzie jest wyraźna krawędź brzegu, według tej krawędzi, zresztą według granicy porostu traw, o ile zaś ta granica leży powyżej zwyczajnego (średniego) stanu wody- według tegoż stanu wody. (2) Linja brzegu może być ustalona przez władzę wodną w razie potrzeby po wysłuchaniu właścicieli gruntów nadbrzeżnych i innych osób interesowanych. Interesowani mogą zażądać ustalenia linji brzegu na koszt własny. (3) W razie zmiany łożyska wody może być linja brzegu ponownie ustalona. (4) Linję brzegu ustala władza wodna na podstawie postępowania, które przeprowadzi według postanowień części szóstej niniejszej ustawy. Ustalenie to nie przesądza jednak dochodzenia prawa, opartego na tytule prywatno-prawnym, na zwykłej drodze prawa. Przymuliska na wodach płynących. Art. 7. (1) Przymuliska, powstające stopniowo i niepostrzeżenie przy gruntach nadbrzeżnych wód płynących, zarówno jak i odsypiska, jakie tworzy woda płynąca, oddalając się niepostrzeżenie od jednego brzegu, a przenosząc na drugi, przypadają na rzecz właścicieli nadbrzeżnych w granicach, określonych w art. 5, ust. 2, punkcie b, z obowiązkiem pozostawienia ścieżki lub drogi holowniczej wzdłuż rzek żeglownych i spławnych. (2) To samo stosuje się do powiększenia gruntów nadbrzeżnych, powstałego skutkiem naturalnego obniżenia zwierciadła wody. (3) Prawo to nie dotyczy odsypisk morskich, które stanowią własność Państwa. Przymuliska na jeziorach i stawach. Art. 8. (1) W jeziorach i stawach, które nie należą do właścicieli nadbrzeżnych, przymuliska i powierzchnie przybrzeżne, osuszone wskutek obniżenia zwierciadła wody, pozostają w dotychczasowych granicach własnością właścicieli jezior i stawów. Muszą oni jednak zezwolić właścicielom nadbrzeżnym na dostąp do wody, o ile to jest konieczne do wykonywania zwykłego użytkowania w dotychczasowym zakresie. (2) Natomiast właściciele jezior i stawów nie nabywają żadnego prawa do gruntów nadbrzeżnych, jakie woda pokrywa podczas wylewów. Odsypiska i grunty, uzyskane przez regulację. Art. 9. (1) Grunt, uzyskany wskutek budowli regulacyjnych między linją brzegu a budowlami regulacyjnemi, tudzież łożyska wód płynących, odcięte przekopami, przypadają tym, którzy ponoszą koszty przedsiębiorstwa. (2) Skoro cel regulacji został osiągnięty, grunty te i odsypiska muszą być odstąpione właścicielom gruntów przyległych na Ich żądanie za zwrotem wartości, jeżeli nie są potrzebne do żeglugi albo do umocnienia brzegów albo też do produkcji materjałów dla robót regulacyjnych. (3) Jeżeli względy publiczne tego wymagają, może władze wodna zobowiązać nabywców gruntów do odpowiedniego ich użytkowania. Oderwiska. Art. 10. Jeżeli przez siłę żywiołową (wodę, zapadnięcie ziemi, usuwisko stoku górskiego) znaczna i łatwa do rozpoznania część gruntu zostanie oderwana od brzegu i przerzucona do obcego gruntu, położonego niżej, lub na brzegu przeciwległym, to właściciel poprzedni może własności swej dochodzić, lecz skargę o to w ciągu 2 lat wytoczyć jest obowiązany. Po upływie tego terminu skarga jego jest niedopuszczalna, chybaby właściciel gruntu, z którym część oderwana została połączona, nie objął go jeszcze w posiadanie. Wyspy. Art. 11. (1) Wyspy, tworzące się na wodach prywatnych, należą do właścicieli nadbrzeżnych w granicach, określonych w art. 5 ustępie 2. (2) Wyspy, tworzące się na wodach publicznych, stanowią dobro publiczne. Art. 12. Jeżeli woda płynąca, tworząc sobie nowe ramię, przecina i okrąża grunt właściciela nadbrzeżnego i czyni z tegoż gruntu wyspę, to właściciel zachowuje własność swego gruntu, choćby nawet wyspa utworzyła się na rzece publicznej. Opuszczone łożysko: a) wody płynącej. Art. 13. (1) Jeżeli woda publiczna opuści dotychczasowe łożysko i utworzy nowe, to nowe łożysko staje się dobrem publicznem. Dotychczasowi właściciele gruntów, zajętych pod nowe łożysko, mogą żądać w drodze administracyjnej w ciągu jednego roku od zaszłej zmiany, aby ich odszkodowano opuszczonemi łożyskiem w stosunku do powierzchni zabranego Im gruntu, lub jego wartością. (2) Jeżeli woda prywatna opuści dotychczasowe i utworzy nowe łożysko, woda ta staje się własnością właścicieli gruntów nadbrzeżnych. Właściciele opuszczonego łożyska i dotychczasowi właściciele nowego łożyska, właściciele nadbrzeżni, poprzedni i nowi, właściciele wody, jako też wszyscy inni, którzy poprzednio mieli prawo do wody i do łożyska nowej wody płynącej, są uprawnieni, to wszyscy, lub każdy z nich do przywrócenia stanu pierwotnego w ciągu roku. b) jeziora. Art. 14. (1) Łożysko opuszczonego jeziora należy do właścicieli jeziora w stosunku do przysługującego każdemu prawa własności. (2) Jeżeli udziały własności nie były oznaczone, łożysko opuszczonego jeziora ma być rozdzielone między właścicieli brzegów, według zasad, przepisanych w art. 5 ust. 2. Ochrona brzegu. Art. 15. Każdy właściciel gruntu ma prawo zabezpieczać swój brzeg przed podmywaniem wody płynącej. Nikomu atoli nie wolno zakładać takich budowli i plantacji, które by mogły zmienić bieg wody, albo szkodzić żegludze, zakładom wodnym lub innym cudzym prawom. Usuwanie przymulisk i wysp. Art. 16. (1) Dla ułatwienia żeglugi i spławu, tudzież dla przywrócenia zwykłego biegu wody, może władza wodna zarządzić usunięcie przymulisk i przekopanie wysp. (2) Za usunięcie przymulisk i przekopanie wysp na wodach publicznych nie mogą właściciele żądać odszkodowania, chyba jeżeli posiadali przymulisko lub wyspę dłużej niż lat trzydzieści i używali Ich pod uprawę. Ograniczenie prawa rozporządzania wodą prywatną: a) wodą opadową i odpływem ze źródeł. Art. 17. (1) Właściciel nie może zmieniać kierunku odpływu zbierającej się na jego gruncie wody opadowej, ani odpływu ze źródeł ze szkodą gruntu niżej położonego. (2) Właścicielowi gruntu niżej położonego nie wolno' wstrzymywać naturalnego odpływu ze szkodą gruntu wyżej położonego. (3) Zakaz, przewidziany w ustępie 1, nie dotyczy zmiany odpływu, spowodowanej zmianą gospodarczego użytkowania gruntu (zmianą kierunku orki, stawianiem budynków i ogrodzeń lub innemi gospodarcze mi zarządzeniami). (4) Na właścicielu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód i zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich na niekorzyść wyżej, względnie niżej leżących gruntów. b) wodą jezior. Art. 18. (1) Właściciel jeziora, nie należącego do wody płynącej, nie jest uprawniony spuszczać go lub jego zwierciadła tak obniżać, iżby przez to stan wód gruntowych uległ zmianie ze szkodą innych, chyba że to jest potrzebne dla zwykłego odwodnienia gruntów. (2) Również nie wolno właścicielowi wpuszczać do jeziora wody i innych cieczy, lub wrzucać stałych lub mulistych materji, które mogą wodę ze szkodą dla Innych zanieczyścić. c) wodą podziemną. Art. 19. (1) Właściciel gruntu nie może stale zabierać do użycia i zużycia większej ilości wody podziemnej, niż to jest potrzebne do użytku domowego i do gospodarstwa, gdyby przez to: 1) zakład wodociągowy lub źródło, użytkowane przez kogo innego, zostały pozbawione wody, lub wydajność ich istotnie została zmniejszona, 2) dotychczasowe użytkowanie cudzego gruntu zostało uszczuplone, 3) stan wody płynącej lub jeziora tak został zmieniony, iżby inni w wykonaniu swoich praw zostali przez to ukróceni. (2) Właściciel gruntu nie ma prawa: (1) piętrzyć wody gruntowej doliny za pomocą podziemnych urządzeń, (2) wprowadzać lub wpuszczać do ziemi takich materji, któreby zanieczyszczały wodę podziemną, wodę płynącą lub jezioro ze szkodą dla Innych. (3) Przepis ustępu 2 punktu 2 nie ma zastosowania do nawożenia gruntów. Intabulacja. Art. 20. Łożyska wód publicznych i prawa prywatne na wodach publicznych mogą być wpisane do ksiąg hipotecznych (gruntowych) za zezwoleniem władzy wodnej II instancji. Część DRUGA O użytkowaniu wód. Rozdział I. Użytkowanie powszechne. Powszechne użytkowanie wód publicznych i prywatnych. Art. 21. (1) Wód publicznych wolno każdemu bez osobnego pozwolenia władzy używać w sposób zwykły, nie wykluczający takiego samego użytkowania przez innych: do kąpieli, mycia, prania, pojenia i pławienia, jeżdżenia łodzią, ślizgania się oraz czerpania wody ręcznemi naczyniami dla gospodarstwa domowego. Z tem samem ograniczeniem wolno każdemu odprowadzać do publicznych wód płynących wodę zwykłą lub zużytą, pochodzącą z gospodarstwa. Pod to postanowienie nie podpada jednak odprowadzenie wód, zanieczyszczonych za pomocą wspólnych urządzeń (kanalizacji). Przez powyższe używanie nie można naruszać ani biegu i jakości wody oraz brzegów, ani też uwłaczać cudzemu prawu, ani wyrządzać komukolwiek szkody. Przytem muszą być zawsze zachowane przepisy policyjne i może to się odbywać tylko w miejscach, do tego przeznaczonych, przy użyciu dozwolonych w tym celu dostępów. (2) To samo stosuje się do naturalnych płynących wód prywatnych; jednakże jazda łódkami i ślizgawka o tyle są dopuszczalne, o ile to dotychczas było w użyciu. (3) Powyższe postanowienia nie mają zastosowania do stawów, sztucznie utworzonych przez rozszerzenie łożyska wody prywatnej. Również jest wykluczone powszechne użycie prywatnych wód płynących, z wyjątkiem do żeglugi i spławu, w miejscach, gdzie wody te przepływają przez podwórza, ogrody i parki. Wreszcie władza wodna może w każdej chwili wzbronić powszechnego używania na zbiornikach wodnych i takich jeziorach, z których wypływają wody prywatne. (4) Do wydobywania roślin, pni drzewnych, mułu, ziemi, piasku, żwiru, kamieni i lodu z łożyska wód publicznych potrzebne jest zezwolenie władzy wodnej z wyjątkiem specjalnych uprawnień tudzież wydobywania tych przedmiotów bez osobnych urządzeń dla potrzeb gospodarczych. W wodach prywatnych jest do tego uprawniony tylko właściciel z zastrzeżeniem nabytych praw osób trzecich, o ile to może się odbywać bez szkody dla innych, zwłaszcza ze względu na głębokość łożyska i bezpieczeństwo brzegów. Zakaz wstrzymywania, zanieczyszczania i marnowania wody. Art. 22. (1) Zabrania się wrzucania do wód ziemi, piasku, żużli, kamieni, drzewa, stałych lub mulistych materji i padliny, tudzież składania takich przedmiotów na brzegach wód płynących, jeżeli istnieje niebezpieczeństwo, że mogą być przez wodę zebrane i wstrzymywać jej odpływ. Zabrania się również wpuszczania do wód takich rzeczy i wrzucania takich przedmiotów i materji, które, choćby nie wstrzymywały odpływu wody, mogłyby spowodować jej szkodliwe zanieczyszczenie. Na wyjątki od tego zakazu może zezwolić władza wodna, jeżeli skutkiem tego nie powstanie szkodliwe wstrzymanie odpływu lub zanieczyszczenie wody. (2) Zabrania się takiego używania istniejących urządzeń do piętrzenia, doprowadzania i odprowadzania wody, któreby powodowało marnowanie lub bezużyteczne piętrzenie wody ze szkodą dla innych. (3) Przepis ustępu 1 nie dotyczy podawania pokarmu dla ryb oraz nawożenia sztucznych stawów na wodach płynących, jeśli stawy te służą do hodowli i przechowania ryb. Władza wodna może jednak tego zabronić, jeżeliby to mogło spowodować szkodliwe dla Innych zanieczyszczenie wody. (4) Ustalenie faktu szkodliwego zanieczyszczenia wody należy do władzy wodnej. Może ona zezwolić na wyjątki od powyższych zakazów. Gdyby jednak przez takie zezwolenie miało być utrudnione utrzymanie wód płynących, można w tym wypadku udzielić go jedynie za zgodą obowiązanych do utrzymania. Władza wodna może wyjątkowo, aż do odwołania, udzielić zezwolenia na moczenie lnu i konopi w wodach płynących tam, gdzie na urządzenie osobnych dołów do moczenia miejscowe warunki nie pozwalają. Zezwolenie władzy wodnej pozostaje bez wpływu na odpowiedzialność tych, którym zostało udzielone, za szkody, wynikłe i dozwolonego użytkowania. Ograniczenie i zakaz używania wód płynących. Art. 23. Władza wodna jest uprawniona ograniczyć lub zakazać używania wody płynącej, gdy używanie nie jest oparte na specjalnem prawie albo na przepisach o użytkowaniu powszechnem. Takie zarządzenia winny być uzasadnione. Zezwolenie władzy. Art. 24. (1) Wznoszenie nowych lub Istotna zmiana Istniejących budowli w wodach płynących wymaga pozwolenia władzy wodnej. (2) Celem utrzymania wolnego odpływu mole władza wodna postanowić, aby na wodach naturalnych płynących stawiane były urządzenia w pewnym odstępie od linji brzegu tylko za jej zezwoleniem. Wpuszczania cieczy do wód płynących. Art. 25. (1) Kto chce wodę lub Inne ciecze ponad miarę powszechnego użytkowania do wód odprowadzać, musi o tem uprzednio zawiadomić władze. wodną. Ody władza ta jest zdania, że projektowanemu odprowadzeniu sprzeciwiają się względy policyjne lub ograniczenia, przewidziane niniejszą ustawą, ma zabronić odprowadzenia z podaniem powodów. W przeciwnym razie winna władza oznajmić donoszącemu, że z jej strony niema przeszkód do odprowadzenia. Władza wodna może również wskazać środki zaradcze, po których zastosowaniu cofnie swój zakaz. (2) Przed otrzymaniem oznajmienia (ust. 1) oraz przed zastosowaniem wskazanych przez władzę wodną środków zaradczych, odprowadzenie wody lub innych cieczy jest wzbronione. (3) Przepisy te nie mają zastosowania, gdy prawo na odprowadzenie wody uzyskane zostało na podstawie zezwolenia właściwej władzy, lub gdy istniało w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, a nie zostało przez nią uchylone. Odpowiedzialność za zanieczyszczanie wody. Art. 26. (1) Za szkody, które powstają skutkiem niedozwolonego zanieczyszczenia wód, odpowiada przedsiębiorca zakładu, z którego pochodzi zanieczyszczenie Przedsiębiorca nie ponosi odpowiedzialności, jeżeli dla zapobieżenia zanieczyszczeniu zastosował należyte środki ostrożności. (2) Gdy zanieczyszczenie pochodzi z kilku zakładów, przedsiębiorcy odpowiadają solidarnie. (3) W stosunku wzajemnym odpowiadają przedsiębiorcy stosownie do udziału w zanieczyszczeniu, a w razie wątpliwości - w równych częściach. (4) Przepisy, według których także trzecie osoby są odpowiedzialne za szkody, pozostają nienaruszone. Żegluga, spław tratew, przewozy. Art. 27. (1) Wody publiczne i państwowe kanały żeglowne mogą być przez każdego używane do komunikacji publicznej, a w szczególności do żeglugi i do spławu drzewa w stanie wiązanym, przyczem mają być przestrzegane przepisy traktatów państwowych, regulaminów, wydanych dla żeglugi, spławu, policji rzecznej i kanałowej oraz specjalnych ustaw i rozporządzeń. (2) Założenie łańcucha lub podobnego urządzenia w wodzie publicznej dla ułatwienia żeglugi wymaga zezwolenia władzy wodnej. (3) Urządzenie stałego przewozu na wodach publicznych zależy od zezwolenia władzy wodnej. Na wodach prywatnych pozwolenie jest wymagane, jeżeli przewóz ma być urządzony w celach zarobkowych. (4) Pozwolenie nie jest potrzebne na przewozy urządzone czasowo dla transportu robotników lub materjałów. Ścieżki i drogi holownicze. Art. 28. (1) Właściciele gruntów, przylegających do wód żeglownych i spławnych, oraz w miarę potrzeby właściciele gruntów, leżących poza temi gruntami, muszą pozwolić na urządzenie i utrzymanie na ich gruntach przez Państwo ścieżki lub dróg holowniczej w celu holowania statków i tratew tak przez ludzi, jak i zwierzęta. (2) Ody prywatne wody płynące zaliczone zostaną do wód żeglownych i spławnych, ma Państwo odszkodować właścicieli za ścieżki i drogi holownicze, urządzone na ich gruntach, To samo stosuje się do publicznych wód płynących, wzdłuż których nie istniały dotychczas ścieżki lub drogi holownicze, (3) Władza wodna może zamknąć drogi i ścieżki holownicze wzdłuż publicznych wód płynących na pewnych przestrzeniach. (4) Władza wodna upoważniona jest do wydawania rozporządzeń, bliżej określających wyżej wymienione obowiązki. Lądowanie i wyładowywanie statków i tratew. Art. 29. (1) Właściciele gruntów, przylegających do wód żeglownych i spławnych, muszą w nagłych wypadkach zezwolić na lądowanie i przymocowywanie statków i tratew, oraz na czasowe umieszczenie na brzegu ładunków, tudzież statków i tratew, i ile należące do nich brzegi nie zostały na ich żądanie od tego zwolnione przez władze wodne. (2) Ten sam obowiązek stosuje się w nagłych wypadkach także do prywatnych ładowni. (3) Władza wodna może wydać rozporządzenie, określające bliżej te obowiązki. Odpowiedzialność właścicieli statków i tratew za szkody. Art. 30. (1) Za szkody, powstałe z powodu niezgodnego z rozporządzeniami władz używania dróg i ścieżek holowniczych lub z powodu lądowania, przymocowania i wyładowania, odpowiada właściciel statku lub tratwy. (2) Żądanie odszkodowania w drodze administracyjnej przedawnia się w ciągu roku. Spław tratew i spust drzewa na wodach prywatnych. Art. 31. (1) Spław tratew i spust drzewa luźnego na prywatnych wodach płynących jest dozwolony w dotychczasowym zakresie tam, gdzie przy wejściu w życie niniejszej ustawy był powszechnie wykonywany lub specjalnie dopuszczony. Nadto w interesie publicznym lub ze względu na przeważające potrzeby gospodarcze może on być dopuszczony lub rozszerzony, albo też ograniczony lub zakazany rozporządzeniem Ministra Robót Publicznych. (2) Do spławu tratew na prywatnych wodach płynących mają być zastosowane przepisy art. 29 i 30 o lądowaniu i przymocowaniu na gruntach nadbrzeżnych, tudzież o odszkodowaniu. Opłaty za użytkowania wód. Art. 32. (1) Minister Robót Publicznych może w porozumieniu z Ministrem Skarbu zarządzić pobieranie opłat od statków, tratew i drzewa luźnego, płynących na wodach publicznych i prywatnych, oraz za wydobywanie roślin, mułu, ziemi, piasku, żwiru, kamieni i lodu z łożysk wód publicznych (art. 21 ust. 4). (2) Opłaty od spławu i spustu mają być użyte na pokrycie kosztów zarządu, urządzeń i odszkodowań, opłaty zaś za wydobywanie przedmiotów i materjałów z wód publicznych-na utrzymanie tych wód. (3) Szczegółowe przepisy wydane zostaną w drodze rozporządzenia. Ochrona prawa użytkowania wód płynących. Art. 33. (1) Właściciel wody płynącej, jako tai ten, komu przysługuje prawo użytkowania tej wody przy wejściu w życie niniejszej ustawy, nie mogą utrudniać powszechnego użytkowania lub też ich uniemożliwiać. Wogóle nie wolno nikomu przeszkadzać w powszechnem użytkowaniu wód płynących. (2) Władza wodna ma czuwać nad przestrzeganiem tych postanowień. Zakaz używania gruntów nadbrzeżnych. Art. 34. Użytkowanie powszechne nie zawiera uprawnienia do wejścia na grunty nadbrzeżne lub ich używania, ani do wykonania urządzeń na wodach, zwyjątkiem używania ścieżki i drogi holowniczej, tudzież lądowania i przymocowania statków i tratew i umieszczania na nich ładunków, tudzież statków i tratew w nagłych wypadkach (art. 28 ust. 1, art. 29 i 30). Regulowania powszechnego użytkowania. Art. 35. Władza wodna może powszechne użytkowanie regulować, ograniczać lub zakazywać. Zarządzenia takie winny być uzasadnione. Rozdział II. Użytkowanie wody prywatnej przez właściciela. Zakres użytkowania. Art. 36. (1) Właściciel gruntu może rozporządzać wodą, znajdującą się na powierzchni lub, pod powierzchnią jego gruntu, tudzież wodą płynącą, z ograniczeniami, przewidzianemi w art. 17 do 19, tudzież w art. 22 do 23 i art. 37 do 39 niniejszej ustawy, o ile temu nie sprzeciwiają się prawa osób trzecich. (2) W szczególności właściciel ma prawo: 1) używać i zużywać wodą oraz odprowadzać ją naziemnie lub podziemnie, bezpośrednio lub pośrednio; 2) wprowadzać do wody płynącej wodą lub inne ciecze naziemne lub podziemne, bezpośrednio lub pośrednio; 3) obniżać lub podnosić zwierciadło wody oraz trwale zbierać wodą przez wstrzymanie odpływu. Ograniczenie użytkowania wody płynącej. Art. 37. (1) Przez użytkowanie wody płynącej nie można: 1) ze szkodą Innych ani zmieniać odpływu, ant wody zanieczyszczać; 2) tak zmieniać stanu wody, aby przez to Inni w prawach do wody zostali ukróceni, albo obce grunty zostały na szkodą narażone; 3) utrudniać innym należytego utrzymania wód płynących i brzegów. (2) Nieznaczne szkody nie mają być brane pod uwagą. (3) Zmiana poziomu wody, która powoduje zmianą stanu wody gruntowej na niekorzyść innych, jest wówczas dozwolona, jeżeli została uskuteczniona przez wprowadzenie wody lub obniżenie zwierciadła wody w celu odwodnienia rowami lub drenami gruntów, dla których woda płynąca stanowi odpływ naturalny. Obowiązek odprowadzania niezużytej wody w granicach gruntu właściciela. Art. 38. (1) Woda, zabrana przez właścicieli gruntów nadbrzeżnych z ich prywatnej wody płynącej, a nie zużyta w granicach ich gruntów, które stanowią całość gospodarczą, ma być wprowadzona napowrót do łożyska wody płynącej przed zetknięciem się z obcemi gruntami. Jeżeli brzegi przeciwległe należą do różnych właścicieli, każdy z nich ma prawo do odprowadzenia tylko połowy ilości wody, jaka ze względu na powszechne użytkowanie i potrzeby gospodarcze właścicieli gruntów niżej położonych może być rozporządzana. (2) Właściciele gruntów nadbrzeżnych nie są uprawnieni do takiego piętrzenia wody, któreby sięgało poza granicą ich gruntów, albo uniemożliwiało osuszenie cudzych gruntów dla potrzeb rolnictwa. Wspólne użytkowanie wód płynących. Art. 39. Jeżeli właściciele kilku przyległych części wody płynącej zgodzą się na wspólne wykonywanie przysługujących im praw użytkowania lub utworzą spółkę, wtedy ich grunty stanowią jedną całość odnośnie do dopuszczalności wykonywania tych praw. Użytkowanie jezior. Art. 40. Władza wodna orzeka, czy i w jakim zakresie dopuszczalne jest nadal w razie potrzeby dotychczasowe użytkowanie powszechne jeziora. Właściciel jeziora winien być przedtem wysłuchany. Wydane zarządzenie może władza w każdym czasie odwołać. Odszkodowanie za ograniczenie użytkowania wody podziemnej. Art. 41. (1) Jeżeli właściciele wody podziemnej wskutek ograniczenia jej użytkowania do potrzeb domowych i gospodarczych (art. 19) ponoszą szkodę, mogą żądać od przedsiębiorstwa, pobierającego wodę, wzniesienia urządzeń, któreby szkodzie zapobiegały lub ją wyrównywały, o ile urządzenia takie dadzą się pogodzić z przedsiębiorstwem i gospodarczo usprawiedliwić. O ile nie można zapobiec szkodom lub ich wyrównać, winno być uiszczone odszkodowenie w wysokości istotnej straty. (2) Na żądanie przedsiębiorcy odszkodowanie może być wymierzone w perjodycznych świadczeniach. Władza wodna może sobie zastrzec zbadanie i ponowne ustalenie odszkodowania w pewnych okresach czasu. Użytkowanie wody prywatnej na podstawie zezwolenia. Art. 42. (1) Prawo do użycia i zużycia nadwyżki wody podziemnej, jaka jest do rozporządzenia po pokryciu potrzeb domowych i gospodarczych właściciela, tudzież do piętrzenia wody podziemnej, dalej prawo wpuszczania do ziemi i do jeziora wody lub innych cieczy, lub wrzucania do jeziora stałych lub mulistych materji, może nabyć właściciel, a za jego zgodą kto inny, na podstawie pozwolenia władzy wodnej. (2) Nie wyklucza to możliwości wywłaszczania gruntu celem uzyskania bez zgody właściciela pozwolenia na pobór wody dla celów gospodarczych lub przemysłowych (art. 124). (3) Używanie lub zużywanie wody, tudzież wprowadzanie wody lub innych cieczy przez większą liczbę uprawnionych może być uregulowane w drodze postępowania wyrównaczego. (4) Przy udzielaniu zezwolenia należy zastosować przepisy art. 46 - 48, tudzież art. 51, 52, 54 i art. 56 - 64. Jeżeli przy udzieleniu zezwolenia Chodzi o nabycie prawa, nieprzysługującego właścicielowi w myśl art. 19, winien przedsiębiorca wykonać urządzenia, zapobiegające szkodliwemu działaniu zamierzonego użytkowania wody, a gdy takie urządzenie nie da się pogodzić z przedsiębiorstwem, lub gospodarczo usprawiedliwić, uiścić odszkodowanie w wysokości Istotnej straty. Odprowadzenie wody podziemnej za granicę własności gruntowej. Art. 43. Kto chce odprowadzić wodę podziemną dla jej użycia lub zużycia po za granicę posiadłości gruntowej, stanowiącej całość gospodarczą potrzebuje na to zezwolenia. Odszkodowanie za istotne straty. Art. 44. Właścicielowi należy się odszkodowanie za odebraną lub naruszoną możliwość użytkowania wody w wysokości istotnej straty. O ile chodzi o utracone korzyści, mają być zastosowane przepisy prawa cywilnego. Rozdział III. Użytkowanie wód na podstawie pozwolenia władzy. Pozwolenie władzy. Art. 45. (1) Pozwolenia władzy wodnej potrzeba: 1) do używania i zużywania oraz odprowadzania wody nadziemnie lub podziemnie, bezpośrednio lub pośrednio, 2) do doprowadzania wody i innych cieczy nadziemnie lub podziemnie, bezpośrednio lub pośrednio. 3) do istotnej zmiany łożyska lub brzegów wody płynącej, 4) do obniżania lub podnoszenia zwierciadła wody, zwłaszcza trwałego zbierania wody przez wstrzymywanie odpływu, 5) do budowy i istotnej zmiany urządzeń, w szczególności mostów i kładek, tudzież zakładania nad wodą i w wodzie przewodów rurowych i kabli, 6) do budowy portów, przystani i dojazdowych kanałów żeglownych, o ile te ostatnie nie stanowią samoistnych dróg wodnych, albo też budowane są przez prywatne przedsiębiorstwo przy udziale lub bez udziału Państwa w kosztach, 7) do urządzania zakładów kąpielowych, przeznaczonych do publicznego użytku, 8) do urządzania stałych przewozów (art. 27). (2) Pozwolenie jest zbyteczne, gdy powyższe prawa Istniały przy wejściu w życie niniejszej ustawy i przez nią zostają utrzymane, lub gdy używanie wody z mocy przepisów o użytkowaniu powszechnem jest dozwolone. (3) Również zbyteczne jest pozwolenie na wykonanie budowli wodnych i regulacyjnych przez Państwo lub związki samorządowe na podstawie projektów, zatwierdzonych przez Ministra Robót Publicznych;-postępowanie zaś wodno-prawne w sprawie takich projektów ograniczyć się winno do rozprawy i orzeczenia co do zarzutów i żądań stron interesowanych. (4) O dopuszczalności ujęcia wody podziemnej za pomocą robót, przedsiębranych na podstawie uprawnienia, uzyskanego według ustaw górniczych, lub też uprawnienia do wydobywania minerałów żywicznych, uzyskanego według austrjackich ustaw z 11 maja 1884 r. (austr. Dz. Ust. P. № 71) i z 9 stycznia 1907 r. (austr. Dz. Ust. P. № 7), jak również galicyjskiej ustawy krajowej z 22 marca 1908 r. (Dz. Ust. Kraj. № 61) (krajowej ustawy naftowej), rozstrzygają władze górnicze. Natomiast na urządzenie zakładów wodnych na powierzchni ziemi ma posiadacz kopalni i uprawniony do wydobywania minerałów żywicznych uzyskać pozwolenie władzy wodnej według postanowień niniejszej ustawy. (5) Ma skutek podania może być pozwolenie przywiązane do prawa własności gruntowej. Zasady dla udzielania pozwoleń. Art. 46. (1) Pozwolenie może być udzielone: 1) na czas nieograniczony lub ograniczony, 2) z zastrzeżeniem dopełnienia wskazanych przez władzą warunków, 3) tylko przedsiębiorstwu, opartemu na projekcie technicznym. (2) Pozwolenie na wyzyskanie siły popędowej wód publicznych może być udzielone przedsiębiorstwom na przypuszczalny czas trwania przedsiębiorstwa, stałym zaś przedsiębiorstwom na okres najwyżej dziewięćdziesięcioletni, licząc od prawomocności orzeczenia. (3) Pozwolenia może władza odmówić jedynie na podstawie zasad, wskazanych w niniejszej ustawie. (4) Temu, komu pozwolenie zostało udzielone na czas ograniczony, przysługuje prawo żądania przedłużenia pozwolenia z poczynieniem zmian, jakie się okazały koniecznemi. Żądaniu temu może władza odmówić, jeżeli się temu sprzeciwiają względy dobra publicznego, lub poważne względy natury gospodarczej. Żądanie winno być zgłoszone na pół roku przed wygaśnięciem pozwolenia. (5) Ustawy wojewódzkie mogą wprowadzić opłaty za udzielanie pozwoleń na wyzyskanie siły popędowej wód publicznych. Dochody z opłat mają być obracane na utrzymanie wód publicznych. Warunkowe pozwolenia. Art. 47. (1) Pozwolenie może być udzielone z zastrzeżeniem dopełnienia wskazanych przez władzę warunków: 1) gdy przy zamierzonem użytkowaniu wody należy przewidywać jej zanieczyszczenie, 2) gdy z powodu zamierzonego użytkowania wody należy oczekiwać szkodliwego działania, wskutek którego ucierpiałoby dobro publiczne, lub zostałyby naruszone prawa osób trzecich, albo też zostałyby ponad dotychczasową miarę powiększone obowiązki, ciążące na tych osobach, w szczególności zaś obowiązek utrzymania wód i ich brzegów. (2) Warunki pozwolenia mogą nałożyć na przedsiębiorcę następujące obowiązki: 1) pokrycia w całości lub części kosztów wzniesienia i utrzymania urządzeń, zapobiegających szkodliwym skutkom zamierzonego użytkowania, 2) wzniesienia i utrzymywania urządzeń, zapobiegających uniemożliwieniu lub utrudnieniu użytkowania powszechnego wody, 3) utrzymywania wody płynącej i jej brzegów, jak również ponoszenia kosztów nadzoru nad wykonywaniem nadanego prawa, 4) założenia i utrzymywania urządzeń (obserwacji wodowskazów, stanu wody gruntowej i t. p.) dla stwierdzenia, czy i w jakich granicach szkody zostały wyrządzone, 5) pokrywania szkód, wynikających ze szkodliwego działania zamierzonego użytkowania wody, 6) założenia i utrzymywania urządzeń, któreby okolice o pięknym krajobrazie mogły uchronić od zeszpecenia, a dały się pogodzić z celem i rentownością przedsiębiorstwa, 7) złożenia zabezpieczenia na dotrzymanie przepisanych w pozwoleniu warunków, jakoteż na zaspokojenie pretensji do odszkodowania, które jednak nie może przewyższać przewidywanych w najbliższych trzech latach szkód (ort. 61). Państwo i związki samorządowe wolne są od obowiązku składania zabezpieczenia. (3) Postanowienia niniejszego artykułu mają także zastosowanie do szkodliwego działania zamierzonego użytkowania wody płynącej przez właściciela w wypadkach, przewidzianych w art. 37 ust. 1. (4) Za szkodliwe działanie nie jest uważana zmiana stanu wody gruntowej, jeżeli została spowodowana przez wprowadzenie wody lub przez obniżenie zwierciadła wody w celu odwodnienia rowami lub drenami gruntów, dla których woda płynąca stanowi odpływ naturalny. Odmówienie pozwolenia. Art. 48. Ze względów publicznych należy odmówić pozwolenia, lub udzielić go pod warunkami, zabezpieczającemi następujące i tym podobne względy: 1) gdyby przedsiębiorstwo mogło oddziaływać niekorzystnie na obronę kraju, albo zagrażać bezpieczeństwu publicznemu lub stosunkom zdrowotnym; 2) gdyby rozpoczęta lub projektowana regulacja wody płynącej mogła być przez zamierzone użytkowanie udaremniona lub znacznie utrudniona; 3) jeżeli należy się obawiać istotnego utrudnienia odpływu wielkiej wody i lodu, albo żeglugi i spławu tratew, a nie można temu zapobiec przez zmianę konstrukcji szkodliwie działającej części zakładu piętrzącego wodę; 4) jeżeliby przedsiębiorstwo szkodliwie wpłynęło na bieg, wysokość, spad, albo na brzegi wód płynących; 5) jeżeliby zamierzone użytkowanie wody wpłynęło szkodliwie na jakość wody, a działanie to nie dało się usunąć przez urządzenia, oczyszczające wodę, 6) jeżeliby powstało istotne utrudnienie powszechnego użytkowania wody, niezbędnego zaopatrzenia w wodę i niebezpieczeństwo dla kultury krajowej; 7) gdyby projektowany zakład wodny przeszkadzał w używaniu wody na cele rolnicze; 8) gdyby zamierzone przedsiębiorstwo zużywało nadmierną ilość wody lub nie wyzyskiwało należycie siły wodnej, chyba, że zakład o większych rozmiarach nie jest na razie potrzebny, a projekt przewiduje racjonalne rozszerzenie go w przyszłości; 9) gdyby projekt przewidywał oddanie siły za granicę Państwa. Pozwolenie na przewozy. Art. 49. Pozwolenie na utrzymanie przewożą ma być ograniczone do osoby starającego się i udzielane wyłącznie na czas określony. Pierwszeństwo mają właściciele dróg, względnie zarządy drogowe. Pozwolenie na użytkowanie jezior, sztucznych wód płynących i zbiorników. Art. 50. Pozwolenia, dotyczące jezior, z których odpływają tylko naturalne wody prywatne, tudzież pozwolenia, dotyczące sztucznych wód płynących lub sztucznych zbiorników wody, utworzonych przez przegrody dolin, nie mogą być udzielane w razie sprzeciwu właścicieli jezior, sztucznych wód płynących lub zbiorników wodnych. Odszkodowanie. Art. 51. (1) O ile nie można zapobiec szkodliwemu działaniu za pomocą odpowiednich urządzeń (art. 47), ma przedsiębiorca dotkniętego tem działaniem odszkodować. (2) Odszkodowanie mogą stanowić perjodyczne świadczenia. Władza wodna może sobie zastrzec sprawdzenie i ponowne ustalenie odszkodowania w pewnych okresach czasu. Art. 52. (1) Za szkodę, wyrządzoną przez zmianę, odpływu lub stanu wody, jak również przez utrudnienie utrzymania wody płynącej lub jej brzegów, nie należy się wynagrodzenie, jeżeli poszkodowany mógł był uniknąć szkody przez należyte wykonywanie ciążących na nim obowiązków utrzymania. (2) To samo stosuje się do szkodliwej zmiany stanu wód gruntowych. Szkody stąd powstałe winny być wynagradzane tylko w wysokości istotnie poniesionej straty. (3) Postanowienie art. 37 ust. 3 ma tu również zastosowanie. Wykupno gruntów i zakładów, narażonych na uszkodzenia. Art. 53. (1) Gdy zachodzi obawa, że przez zamierzone użytkowanie wody płynącej cudze grunty lub zakłady mogą być o tyle uszkodzona, że stosownie do ich dotychczasowego przeznaczenia nie mogłyby być celowo użytkowane, właściciel ma prawo żądać, aby przedsiębiorca nabył za wynagrodzeniem grunty lub zakłady. (2) Gdyby w przyszłości odstąpiony kawałek gruntu całkowicie lub częściowo stał się zbędnymi dla celów przedsiębiorstwa i miał być sprzedany, należy stosować odnośne przepisy o ustawowem prawie pierwokupu. Prawo pierwszeństwa. Art. 54. (1) Jeżeli przy udzieleniu pozwolenia ma się wybierać między kilkoma współubiegającemi się przedsiębiorstwami, które się wzajemnie wykluczają bądź z powodu podziału ilości rozporządzalnej wody, bądź z powodu czasu jej używania, bądź wreszcie z powodu właściwych każdemu z tych przedsiębiorstw urządzeń, należy przy udzieleniu pozwolenia rozstrzygać przedewszystkiem według znaczenia przedsiębiorstwa dla dobra publicznego, następnie zaś według jego znaczenia gospodarczego. (2) Gdy kilka równych sobie znaczeniem przedsiębiorstw współubiega się o pozwolenie, należy dać pierwszeństwo istniejącym przed nowymi, następnie tym przedsiębiorstwom, które są związane z danem miejscem, przed takiemi, które mogą być założone gdzieindziej, wreszcie przedsiębiorstwom właścicieli wady przed przedsiębiorstwami właścicieli gruntów nadbrzeżnych, a przedsiębiorstwom tych ostatnich przed przedsięborstwami innych osób. (3) Na wodach publicznych pierwszeństwo powyższe mają: Państwo, związki samorządowe i spółki wodne. Wspólne użytkowanie. Art. 55. Jeżeli przez złączenie urządzeń kilku przedsiębiorstw, które się starają o pozwolenie, a nawzajem nie wykluczają, można osiągnąć lepsze i korzystniejsze wyzyskanie wody, lub złączenie to leży w interesie publicznym, może władza wodna uzależnić udzielenie pozwolenia od zobowiązania się interesowanych do wykonania wspólnych urządzeń. Postępowanie wyrównawcze. Art. 56. (1) Gdy wody płynącej nie może wystarczyć na użytkowanie jej przez kilku uprawnionych w sposób, przewidziany w art. 45 ust. 1, lub gdy przy kilku sposobach jej użytkowania jeden sposób wyklucza lub ogranicza drugi, ma każdy z uprawnianych prawo żądać, aby miara, czas i sposób użytkowania były unormowane w drodze postępowanie wyrównawczego. Żądanie podobnego unormowania może być odrzucone, gdy oczekiwana stąd ogólna korzyść nie o wiele przewyższa szkody. (2) Unormowanie winno być przeprowadzone w sposób, odpowiadający słusznie ocenionym Interesom wszystkich uczestników postępowania, z uwzględnieniem potrzeb użytkowania powszechnego. Powstające przytem szkody winny być uczestnikom o tyle wynagradzane, o ile się nie wyrównują przez wypływające dla nich korzyści. Do wynagrodzenia szkód obowiązani są oni stosownie do korzyści, które mają być przez oszacowanie wypośrodkowane. (3) Prawo, oparte na wywłaszczeniu, może być przedmiotem wyrównania jedynie za zgodą uprawnionego. Art. 57. (1) Jeżeli można przeprowadzić unormowanie poboru wody przez zmianę urządzeń, należących do jednego z uprawnionych, bez zmniejszenia sprawności przedsiębiorstwa, może być na wniosek jednego z uczestników w drodze postępowania wyrównawczego nałożony na uprawnionego obowiązek, aby zmiany tej albo sam dokonał, albo na nią zezwolił. (2) Wnioskodawca ma ponieść koszty zmiany. Ma on również wynagrodzić szkodę, powstałą przez zatrzymanie ruchu. To samo dotyczy zwrotu zwiększonych kosztów prowadzenia przedsiębiorstwa i jego utrzymania, o ile one nie wyrównują się przez korzyści, spowodowane zmianą. Pozwolenie dla obcokrajowców. Art. 58. Do udzielenia pozwolenia obcokrajowcom, a to tak osobom fizycznym, jak i prawnym, mają analogiczne zastosowanie przepisy ustawowe o nabywaniu nieruchomości przez obcokrajowców. Termin wykonania przedsiębiorstwa. Art. 59. (1) W pozwoleniu należy oznaczyć termin, w jakim przedsiębiorstwo ma być wykonana i w ruch puszczone. (2) Termin ten może być przedłużony. Zmuszenie przedsiębiorcy do wykonania warunków. Art. 60. Władza wodna ma prawo zmusić przedsiębiorcę do wykonania włożonych na niego warunków. Uzależnienie wykonywania prawa od złożenia odszkodowania. Art. 61. (1) Do wykonania nadanego prawa można przystąpić, gdy umówione lub oznaczone przez władze, administracyjną odszkodowanie zostało wypłacone lub do depozytu sądowego złożone. (2) Ody odszkodowanie polega na perjodycznych świadczeniach, wystarcza złożenie sum, przypadających za najbliższe trzy lata świadczeń. (3) Jeżeli orzeczenie władzy administracyjnej zaczepiono tylko co do wysokości odszkodowania, może władza zezwolić na wykonanie za odpowiedniem zabezpieczeniem, (4) Gdy kto przystąpi do wykonania prawa, nim to jest w myśl ustępów 1, 2 i 3 dopuszczalne, może władza wodna zabronić wykonywania prawa i zarządzić usuniecie wzniesionych urządzeń, Zaskarzalność i przenoszenie nadanego prawa. Art. 62. (1) Nadane prawo może być przedmiotem sporu sądowego. Przepisy, dotyczące pretensji, wypływających z tytułu własności, mają odpowiednie zastosowanie. Prawo nie może być oddzielone od przedsiębiorstwa, któremu zostało nadane, i przechodzi wraz z niem na prawnych następców. Użycie takiego uprawnienia na inne cele lub dla innego zakładu wymaga osobnego pozwolenia władzy. (2) Jeżeli prawo jest przywiązane do własności gruntowej, nie może być oddzielone od tej własności przechodzi na następców prawnych tylko z prawem własności parceli gruntowej i przedsiębiorstwem. Gdy grunt ulegnie podziałowi, nadane prawo wygasa odnośnie do tych części gruntu, którym wykonanie jego nie przynosi korzyści. Cofnięcia pozwolenia za odszkodowaniem. Art. 63. (1) Z powodu szkód i niebezpieczeństwa dla dobra publicznego może być pozwolenie każdego czasu za odszkodowaniem cofnięte lub ograniczone orzeczeniem władzy wodnej z urzędu lub na wniosek związków samorządowych i korporacji publicznych. O ile z cofnięcia pozwolenia odnoszą korzyść osoby trzecie, mają być pociągnięte do stosownego udziału w odszkodowaniu i w kosztach postępowania; w innych wypadkach ponosi te koszty Państwo. (2) Obowiązani według ustępu 1 do odszkodowania mogą pociągnąć w drodze sądowej do zwrotu powyższych wydatków te osoby, które przez złożenie świadomie nieprawdziwych dowodów i oświadczeń uzyskały pozwolenie. Cofnięcie pozwolenia bez odszkodowania. Art. 64. (1) Bez odszkodowania mole być z urzędu pozwolenie cofnięta przez właściwą władze. wodna; 1) jeżeli pozwolenie udzielone zostało na podstawie dowodów, które w zasadniczych punktach są nieprawdziwe, a zostało udowodnione, że to było wiadomem starającemu się o pozwolenie i jeżeli przez udzielenie pozwolenia zostały spowodowane bardzo znaczne szkody i niebezpieczeństwo dla dobra publicznego; 2) jeżeli przedsiębiorstwo przejdzie choćby częściowo w ręce obcokrajowców; 3) jeżeli przedsiębiorca zaniecha wykonania nadanego prawa, zwłaszcza jeżeli usunie wykonane urządzenia lub dopuści do ich zniszczenia; 4) jeżeli udzielone pozwolenie stania się dla przedsiębiorstwa bezużytecznem lub zbytecznem; 5) jeżeli przedsiębiorstwo, pomimo kilkakrotnego wezwania władzy wodnej, nałożonych w pozwoleniu warunków w Istotnych punktach kilkakrotnie nie wypełni lub nie dotrzyma przepisanych terminów co do wykonania lub puszczenia w ruch zakładu. (2) Jeżeli pozwolenie zostało cofnięte, władza wodna może zmusić przedsiębiorcę, aby bez pretensji do odszkodowania wykonał roboty potrzebna do usunięcia szkodliwych skutków urządzeni zakładu, albo całkiem zniósł urządzenia i przywrócił stan pierwotny. Rozdział IV. Szczegółowa przepisy dla zakładów, piętrzących wodę. Znaki wodne na zakładach koncesjonowanych. Art. 65. (1) Każde urządzenie, piętrzące wodę na podstawie pozwolenia, musi być opatrzone conajmniej jednym znakiem wodnym (palem markującym, znakiem normalnym, wodowskazem i t. p.), który ma wyraźnie wskazywać wysokość dopuszczalnego najwyższego stanu wody, tak latem, jak i zimą, a jeśli stan wody ma być utrzymywany na pewnym najniższym poziomie-także wysokość najniższego dopuszczalnego stanu wody. (2) Znaki, wskazujące wysokość wody, winny być urządzone i utrzymywane przez uprawnionych do wody w miejscu dla interesowanych dostępnem zgodnie z przepisami i w ten sposób, aby były o ile możności zabezpieczone od umyślnego uszkodzenia i zniszczenia przez czas i przypadek. Uprawnieni do piętrzenia wody i zarządcy zakładów obowiązani są donieść natychmiast władzy wodnej o zaszłam uszkodzeniu znaków, wskazujących wysokość wody. (3) Osobne rozporządzenie Ministra Robót Publicznych przepisze kształt znaków wodnych i ostrożności; jakie przy ich ustawieniu należy zachować. Znaki wodne na zakładach niekoncesjonowanych. Art. 66. (1) Na zakładach, powstałych przed wejściem w życie niniejszej ustawy, a niezaopatrzonych w znak wodny, oraz na zakładach, które zbudowane zostały po wejściu w życie tej ustawy, a dla których pozwolenie nie jest wymagane, należy, o ile prawo do piętrzenia wody i wysokość piętrzenia są niesporne, umieścić znak wodny na żądanie jednego z interesowanych. Wnioskodawca, o ile sam nie jest uprawniony do piętrzenia wody, winien wykazać, że wykonywanie prawa piętrzenia wody przynosi mu szkodę. Znak piętrzenia może być także osadzony z urzędu. (2) Gdy przy zakładzie, piętrzącym wodę, na który nie potrzeba pozwolenia, interesowani na to się zgadzają, lub w drodze prawa ustalono, że wprawdzie prawo do piętrzenia wody istnieje, że jednak niema obowiązujących i jasnych postanowień co do dopuszczalnej wysokości piętrzenia, winna władza wodna na wniosek jednego z interesowanych w ten sposób oznaczyć stan wody, ażeby interesy uprawnionego do piętrzenia z interesami właścicieli gruntów i innych uprawnionych do piętrzenia według słusznej oceny zostały uzgodnione. (3) Na czas trwania sporu sądowego o dopuszczalną wysokość piętrzenia, lub postępowania według ustępu 2, może władza wodna w drodze niezaskarżalnego orzeczenia na wniosek jednego z interesowanych oznaczyć tymczasowo stan wody. (4) Koszty osadzenia znaków, oznaczających dozwoloną wysokość wody, ponosi uprawniony do piętrzenia. Koszty, spowodowane nieuzasadnionemi wnioskami lub sprzeciwami, mogą być nałożone na wnioskodawców i sprzeciwiających się. Wysokość i podział kosztów oznacza władza wodna. Utrzymanie zakładu w należytym stanie. Art. 67. Uprawniony do piętrzenia oraz prowadzący zakład wodny winni zakład wraz z wszystkiemi urządzeniami, mającemi znaczenie dla odpływu wody, utrzymywać w należytym stanie, w szczególności zaś w taki sposób, aby woda ze szkodą innych nie była marnowana. Mogą oni do tego być zmuszeni przez władzę wodną. Przebudowa zakładu dla uchylenia niebezpieczeństwa. Art. 68. (1) Jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo, że urządzenie, piętrzące wodę, z powodu jego konstrukcji może być uszkodzone lub zniszczone przez wielką wodę i że przez to powstaną szkody dla innych, a niebezpieczeństwo to można usunąć lub zmniejszyć przez przebudowę lub zabezpieczenie urządzenia bez zmniejszenia jego sprawności, może być uprawniony na wniosek obowiązanych do utrzymywania wody płynącej oraz innych interesowanych zmuszony przez władzę wodną do wykonania przebudowy lub zabezpieczenia zakładu. (2) Koszty przebudowy ponosi uprawniony do piętrzenia, w razie zaś braku winy, także inni Interesowani w utrzymaniu i zabezpieczeniu zakładu. (3) Do ogólnej sumy kosztów winny być na rzecz uprawnionego do piętrzenia wody doliczone według słusznej oceny straty, powstałe przez wstrzymanie ruchu zakładu w czasie przebudowy. To samo stosuje się do zwiększonych przez przebudowę kosztów utrzymania zakładu. O ile natomiast utrzymanie zakładu zostało przez przebudowę lub zabezpieczenie zakładu ułatwione lub wynikają stąd dla uprawnionego inne korzyści, winny być te korzyści od kosztów odliczone. (4) O warunkach i sposobie przebudowy lub zabezpieczenia zakładu, o wysokości odszkodowania i poręki, o płaceniu kosztów budowy, zwłaszcza o pokrywaniu ich z udzielonej poręki, o rozdziale tych kosztów pomiędzy interesowanych, jak również o terminie, w ciągu którego ma być przebudowa rozpoczęta i ukończona, orzeka w razie sporu władza wodna przy słusznem uwzględnieniu wszelkich przewidywanych strat i korzyści. (5) Władza wodna może uprawnionego do piętrzenia zmusić do wykonania nałożonych na niego w orzeczeniu obowiązków. Przebudowa zakładu ze względów publicznych. Art. 69. O ile w przypadku, przewidzianym w art. 68, dobro publiczne narażone jest na poważne szkody lub niebezpieczeństwo, może władza wodna zażądać przebudowy lub zabezpieczenia zakładu piętrzącego wodę. Zresztą należy postępować według art. 68. Państwo ma jednak ponosić koszty, o ile one przewyższają korzyści interesowanych. Unieruchomienie lub zniesienie zakładu. Art. 70. (1) Zakład, piętrzący wodę, może być tylko za zezwoleniem władzy wodnej stale unieruchomiony lub zniesiony. (2) Zezwolenia można tylko wówczas odmówić, gdyby inni przez unieruchomienie lub zniesienie zakładu mieli ponieść szkodę, a wobec uprawnionego i władzy wodnej zobowiążą się, stosownie do wyboru uprawnionego, zwrócić koszty utrzymania budowli piętrzącej, albo ją utrzymywać. Muszą się oni również zobowiązać zwrócić Inne szkody uprawnionemu i dać zabezpieczenie na wypełnienie swych zobowiązań. O wysokości wynagrodzenia, przypadającego za utrzymanie budowli piętrzącej, jak również za inne straty oraz o obowiązku zabezpieczenia orzeka w razie sporu władza wodna. Ma ona na żądanie uprawnionego do piętrzenia wyznaczyć termin, w ciągu którego powyżej wspomniane obowiązki mają być przyjęte, w razie przeciwnym władza wodna udzieli zezwolenia na unieruchomienie lub zniesienie budowli piętrzącej. Od złożenia zabezpieczenia wolne są: Państwo, związki samorządowe i spółki wodne. (3) Do budowli piętrzących, które powstały na mocy pozwolenie, mają powyższe przepisy (ustępy 1 i 2) zastosowanie o tyle tylko, o ile pozwolenie inaczej nie stanowi. Zakaz nagłego spuszczania wody. Art. 71. Nie wolno bez upoważnienia władzy wodnej nagle spuszczać nagromadzonej wody, gdyby skutkiem tego mogły być cudze grunty lub zakłady zagrożone lub uszkodzone, wykonywanie praw użytkowania wody ograniczone lub utrzymanie wody płynącej utrudnione. Utrzymanie stanu wody na wysokości ustalonej. Art. 72. (1) Przy zakładach piętrzących nie można piętrzyć wody ponad wysokość, ustaloną znakiem wodnym. (2) Gdy tylko woda wzbierze ponad tę wysokość, ma przedsiębiorca, bez pretensji do odszkodowania, z zachowaniem ostrożności, w art. 71 przewidzianych, przez otwarcie ruchomych części jazu oraz przez usuwanie wszelkich przeszkód (naniesionych przedmiotów, lodu, żwiru i t. p.) natychmiast bez przerwy i tak długo spuszczać wodę, dopóki się znów nie obniży do poziomu znaku wodnego. W razie oczekiwanego wezbrania władza wodna ma prawo nakazać przedsiębiorcy, któremu w tym wypadku pretensja do odszkodowania nie przysługuje, aby spuścił bezzwłocznie wodę przez zastosowanie tych samych środków poniżej wysokości, ustalonej znakiem wodnym, o ile to w pozwoleniu lub w innem orzeczeniu przez władzę zostało ustalone, i ten stan w miarę możności tak długo utrzymywał, aż woda opadnie. (3) Gdy zwierciadło wody ma być utrzymywane na pewnej wysokości, nie może być ono opuszczone niżej tej wysokości. Skoro tylko to nastąpi. ma być odpływ wody na tak długo wstrzymany, aż woda znów do określonej wysokości się podniesie, jednak bez ujmy dla powszechnego użytkowania wody i praw innych osób. (4) Do wydawania zarządzeń, potrzebnych do wykonania powyższych przepisów, upoważniona jest władza wodna, zaś w nagłych wypadkach miejscowa władza policyjna (art. 227). Regulowanie ruchu zakładu dla ułatwienia utrzymania wody płynącej. Art. 73. (1) Prowadzący ruch zakładu, piętrzącego wodę, obowiązany jest na zarządzenie władzy wodnej otwierać i zamykać ruchome części zakładu, jeżeli skutkiem tego utrzymanie wody płynącej znacznie będzie ułatwione. (2) Jeżeli skutkiem poczynionych zarządzeń ruch zakładu dozna przerwy, może być żądane odszkodowanie, gdy przerwa trwa ponad czas, określony w pozwoleniu. To samo ma miejsce, gdy w pozwoleniu czas nie jest określony, a przerwa ruchu jest znaczna. (3) Odszkodowanie ma zapłacić obowiązany do utrzymania wody płynącej. Roboty na cudzych gruntach i wodzie płynącej dla zapobieżenia wylewu. Art. 74. (1) Jeżeli następują zalewy lub inne szkody dla obcych gruntów lub zakładów przez to, że mimo należytego wykonywania prawa piętrzenia, stan wody podnosi się ponad dozwoloną wysokość, może być uprawniony do piętrzenia na wniosek poszkodowanego zmuszony dozwolić na podjęcie na cudzych gruntach lub na wodzie płynącej takich środków zaradczych, które, nie pociągając zmian w budowli piętrzącej i nie naruszając prawa do piętrzenia wody, mogłyby zapobiec szkodliwemu działaniu. (2) Wnioskodawca winien użyć potrzebnych środków dla ochrony prawa piętrzenia przed naruszeniem oraz obowiązany jest na żądanie uprawnionego dać w tym względzie zabezpieczenie. Od zabezpieczenia wolne są: Państwo, związki komunalne i spółki wodne. Część TRZECIA. Utrzymanie i regulacja wód i ich brzegów, tudzież ochrona od powodzi. Rozdział I. Utrzymanie wód i ich brzegów. Istota prawna obowiązku utrzymania. Art. 75. (1) Obowiązek utrzymania wód płynących i ich brzegów w myśl niniejszej ustawy jest zobowiązaniem publiczno-prawnem, które poza wypadkami, w tej ustawie wymienionemi, nie może być ani zniesione, ani ulec zmianie. Publiczno-prawne obowiązki utrzymania wód płynących lub Ich brzegów, które istniały przed wejściem w życie niniejszej ustawy, wygasają, o ile przez tę ustawę nie zostały utrzymane. (2) Umowy co do obowiązku utrzymania mogą być zawierane ze skutkiem prywatnoprawnym. Pojęcie obowiązku utrzymania. Art. 76. (1) Obowiązek utrzymania wód żeglownych i sprawnych obejmuje utrzymanie żeglowności, względnie spławności, oraz wolnego odpływu wody, na Innych zaś wodach płynących utrzymywanie wolnego odpływu. (2) Sztuczne publiczne wody płynące mają być” utrzymywane w interesie wolnego odpływu tylko o tyle, o ile wody te do tego celu są przeznaczone. (3) Utrzymanie żeglowności rozciąga się tylko na wodę, służącą do publicznej żeglugi. Nie obejmuje ono osobnych dróg dojazdowych do portów. (4) Gdy woda płynąca została uregulowana na podstawie urzędowo zatwierdzonego planu, obowiązek utrzymania obejmuje utrzymywanie stanu, do jakiego doprowadzono ją przez regulację, dopóki rozporządzenie Ministra Robót Publicznych nie uzna utrzymywania tego stanu za zbyteczne. Obowiązani do utrzymania. Art. 77. (1) Utrzymanie wód należy: 1) publicznych wód żeglownych i granicznych- do Państwa; 2) wód spławnych i potoków górskich-do Państwa, samorządów wojewódzkich i spółek wodnych w myśl obowiązujących ustaw; 3) innych wód publicznych - do spółek wodnych; 4) wód prywatnych-do właścicieli wód, względnie do właścicieli gruntów nadbrzeżnych, a przy wodociągach i innych zakładach na obcych gruntach - do właścicieli wodociągów i zakładów; 5) sztucznych wód płynących - do przedsiębiorcy; 6) przy urządzeniach, które służą do specjalnego użytkowania wody lub do zabezpieczenia dróg, mostów, budynków, kolei, portów i innych zakładów na wodach płynących-do właścicieli tych urządzeń. (2) Do czasu utworzenia spółki wodnej ma być woda utrzymywana przez tych, którzy dotąd byli do tego obowiązani. (3) Gdy woda płynąca została uregulowana na podstawie zatwierdzonych planów przez kogo innego, niż przez obowiązanych do jej utrzymania, dalsze utrzymanie ciąży na przedsiębiorcy regulacji. Utrzymanie może jednak objąć za zgodą władzy wodnej do tego dotychczas obowiązany na podstawie umowy z przedsiębiorcą. (4) Za zgodą władzy wodnej i interesowanych, a bez tej zgody na podstawie ustawy wojewódzkiej, może być utrzymanie wody publicznej powierzone gminom i innym korporacjom publiczno-prawnym. (5) Do udziału w kosztach utrzymania wód publicznych mogą być zobowiązane inne osoby w stosunku do odniesionych korzyści. Udział właścicieli gruntów w kosztach utrzymania. Art. 78. (1) Obowiązany do utrzymywania wody płynącej ma z zachowaniem przepisów art. 79 przeprowadzić w łożysku wody płynącej i na gruntach przybrzeżnych te roboty, które są potrzebne dla zapobieżenia wstrzymania odpływu przez obrywanie brzegów lub dla usunięcia szkód, powodowanych przez żeglugę lub roboty regulacyjne na gruntach nadbrzeżnych. Właściciele tych gruntów mają uczestniczyć w kosztach tych robót w miarę korzyści, powstających przez zabezpieczenie gruntów; mogą oni zamiast gotówki dostarczyć robocizny lub materjałów budowlanych. Przyczynienia się do kosztów nie można żądać, gdy chodzi o usunięcie lub zapobieżenie szkodom, spowodowanym przez żeglugę i roboty regulacyjne. (2) Przed zarządzeniem robót należy wysłuchać właścicieli gruntów, tudzież przedstawicieli interesowanych samorządów przy okazaniu i wyjaśnieniu im planu oraz podaniu przypadających na nich kosztów przybliżonych, Wykonanie robót przez właścicieli gruntów. Art. 79. (1) Właściciele gruntów nadbrzeżnych winni usunąć ze swoich gruntów takie drzewa, krzaki, ogrodzenia i inne przedmioty, które przeszkadzają odpływowi wody płynącej równo z brzegami. (2) Właściciele nadbrzeżni mają również wykonać powyżej linji brzegu nie wymagające fachowych wiadomości, ani znaczniejszych kosztów roboty dla wyrównania i zadarnienia terenu, aby przez to zapobiec obrywaniu brzegów, któreby wstrzymywało odpływ wody. (3) O ile skutek robót, wymienionych w ustępie 2, zależy od uprzedniego zabezpieczenia spodu brzegu poniżej linji brzegowej, roboty te mają być wykonane dopiero po zabezpieczeniu spodu brzegu przez obowiązanych do utrzymania wody. Władza wodna rozstrzyga, czy warunek ten jest spełniony. (4) Gdy brzegi wody płynącej są obudowane podług planu, urzędownie zatwierdzonego, ma przedsiębiorca mimo przepisów ustępu 1 brzegi te w tym stanie utrzymywać, dopóki rozporządzenie Ministra Robót Publicznych nie uzna utrzymania tego stanu za zbyteczne. (5) Jeśli brzeg tworzą budynki, mury, bulwary i t. p. lub gdy te budowle wchodzą w wodą płynącą, ma ja właściciel własnym kosztem utrzymywać. Utrzymywanie brzegów przez obowiązanego do utrzymania wody. Art. 80. (1) Obowiązek utrzymywania brzegu może być za zgodą wiedzy wodnej uregulowany umową między interesowanymi właścicielami gruntów a obowiązanym do utrzymania wody odmiennie od postanowień art. 76 i 79. Na żądanie właścicieli gruntów, obowiązanych do utrzymywania brzegu, ma obowiązany do utrzymania wody wykonać w ich zastępstwie roboty, wymienione w art. 79, za stosownem wynagrodzeniem. (2) Jeżeli wóda płynąca została uregulowana według urzędownie zatwierdzonego planu, obowiązany do utrzymywania wody płynącej ma prawo przyjąć na siebie, za złożeniem deklaracji przed władzą wodną, utrzymanie brzegów, ciążące na właścicielach gruntów w myśl art. 79 ust. 2. Może on pociągnąć właścicieli nadbrzeżnych do udziału w kosztach zabezpieczenia brzegów do wysokości ciężarów, nałożonych na nich w ust. 2 art. 79. (3) To samo stosuje się do wypadku, gdy brzegi naturalnej wody płynącej zostały uregulowane według urzędownie stwierdzonego planu, a utrzymanie zarówno wody płynącej, jak i zabezpieczonych brzegów, należy do tego samego obowiązanego. Usuwanie przeszkód w odpływie przez władzą. Art. 81. Gdy w wodzie płynącej przeszkody w odpływie spowodowane zostały przez kogo innego, a nie przez obowiązanego do utrzymania, ma władza wodna w miarą możności pociągnąć sprawcą do usunięcia przeszkód. To samo stosuje się do usunięcia przeszkód na gruntach nadbrzeżnych, które wodzie płynącej równo z brzegami utrudniają znacznie odpływ. Przepisy wyjątkowe. Art. 82. (1) Odmiennie od przepisów niniejszej ustawy obowiązani są do utrzymywania: 1) Państwo, gdy do wejścia w życie niniejszej Ustawy utrzymywało lub było obowiązano utrzymywać wódą płynącą lub jej brzegi; 2) ten, …