Uchwała nr 91 Rady Ministrów z dnia 22 czerwca 2015 r. w sprawie przyjęcia "Krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zuży

Dokument podpisany przez Marek Głuch Data: 2015.07.16 15:37:05 CEST MONITOR POLSKI v.p l DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 16 lipca 2015 r. Poz. 614 UCHWAŁA NR 91 RADY MINISTRÓW .go z dnia 22 czerwca 2015 r. w sprawie przyjęcia „Krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii” Na podstawie art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków (Dz. U. poz. 1200 oraz z 2015 r. poz. 151) Rada Ministrów uchwala, co następuje: § 1. Przyjmuje się „Krajowy plan mający na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii”, stanowiący załącznik do uchwały. ww w. rcl § 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: E. Kopacz  Monitor Polski –2– Poz. 614 .go v.p l Załącznik do uchwały nr 91 Rady Ministrów z dnia 22 czerwca 2015 r. (poz. 614) Załącznik do uchwały nr 91 Rady Ministrów z dnia 22 czerwca 2015 r. (poz. ....) Krajowy Plan mający na celu zwiększenie liczby budynków ww w. rcl o niskim zużyciu energii Warszawa, 2015 r.  Monitor Polski –3– Poz. 614 v.p l WSTĘP Odpowiednie kształtowanie polityki klimatyczno-energetycznej, zapobiegające degradacji środowiska, wspierające ochronę zasobów naturalnych oraz bioróżnorodności, jest jednym z istotnych wyzwań wynikających z postanowień przyjętych przez państwa członkowskie Unii Europejskiej. Prowadzone prace powinny jednocześnie przynieść wzrost innowacyjności oraz wdrożenie nowych technologii w budownictwie, technice instalacyjnej, zmniejszenie energochłonności, generowanie nowych miejsc pracy, a w konsekwencji wzrost konkurencyjności gospodarki i zamożności obywateli. .go Podstawą do opracowania Krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii, zwanego dalej „Krajowym planem”, jest art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków (Dz. U. poz. 1200 oraz z 2015 r. poz. 151). Ustawa transponuje do krajowego porządku prawnego część postanowień dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (Dz. Urz. UE L 153 z 18.06.2010, str. 13). Dane zamieszczone w Krajowym planie mają pełnić rolę informacyjną oraz realizować upoważnienie ustawowe do jego opracowania. Krajowy plan zawiera definicję budynku o niskim zużyciu energii odzwierciedlającą istniejące warunki i możliwe do osiągnięcia, uzasadnione ekonomicznie środki poprawy charakterystyki energetycznej budynków. Ponadto przedstawia on działania administracji rządowej podejmowane w celu promowania budynków o niskim zużyciu energii, w tym w zakresie projektowania, budowy i przebudowy budynków w sposób zapewniający ich energooszczędność oraz zwiększenia pozyskania energii ze źródeł odnawialnych w nowych oraz istniejących budynkach, a także określa harmonogram osiągnięcia założonych celów. ww w. rcl Niniejszy dokument został opracowany przez Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju przy współpracy z członkami Zespołu ds. opracowania projektu Krajowego planu, a także na podstawie dostępnych źródeł. 2  Monitor Polski –4– v.p l SPIS TREŚCI Poz. 614 WSTĘP .................................................................................................................................................... 3 2. WPROWADZENIE........................................................................................................................... 5 1.1. Upoważnienie ustawowe ......................................................................................................... 5 1.2. Główne części Krajowego planu.............................................................................................. 5 KRAJOWE ZASOBY BUDOWLANE ............................................................................................... 7 2.1. Struktura budynków ................................................................................................................. 7 2.1.1. Zabudowa istniejąca ........................................................................................................ 7 2.1.2. Nowe budownictwo .......................................................................................................... 9 2.2. Wykorzystanie energii ........................................................................................................... 12 2.3. Zapotrzebowanie na energię w gospodarstwach domowych ................................................ 13 2.4. Schemat dojścia do obecnego poziomu wymagań ............................................................... 16 .go 1. 2.4.1. Wskaźniki zapotrzebowania na energię ........................................................................ 16 2.4.2. Izolacyjność cieplna przegród ....................................................................................... 17 3. DEFINICJA „BUDYNKÓW O NISKIM ZUŻYCIU ENERGII”.......................................................... 18 4. DZIAŁANIA ORAZ WSPARCIE ..................................................................................................... 19 4.1. Cele i harmonogram .............................................................................................................. 19 4.2. Polityki oraz środki finansowe ............................................................................................... 20 Zmiany przepisów budowlanych .................................................................................... 21 w. rcl 4.2.1. 4.2.2. 4.3. Finansowe środki wsparcia ........................................................................................... 24 Wiedza i rozwój...................................................................................................................... 37 4.3.1. Działania informacyjne i edukacyjne ............................................................................. 37 4.3.2. Projekty demonstracyjne i pilotażowe ........................................................................... 38 4.3.3. Badania naukowe .......................................................................................................... 38 4.4. Promowanie wykorzystania odnawialnych źródeł energii ..................................................... 39 4.5. Kształtowanie standardów energetycznych budynków ......................................................... 40 4.5.1. Instalacje ogrzewania, wentylacji i ciepłej wody użytkowej .......................................... 40 4.5.2. Instalacja klimatyzacji .................................................................................................... 43 4.5.3. Instalacja oświetlenia ..................................................................................................... 43 4.5.4. Izolacja cieplna przegród ............................................................................................ 44 4.5.5. Szczelność powietrzna .................................................................................................. 46 Poprawa efektywności energetycznej budynków istniejących .............................................. 46 4.7. Podejście kompleksowe ........................................................................................................ 48 ww 4.6. 5. PODSUMOWANIE I WNIOSKI ...................................................................................................... 50 6. BIBLIOGRAFIA .............................................................................................................................. 51 7. SPIS TABEL I RYSUNKÓW .......................................................................................................... 52 ZAŁĄCZNIK NR 1 .................................................................................................................................. 53 ZAŁĄCZNIK NR 2 .................................................................................................................................. 58 ZAŁĄCZNIK NR 3 .................................................................................................................................. 59 -4-  Monitor Polski –5– Poz. 614 v.p l 1. WPROWADZENIE 1.1. Upoważnienie ustawowe Na wstępie należy podkreślić, iż w warunkach krajowych budynek o niemal zerowym zużyciu energii będzie utożsamiany i określany jako budynek o niskim zużyciu energii, o którym mowa w art. 39 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków (Dz. U. poz. 1200 oraz z 2015 r. poz. 151), zwanej dalej „ustawą z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków”, która wdraża do krajowego porządku prawnego część postanowień dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (Dz. Urz. UE L 153 z 18.06.2010, str. 13) (zwanej dalej „dyrektywą 2010/31/UE”). .go Podstawą do opracowania Krajowego planu jest art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków, minister właściwy do spraw budownictwa, lokalnego planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa opracowuje projekt krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii, który następnie na podstawie art. 39 ust. 3 ustawy zostaje przyjęty przez Radę Ministrów w drodze uchwały. w. rcl Art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków określa, iż Krajowy plan zawiera w szczególności: 1) definicję budynków o niskim zużyciu energii oraz ich szczegółowe cechy; 2) działania administracji rządowej podejmowane w celu promowania budynków o niskim zużyciu energii, w tym w zakresie projektowania, budowy i przebudowy budynków w sposób zapewniający ich energooszczędność, oraz zwiększenia pozyskania energii ze źródeł odnawialnych w nowych oraz istniejących budynkach; 3) harmonogram osiągania celów, o których mowa w pkt 2. Zgodnie z art. 9 ust. 1 dyrektywy 2010/31/UE, państwa członkowskie opracowują krajowe plany mające na celu zwiększenie liczby budynków o niemal zerowym zużyciu energii. Plany te mogą zawierać założenia zróżnicowane w zależności od kategorii budynku. Powstanie Krajowego planu wiąże się z dążeniem do osiągnięcia celu głównego określonego w art. 9 ust. 1 dyrektywy 2010/31/UE, który stanowi, aby: − do dnia 31 grudnia 2020 r. wszystkie nowe budynki były budynkami o niemal zerowym zużyciu energii oraz − po dniu 31 grudnia 2018 r. nowe budynki zajmowane przez władze publiczne oraz będące ich własnością były budynkami o niemal zerowym zużyciu energii. 1.2. Główne części Krajowego planu ww W rozdziale 2 Krajowego planu, który stanowi wprowadzenie do tematu, oceniono strukturę budynków, zarówno istniejących, jak i nowo wybudowanych, wraz z wyszczególnieniem ich zapotrzebowania na energię. Szczególną uwagę zwrócono na gospodarstwa domowe, które są jednym z głównych konsumentów energii w Polsce. Przedstawiono też, jak na przestrzeni ostatnich lat zmieniały się wymagania izolacyjności cieplnej i oszczędności energii w budynkach. Kluczowym elementem Krajowego planu jest zdefiniowanie budynków o niskim zużyciu energii w Polsce przy uwzględnieniu stanu istniejącej zabudowy oraz możliwych do osiągnięcia i jednocześnie uzasadnionych ekonomicznie środków poprawy efektywności energetycznej. Definicja ta została opracowana i przedstawiona w rozdziale 3 dokumentu. W rozdziale 4 Krajowego planu omówiono cel główny oraz cele pośrednie związane z poprawą efektywności energetycznej budynków, wraz z harmonogramem ich osiągnięcia, przy prowadzonym -4-  Monitor Polski –6– Poz. 614 v.p l wsparciu, wskazanym w kolejnych punktach rozdziału. Przedstawiono charakterystykę działań, głównie administracji rządowej, podejmowanych w celu promowania budynków o niskim zużyciu energii, w tym w zakresie projektowania, budowy i przebudowy budynków w sposób zapewniający ich energooszczędność oraz zwiększenia pozyskania energii ze źródeł odnawialnych w nowych oraz istniejących budynkach. W rozdziale omówiono zmiany przepisów wpływających na efektywność energetyczną budynków, wskazano też szereg dostępnych mechanizmów finansowych i innych działań, zwłaszcza poszerzających wiedzę społeczeństwa z omawianej dziedziny. Ponadto odniesiono się do kwestii promowania wykorzystania odnawialnych źródeł energii w budynkach, potrzeby poprawy stanu technicznego zabudowy istniejącej oraz wskazano na aspekt kompleksowego podejścia do efektywności energetycznej. ww w. rcl .go Rozdział 5 zawiera podsumowanie tematu oraz przedstawienie wniosków, a rozdział 6 określa wykaz źródeł, z których korzystano przy opracowywaniu dokumentu. -5-  Monitor Polski –7– Poz. 614 v.p l 2. KRAJOWE ZASOBY BUDOWLANE 2.1. Struktura budynków 2.1.1. Zabudowa istniejąca Oceny struktury wiekowej budynków dokonano w oparciu o dane zawarte w publikacji „Zamieszkane 1 ) budynki” , która stanowi prezentację wyników Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań przeprowadzonego w 2011 r., publikację „Opracowanie optymalnych energetycznie 2) typowych rozwiązań strukturalno-materiałowych i instalacyjnych budynków” oraz opracowania własne. Ocena została przeprowadzona w celu przedstawienia kwestii efektywności energetycznej w odniesieniu do budynków istniejących. .go W Polsce znaczna część istniejących zasobów budynków w najbliższym czasie będzie wymagała remontu czy przebudowy. Prowadzone prace powinny uwzględniać działania wpływające na poprawę charakterystyki energetycznej budynku. Strukturę wiekową budynków (rys. 1) oraz zasobów mieszkaniowych w Polsce (rys. 2) przedstawiono poniżej. Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań w 2011 r. w Polsce istniało 5,54 mln budynków, a liczba mieszkań wynosiła 12,96 mln. w latach 1989-2002 12% w. rcl w latach 1971-1978 12% w latach 1979-1988 14% w latach 1945-1970 25% w latach 2003-2011 9% nieustalone i w budowie 7% przed rokiem 1918 7% w latach 1918-1944 14% ww Rysunek 1. Udział budynków według okresów wybudowania 1) Opracowanie założeń do krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niemal zerowym zużyciu energii wraz z informacją dotyczącą przyszłości budownictwa „zero energetycznego” w Polsce, Instytut Techniki Budowlanej, Warszawa listopad 2011 r. 2) Opracowanie założeń do krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niemal zerowym zużyciu energii wraz z informacją dotyczącą przyszłości budownictwa „zero energetycznego” w Polsce, Instytut Techniki Budowlanej, Warszawa listopad 2011 r. -6-  Monitor Polski –8– Poz. 614 v.p l w latach 1979-1988 17% w latach 1971-1978 16% w latach 1989-2002 12% w latach 2003-2011 8% w latach 1945-1970 24% przed rokiem 1918 9% .go w latach 1918-1944 11% nieustalone i w budowie 3% Rysunek 2. Udział mieszkań według okresów wybudowania W 2011 r. najstarszych budynków, tj. wybudowanych przed 1918 r., było ok. 405 tys. Stanowiły one 7,3% ogółu zamieszkanych budynków mieszkalnych. Znajdowało się w nich ok. 1,2 mln mieszkań, które stanowiły 9% ogółu mieszkań. Budynki wzniesione po II wojnie światowej stanowią 72,1% ogółu użytkowanych budynków mieszkalnych. W miastach odsetek ten wyniósł 71,1%, a na wsi – 72,7%. Mieszkania zlokalizowane w budynkach powojennych stanowiły 76,5% ogółu mieszkań. w. rcl W latach 2003–2011 do użytkowania oddano 522,6 tys. budynków mieszkalnych, a prawie 30 tys. było jeszcze w budowie. Liczba mieszkań w nowych budynkach, tj. oddanych do użytkowania po 2002 r., wyniosła ok. 1 mln. Liczby tej mieszkań nie można jednak utożsamiać z liczbą mieszkań w budynkach mieszkalnych wybudowanych po 2002 r. Część mieszkań z tego okresu powstała w wyniku nadbudowy, rozbudowy lub przebudowy w starszych budynkach. Struktura budynków mieszkalnych jest znacznie zróżnicowana przestrzennie pod względem wieku (okresu wybudowania). W województwach lubuskim, dolnośląskim i opolskim budynki wzniesione przed 1945 r. stanowią znacznie wyższy odsetek w porównaniu z województwami Polski centralnej i wschodniej. W miastach najwyższy odsetek budynków przedwojennych odnotowano w województwach: dolnośląskim – 40,4% ogółu zamieszkanych budynków mieszkalnych, lubuskim – 37,4%, opolskim – 36,1% i zachodniopomorskim – 35,1%. Najmniejszy odsetek budynków oddanych do użytkowania przed 1945 r. w miastach utrzymuje się w województwie: lubelskim – 11,6%, podlaskim – 11,7% i mazowieckim – 12,4%. ww Na wsi budynki wzniesione przed 1945 r. stanowiły w niektórych województwach ponad połowę całkowitej liczby budynków mieszkalnych zamieszkanych. W województwie lubuskim udział tych budynków na wsi wyniósł 64,0%, a w województwach: dolnośląskim – 60,6%, zachodniopomorskim – 55,6%, warmińsko-mazurskim – 53,0% i opolskim – 52,3%. Najniższy odsetek budynków wybudowanych przed 1945 r. występował na wsi w województwach: mazowieckim – 7,9%, świętokrzyskim – 8,1% i lubelskim – 10,1%. W miastach budynki najnowsze, tj. wybudowane po 2002 r. lub będące w budowie, stanowiły najwyższy udział w województwach: mazowieckim – 13,7%, podkarpackim – 12,7% i pomorskim – 12,5%, zaś najniższy odsetek występował w miastach województw: opolskiego – 7,5% i świętokrzyskiego – 8,4%. Na wsi najwięcej budynków wybudowanych po 2002 r., w stosunku -7-  Monitor Polski –9– Poz. 614 v.p l do ogółu użytkowanych budynków mieszkalnych na tym terenie, odnotowano w województwach: pomorskim – 15,5%, dolnośląskim – 12,2% i wielkopolskim – 11,8%. Z kolei najmniej tych budynków na wsi wystąpiło w województwach: opolskim – 4,8%, świętokrzyskim – 5,8%, podlaskim – 6,0% i lubelskim – 6,1%. Z uwagi na dużą liczbę budynków istniejących osiągnięcie odpowiedniego poziomu ich charakterystyki energetycznej istotnie wpłynie na ograniczenie zużycia energii pochodzącej ze źródeł nieodnawialnych w całym sektorze budynków. Kształtowanie niskiego poziomu wartości wskaźnika zapotrzebowania na energię pierwotną (EP) w budynkach istniejących jest zazwyczaj bardziej kosztowne, a optymalny ekonomicznie poziom standardu energetycznego szacuje się na nieco gorszy 3) w stosunku do budynków nowych. 2.1.2. Nowe budownictwo ww w. rcl .go W przypadku budynków nowo budowanych skalę, której dotyczy kwestia niskiego zapotrzebowania na energię, można przedstawić na podstawie liczby budynków oddawanych do użytkowania. W 2013 r. oddano do użytkowania 99 606 nowych budynków, z czego 77 575 były to nowe budynki mieszkalne, a 22 031 budynki niemieszkalne. W porównaniu z rokiem 2012 zanotowano spadek o 302 4) nowe budynki oddane do użytkowania. 3) Opracowanie założeń do krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niemal zerowym zużyciu energii wraz z informacją dotyczącą przyszłości budownictwa „zero energetycznego” w Polsce, Instytut Techniki Budowlanej, Warszawa listopad 2011 r. 4) Budownictwo - wyniki działalności w 2013 r., GUS, Warszawa 2014 r., s. 40. -8-  – 10 – Poz. 614 w. rcl .go v.p l Monitor Polski ww Rysunek 3. Budynki oddane do użytkowania według województw i rodzajów budynków w 2013 r. 5) Budownictwo - wyniki działalności w 2013 r., GUS, Warszawa 2014 r., s. 72. -9- 5)  – 11 – Poz. 614 w. rcl .go v.p l Monitor Polski Rysunek 4. Budynki niemieszkalne oddane do użytkowania według województw i rodzajów budynków w 2013 r. 6) ww Kształtowanie parametrów, które mają wpływ na poziom wartości wskaźnika nieodnawialnej energii pierwotnej (EP) lub wskaźnika energii końcowej (EK), na potrzeby ogrzewania i wentylacji oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej i oświetlenia (z wyjątkiem budynków mieszkalnych) w nowych budynkach jest zazwyczaj łatwiejsze niż ma to miejsce w przypadku budynków istniejących, a prowadzone działania są bardziej kompleksowe, efektywne energetycznie oraz uzasadnione ekonomicznie. 6) Budownictwo - wyniki działalności w 2013 r., GUS, Warszawa 2014 r., s. 123. -10-  Monitor Polski – 12 – Poz. 614 2.2. Wykorzystanie energii v.p l Sektor budynków wskazywany jest w polityce klimatycznej UE jako ten, w którym podjęte uzasadnione ekonomicznie działania będą prowadziły do znacznego ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, racjonalizacji wykorzystania energii oraz zwiększenia udziału energii pochodzącej z odnawialnych źródeł. W tabelach 1 i 2 oraz na rys. 5 przedstawiono strukturę wykorzystania poszczególnych źródeł energii, również odnawialnych, w Polsce. Uwzględnienie tych informacji ma istotny wpływ dla ustalenia optymalnego poziomu wymagań charakterystyki energetycznej. .go Bazę surowcową dla energetyki w Polsce stanowią węgiel kamienny, węgiel brunatny, ropa naftowa, gaz ziemny i dodatkowo pozostałe źródła energii, w tym odnawialne (przede wszystkim biomasa, energia wody, wiatru oraz promieniowania słonecznego). W tabeli 1 przedstawiono dane dotyczące wielkości i struktury zużycia energii pierwotnej w Polsce według nośników. 1) w. rcl Tabela 1. Wielkość i struktura zużycia energii pierwotnej w gospodarce narodowej w latach 7) 2008–2011 wg nośników Wyszczególnienie Lata 2008 2009 2010 2011 Całkowite zużycie energii 4 203 248 3 980 408 4 387 524 4 507 724 pierwotnej [TJ] Udział poszczególnych źródeł [%] Węgiel kamienny 46,7 44,8 45,8 43,4 Węgiel brunatny 12,7 12,8 11,0 11,6 Ropa naftowa 21,3 21,7 22,1 22,8 Gaz ziemny 13,4 13,7 13,3 13,1 1) Pozostałe 6,0 7,1 7,7 9,1 Drewno opałowe, torf, paliwa odpadowe, energetyka odnawialna, pompy ciepła. ww Z danych na 2013 r. wynika, iż wykorzystywanymi źródłami energii odnawialnej, które stanowią 7,22% energii pierwotnej ogółem, są przede wszystkim biomasa, zwłaszcza drewno i odpady drewna (ponad 85%) oraz energia wodna (ok. 3%), przy jednoczesnym wzroście ilości energii wytwarzanej z wiatru 8) (do 3,5%). Obserwowany jest wzrost produkcji i zużycia energii odnawialnej. Dane dotyczące produkcji i zużycia energii odnawialnej w Polsce wg źródeł wytwarzania w tonach oleju ekwiwalentnego przedstawiono w tabeli 2. 9) Tabela 2. Produkcja i zużycie energii odnawialnej w Polsce wg źródeł wytwarzania [%] Wyszczególnienie Lata 2008 2009 2010 2011 Udział poszczególnych nośników w pozyskiwaniu energii ze źródeł odnawialnych Biomasa stała 87,48 85,77 85,29 85,57 Energia geotermalna 0,23 0,24 0,20 0,16 Energia wiatru 1,33 1,53 2,08 3,55 Energia wody 3,42 3,37 3,65 2,58 Udział w produkcji energii ogółem [%] 7,24 8,99 10,20 11,19 Udział w zużyciu energii ogółem [%] 5,23 6,37 6,56 7,22 7) Szósty raport rządowy i pierwszy raport dwuletni dla Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2013 r., s. 25. Szósty raport rządowy i pierwszy raport dwuletni dla Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2013 r., s. 25. 9) Szósty raport rządowy i pierwszy raport dwuletni dla Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2013 r., s. 26. 8) -11-  Monitor Polski – 13 – Poz. 614 v.p l Według danych GUS w 2013 r. udział poszczególnych nośników energii odnawialnej w łącznym pozyskaniu energii ze źródeł odnawialnych wynosił: biopaliwa stałe – 80,03%, biopaliwa ciekłe – 8,20%, energia wiatru – 6,05%, energia wody – 2,46%, biogaz – 2,12%, odpady komunalne – 0,42%, pompy ciepła – 0,33%, energia geotermalna – 0,22%, energia słoneczna – 0,18%. Realizacja obligatoryjnych zobowiązań wynikających z pakietu energetyczno-klimatycznego wymaga osiągnięcia do końca 2020 r. co najmniej 15% udziału energii z odnawialnych źródeł w końcowym zużyciu energii brutto. Cel końcowy w zakresie OZE może być wypełniony przez realizację celów cząstkowych określonych w poszczególnych sektorach: elektroenergetyki, ciepłownictwa i chłodnictwa oraz transportu (rys. 5, tabela 3). 2009 r. 2010 r. 2011 r. 2012 r. 20,00% 15,00% 10,00% 5,00% 0,00% udział energii z OZE w transporcie .go 25,00% 2020 r. udział energii z OZE w elektroenergetyce udział energii z OZE w ciepłownictwie i chłodnictwie udział energii z OZE w końcowym zużyciu energii brutto w. rcl Rysunek 5. Udział OZE w Polsce oraz cel na 2020 r. Tabela 3. Udział OZE w Polsce oraz cel na 2020 r. udział energii z OZE w transporcie 2009 4,82% 2010 5,49% 2011 6,51% 2012 6,09% 2013 6,03% 2020* 11,36% udział energii z OZE w 5,87% 6,67% 8,15% 10,68% 10,73% 19,13% elektroenergetyce udział energii z OZE w ciepłownictwie 11,92% 11,91% 13,07% 13,31% 13,89% 17,05% i chłodnictwie udział energii z OZE w końcowym 8,87% 9,39% 10,28% 11,89% 11,25% 15,85% zużyciu energii brutto * - szacunkowy cel na 2020 r. wskazany w Krajowym Planie Działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych http://ec.europa.eu/energy/en/topics/renewable-energy/national-action-plans. 2.3. Zapotrzebowanie na energię w gospodarstwach domowych ww Gospodarstwa domowe w naszym kraju są jednym z największych konsumentów energii, zużywają 10) około 20% energii finalnej (bez paliw silnikowych) , co przekłada się na całkowite zużycie energii w sektorze budynków. Szacuje się, iż na koniec 2011 r. w Polsce istniało 14,57 mln gospodarstw domowych, a w 2012 r. i na koniec 2013 r. ich liczba wzrosła odpowiednio o około 69,5 tys. i 56,6 tys. Jednocześnie w 2011 r. w Polsce było 13,7 mln mieszkań. W ostatnich latach jest obserwowany 10) Zużycie energii w gospodarstwach domowych w 2012 r., GUS, Warszawa 2014 r., s. 80. -12-  Monitor Polski – 14 – Poz. 614 v.p l spadek jednostkowego zużycia energii w mieszkaniach, co związane jest z licznymi działaniami prowadzonymi w tym zakresie, które mają na celu redukcję strat w sieciach ciepłowniczych, poprawę sprawności instalowanych urządzeń. Istotne znaczenie w przypadku efektywności energetycznej budynków ma struktura zużycia energii w gospodarstwach domowych. Stan aktualny oraz rekomendowany do osiągnięcia w zakresie struktury zużycia energii w budynkach został przedstawiony na poniższych wykresach. Struktura zużycia energii w budynkach mieszkalnych - w krajach "UE-15" Struktura zużycia energii w budynkach mieszkalnych w Polsce 15% 72% urządzenia AGD, oświetlenie, gotowanie (4%+2%+7%) oświetlenie urządzenia AGD, gotowanie (11%+7%) 18% .go 13% 57% 25% przygotowanie ciepłej wody przygotowanie ciepłej wody ogrzewanie i wentylacja ogrzewanie i wentylacja w. rcl Struktura zużycia energii w budynkach mieszkalnych - zalecenie Międzynarodowej Agencji Energetycznej 38% 27% 35% gotowanie i urządzenia elektryczne przygotowanie ciepłej wody ogrzewanie i wentylacja Rysunek 6. Struktura zużycia energii w budynkach mieszkalnych 11) ww Istotnym kryterium przeglądu budynków jest sposób zasilania ich w ciepło do ogrzewania. W budynkach mieszkalnych potrzeby związane z ogrzewaniem pochłaniają ok. 70% energii końcowej 12) zużywanej przez gospodarstwa domowe. 13) Według opracowania GUS „Zużycie energii w gospodarstwach domowych w 2012 r.” , w ogrzewaniu pomieszczeń wyraźnie dominują paliwa stałe oraz ciepło sieciowe. Prawie połowa krajowych 11) Instytut Techniki Budowlanej oraz materiały Zakładu Fizyki Cieplnej ITB, Pogorzelski J. A., Kasperkiewicz K., Geryło R.: Budynki wielkopłytowe − wymagania podstawowe. Zeszyt 11 − Oszczędność energii i izolacyjność cieplna przegród. Stan istniejący budynków wielkopłytowych, Warszawa 2003 r. 12) Efektywność wykorzystania energii w latach 1999-2009. Informacje i opracowania statystyczne. GUS, Warszawa 2011 r. 13) Zużycie energii w gospodarstwach domowych w 2012 r. Informacje i opracowania statystyczne. GUS, Warszawa 2014 r. -13-  Monitor Polski – 15 – Poz. 614 v.p l gospodarstw domowych (49,1%) użytkowała urządzenia grzewcze wykorzystujące paliwa stałe, spośród których największe zastosowanie miały dwufunkcyjne kotły centralnego ogrzewania, służące do wytwarzania ciepła i przygotowania ciepłej wody użytkowej. Takie kotły wykorzystywało 41,3% gospodarstw domowych ogrzewanych przy wykorzystaniu paliw stałych. Kotły jednofunkcyjne stosowało 31,9% gospodarstw ogrzewanych paliwami stałymi. W 19,2% gospodarstw stosowane były najbardziej tradycyjne urządzenia grzewcze – piece, głównie piece kaflowe. W 7% gospodarstw domowych wykorzystujących paliwa stałe używano kominków, przeważnie z wkładem zamkniętym. W pozostałych 0,6% gospodarstw jedynym urządzeniem grzewczym były kuchnie na paliwa stałe. Ciepła sieciowego używało 41,5% wszystkich gospodarstw domowych. Wśród odbiorców ciepła z sieci zdecydowanie przeważali mieszkańcy budynków wielorodzinnych. Spośród konsumentów ciepła sieciowego 60% używało go również do przygotowania ciepłej wody użytkowej. Ten stosunkowo mały udział instalacji ciepłowniczej wykorzystywanej do tego celu wynika z dwóch głównych powodów: zasilanie ciepłem sieciowym budynków starszych, w których istniała centralna instalacja grzewcza, natomiast nie było wewnętrznej instalacji ciepłej wody, − funkcjonowanie małych, lokalnych systemów centralnego ogrzewania, których nie opłacało się eksploatować w okresie letnim. .go − Do ogrzewania pomieszczeń stosowane były również gazowe kotły centralnego ogrzewania, które były użytkowane przez 9,8% gospodarstw domowych. Z kolei urządzenia grzewcze zasilane energią elektryczną stosowało 5,4% gospodarstw domowych, z tym że stanowiły one ogrzewanie dodatkowe (pomocnicze) obok podstawowego systemu ogrzewania. Poniżej (rys. 7 i 8) przedstawiono udział sposobów ogrzewania pomieszczeń oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej, według opracowania „Zużycie energii w gospodarstwach domowych w 2012 r.”. ciepło sieciowe w. rcl 41 20 15 kocioł dwufunkcyjny-paliwa stałe kocioł jednofunkcyjny-paliwa stałe 8 piec w pomieszczeniach-paliwa stałe 3 3 kominek-paliwa stałe 2 grzejniki stałe i ruchome, ogrzewanie podłogowe-energia elektryczna 2 kocioł dwufunkcyjny-paliwa gazowe 1 kocioł jednofunkcyjny-gaz ziemny udział [%] inne techniki ww Rysunek 7. Sposoby ogrzewania pomieszczeń wg technik ogrzewania 14) 14) Zużycie energii w gospodarstwach domowych w 2012 r. Informacje i opracowania statystyczne. GUS, Warszawa 2014 r. -14-  Monitor Polski – 16 – Poz. 614 instalacja ciepłownicza v.p l 26 bojler lub terma elektryczna 23 20 piecyk łazienkowy gazowy 18 kocioł dwufunkcyjny lub ogrzewacz wody-paliwa stałe 7 kocioł dwufunkcyjny-gaz ziemny 5 brak ciepłej wody bieżącej 1 inne techniki udział [%] 14) .go Rysunek 8. Sposoby przygotowania ciepłej wody użytkowej 2.4. Schemat dojścia do obecnego poziomu wymagań 2.4.1. Wskaźniki zapotrzebowania na energię W zależności od roku wzniesienia istniejące zasoby budowlane są bardzo zróżnicowane pod względem poziomu zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną, co przedstawiono w tabeli 4. 15) w. rcl Tabela 4. Struktura wiekowa zasobów mieszkaniowych w Polsce i zużycie energii Okres wzniesienia Budynki Mieszkania EP Lp. budynku 2 lata tys. % mln % kWh/(m rok) 1 przed 1918 404,7 7,3 1,18 9,1 > 350 2 1918–1944 803,9 14,5 1,45 11,2 300–350 3 1945–1970 1363,9 24,6 3,11 24,0 250–300 EK 2 kWh/(m rok) > 300 260–300 220–260 1971–1978 659,8 11,9 2,07 16,0 210–250 190–220 1979–1988 754,0 13,6 2,15 16,6 160–210 140–190 1989–2002 670,9 12,1 1,52 11,7 140–180 125–160 2003–2007 321,6 5,8 0,60 4,6 100–150 90–120 2008–2011 205,1 3,7 0,41 3,2 --------w budowie 27,7 0,5 0,04 0,3 --------nieustalone 332,7 6,0 0,43 3,3 --------razem 5544,3 100,0 12,96 100,0 --------Objaśnienia: EP − wskaźnik określający roczne zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną na jednostkę powierzchni pomieszczeń o regulowanej temperaturze powietrza wyrażony 2 w kWh/(m rok); EK – wskaźnik określający roczne zapotrzebowanie na energię końcową na jednostkę 2 powierzchni pomieszczeń o regulowanej temperaturze powietrza wyrażony w kWh/(m rok). ww 4 5 6 7 8 9 10 Na przestrzeni lat jest obserwowana tendencja spadkowa w zakresie wartości wskaźnika zapotrzebowania na energię dla zasobów mieszkaniowych w Polsce. 2. Na rysunku 9 przedstawiono średnie wartości wskaźników EP i EK w [kWh/(m rok)] dla budynków o różnym przeznaczeniu. 15) Praca zbiorowa pod redakcją S. Mańkowskiego i E. Szczechowiaka, Strategiczny projekt badawczy pt. „Zintegrowany system zmniejszenia eksploatacyjnej energochłonności budynków” Zadanie badawcze nr 2. Tom I, część A: Uwarunkowania przekształceń w budownictwie, Warszawa - Poznań 2013 r., s. 66. -15-  – 17 – Poz. 614 v.p l Monitor Polski .go Rysunek 9. Średnie wartości wskaźników EP (kolor czerwony) i EK (kolor zielony) dla budynków według ich 15) przeznaczenia określone na podstawie dotychczas wykonanych świadectw charakterystyki energetycznej 2.4.2. Izolacyjność cieplna przegród O ograniczaniu strat ciepła z budynku przez przegrody zewnętrzne, a tym samym zmniejszeniu zużycia energii na ogrzewanie w budynkach, świadczą również zmiany zachodzące w przepisach 2. dotyczących współczynnika przenikania ciepła U [W/(m K)] ścian zewnętrznych, stropów budynków oraz okien. Zmiany te można prześledzić na podstawie tabeli 5. 2. Tabela 5. Zmiany wymagań w zakresie współczynnika przenikania ciepła U [W/m K] dla budynków 16) wielorodzinnych – ogrzewanych do temperatury większej niż 16°C Polska norma lub przepisy Ściana zewnętrzna a) PN-64/B-034041 b) PN-74/B-034042 b) PN-82/B-020202 1,16÷1,42 1,16 1,16 0,75 b) d) Strop nad nieogrzewaną piwnicą Strop pod nieogrzewanym poddaszem Okna i drzwi balkonowe 0,87 1,16 1,04÷1,163 - 0,87 0,70 0,45 1,16 1,16 1,16 1,04÷1,163 0,93 0,40 - w. rcl PN-57/B-024051 Stropodach a) 2,0÷2,6 ww PN-91/B-020202 0,55 0,70 0,30 0,60 0,30 2,0÷2,6 Przepisy technicznoc) -budowlane (rok 0,30 0,60 0,30 2,0÷2,6 0,30÷0,65 b) 1997) Przepisy technicznod) -budowlane (rok 0,30 0,60 0,30 2,0÷2,6 0,30÷0,65 b) 2002) Przepisy techniczno-budowlane (rok 0,30 0,25 0,45 0,25 1,7÷1,8 b) 2009) Przepisy techniczno-budowlane (rok 0,25 0,20 0,25 0,20 1,3÷1,5 b) 2014) a) b) c) Objaśnienia: θi = 18°C, θi = 20°C, w zależności od rodzaju ściany (z otworami lub bez), d) w zależności od rodzaju i konstrukcji ściany. 16) Pogorzelski J. A., Kasperkiewicz K., Geryło R.: Budynki wielkopłytowe − wymagania podstawowe. Zeszyt 11 − Oszczędność energii i izolacyjność cieplna przegród. Stan istniejący budynków wielkopłytowych. ITB, Warszawa 2003 r. -16-  Monitor Polski – 18 – Poz. 614 v.p l 3. DEFINICJA „BUDYNKÓW O NISKIM ZUŻYCIU ENERGII” Zgodnie z art. 39 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków, Krajowy plan zawiera między innymi definicję budynków o niskim zużyciu energii oraz ich szczegółowe cechy. Powołując się na art. 2 pkt 2 dyrektywy 2010/31/UE, przez „budynek o niemal zerowym zużyciu energii” należy rozumieć budynek o bardzo wysokiej charakterystyce energetycznej określonej zgodnie z wytycznymi zawartymi w załączniku I do dyrektywy 2010/31/UE. Niemal zerowa lub bardzo niska ilość wymaganej energii powinna pochodzić w bardzo wysokim stopniu z energii ze źródeł odnawialnych, w tym energii ze źródeł odnawialnych wytwarzanej na miejscu lub w pobliżu. .go Należy podkreślić, iż w warunkach krajowych budynek o niemal zerowym zużyciu energii będzie utożsamiany i określany jako budynek o niskim zużyciu energii, o którym mowa w art. 39 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków, która wdraża do krajowego porządku prawnego część postanowień dyrektywy 2010/31/UE. Niniejszy dokument zawiera rekomendowaną do stosowania w praktyce krajową definicję budynków o niskim zużyciu energii. w. rcl Definicja: Przez „budynek o niskim zużyciu energii” należy rozumieć budynek, spełniający wymogi związane z oszczędnością energii i izolacyjnością cieplną zawarte w przepisach techniczno- budowlanych, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2013 r. poz. 1409, z późn. zm.), tj. w szczególności dział X oraz załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz. 690, z późn. zm.), obowiązujące od 1 stycznia 2021 r., a dla budynków zajmowanych przez władze publiczne oraz będących ich własnością – od 1 stycznia 2019 r. Wybrane szczegółowe wymagania, jakie ma spełniać „budynek o niskim zużyciu energii” w warunkach krajowych, przedstawiono w załączniku nr 1 do Krajowego planu. Należy wskazać, iż przepisy techniczno-budowlane w omawianym zakresie określają poziom wymagań minimalnych, zatem możliwe jest uzyskanie parametrów bardziej korzystnych pod względem efektywności energetycznej. ww Poziom wymagań minimalnych przedstawiony w dziale X oraz załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, zwanego dalej „rozporządzeniem z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie”, ustalono w oparciu o rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 244/2012 z dnia 16 stycznia 2012 r. uzupełniające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/31/UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i ustanawiające ramy metodologii porównawczej do celów obliczania optymalnego pod względem kosztów poziomu wymagań minimalnych dotyczących charakterystyki energetycznej budynków i elementów budynków (Dz. Urz. UE L 81 z 21.03.2012, str. 18, z późn. zm.) i wskazano, jako optymalny pod względem ekonomicznym. Państwa członkowskie obliczają optymalny pod względem kosztów poziom wymagań minimalnych dotyczących charakterystyki energetycznej na podstawie art. 5 ust. 2 dyrektywy 2010/31/UE i przedkładają Komisji Europejskiej sprawozdania ze wszystkich danych wejściowych oraz założeń użytych do wyznaczenia wskazanego powyżej poziomu wymagań w regularnych odstępach nieprzekraczających pięciu lat. Mając na uwadze powyższe, poziom wymagań oszczędności energii i izolacyjności cieplnej obowiązujący od 1 stycznia 2014 r. w przeciągu najbliższych 5 lat będzie wymagał weryfikacji oraz uaktualnienia, tak aby zapewnić optymalny pod względem kosztów poziom wymagań -17-  Monitor Polski – 19 – Poz. 614 v.p l minimalnych dotyczących charakterystyki energetycznej oraz poinformowania o tym Komisji Europejskiej. Każdorazowa aktualizacja wymagań powinna uwzględniać korzyści związane z pobudzaniem innowacji poprzez tworzenie popytu na efektywne energetycznie materiały i technologie budowlane. Wymagania stawiane nowo budowanym budynkom powinny ponadto maksymalizować oszczędności związane z użytkowaniem budynku w całym cyklu jego życia w taki sposób, aby sumaryczne nakłady inwestycyjne na etapie budowy, jak i późniejsze koszty eksploatacji były najniższe. .go Zatem mając na uwadze potencjał rozwoju technologii wznoszenia budynków efektywnych energetycznie oraz stosowanych w nich technologii, istotne jest ciągłe zachęcanie do prowadzenia badań i analiz nad rozwiązaniami innowacyjnymi, a także wspieranie ich stosowania w budynkach. Podnoszenie poziomu izolacyjności termicznej materiałów konstrukcyjnych, sprawności urządzeń grzewczych, klimatyzacyjnych oraz stosowanie urządzeń odzyskujących ciepło w instalacjach wentylacyjnych zapewnia ograniczenie bezpowrotnych strat energii. Rozwój badań, a następnie wdrażanie i wykorzystanie nowoczesnych technologii wraz z ich upowszechnieniem, może kształtować kierunki postępu polskiej gospodarki i myśli innowacyjnej, stanowiąc istotny impuls do rozwoju kraju. W rozdziale 4.5 Kształtowanie standardów energetycznych budynków zwrócono uwagę na najistotniejsze aspekty techniczne znanych oraz nowoczesnych rozwiązań, które mogą być stosowane w budynkach w celu poprawy ich efektywności energetycznej. w. rcl Kwestie związane z wykorzystaniem energii ze źródeł odnawialnych szczegółowo omówiono w rozdziale 4.4 Krajowego planu. 4. DZIAŁANIA ORAZ WSPARCIE Zgodnie z art. 39 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków, Krajowy plan zawiera także działania administracji rządowej podejmowane w celu promowania budynków o niskim zużyciu energii, w tym w zakresie projektowania, budowy i przebudowy budynków w sposób zapewniający ich energooszczędność, oraz zwiększenia pozyskania energii ze źródeł odnawialnych w nowych oraz istniejących budynkach oraz harmonogram osiągania celów, o których mowa w kontekście wskazanych działań. ww 4.1. Cele i harmonogram Zgodnie z art. 9 ust. 3 lit. b dyrektywy 2010/31/UE, Krajowy plan zawiera między innymi pośrednie cele służące poprawie charakterystyki energetycznej nowych budynków na rok 2015, z myślą o przygotowaniu realizacji założeń, aby do dnia 31 grudnia 2020 r. wszystkie nowe budynki były budynkami o niemal zerowym zużyciu energii; oraz po dniu 31 grudnia 2018 r. nowe budynki zajmowane przez władze publiczne oraz będące ich własnością były budynkami o niemal zerowym zużyciu energii. Cele pośrednie zakładają stopniową zmianę przepisów techniczno-budowlanych związanych z oszczędnością energii, co szczegółowo omówiono w rozdziale 5 Krajowego planu oraz w załączniku nr 1 do Krajowego planu. -18-  Monitor Polski – 20 – Poz. 614 v.p l Za cel pośredni na rok 2015 należy uznać wymagania stawiane nowym budynkom obowiązujące od 1 stycznia 2014 r. zawarte w rozporządzeniu z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, które określają zarówno poziom izolacyjności termicznej przegród budowlanych, jak i kształtowanie odpowiednio niskiej wartości 2 wskaźnika EP [kWh/m /rok]. Celem pośrednim jest też dążenie do poziomu wymagań, który zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2017 r. Stopniowa zmiana poziomu wymagań przyczyni się do płynnego dostosowania rynku budowlanego do zmieniających się przepisów. Jednocześnie w związku z ww. zmianami należy spodziewać się rozwoju innowacyjnych rozwiązań oraz stosowania nowych technologii z dziedziny budownictwa efektywnego energetycznie. Sfera budownictwa jest dobrym przykładem obszaru, w którym racje środowiskowe idą w parze z racjami ekonomicznymi. Działania służące poprawie efektywności w budynkach nie tylko przyczyniają się do obniżenia emisji w gospodarce, ale przede wszystkim prowadzą do obniżenia kosztów eksploatacji budynków. .go Zmiany poziomu wymagań oszczędności energii i izolacyjności cieplnej przytoczone w załączniku nr 1 do Krajowego planu, obowiązujące od 1 stycznia 2014 r. i te, jakie zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2017 r. oraz 1 stycznia 2021 r., stanowią harmonogram osiągnięcia określonych powyżej celów. Dla zobrazowania poniżej przedstawiono schemat osiągnięcia jednego z wymagań dla ściany zewnętrznej nowego budynku wraz z harmonogramem jego osiągnięcia (poziom współczynnika przyjmowany zgodnie z rozporządzeniem z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie). 2 w. rcl Element celu: maksymalna wartość współczynnika przenikania ciepła UC(max) [W/(m ·K)] dla ściany zewnętrznej od 1 stycznia od 1 stycznia 2014 r. 2017 r. pośredniego Harmonogram od 1 stycznia ) 2021 r.* głównego Element celu Ściany zewnętrzne : a) przy ti ≥ 16°C 0,25 0,23 0,20 b) przy 8°C ≤ ti < 16°C 0,45 0,45 0,45 c) przy ti < 8°C 0,90 0,90 0,90 ) * Od 1 stycznia 2019 r. – w przypadku budynków zajmowanych przez władze publiczne oraz będących ich własnością. Jednocześnie art. 40 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków stanowi, iż minister właściwy do spraw budownictwa, lokalnego planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa prowadzi kampanię informacyjną służącą poprawie charakterystyki energetycznej budynków. ww 4.2. Polityki oraz środki finansowe Art. 9 ust. 3 lit. c dyrektywy 2010/31/UE stanowi, że plany krajowe muszą zawierać: „informacje na temat polityk i środków finansowych lub innych środków przyjętych w kontekście ust. 1 i 2 w celu promowania budynków o niemal zerowym zużyciu energii, w tym szczegóły na temat krajowych wymagań i środków dotyczących zużycia energii ze źródeł odnawialnych w nowych budynkach oraz istniejących budynkach poddanych ważniejszej renowacji w kontekście art. 13 ust. 4 dyrektywy 2009/28/WE oraz art. 6 i 7 niniejszej dyrektywy.”. -19-  Monitor Polski – 21 – Poz. 614 4.2.1. Zmiany przepisów budowlanych v.p l Elementem strategii państwa jest promocja oraz tworzenie odpowiednich regulacji dotyczących oszczędności energii oraz ochrony środowiska. Implementacja dyrektywy 2010/31/UE obejmuje modyfikację istniejących oraz wprowadzenie nowych regulacji, których celem jest ekonomicznie uzasadniona poprawa charakterystyki energetycznej budynków na skutek zmniejszenia zapotrzebowania na energię wykorzystywaną na potrzeby ogrzewania, chłodzenia, przygotowania ciepłej wody użytkowej i oświetlenia, a także zapewnienie odpowiedniego standardu energetycznego budynków wznoszonych oraz przebudowywanych. Kwestie związane z oszczędnością energii i izolacyjnością cieplną, w odniesieniu do budynków projektowanych, nowo budowanych i przebudowywanych lub przy zmianie sposobu użytkowania, reguluje dział X rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. .go W wyniku nowelizacji ww. rozporządzenia od dnia 1 stycznia 2014 r. zmianie i uzupełnieniu uległy wymagania dotyczące wyposażenia technicznego budynku, parametrów wpływających na jego energooszczędność oraz jakość ochrony cieplnej. Powyższe wymogi, tak jak dotychczas, będą miały zastosowanie przy projektowaniu budynków, ich budowie, przebudowie oraz zmianie sposobu użytkowania. Zgodnie ze znowelizowanymi przepisami techniczno-budowlanymi budynek i jego instalacje ogrzewcze, wentylacyjne, klimatyzacyjne, ciepłej wody użytkowej, a w przypadku budynków użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnych, gospodarczych i magazynowych – również oświetlenia wbudowanego, powinny być zaprojektowane i wykonane w sposób zapewniający spełnienie wymagań minimalnych. w. rcl Przez wymagania minimalne rozumie się m.in.: 2 − zapewnienie wartości wskaźnika EP [kWh/(m rok)], określającego roczne obliczeniowe zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną do ogrzewania, wentylacji, chłodzenia oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej, a w przypadku budynków użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnych, gospodarczych i magazynowych – również do oświetlenia wbudowanego, obliczonej według przepisów dotyczących metodologii obliczania charakterystyki energetycznej budynków, mniejszej od wartości granicznych określonych w rozporządzeniu, − spełnienie wymagań izolacyjności cieplnej dla przegród oraz wyposażenia technicznego budynku określonych w załączniku nr 2 do ww. rozporządzenia. Wymagania minimalne uznaje się za spełnione dla budynku podlegającego przebudowie, jeżeli przegrody oraz wyposażenie techniczne budynku podlegające przebudowie odpowiadają przynajmniej wymaganiom izolacyjności cieplnej, określonym w ww. rozporządzeniu. ww Poziom wymagań w zakresie oszczędności energii i izolacyjności cieplnej będzie stopniowo podnoszony, aż do roku 2021. Takie etapowe zmiany pozwolą m.in. na płynne dostosowanie się rynku budowlanego do obowiązujących wymogów prawnych. System oceny energetycznej budynków wprowadzono przepisami ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane i funkcjonował on w oparciu o te przepisy do dnia 9 marca 2015 r., a od dnia 9 marca 2015 r. – w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków. System ten obejmuje obowiązki związane z wydawaniem i przekazywaniem świadectw charakterystyki energetycznej budynków w określonych sytuacjach prawnych oraz przeprowadzanie okresowych kontroli systemów ogrzewania i systemów klimatyzacji w budynkach. Od 1 lipca 2012 r. do katalogu definicji w art. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane dodano dwie nowe: odnawialne źródło energii (OZE) i ciepło użytkowe z kogeneracji. Zapewnia to jednoznaczne rozumienie wskazanych pojęć zgodne z ustawą z dnia -20-  Monitor Polski – 22 – Poz. 614 v.p l 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012 r. poz. 1059, z późn. zm.), które pojawiają się w ustawie z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane oraz aktach wydanych na podstawie tej ustawy i przepisach dotyczących efektywności energetycznej budynków. W związku z wprowadzoną nowelizacją przepisów dotyczących projektu budowlanego, od 3 października 2013 r. zaczęło obowiązywać nowe brzmienie rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz. U. poz. 462 oraz z 2013 r. poz. 762). w. rcl .go Nowelizacja objęła zmiany przepisów w zakresie opisu technicznego projektu budowlanego przez rozszerzenie obowiązku przeprowadzania analizy możliwości racjonalnego wykorzystania wysokoefektywnych systemów alternatywnych dla wszystkich budynków (do tej pory obowiązek 2 ten dotyczył budynków o powierzchni użytkowej większej niż 1000 m ) oraz zmianę zakresu analizy. Zgodnie z nowym brzmieniem § 11 ust. 2 pkt 12 ww. rozporządzenia, opis techniczny projektu architektoniczno-budowlanego powinien określać analizę możliwości racjonalnego wykorzystania wysokoefektywnych systemów alternatywnych zaopatrzenia w energię i ciepło, do których zalicza się zdecentralizowane systemy dostawy energii oparte na energii ze źródeł odnawialnych, kogenerację, ogrzewanie lub chłodzenie lokalne lub blokowe, w szczególności gdy opiera się całkowicie lub częściowo na energii ze źródeł odnawialnych oraz pomp ciepła. Zastosowanie tych systemów powinno być rozważane na etapie sporządzania projektu budowlanego, który jest zatwierdzany w decyzji o pozwoleniu na budowę lub decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego. Ponadto określono, co taka analiza powinna zawierać. Przedmiotowa analiza może zostać przeprowadzona dla wszystkich znajdujących się na tym samym obszarze budynków o tym samym przeznaczeniu i o podobnych parametrach techniczno-użytkowych. Niniejsze rozwiązania mają na celu upowszechnienie stosowania rozwiązań alternatywnych tam, gdzie ma to ekonomiczne, techniczne i środowiskowe uzasadnienie. ww Kolejnym istotnym aktem prawnym jest rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 lutego 2015 r. w sprawie metodologii wyznaczania charakterystyki energetycznej budynku lub części budynku oraz świadectw charakterystyki energetycznej (Dz. U. poz. 376). W ww. rozporządzeniu uregulowano sposób wyznaczania charakterystyki energetycznej, również metodą opartą o faktycznie zużytą ilość energii, obliczenia dotyczące wielkości emisji CO2 oraz udziału odnawialnych źródeł energii w rocznym zapotrzebowaniu na energię końcową, a także wzór świadectwa charakterystyki energetycznej. Ponadto w karcie świadectwa charakterystyki energetycznej należy podać zalecenia w zakresie możliwych środków poprawy wykorzystania energii. Osoba sporządzająca świadectwo będzie miała obowiązek podzielenia się swoją fachową wiedzą, która w istotny sposób wpłynie na zmianę świadomości zarówno właściciela, jak i użytkownika budynku w zakresie możliwych, uzasadnionych ekonomicznie i efektywnych energetycznie termomodernizacji. W związku z tym, mając na uwadze art. 11 ust. 5 dyrektywy 2010/31/UE, zaleca się, aby władze publiczne pełniące rolę wzorcową w zakresie charakterystyki energetycznej, w prowadzonych działaniach zmierzających do poprawy charakterystyki energetycznej budynków, których są właścicielami, brały pod uwagę zalecenia ujęte w świadectwie charakterystyki energetycznej. Ze względu na szeroki zakres tematyki związanej z efektywnością energetyczną budynków zdecydowano się na stworzenie nowej regulacji − ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków. Oznacza to, że przepisy z zakresu charakterystyki energetycznej budynków, dotychczas zawarte w ustawie z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, w większości zostały uchylone i ujęte w osobnym akcie prawnym, tj. w ustawie z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków. Celem ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków jest promocja poprawy charakterystyki energetycznej budynków, a także udoskonalenie istniejącego systemu oceny -21-  Monitor Polski – 23 – Poz. 614 v.p l charakterystyki energetycznej budynków przy uwzględnieniu dotychczasowego doświadczenia. W ustawie rozszerzono katalog osób uprawnionych do sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej, określono sposób przeprowadzania kontroli systemu ogrzewania lub systemu klimatyzacji, wprowadzono weryfikację sporządzanych świadectw oraz protokołów z kontroli – z urzędu lub na wniosek. Ponadto utworzono centralny rejestr charakterystyki energetycznej budynków, obejmujący wykazy: 1) osób uprawnionych do sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej; 2) osób uprawnionych do kontroli systemu ogrzewania lub systemu klimatyzacji; 3) świadectw charakterystyki energetycznej; 4) protokołów z kontroli systemu ogrzewania lub systemu klimatyzacji; 5) budynków, których powierzchnia użytkowa zajmowana przez organy wymiaru sprawiedliwości, 2 prokuraturę oraz organy administracji publicznej przekracza 250 m i w których dokonywana jest obsługa interesantów. Tytuł dokumentu .go Tabela 6. Główne akty prawne dotyczące efektywności energetycznej budynków w Polsce Na podstawie ustawy zostały wydane akty wykonawcze określające szczegółowy zakres i formę projektu budowlanego, jak również przepisy techniczno-budowlane, czyli warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Ustawa z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków obejmuje następujące kwestie: − zawiera regulacje dotyczące systemu oceny energetycznej budynków oraz określa wymogi w zakresie posiadanego wykształcenia dla osób ubiegających się o wpis do wykazu osób uprawnionych do sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej, a także rozszerza katalog podmiotów, które mogą ubiegać się o wpis do wykazu osób uprawnionych do kontroli systemu ogrzewania i systemu klimatyzacji, − reguluje obowiązek w zakresie przeglądów systemu ogrzewania lub systemu klimatyzacji, − zapewnia weryfikację świadectw charakterystyki energetycznej oraz protokołów z przeglądów systemu ogrzewania (w tym kotłów) i systemu klimatyzacji przez niezależny organ, − zawiera upoważnienie dla ministra właściwego do spraw budownictwa, lokalnego planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa do opracowania krajowego planu mającego na celu zwiększenie liczby budynków o niskim zużyciu energii, − wprowadza obowiązek posiadania świadectwa dla budynków zajmowanych przez organy wymiaru sprawiedliwości, prokuraturę oraz organy administracji publicznej, w których dokonywana jest obsługa interesantów, o powierzchni 2 oraz wprowadza obowiązek większej niż 250 m ich umieszczania w widocznym miejscu, − wprowadza obowiązek podawania informacji w zakresie efektywności energetycznej budynków lub ich części w reklamach dotyczących ich wynajmu lub sprzedaży, w przypadku gdy dla budynku lub jego części sporządzono już świadectwo, − wprowadza centralny rejestr charakterystyki energetycznej budynków, obejmujący wykazy: 1) osób uprawnionych do sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej; 2) osób uprawnionych do kontroli systemu ogrzewania lub systemu klimatyzacji; 3) świadectw charakterystyki energetycznej; 4) protokołów z kontroli systemu ogrzewania lub systemu -22- w. rcl Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2013 r. poz. 1409, z późn. zm.) Opis dokumentu ww Ustawa z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków (Dz. U. poz. 1200 oraz z 2015 r. poz. 151)  Monitor Polski – 24 – Tytuł dokumentu Opis dokumentu v.p l klimatyzacji; budynków, których powierzchnia użytkowa zajmowana przez organy wymiaru sprawiedliwości, prokuraturę oraz 2 organy administracji publicznej przekracza 250 m i w których dokonywana jest obsługa interesantów. Ustawa określa m.in. krajowy cel w zakresie oszczędnego gospodarowania energią, zadania jednostek sektora publicznego w zakresie efektywności energetycznej, zasady sporządzania audytu efektywności energetycznej. Jednocześnie w art. 10 ustawy określono szczegółowo środki poprawy efektywności energetycznej przez jednostki sektora publicznego, również w odniesieniu do użytkowanych przez nie budynków. W art. 17 ustawy określono szereg przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej, celem uzyskania tzw. białych certyfikatów. Ustawa określa zasady finansowania ze środków Funduszu Termomodernizacji i Remontów części kosztów przedsięwzięć termomodernizacyjnych i remontowych. Na jej podstawie zostały wydane następujące akty wykonawcze: − rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 17 marca 2009 r. w sprawie szczegółowego sposobu weryfikacji audytu energetycznego i części audytu remontowego oraz szczegółowych warunków, jakie powinny spełniać podmioty, którym Bank Gospodarstwa Krajowego może zlecać wykonanie weryfikacji audytów (Dz. U. Nr 43, poz. 347), − rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 17 marca 2009 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy audytu energetycznego oraz części audytu remontowego, wzorów kart audytów, a także algorytmu oceny opłacalności przedsięwzięcia termomodernizacyjnego (Dz. U. Nr 43, poz. 346). Rozporządzenie określa warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i związane z nimi urządzenia, ich usytuowanie na działce budowlanej oraz zagospodarowanie działek przeznaczonych pod zabudowę. Przepisy stosuje się przy projektowaniu, budowie i przebudowie oraz przy zmianie sposobu użytkowania budynków. Dział X rozporządzenia dotyczy oszczędności energii i izolacyjności cieplnej. Stosowanie przepisów przyczynia się do zmniejszenia zużycia energii w sektorze budynków. Rozporządzenie określa szczegółowy zakres i formę projektu budowlanego, stanowiącego podstawę do wydania decyzji o pozwoleniu na budowę. Znowelizowana treść poszerza obowiązek wzięcia pod uwagę przed rozpoczęciem budowy, o ile są dostępne, techniczne, środowiskowe i ekonomiczne możliwości, realizacji wysokoefektywnych systemów alternatywnych z wykorzystaniem energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych, w tym z pomp ciepła. Rozporządzenie określa: 1) metodologię wyznaczania charakterystyki energetycznej; 2) sposób sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej; 3) wzory świadectw charakterystyki energetycznej. 5) 2011 r. (Dz. U. .go Ustawa z dnia 15 kwietnia o efektywności energetycznej Nr 94, poz. 551, z późn. zm.) Poz. 614 w. rcl Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. termomodernizacji o wspieraniu i remontów (Dz. U. z 2014 r. poz. 712) Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75, poz. 690, z późn. zm.) Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia w sprawie 25 kwietnia 2012 r. szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz. U. poz. 462, z późn. zm.) ww Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 lutego 2015 r. w sprawie metodologii wyznaczania charakterystyki energetycznej budynku lub części budynku oraz świadectw charakterystyki energetycznej (Dz. U. poz. 376) 4.2.2. Finansowe środki wsparcia Wymienione poniżej działania dotyczące dofinansowania inwestycji zmierzających do poprawy efektywności energetycznej w budynkach są głównym, ale nie jedynym, źródłem finansowego -23-  Monitor Polski – 25 – Poz. 614 v.p l wsparcia inwestycji wspierających rozwój budownictwa efektywnego energetycznie oraz wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Ważny jest odpowiedni podział dostępnych środków na poszczególne grupy beneficjentów i określone inwestycje. Wszystkie spośród wymienionych programów wspierają rozwój budynków o niskim zużyciu energii. W załączniku nr 2 do Krajowego planu przedstawiono dostępność środków finansowych w ramach poszczególnych programów omówionych w rozdziale z uwzględnieniem podziału na rodzaj budynku i grupy beneficjentów. Na poniższym diagramie (rys. 10) przedstawiono możliwe źródła dofinansowania. Fundusze Unii Europejskiej Środki zagraniczne (m.in. Mechanizm Finansowy Europejskiego Obsz …