Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 29 lipca 2010 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach: elektromechanik, górnik eksp

Dziennik Ustaw Nr 154 Elektronicznie podpisany przez Grzegorz Paczowski Data: 2010.08.24 13:22:23 +02'00' — 11834 — Poz. 1033 1033 v.p l ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ1) z dnia 29 lipca 2010 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach: elektromechanik, górnik eksploatacji otworowej, korektor i stroiciel instrumentów muzycznych, krawiec, mechanik precyzyjny, pszczelarz, technik górnictwa otworowego, technik informatyk, technik rachunkowości i zegarmistrz Na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.2)) zarządza się, co następuje: 1) elektromechanik — symbol cyfrowy 724[05]; § 1. 1. Określa się podstawy programowe kształcenia w następujących zawodach objętych klasyfikacją zawodów szkolnictwa zawodowego, stanowiącą załącznik do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 czerwca 2007 r. w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (Dz. U. Nr 124, poz. 860, z 2008 r. Nr 144, poz. 903 oraz z 2010 r. Nr 60, poz. 374): 3) korektor i stroiciel instrumentów muzycznych — symbol cyfrowy 311[01]; 2) górnik eksploatacji otworowej — symbol cyfrowy 811[01]; .go 4) krawiec — symbol cyfrowy 743[01]; 1) Minister Edukacji Narodowej kieruje działem administracji 6) pszczelarz — symbol cyfrowy 612[01]; 7) technik górnictwa otworowego — symbol cyfrowy 311[14]; 8) technik informatyk — symbol cyfrowy 312[01]; 9) technik rachunkowości — symbol cyfrowy 412[01]; 10) zegarmistrz — symbol cyfrowy 731[05]. 2. Podstawy programowe, o których mowa w ust. 1, stanowią załączniki nr 1—10 do rozporządzenia. w. rcl rządowej — oświata i wychowanie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Edukacji Narodowej (Dz. U. Nr 216, poz. 1591). 2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2004 r. Nr 273, poz. 2703 i Nr 281, poz. 2781, z 2005 r. Nr 17, poz. 141, Nr 94, poz. 788, Nr 122, poz. 1020, Nr 131, poz. 1091, Nr 167, poz. 1400 i Nr 249, poz. 2104, z 2006 r. Nr 144, poz. 1043, Nr 208, poz. 1532 i Nr 227, poz. 1658, z 2007 r. Nr 42, poz. 273, Nr 80, poz. 542, Nr 115, poz. 791, Nr 120, poz. 818, Nr 180, poz. 1280 i Nr 181, poz. 1292, z 2008 r. Nr 70, poz. 416, Nr 145, poz. 917, Nr 216, poz. 1370 i Nr 235, poz. 1618, z 2009 r. Nr 6, poz. 33, Nr 31, poz. 206, Nr 56, poz. 458, Nr 157, poz. 1241 i Nr 219, poz. 1705 oraz z 2010 r. Nr 44, poz. 250, Nr 54, poz. 320, Nr 127, poz. 857 i Nr 148, poz. 991. 5) mechanik precyzyjny — symbol cyfrowy 731[03]; § 2. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Minister Edukacji Narodowej: K. Hall Załączniki do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 29 lipca 2010 r. (poz. 1033) Załącznik nr 1 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE ELEKTROMECHANIK SYMBOL CYFROWY 724[05] I. OPIS ZAWODU 1) interpretować podstawowe zjawiska i prawa z zakresu elektrotechniki, elektroniki i mechaniki; 6) dobierać narzędzia i przyrządy do wykonywanych prac; 2) rozpoznawać elementy i podzespoły elektryczne, elektroniczne i mechaniczne oraz maszyny i urządzenia elektryczne na podstawie wyglądu zewnętrznego oraz oznaczeń; 7) mierzyć podstawowe wielkości fizyczne, geometryczne i elektryczne; 3) dobierać materiały stosowane w budowie maszyn i urządzeń elektrycznych; 9) sprawdzać poprawność działania maszyn i urządzeń elektrycznych; 4) wykonywać prace z zakresu ręcznej i mechanicznej obróbki skrawaniem; 10) dokonywać przeglądów technicznych maszyn, urządzeń i instalacji elektrycznych; ww 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 5) posługiwać się schematami ideowymi, montażowymi, rysunkami warsztatowymi oraz instrukcjami obsługi i dokumentacją techniczno-ruchową (DTR) maszyn i urządzeń elektrycznych; 8) wykonywać montaż mechaniczny i elektryczny maszyn i urządzeń elektrycznych; Dziennik Ustaw Nr 154 — 11835 — Poz. 1033 BLOK: ELEKTROTECHNIKA I MECHANIKA 12) wykonywać naprawy główne maszyn i urządzeń elektrycznych; 1. Cele kształcenia 13) stosować przepisy prawa dotyczące wykonywanych zadań zawodowych; 14) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 15) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 16) komunikować się z uczestnikami procesu pracy; 17) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy; v.p l 11) konserwować i naprawiać maszyny i urządzenia elektryczne; Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) rozpoznawać na schematach i rysunkach elementy mechaniczne, pneumatyczne i hydrauliczne oraz podzespoły elektryczne i elektroniczne stosowane w maszynach i urządzeniach elektrycznych; 2) sporządzać szkice prostych części maszyn; 3) rozróżniać podstawowe materiały stosowane w konstrukcji maszyn i urządzeń elektrycznych; 4) interpretować podstawowe prawa z zakresu elektrotechniki i mechaniki; 19) korzystać z różnych źródeł informacji; 5) wyjaśniać zjawiska zachodzące w polu magnetycznym i elektromagnetycznym; .go 18) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 20) planować działalność gospodarczą. Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości”. 2. Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie elektromechanik powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 7) mierzyć podstawowe wielkości geometryczne i elektryczne; 8) obliczać i szacować wartości wielkości elektrycznych w prostych obwodach prądu stałego i przemiennego; 9) analizować na podstawie schematów ideowych pracę prostych układów elektrycznych i elektronicznych; w. rcl 1) wykonywania przeglądów technicznych maszyn i urządzeń elektrycznych; 6) dobierać przyrządy pomiarowe do pomiaru wielkości geometrycznych i elektrycznych; 2) wykonywania montażu i demontażu podzespołów elektrycznych i mechanicznych w maszynach i urządzeniach elektrycznych; 10) łączyć na podstawie schematów układy elektryczne oraz elektroniczne; 3) przeprowadzania konserwacji i napraw maszyn i urządzeń elektrycznych; 11) mierzyć parametry podstawowych elementów elektrycznych i elektronicznych; 4) wykonywania napraw głównych maszyn i urządzeń elektrycznych; 12) analizować na podstawie wyników pomiarów pracę prostych układów elektrycznych i elektronicznych; 5) instalowania i użytkowania maszyn i urządzeń elektrycznych. 3. Zawód elektromechanik jest zawodem szerokoprofilowym, umożliwiającym specjalizację pod koniec okresu kształcenia. Szkoła określa umiejętności specjalistyczne, biorąc pod uwagę potrzeby regionalnego rynku pracy i zainteresowania uczniów. Tematyka specjalizacji może dotyczyć: 13) rozpoznawać podzespoły, maszyny i urządzenia elektryczne na podstawie wyglądu zewnętrznego i oznaczeń; 14) określać funkcje podzespołów, maszyn i urządzeń elektrycznych na podstawie schematów ideowych; 15) rozróżniać parametry techniczne podzespołów, maszyn i urządzeń elektrycznych; 2) konserwacji i napraw urządzeń chłodniczych; 16) wykorzystywać dane zawarte na tabliczkach znamionowych maszyn i urządzeń elektrycznych; ww 1) napraw elektrycznego sprzętu gospodarstwa domowego; 3) konserwacji i napraw dźwigów osobowych i towarowych. II. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia, wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta, zawierają następujące bloki programowe: 1) elektrotechnika i mechanika; 2) techniki wytwarzania i naprawy; 3) podstawy działalności zawodowej. 17) dobierać długość oraz przekrój przewodów zasilających maszyny i urządzenia elektryczne, z uwzględnieniem warunków ich pracy; 18) dobierać zabezpieczenia maszyn i urządzeń elektrycznych; 19) dokonywać pomiaru parametrów maszyn i urządzeń elektrycznych zgodnie z dokumentacją techniczno-ruchową (DTR); 20) opracowywać wyniki pomiarów z wykorzystaniem techniki komputerowej; — 11836 — 21) interpretować wyniki pomiarów parametrów maszyn, urządzeń oraz instalacji elektrycznych; 22) rozpoznawać rodzaje ochrony przeciwporażeniowej na schematach maszyn i urządzeń elektrycznych; 23) rozpoznawać elementy i układy sterowania stosowane w maszynach i urządzeniach elektrycznych; 24) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. 2. Treści kształcenia (działy programowe) 1) rysunek techniczny; BLOK: TECHNIKI WYTWARZANIA I NAPRAWY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) wykonywać prace z zakresu ręcznej i mechanicznej obróbki skrawaniem; 2) rozpoznawać podzespoły, maszyny i urządzenia elektryczne na podstawie wyglądu zewnętrznego i oznaczeń na nich stosowanych; 3) wykonywać proste prace regeneracyjne zużytych części maszyn; 4) dobierać podzespoły elektryczne i mechaniczne w zależności od przewidywanych warunków pracy; 5) wykonywać montaż podzespołów mechanicznych (przekładni, łożysk, wałków, sprzęgieł, hamulców, sprężyn, dźwigni) w maszynach i urządzeniach elektrycznych; .go Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: Poz. 1033 v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 2) materiały stosowane w elektrotechnice; 3) elementy mechaniczne w urządzeniach elektrycznych; 6) wykonywać montaż elementów pneumatycznych i hydraulicznych, stosowanych w maszynach i urządzeniach elektrycznych; 4) elementy pneumatyczne i hydrauliczne stosowane w urządzeniach elektrycznych; 7) wykonywać montaż mechaniczny oraz elektryczny maszyn i urządzeń elektrycznych; 5) pomiar wielkości geometrycznych i elektrycznych; 8) wykonywać połączenia elektryczne na podstawie schematów ideowych oraz montażowych maszyn i urządzeń elektrycznych; w. rcl 6) obwody elektryczne prądu stałego; 7) pole elektryczne; 9) sprawdzać poprawność działania maszyn i urządzeń elektrycznych; 8) pole magnetyczne i elektromagnetyzm; 10) lokalizować uszkodzenia w maszynach i urządzeniach elektrycznych; 9) obwody elektryczne prądu przemiennego; 12) instalacje elektryczne zasilające i sygnalizacyjne; 11) dokonywać wymiany podzespołów mechanicznych (przekładni, łożysk, wałków, sprzęgieł, hamulców, sprężyn, dźwigni) i elektrycznych (styczników, przekaźników, wyłączników, układów automatyki i układów zabezpieczających) w maszynach i urządzeniach elektrycznych; 13) oświetlenie elektryczne; 12) montować i naprawiać elektryczny sprzęt gospodarstwa domowego; 10) elementy i układy elektroniczne; 11) łączniki niskiego napięcia; 14) transformatory; 15) maszyny elektryczne; 16) grzejnictwo elektryczne; ww 17) urządzenia chłodnicze; 18) urządzenia klimatyzacyjne; 19) urządzenia dźwigowe; 20) elektryczny sprzęt gospodarstwa domowego; 21) ochrona przeciwporażeniowa w urządzeniach elektrycznych; 22) układy sterowania stosowane w maszynach i urządzeniach elektrycznych; 23) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. 13) użytkować, konserwować i naprawiać maszyny oraz urządzenia elektryczne, stosowane w zakładach przemysłowych, budownictwie, transporcie oraz handlu (silniki i prądnice elektryczne, transformatory, spawarki elektryczne, urządzenia dźwigowe, urządzenia grzejne, urządzenia chłodnicze, urządzenia klimatyzacyjne); 14) montować instalacje elektryczne zasilające i pomocnicze; 15) wykonywać okresowe przeglądy techniczne, konserwacje oraz lokalizować i usuwać drobne uszkodzenia w instalacjach elektrycznych; 16) dokonywać przeglądów technicznych maszyn i urządzeń elektrycznych; 17) interpretować normy dotyczące kontroli jakości; 18) posługiwać się schematami ideowymi, montażowymi, rysunkami warsztatowymi, instrukcjami i dokumentacją techniczno-ruchową (DTR) maszyn i urządzeń elektrycznych; Dziennik Ustaw Nr 154 — 11837 — Poz. 1033 10) rozwiązywać problemy dotyczące działalności zawodowej; 20) stosować środki ochrony przeciwpożarowej; 11) podejmować decyzje; 21) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. 12) doskonalić umiejętności zawodowe; 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) ręczna i mechaniczna obróbka materiałów stosowanych w elektrotechnice; 2) montaż i demontaż podzespołów mechanicznych maszyn i urządzeń elektrycznych; 13) przestrzegać zasad etyki. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej; 2) dokumenty dotyczące zatrudnienia; 3) prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy; 4) bezpieczeństwo i higiena pracy; .go 3) montaż i demontaż podzespołów elektrycznych oraz elektronicznych; v.p l 19) sporządzać kalkulację kosztów wykonanych usług; 4) wykonywanie połączeń mechanicznych i elektrycznych; 5) kontrola podzespołów elektrycznych, elektronicznych i mechanicznych; 6) montaż, demontaż i naprawa elektrycznego sprzętu gospodarstwa domowego; 7) montaż, demontaż i naprawa maszyn elektrycznych; 6) elementy ergonomii; 7) środki ochrony indywidualnej; 8) zasady udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 9) zasady i metody komunikowania się; 10) elementy socjologii i psychologii pracy; 11) formy doskonalenia zawodowego; 12) źródła informacji zawodowej; w. rcl 8) montaż, demontaż i naprawa urządzeń elektrycznych, stosowanych w zakładach przemysłowych, budownictwie, transporcie oraz handlu; 5) ochrona przeciwpożarowa i ochrona środowiska; 13) etyka. 9) montaż instalacji elektrycznych; 10) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. BLOK: PODSTAWY DZIAŁALNOŚCI ZAWODOWEJ III. PODZIAŁ GODZIN NA BLOKI PROGRAMOWE Nazwa bloku programowego 1. Cele kształcenia Minimalna liczba godzin w okresie kształcenia w %* Podbudowa programowa: gimnazjum Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: Elektrotechnika i mechanika 30 1) interpretować podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej; Techniki wytwarzania i naprawy 45 Podstawy działalności zawodowej 5 2) podejmować działania związane z poszukiwaniem pracy; ww 3) sporządzać dokumenty dotyczące zatrudnienia; 4) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy; 5) stosować przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 6) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 7) dobierać środki ochrony indywidualnej do rodzaju wykonywanej pracy; Razem 80** * Podział godzin na bloki programowe dotyczy kształcenia w szkołach dla młodzieży i w szkołach dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej). ** Pozostałe 20 % godzin jest przeznaczone do rozdysponowania przez autorów programów nauczania na dostosowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy, w tym na specjalizację. IV. ZALECANE WARUNKI REALIZACJI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TREŚCI 8) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; Do realizacji treści kształcenia ujętych w blokach programowych są odpowiednie następujące pomieszczenia dydaktyczne: 9) komunikować się i współpracować w zespole; 1) pracownia podstaw konstrukcji maszyn i urządzeń; — 11838 — 2) laboratorium podstaw elektrotechniki i elektroniki; 3) laboratorium maszyn i urządzeń elektrycznych; 4) warsztaty szkolne. Pracownia podstaw konstrukcji maszyn i urządzeń powinna być wyposażona w: 1) stanowiska rysunkowe (jedno stanowisko dla jednego ucznia); Poz. 1033 2) autotransformatory jednofazowe i trójfazowe, indukcyjny regulator napięcia; v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 3) przyrządy pomiarowe analogowe i cyfrowe amperomierze, woltomierze, watomierze, omomierze, mostek RLC, miernik cos j, częstościomierz, miernik rezystancji izolacji, mierniki impedancji pętli zwarcia, miernik uziemień, czasomierz, mierniki prędkości obrotowej, oscyloskopy o paśmie 20 MHz z sondami pomiarowymi; 6) zestawy do demonstracji budowy i działania podzespołów mechanicznych i elektrycznych; 4) maszyny i urządzenia elektryczne przystosowane do badań: silniki prądu stałego (obcowzbudne, bocznikowe, szeregowe i szeregowo-bocznikowe), silniki prądu przemiennego (indukcyjne, synchroniczne i komutatorowe), prądnice prądu stałego i przemiennego, transformatory jednofazowe i trójfazowe, przekładniki prądowe i napięciowe oraz wyłączniki instalacyjne i przemysłowe, wyłączniki różnicowoprądowe, styczniki i przekaźniki, elektryczne źródła światła; 7) normy PN-IEC, PN-ISO, ISO, katalogi, dokumentacje techniczne maszyn i urządzeń elektrycznych; 5) gotowe zestawy ćwiczeniowe elektronicznego sterowania maszynami i urządzeniami elektrycznymi; 8) programy komputerowe do symulacji działania maszyn i urządzeń. 6) programy komputerowe do symulacji pracy maszyn i urządzeń elektrycznych oraz do obróbki wyników pomiarów. 2) eksponaty i modele części maszyn; 3) próbki materiałów elektrotechnicznych; 4) elementy elektryczne i elektroniczne; .go 5) podzespoły elektryczne i mechaniczne; Laboratorium podstaw elektrotechniki i elektroniki powinno być wyposażone w: 1) stanowiska do pomiaru wielkości mechanicznych i elektrycznych; w. rcl 1) minimum pięć stanowisk pomiarowych (jedno stanowisko dla dwóch uczniów), zasilanych napięciem 230/400 V prądu przemiennego, zabezpieczonych ochroną przeciwporażeniową zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz wyposażonych w wyłączniki awaryjne i wyłącznik awaryjny centralny; Warsztaty szkolne powinny być wyposażone w: 2) zasilacze stabilizowane napięcia stałego 0—24 V, autotransformatory, generatory funkcyjne; 3) przyrządy pomiarowe analogowe i cyfrowe amperomierze, woltomierze, watomierze, omomierze, mostki RLC, liczniki energii elektrycznej jednofazowe i trójfazowe, oscyloskopy o paśmie 20 MHz z sondami pomiarowymi; 4) zestawy elementów elektrycznych i elektronicznych; ww 5) makiety (trenażery) z układami elektrycznymi i elektronicznymi przystosowanymi do badań; 6) programy komputerowe do symulacji pracy układów elektrycznych i elektronicznych oraz do obróbki wyników pomiarów. Laboratorium maszyn i urządzeń elektrycznych powinno być wyposażone w: 1) minimum pięć stanowisk pomiarowych (jedno stanowisko dla dwóch uczniów), zasilanych napięciem 230/400 V prądu przemiennego, zabezpieczonych ochroną przeciwporażeniową zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz wyposażonych w wyłączniki awaryjne i wyłącznik awaryjny centralny; 2) stanowiska do trasowania; 3) stanowiska do obróbki ręcznej; 4) stanowiska do mechanicznej obróbki skrawaniem; 5) stanowiska do montażu podzespołów elektrycznych i elektronicznych; 6) stanowiska do montażu, demontażu oraz naprawy maszyn i urządzeń elektrycznych; 7) normy PN-IEC, PN-ISO, ISO; 8) dokumentację techniczną, dokumentację techniczno-ruchową (DTR). Każde stanowisko powinno być wyposażone w komplet narzędzi i przyrządów pomiarowych. Laboratoria i pracownie powinny składać się z sali lekcyjnej i zaplecza magazynowo-socjalnego. W sali lekcyjnej należy zapewnić stanowisko pracy dla nauczyciela i odpowiednią liczbę stanowisk pracy dla uczniów. W warsztatach szkolnych powinno znajdować się pomieszczenie do instruktażu. Praktyczna nauka zawodu może odbywać się w warsztatach szkolnych, centrach kształcenia praktycznego, centrach kształcenia ustawicznego oraz w przedsiębiorstwach. Dziennik Ustaw Nr 154 — 11839 — Poz. 1033 v.p l Załącznik nr 2 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE GÓRNIK EKSPLOATACJI OTWOROWEJ SYMBOL CYFROWY 811[01] I. OPIS ZAWODU 22) korzystać z różnych źródeł informacji; 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 23) planować działalność gospodarczą. 1) czytać i szkicować proste rysunki konstrukcyjne i schematy technologiczne; 2) użytkować maszyny i urządzenia stosowane w eksploatacji ropy naftowej, gazu ziemnego, siarki i wody podziemnej; 2. Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie górnik eksploatacji otworowej powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: .go 3) włączać i wyłączać odwierty eksploatacyjne oraz kontrolować proces wydobycia ropy naftowej, gazu ziemnego, wody, soli lub siarki; Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości”. 4) prowadzić procesy wstępnego oczyszczania ropy naftowej i gazu ziemnego; 1) obsługiwania maszyn i urządzeń przy eksploatacji kopalin otworami wiertniczymi; 5) użytkować maszyny i urządzenia do obróbki, rekonstrukcji i likwidacji odwiertów; 2) prowadzenia procesów technologicznych na podstawie instrukcji stanowiskowych; 6) prowadzić prace montażowe i demontażowe maszyn i urządzeń wydobywczych i przeróbczych; 3) obsługiwania maszyn i urządzeń stosowanych przy obróbce, rekonstrukcji i likwidacji odwiertów, urządzeń do wstępnego oczyszczania ropy naftowej i gazu ziemnego; 7) wykonywać pomiary parametrów złożowych w odwiertach eksploatacyjnych; 4) obsługiwania odwiertów eksploatacyjnych; 5) wykonywania podstawowych pomiarów parametrów technicznych i technologicznych oraz gromadzenia danych z pomiarów; w. rcl 8) przygotowywać odwierty do zabiegów intensyfikacji wydobycia; 9) pobierać do badań próbki ropy naftowej, gazu ziemnego, wody i siarki; 10) posługiwać się urządzeniami i przyrządami kontrolno-pomiarowymi; 11) użytkować urządzenia do transportu ropy naftowej, gazu ziemnego, wody i siarki; 12) dobierać urządzenia, narzędzia i materiały do prowadzenia prac na stanowisku pracy; 13) konserwować, wykonywać proste naprawy i regulacje maszyn i urządzeń; 14) rozliczać i dokumentować dzienne wydobycie ropy naftowej, gazu ziemnego, wody i siarki; 15) stosować przepisy prawa dotyczące wykonywanych zadań zawodowych; ww 16) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisów geologicznych i górniczych; 17) likwidować zagrożenia na stanowisku pracy, usuwać awarie górnicze i ich skutki; 18) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 19) komunikować się z uczestnikami procesu pracy; 20) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy; 21) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 6) kontrolowania prawidłowości wskazań przyrządów kontrolno-pomiarowych; 7) wykonywania montażu i demontażu, konserwacji i naprawy maszyn i urządzeń wydobywczych; 8) sporządzania raportów z wydobycia ropy naftowej, gazu ziemnego, wody, siarki i soli oraz wykorzystania materiałów i paliw. 3. Zawód górnik eksploatacji otworowej jest zawodem szerokoprofilowym, umożliwiającym specjalizację pod koniec okresu kształcenia. Szkoła określa umiejętności specjalistyczne, biorąc pod uwagę potrzeby rynku pracy i zainteresowania uczniów. Tematyka specjalizacji może dotyczyć: 1) eksploatacji i oczyszczania ropy naftowej i gazu ziemnego; 2) eksploatacji wód podziemnych; 3) eksploatacji siarki i soli otworami wiertniczymi. II. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia, wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta, zawierają następujące bloki programowe: 1) mechaniczny; 2) górniczy; 3) podstawy działalności zawodowej. Dziennik Ustaw Nr 154 — 11840 — Poz. 1033 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) wykonywać szkice części maszyn; 2) czytać dokumentację techniczną i warsztatową oraz posługiwać się instrukcjami obsługi maszyn i urządzeń; 3) rozróżniać materiały niemetalowe wykorzystywane w eksploatacji maszyn i urządzeń; v.p l 21) wykonywać czynności konserwacyjne, drobne naprawy, wymianę części, montaż i demontaż maszyn i urządzeń; BLOK: MECHANICZNY 22) określać źródła pozyskiwania energii elektrycznej oraz definiować podstawowe wielkości elektryczne; 23) określać parametry maszyn i urządzeń elektrycznych na podstawie tabliczki znamionowej; 24) klasyfikować i charakteryzować elementy obwodów prądu stałego i przemiennego, w tym elementy zabezpieczające obwody elektryczne; 25) dokonywać pomiaru napięcia, natężenia i mocy prądu elektrycznego w obwodach prądu stałego i przemiennego; 5) wykonywać podstawowe operacje w zakresie ręcznej, mechanicznej i plastycznej obróbki skrawaniem; 26) charakteryzować maszyny i urządzenia prądu stałego i przemiennego, włączać i wyłączać napędy elektryczne; 6) wykonywać łączenie elementów metalowych przez lutowanie oraz proste zabiegi spawania elektrycznego i gazowego; 27) rozróżniać podstawowe elementy elektroniczne oraz podstawowe elementy układów sterowania; 7) wykonywać podstawowe pomiary warsztatowe; 28) rozróżniać podstawowe elementy automatyki przemysłowej oraz wskazywać ich zastosowanie w górnictwie otworowym; .go 4) rozróżniać rodzaje i właściwości metali i ich stopów oraz określać ich zastosowanie; 8) rozpoznawać zjawisko korozji, określać skutki korozji oraz wykonywać typowe powłoki antykorozyjne; 9) rozróżniać podstawowe prawa statyki, kinematyki i dynamiki punktu materialnego; 29) dobierać narzędzia, przyrządy i materiały, w zależności od wykonywanej pracy; 30) rozpoznawać stan techniczny maszyn i urządzeń; 31) przygotowywać stanowiska pracy, wydawać, przyjmować narzędzia i przyrządy, materiały i wykonane prace; 11) rozróżniać rodzaje połączeń, osie, wały, łożyska, sprzęgła, hamulce, przekładnie mechaniczne oraz określać ich zastosowanie w budowie maszyn; 32) rozróżniać podstawowe pojęcia związane z eksploatacją maszyn i urządzeń; w. rcl 10) rozróżniać typowe rodzaje obciążeń i naprężeń w elementach konstrukcyjnych maszyn i urządzeń; 12) charakteryzować elementy składowe rurociągu, metody łączenia rur, wykonywać połączenia gwintowe rur; 13) wyjaśniać pojęcia: praca, energia, moc, sprawność oraz obliczać pracę mechaniczną, moc i sprawność; 14) określać rodzaje tarcia, metody smarowania oraz wpływ tarcia na sprawność i zużycie maszyn; ww 15) rozróżniać układy smarowania maszyn i urządzeń; 16) klasyfikować i charakteryzować pompy oraz określać ich podstawowe parametry; 17) rozróżniać elementy napędów hydraulicznych i pneumatycznych oraz określać ich przeznaczenie; 33) użytkować urządzenia komputerowe wspomagające procesy technologiczne na stanowisku pracy; 34) posługiwać się dokumentacją techniczno-ruchową (DTR), normami PN-ISO, ISO i korzystać z literatury technicznej; 35) stosować zalecenia Urzędu Dozoru Technicznego dotyczące bezpiecznego funkcjonowania maszyn i urządzeń; 36) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisów geologicznych i górniczych. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) elementy rysunku technicznego; 18) wyjaśniać zasadę działania i zastosowanie napędów hydraulicznych i pneumatycznych; 2) technologia i korozja metali; 19) klasyfikować sprężarki oraz określać ich podstawowe parametry i zastosowanie; 4) metody łączenia metali; 20) określać na podstawie dokumentacji technicznej elementy składowe maszyn i urządzeń oraz ustalać przebieg ich montażu i demontażu; 3) podstawowe operacje obróbki metali; 5) podstawy mechaniki i wytrzymałości materiałów; 6) elementy maszyn i urządzeń; — 11841 — 7) pompy i sprężarki; 8) transport rurociągowy; 9) napędy hydrauliczne i pneumatyczne; 10) elementy automatyki przemysłowej; 11) podstawy elektrotechniki i elektroniki; 12) obsługa operatorska maszyn i urządzeń; 13) montaż i demontaż maszyn i urządzeń; 14) konserwacja i naprawa maszyn i urządzeń; 15) gospodarka materiałowa; BLOK: GÓRNICZY 1. Cele kształcenia 18) objaśniać konstrukcję odwiertu ropno-gazowego, sposób zafiltrowania studni wierconej, konstrukcję odwiertu do eksploatacji soli i siarki metodą podziemnego wytopu siarki; 19) charakteryzować uzbrojenie wgłębne i napowierzchniowe odwiertów eksploatacyjnych; 20) określać warunki eksploatacji złóż ropy naftowej, gazu ziemnego i wody; 21) określać właściwości ropy naftowej, gazu ziemnego i wody, pobierać próbki płynów złożowych do badań; 22) wykonywać podstawowe pomiary w odwiertach eksploatacyjnych (studniach); 23) obliczać wykładnik gazowy i wykładnik wodny; 24) obsługiwać odwierty samoczynne ropne, odwierty gazowe, dokonywać wymiany zwężki dławiącej oraz zwężki pomiarowej; .go 16) przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisy geologiczne i górnicze. Poz. 1033 v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 25) obsługiwać indywidualny żuraw pompowy, kierat pompowy, podłączać odwierty do koła kieratowego; 1) opisywać budowę geologiczną skorupy ziemskiej; 26) rozróżniać rodzaje pomp wgłębnych do eksploatacji ropy naftowej i wody; 2) rozróżniać podstawowe grupy i rodzaje skał oraz określać ich podstawowe właściwości (twardość, porowatość, przepuszczalność); 27) wymieniać zużyte elementy pompy wgłębnej; 3) obliczać ciśnienie górotworu i temperaturę złożową; 29) obsługiwać odwierty do eksploatacji soli i siarki; w. rcl 28) wyciągać i zapuszczać do odwiertu rury wydobywcze i żerdzie pompowe; 4) charakteryzować rodzaje i produkty wietrzenia skał; 5) wyjaśniać wpływ erozji na ukształtowanie powierzchni ziemi; 6) opisywać warunki powstawania ropy naftowej i gazu ziemnego; 7) rozpoznawać i szkicować pułapki ropno-gazowe; 8) rozróżniać elementy tektoniki (fałdy, uskoki, wysady solne); 9) określać rodzaje złóż ropno-gazowych; 10) wyjaśniać pojęcia: przekrój, profil i mapa geologiczna; 11) wyjaśniać mechanizmy krążenia wody w przyrodzie; ww 12) określać skład chemiczny i właściwości wód podziemnych; 13) opisywać warunki powstawania i występowania złóż siarki i soli kamiennej; 14) dokonywać podziału Polski na jednostki geologiczne i wskazywać rejony występowania złóż ropy naftowej, gazu ziemnego, siarki i soli; 15) charakteryzować metody wiercenia otworów eksploatacyjnych; 16) określać rodzaje urządzeń i narzędzi stosowanych do wiercenia otworów; 17) opisywać rolę płuczki wiertniczej i wpływ jej właściwości na proces wiercenia; 30) obsługiwać pompy i sprężarki; 31) charakteryzować zabiegi intensyfikacji wydobycia ropy naftowej (szczelinowanie hydrauliczne, kwasowanie); 32) charakteryzować metody nawadniania i nagazowania złóż; 33) charakteryzować podziemne magazynowanie gazu ziemnego oraz obsługiwać odwierty i urządzenia stosowane w tym celu; 34) określać zasady magazynowania ropy naftowej, gazu ziemnego i wody, wykonywać pomiar ilości płynu w zbiornikach; 35) charakteryzować proces stabilizacji ropy naftowej; 36) charakteryzować metody odgazolinowania, osuszania, odsiarczania i odazotowania gazu ziemnego; 37) dobierać narzędzia do wykonywania obróbki odwiertów; 38) wykonywać zabiegi obróbki odwiertów eksploatacyjnych, pompowanie oczyszczające i pomiarowe studni wierconej; 39) likwidować wycieki ropne; 40) obsługiwać urządzenia do rekonstrukcji i likwidacji odwiertów eksploatacyjnych; 41) obsługiwać detektory i przyrządy pomiarowe do wykrywania obecności w powietrzu mieszaniny węglowodorów oraz gazów kwaśnych — siarkowodoru i dwutlenku węgla; — 11842 — 42) charakteryzować rodzaje zagrożeń występujących w czasie eksploatacji ropy naftowej i gazu ziemnego; 43) charakteryzować klasy zagrożenia erupcyjnego i kategorie zagrożenia siarkowodorowego oraz zabezpieczenia przeciwerupcyjne wylotu otworu; 44) określać wpływ czynników szkodliwych występujących podczas eksploatacji ropy naftowej i gazu ziemnego na uzbrojenie wgłębne i powierzchniowe odwiertów; 45) określać rodzaje awarii związanych z eksploatacją kopalin; 46) stosować branżowe normy; 21) procedury postępowania w przypadkach awarii i sytuacjach stwarzających zagrożenia; 22) przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisy geologiczne i górnicze. BLOK: PODSTAWY DZIAŁALNOŚCI ZAWODOWEJ 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) interpretować podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej; 2) podejmować działania związane z poszukiwaniem pracy; .go 47) użytkować urządzenia komputerowe w zakresie dokumentowania wielkości wydobycia i aktualizacji robót górniczych; Poz. 1033 v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 3) sporządzać dokumenty dotyczące zatrudnienia; 48) postępować zgodnie z obowiązującymi procedurami w sytuacjach trudnych i sytuacjach zagrożenia; 4) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy; 49) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisów geologicznych i górniczych. 5) stosować przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisy geologiczne i górnicze; 2. Treści kształcenia (działy programowe) w. rcl Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 6) określać podstawowe źródła zanieczyszczeń środowiska związane z wydobywaniem kopalin otworami wiertniczymi oraz wskazywać ich wpływ na człowieka i środowisko; 1) budowa geologiczna skorupy ziemskiej; 2) procesy wietrzenia, erozja; 3) tektonika; 4) geologia naftowa i elementy hydrogeologii; 5) regiony geologiczne Polski; 6) metody wiercenia otworów; 7) urządzenia, narzędzia i płuczki wiertnicze; 8) konstrukcja odwiertów i studzien wierconych; 9) właściwości fizyczne kopalin; 10) energia złożowa; 11) eksploatacja samoczynna ropy naftowej i gazu ziemnego; ww 12) pompowanie ropy naftowej; 13) zabiegi intensyfikacji wydobycia; 14) wtórne metody eksploatacji; 15) eksploatacja wód podziemnych; 16) eksploatacja siarki i soli kamiennej; 17) obróbka, rekonstrukcja i likwidacja odwiertów; 18) czynniki szkodliwie działające na uzbrojenia wgłębne i powierzchniowe odwiertów; 7) planować sposoby wykorzystania odpadów i ścieków produkcyjnych; 8) wskazywać przepisy prawa określające warunki wydobywania kopalin; 9) organizować stanowisko pracy zgodnie z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisami ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska oraz wymaganiami ergonomii; 10) dobierać środki ochrony indywidualnej do rodzaju wykonywanej pracy; 11) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 12) komunikować się i współpracować w zespole; 13) rozwiązywać problemy dotyczące działalności zawodowej; 14) podejmować decyzje, w szczególności w sytuacjach zagrożeń; 15) postępować zgodnie z procedurami w przypadku wystąpienia zagrożeń górniczych; 16) charakteryzować organizację i zadania służb ratownictwa górniczego; 17) doskonalić umiejętności zawodowe; 19) magazynowanie, oczyszczanie i transport kopalin; 18) korzystać z różnych źródeł informacji; 20) awarie górnicze, zapobieganie i likwidacja; 19) przestrzegać zasad etyki. — 11843 — 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej; 2) dokumenty dotyczące zatrudnienia; Poz. 1033 IV. ZALECANE WARUNKI REALIZACJI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TREŚCI v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 Do realizacji treści kształcenia ujętych w blokach programowych są odpowiednie następujące pomieszczenia dydaktyczne: 3) prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy; 1) pracownia podstaw budowy maszyn i elektrotechniki; 4) bezpieczeństwo i higiena pracy; 2) pracownia wiertnictwa i górnictwa; 5) ochrona przeciwpożarowa i ochrona środowiska; 3) pracownia komputerowa; 6) wybrane przepisy prawa geologicznego i górniczego; 7) elementy ergonomii; Pracownia podstaw budowy maszyn i elektrotechniki powinna być wyposażona w: 1) stanowiska rysunkowe (jedno stanowisko dla jednego ucznia); .go 8) środki ochrony indywidualnej; 4) warsztaty szkolne. 9) zasady udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 2) przybory rysunkowe; 10) zasady i metody komunikowania się; 3) rysunki wykonawcze, złożeniowe, zestawieniowe, montażowe i schematyczne; 11) elementy socjologii i psychologii pracy; 4) normy PN-ISO, ISO; 12) zagrożenia występujące w środowisku pracy; 5) dokumentacje techniczne, dokumentację techniczno-ruchową (DTR); 13) organizacja i zadania ratownictwa górniczego; 6) instrukcje obsługi maszyn i urządzeń; 7) modele maszyn i urządzeń; w. rcl 14) zanieczyszczenia środowiska związane z eksploatacją otworową; 15) formy doskonalenia zawodowego; 8) modele części maszyn; 16) źródła informacji zawodowej; 9) przyrządy pomiarowe i aparaturę kontrolno-pomiarową; 17) etyka. III. PODZIAŁ GODZIN NA BLOKI PROGRAMOWE 10) elementy obwodów elektrycznych; 11) elementy elektroniczne; ww Nazwa bloku programowego Minimalna liczba godzin w okresie kształcenia w %* 12) modele maszyn i urządzeń elektrycznych stosowanych w górnictwie otworowym; Podbudowa programowa: gimnazjum, liceum ogólnokształcące, liceum profilowane, technikum, liceum uzupełniające, technikum uzupełniające 13) elementy automatyki przemysłowej i górniczej; Mechaniczny 40 Górniczy 44 Podstawy działalności zawodowej 6 Razem 90** * Podział godzin na bloki programowe dotyczy kształcenia w szkołach dla młodzieży i w szkołach dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej). ** Pozostałe 10 % godzin jest przeznaczone do rozdysponowania przez autorów programów nauczania na dostosowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy, w tym na specjalizację. 14) schematy instalacji elektrycznych; 15) schematy elektryczne maszyn i urządzeń. Pracownia wiertnictwa i górnictwa powinna być wyposażona w: 1) zestaw modeli krystalograficznych minerałów; 2) zbiór podstawowych minerałów i skał; 3) przekroje złóż i surowców mineralnych; 4) przykłady okazów skamieniałości przewodnich; 5) rdzenie wiertnicze; 6) busole i kompasy geologiczne; 7) zestaw narzędzi wiertniczych; 8) przykładowy projekt geologiczno-techniczny odwiertu; — 11844 — 9) modele maszyn i urządzeń do eksploatacji ropy naftowej, gazu ziemnego, siarki i wód podziemnych; 10) makiety instalacji; 11) zestawy narzędzi do obsługi odwiertów i studzien wierconych; 12) schematy instalacji oraz maszyn i urządzeń; 13) próbki ropy naftowej, wody, siarki i soli kamiennej oraz produktów ropopochodnych; 14) przyrządy do pomiaru właściwości fizykochemicznych kopalin ciekłych i gazowych; 15) próbki skał ropnogazowych, wodonośnych i skał nierozpuszczalnych; Pracownia komputerowa powinna być wyposażona w: 1) stanowiska komputerowe (jedno stanowisko dla dwóch uczniów); 2) drukarkę, ploter; Warsztaty szkolne powinny być wyposażone w: 1) stanowiska do obróbki ręcznej; 2) stanowiska do obróbki mechanicznej, plastycznej, cieplnej i do spawania; 3) stanowiska kontroli jakości; 4) przyrządy pomiarowe. Pracownie powinny składać się z sali lekcyjnej i zaplecza magazynowo-socjalnego. W sali lekcyjnej należy zapewnić stanowisko pracy dla nauczyciela i odpowiednią liczbę stanowisk pracy dla uczniów. W warsztatach szkolnych powinno znajdować się pomieszczenie do instruktażu. Praktyczna nauka zawodu może odbywać się w warsztatach szkolnych, centrach kształcenia praktycznego, w przedsiębiorstwach górnictwa nafty i gazu, przedsiębiorstwach hydrologicznych oraz uzdrowiskowych. w. rcl 3) oprogramowanie użytkowe; 4) programy specjalistyczne z zakresu dokumentowania wielkości wydobycia i prognozowania zagrożeń. .go 16) zbiory dokumentacji kopalnianej. Poz. 1033 v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 Załącznik nr 3 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE KOREKTOR I STROICIEL INSTRUMENTÓW MUZYCZNYCH SYMBOL CYFROWY 311[01] I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) wykonywać rysunki techniczne różnych elementów, podzespołów oraz zespołów instrumentów muzycznych; 2) posługiwać się narzędziami korektorskimi do regulacji mechanizmów instrumentów muzycznych; 9) dostosowywać dźwięczność i brzmienie instrumentu do warunków otoczenia; 10) korygować czystość i równość stroju instrumentu; 11) rozróżniać i klasyfikować instrumenty muzyczne; 12) rozróżniać części muzycznych; składowe instrumentów 13) wymieniać elementy instrumentu muzycznego; ww 3) przestrzegać podstawowych parametrów technicznych podczas korekty mechanizmów instrumentów muzycznych; 4) montować i regulować podzespoły i zespoły instrumentów muzycznych; 14) naprawiać instrumenty muzyczne; 15) grać na instrumentach muzycznych; 16) czytać utwory instrumentalne; 5) posługiwać się przyrządami pomiarowymi podczas korekty i strojenia instrumentów muzycznych; 17) rozróżniać barwę instrumentów muzycznych; 6) wykonywać strojenie wstępne i końcowe; 19) oceniać czystość tonów; 7) stosować różne systemy strojenia; 20) stosować zasady teorii muzyki w praktyce; 8) oceniać czystość stroju instrumentu muzycznego; 21) użytkować maszyny i urządzenia stosowane w produkcji instrumentów muzycznych; 18) odróżniać metody intonacji; — 11845 — 22) posługiwać się językiem obcym w zakresie niezbędnym do wykonywania zadań zawodowych; 23) stosować przepisy prawa dotyczące wykonywanych zadań zawodowych; 24) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 25) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; Poz. 1033 4) sporządzać dokumentację techniczną; 5) klasyfikować materiały i surowce stosowane do produkcji instrumentów muzycznych; v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 6) określać wymagania techniczne dla materiałów stosowanych w produkcji; 7) posługiwać się obowiązującymi normami do oceny jakości materiałów; 8) rozpoznawać wady drewna i innych materiałów; 26) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy; 9) określać wilgotność drewna i materiałów drzewnych; 27) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 10) stosować mierniki do pomiarów wielkości fizycznych dotyczących korekty i strojenia instrumentów muzycznych; .go 28) korzystać z różnych źródeł informacji oraz doradztwa specjalistycznego; 29) planować działalność gospodarczą. Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości”. 12) dobierać urządzenia i obrabiarki do procesu produkcji instrumentów muzycznych; 13) dobierać narzędzia do poszczególnych operacji technologicznych; 14) posługiwać się przyrządami pomiarowymi i narzędziami do trasowania; 15) rozróżniać podstawowe elementy, podzespoły oraz zespoły instrumentów muzycznych; w. rcl 2. Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie korektor i stroiciel instrumentów muzycznych powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 11) stosować techniki wzmacniania drgań mechanicznych; 1) korekty instrumentów muzycznych; 2) strojenia instrumentów muzycznych; 3) utrzymania instrumentów w dobrym stanie technicznym i sprawności muzycznej; 4) oceny wykonania korekty i strojenia instrumentów muzycznych. II. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia, wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta, zawierają następujące bloki programowe: 1) technologiczny; 2) muzyczny; ww 3) podstawy działalności zawodowej. BLOK: TECHNOLOGICZNY 1. Cele kształcenia 16) stosować sprawdziany i szablony podczas montażu elementów obudowy instrumentów muzycznych; 17) dobierać złącza do konstrukcji wyrobu; 18) określać rodzaj pasowania i łączenia elementów podzespołów i zespołów instrumentów muzycznych; 19) wykonywać logiczne; podstawowe operacje techno- 20) montować elementy instrumentu muzycznego; 21) montować mechanizmy; 22) dobierać i przygotowywać kleje i lakiery; 23) przygotować elementy instrumentów muzycznych do wykończenia powierzchni; 24) posługiwać się specjalistycznymi narzędziami korektorskimi; 25) przeprowadzać korektę wstępną instrumentu muzycznego; Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 26) regulować mechanizmy zgodnie z wymaganiami technicznymi; 1) sporządzać rysunki techniczne zgodnie z obowiązującymi normami; 27) synchronizować działanie mechanizmów; 2) czytać rysunki przekrojów podzespołów, zespołów i schematów instrumentów muzycznych; 3) projektować elementy i podzespoły instrumentów muzycznych; 28) określać wyposażenie kabin stroicielskich; 29) organizować stanowisko do korekty i strojenia instrumentów muzycznych; 30) dobierać metodę strojenia; — 11846 — 31) posługiwać się urządzeniami i narzędziami do strojenia; 32) dobierać urządzenia elektroniczne do strojenia wstępnego; Poz. 1033 6) elementy elektroakustyki; 7) obrabiarki i urządzenia do produkcji instrumentów muzycznych; v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 8) urządzenia specjalistyczne; 33) przeprowadzać strojenie wstępne instrumentów muzycznych różnymi metodami; 9) przyrządy pomiarowe; 34) przeprowadzać operację biglowania; 10) układ tolerancji i pasowań; 35) określać pojęcie i cel intonacji; 11) trasowanie; 36) oceniać czystość tonu instrumentu muzycznego; 12) technologia muzycznych; 37) sprawdzać i korygować czystość stroju poszczególnych tonów oraz równość stroju instrumentu muzycznego; 13) obliczanie podstawowych parametrów technicznych instrumentu muzycznego; instrumentów 14) montaż mechanizmów instrumentu muzycznego; .go 38) obliczać dudnienie w stroju równomiernie temperowanym; wytwarzania 39) dostosowywać dźwięczność i brzmienie instrumentu muzycznego do warunków otoczenia; 15) przygotowanie powierzchni elementów instrumentów muzycznych do politurowania i lakierowania; 40) przeprowadzać kontrolę techniczną i artystyczną wyrobu gotowego; 16) wykończanie powierzchni elementów instrumentów muzycznych; 41) przeprowadzać renowację, naprawę oraz konserwację starego instrumentu muzycznego; 17) przyrządy i przybory do strojenia i korekty instrumentów muzycznych; 42) sporządzać opis techniczny instrumentów wzorcowych i poddawanych renowacji; 18) korekta elementów instrumentów muzycznych; 19) budowa i wyposażenie kabin stroicielskich; 20) metody strojenia instrumentów muzycznych; w. rcl 43) wykonywać niezbędne obliczenia parametrów obejmujących współdziałanie mechanizmu instrumentu muzycznego; 21) strojenie wstępne i zasadnicze; 44) sporządzać arkusz weryfikacyjny zatwierdzenia wzorca do produkcji próbnej; 22) urządzenia elektroniczne do strojenia wstępnego; 45) oceniać jakość wyrobu pod względem estetycznym i artystycznym; 23) operacja biglowania; 46) wymieniać uszkodzone elementy instrumentu muzycznego; 47) wykonywać konserwację instrumentu muzycznego; 48) oceniać jakość i zgodność wykonania elementów z dokumentacją; ww 49) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) rysunek techniczny; 2) dokumentacja techniczna; 24) intonacja instrumentów muzycznych; 25) kontrola techniczna i artystyczna wyrobu gotowego; 26) konserwacja, renowacja i naprawa instrumentów muzycznych; 27) regulacja mechanizmów; 28) ocena jakości wyrobu; 29) warunki odbioru technicznego; 30) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. BLOK: MUZYCZNY 1. Cele kształcenia 3) materiały stosowane do produkcji instrumentów muzycznych, rodzaje, charakterystyka, wymagania techniczne; Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 4) zasady określania jakości materiałów stosowanych w produkcji; 2) charakteryzować materiały dźwiękochłonne; 5) rodzaje, wady i właściwości drewna; 1) rozróżniać tony, dźwięki i szumy; 3) określać czynniki wpływające na akustykę pomieszczeń; Dziennik Ustaw Nr 154 — 11847 — 4) określać działanie i zastosowanie mikrofonów, głośników, wzmacniaczy i kolumn; Poz. 1033 3) akustyka pomieszczeń; 4) działanie i zastosowanie mikrofonów, głośników, wzmacniaczy i kolumn; 6) określać sposoby wydobywania dźwięków; 5) notacja muzyczna; 7) posługiwać się różnymi przebiegami rytmicznymi o zróżnicowaniu rytmiczno-metrycznym; 6) rytm muzyczny; v.p l 5) stosować elementy notacji muzycznej; 7) metrum muzyczne; 8) taktować na 2, 3, 4, 5, 6; 8) skale, gamy, tonacja; 9) rozróżniać i zapisywać wielkości interwałowe do dwóch oktaw; 9) interwały; 10) grać na instrumentach muzycznych z nut; 10) diatonika, chromatyka, enharmonia; 11) grać oraz zapisywać dysonanse wraz z ich rozwiązaniem; 11) agogika i dynamika; 12) artykulacja i frazowanie; .go 12) śpiewać gamy majorowe i minorowe; 13) śpiewać różne wartości interwałowe; 13) akordyka, kadencja; 14) rozróżniać rodzaje oraz postacie trójdźwięków i czterodźwięków; 14) elementy dzieła muzycznego; 15) stosować zasady chromatyki i enharmonii; 16) homofonia i polifonia; 16) stosować technikę palcową odpowiednią dla danego instrumentu muzycznego; 17) określać tempo i rytmikę utworu muzycznego; 18) czytać a vista utwory instrumentalne; 17) zasady działania i zastosowania wibratora, generatora, amplifikatora; 18) klasyfikacja instrumentów muzycznych; 19) instrumenty muzyczne strunowe smyczkowe, szarpane, klawiszowe; w. rcl 19) określać zasady działania i zastosowania wibratora, generatora, amplifikatora; 15) interpretacja i style muzyczne; 20) klasyfikować i rozróżniać instrumenty muzyczne; 20) instrumenty muzyczne dęte drewniane i blaszane; 21) organy; 21) charakteryzować budowę poszczególnych instrumentów muzycznych; 22) instrumenty muzyczne języczkowe; 22) określać strój muzyczny instrumentów; 23) instrumenty muzyczne membranowe; 23) określać skale i rejestry brzmieniowe instrumentów muzycznych; 24) instrumenty muzyczne samobrzmiące; 24) określać możliwości wyrazowe instrumentów muzycznych; 25) rozróżniać słuchem muzycznych; barwę 26) skale, rejestry i barwa brzmieniowa instrumentów muzycznych; instrumentów 26) oceniać intonację instrumentu muzycznego; 27) rozpoznawać system dźwiękowy w instrumentach samobrzmiących; ww 25) instrumenty muzyczne elektroniczne; 28) odczytywać metryczki instrumentów muzycznych; 29) oceniać stan techniczny określonego instrumentu muzycznego. 27) ocena stanu muzycznych. technicznego instrumentów BLOK: PODSTAWY DZIAŁALNOŚCI ZAWODOWEJ 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) wyjaśniać mechanizmy funkcjonowania gospodarki rynkowej; 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 2) rozróżniać formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw przemysłu muzycznego; 1) tony, dźwięki, szumy; 3) sporządzać budżet i planować rozwój przedsiębiorstwa; 2) materiały dźwiękochłonne; 4) opracowywać plan marketingowy; — 11848 — 5) podejmować działania związane z poszukiwaniem pracy; 6) sporządzać dokumenty dotyczące zatrudnienia; 7) sporządzać dokumenty niezbędne do podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej; Poz. 1033 10) prawo pracy i prawo działalności gospodarczej; 11) bezpieczeństwo i higiena pracy; v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 12) ochrona przeciwpożarowa i ochrona środowiska; 13) elementy ergonomii; 8) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy; 9) stosować przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 10) stosować przepisy prawa dotyczące działalności zawodowej; 15) zasady udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 16) elementy fizjologii i higiena pracy; 17) zagrożenia i profilaktyka w środowisku pracy; 18) zasady i metody komunikowania się; .go 11) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 14) środki ochrony indywidualnej; 12) dobierać środki ochrony indywidualnej do rodzaju wykonywanej pracy; 13) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 14) określać wpływ zmęczenia fizycznego i psychicznego na efektywność pracy; 19) elementy socjologii i psychologii pracy; 20) źródła informacji zawodowej i oprogramowanie w języku obcym; 21) formy doskonalenia zawodowego; 22) etyka. III. PODZIAŁ GODZIN NA BLOKI PROGRAMOWE 15) komunikować się z uczestnikami procesu pracy; 16) prowadzić negocjacje; Minimalna liczba godzin w okresie kształcenia w %* w. rcl 17) rozwiązywać problemy dotyczące działalności zawodowej; 18) podejmować decyzje; 19) korzystać z obcojęzycznych źródeł informacji, dokumentacji technicznej, norm, katalogów oraz oprogramowania użytkowego; Nazwa bloku programowego 20) organizować doskonalenie zawodowe pracowników; 21) przestrzegać zasad etyki. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: Podbudowa programowa: gimnazjum, liceum ogólnokształcące, liceum profilowane, technikum, liceum uzupełniające, technikum uzupełniające Technologiczny 40 Muzyczny 30 Podstawy działalności zawodowej 10 Razem 80** 1) gospodarka rynkowa; * Podział godzin na bloki programowe dotyczy kształcenia ww 2) formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw przemysłu muzycznego; 3) analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie; w szkołach dla młodzieży i w szkołach dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej). ** Pozostałe 20 % godzin jest przeznaczone do rozdysponowania przez autorów programów nauczania na dostosowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy. 4) struktura budżetu przedsiębiorstwa; 5) plan rozwoju przedsiębiorstwa; 6) strategie marketingowe; 7) metody poszukiwania pracy; 8) dokumenty dotyczące zatrudnienia; 9) podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej; IV. ZALECANE WARUNKI REALIZACJI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TREŚCI Do realizacji treści kształcenia ujętych w blokach programowych są odpowiednie następujące pomieszczenia dydaktyczne: 1) pracownia rysunku technicznego; 2) pracownia elektroniki; Dziennik Ustaw Nr 154 — 11849 — Poz. 1033 Pracownia akustyki powinna być wyposażona w: 4) pracownia akustyki; 1) zasilacze; 5) pracownia instrumentoznawstwa; 2) wzmacniacze; 6) pracownia gry na instrumencie; 3) tłumiki; 7) warsztaty szkolne. 4) filtry; Pracownia rysunku technicznego powinna być wyposażona w: 5) korektory; v.p l 3) pracownia technologii; 6) ograniczniki; 1) stanowiska rysunkowe (jedno stanowisko dla jednego ucznia); 7) systemy nagłaśniania; 2) przybory rysunkowe; 8) mikrofony; 3) modele rzutni prostokątnej i brył geometrycznych; 9) głośniki; 5) zbiór norm rysunkowych; 6) elementy pasowane; 7) dokumentację konstrukcyjną. 10) kamertony; .go 4) modele elementów instrumentów muzycznych; 11) oscyloskop. Pracownia instrumentoznawstwa powinna być wyposażona w: 1) instrumenty muzyczne; Pracownia elektroniki powinna być wyposażona w: 2) nagrania brzmienia instrumentów muzycznych; 1) komputer z kartą dźwięku i dostępem do Internetu; 3) sprzęt do nagrywania i odtwarzania dźwięku. Pracownia gry na instrumencie powinna być wyposażona w: w. rcl 2) generatory dźwięku; 3) przetworniki elektroakustyczne: dynamiczne, piezoelektryczne; 1) instrumenty muzyczne; 4) wzmacniacze Hi-Fi; 2) kolekcję utworów w zapisie nutowym; 5) kolumny głośnikowe; 3) nagrania utworów; 6) dynamiczne adaptery muzyczne do instrumentów strunowych; 4) metronom; 5) aparaturę do odtwarzania dźwięku. 7) adaptery mikrofonowe do instrumentów dętych; 8) magnetofon wielościeżkowy z możliwością miksowania dźwięku; 9) odtwarzacze elektroniczne dźwięku: CD, iPod; Warsztaty szkolne powinny być wyposażone w: 1) zestawy narzędzi do obróbki ręcznej i mechanicznej; 2) przyrządy i przybory do strojenia i korekcji instrumentów muzycznych; 11) miernik natężenia dźwięku: sonometr. 3) narzędzia do naprawy i renowacji instrumentów; ww 10) oscyloskop z pamięcią cyfrową do podglądu elektrycznych sygnałów akustycznych; Pracownia technologii powinna być wyposażona w: 4) maszyny i urządzenia. 1) narzędzia; Pracownie powinny składać się z sali lekcyjnej i zaplecza magazynowo-socjalnego. W sali lekcyjnej należy zapewnić stanowisko pracy dla nauczyciela i odpowiednią liczbę stanowisk pracy dla uczniów. 2) maszyny i urządzenia do produkcji i naprawy instrumentów muzycznych; 3) materiały, galanterię, podzespoły i połączenia konstrukcyjne instrumentów muzycznych; 4) narzędzia do strojenia i korekcji instrumentów muzycznych; 5) normy PN-ISO, ISO; 6) dokumentację techniczną. W warsztatach szkolnych powinno znajdować się pomieszczenie do instruktażu. Praktyczna nauka zawodu może odbywać się w warsztatach szkolnych, przedsiębiorstwach produkujących instrumenty muzyczne oraz warsztatach rzemieślniczych. Dziennik Ustaw Nr 154 — 11850 — Poz. 1033 v.p l Załącznik nr 4 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE KRAWIEC SYMBOL CYFROWY 743[01] I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) odczytywać rysunek modelowy; 2) posługiwać się dokumentacją techniczno-technologiczną w procesie wytwarzania wyrobów odzieżowych; 2. Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie krawiec powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) konstruowania i modelowania podstawowych wyrobów odzieżowych; .go 3) wykonywać rysunek modelowy wyrobu odzieżowego na sylwetce podstawowej; Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości”. 4) wykonywać formy i szablony elementów odzieży i rysunki ich układu na materiale odzieżowym; 2) wykonywania rysunków układów form i szablonów na powierzchni materiałów podstawowych i pomocniczych; 3) układania w warstwy materiałów metrażowych; 5) wykonywać modelowanie konstrukcyjne i wtórne podstawowych wyrobów odzieżowych zgodnie z projektem plastycznym i aktualną linią mody; elementów wyrobów odzieżo- 5) szycia indywidualnie i w zespole produkcyjnym wyrobów odzieżowych; 6) dokonywania obróbki termicznej elementów odzieży oraz odzieży gotowej z różnych materiałów. w. rcl 6) dobierać materiały odzieżowe i dodatki krawieckie do podstawowych wyrobów odzieżowych, z uwzględnieniem ich funkcji użytkowych oraz zasad konserwacji; 4) wykrawania wych; 7) obliczać zużycie materiałów odzieżowych i dodatków krawieckich dla jednostkowych sztuk wyrobów odzieżowych; 8) wykonywać kolejne etapy procesu wytwarzania podstawowych wyrobów odzieżowych; II. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia, wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta, zawierają następujące bloki programowe: 9) stosować zasady kontroli zapewniające wysoką jakość wyrobów odzieżowych; 1) surowcowo-projektowy; 10) wyjaśniać zasady organizowania procesu produkcyjnego w przedsiębiorstwie odzieżowym i w zakładzie usługowym; 3) podstawy działalności zawodowej. 11) stosować przepisy prawa dotyczące wykonywanych zadań zawodowych; ww 12) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 13) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 2) techniczno-technologiczny; BLOK: SUROWCOWO-PROJEKTOWY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) stosować metody identyfikacji włókien; 2) rozpoznawać włókna naturalne, włókna chemiczne, mieszanki włókiennicze oraz rozpoznawać ich właściwości; 14) komunikować się z uczestnikami procesu pracy; 15) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy; 16) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 17) korzystać z różnych źródeł informacji; 18) prowadzić działalność gospodarczą. 3) wyjaśniać wpływ właściwości nitek na właściwości materiałów odzieżowych; 4) stosować metody odzieżowych; identyfikacji materiałów 5) identyfikować tkaninę na podstawie budowy; 6) wykazywać wpływ budowy tkaniny i sposobu wykończenia na jej właściwości użytkowe; — 11851 — 7) identyfikować dzianinę na podstawie budowy; 8) wykazywać wpływ budowy dzianiny i sposobu wykończenia na jej właściwości użytkowe; Poz. 1033 10) właściwości wych; użytkowe materiałów odzieżo- v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 11) dodatki krawieckie; 9) identyfikować wyroby plecione; 12) dobór materiałów i dodatków krawieckich do asortymentu odzieży; 10) identyfikować materiały odzieżowe wytwarzane różnymi technikami; 13) zasady konfekcjonowania i konserwacji materiałów i wyrobów odzieżowych; 11) określać właściwości higieniczne, estetyczne, wytrzymałościowe i konfekcyjne materiałów odzieżowych; 14) rysunek techniczny w projektowaniu wyrobów odzieżowych; 12) dobierać materiał do wybranego asortymentu wyrobów odzieżowych; 16) podstawy kolorystyki; 17) inspiracja strojami historycznymi i regionalnymi w projektowaniu ubiorów współczesnych. .go 13) określać zasady konfekcjonowania materiałów odzieżowych; 15) rysunek żurnalowy i modelowy wyrobów odzieżowych; 14) dobierać nici szwalnicze do materiałów odzieżowych; 15) dobierać zapięcia i podszewkę do wyrobu odzieżowego; 16) dobierać materiały usztywniające, konstrukcyjno-nośne, termoizolacyjne do materiałów i elementów odzieżowych; BLOK: TECHNICZNO-TECHNOLOGICZNY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) posługiwać się pojęciami z zakresu konstrukcji i modelowania form odzieży; 2) wykonywać pomiary antropometryczne; 18) określać zasady konserwacji materiałów i wyrobów odzieżowych; 3) stosować zasady obliczania odcinków konstrukcyjnych; w. rcl 17) określać zastosowanie dodatków zdobniczych; 19) odczytywać rysunek techniczny wyrobu odzieżowego; 4) stosować zasady ustalania dodatku konstrukcyjnego; 20) interpretować rysunek żurnalowy; 5) stosować zasady wyprowadzania linii modelowych; 21) wykonywać rysunek modelowy wyrobu odzieżowego na sylwetkę podstawową; 6) rysować siatki konstrukcyjne podstawowych elementów wyrobów odzieżowych; 22) zestawiać kolorystycznie odzież; 7) ustalać wielkość dodatku na szwy i podwinięcia; 23) stosować elementy strojów historycznych lub regionalnych w projektach ubiorów współczesnych. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: ww 1) metody badań włókien i materiałów odzieżowych; 2) rodzaje i właściwości włókien; 8) rysować kształty elementów wyrobów odzieżowych; 9) stosować zasady modelowania wtórnego; 10) wykonywać modelowanie form wybranych wyrobów odzieżowych; 11) opracowywać dokumentację techniczno-technologiczną; 12) wykonywać szablony podstawowych elementów wyrobów odzieżowych; 3) nitki odzieżowe; 13) wykonywać układ szablonów na materiale odzieżowym; 4) budowa tkaniny; 14) wykrawać elementy wyrobu odzieżowego; 5) sposoby wykończania tkanin; 15) dobierać odpowiednie maszyny i urządzenia do wytwarzania wyrobów odzieżowych; 6) budowa dzianiny; 7) sposoby wykończania dzianin; 16) obsługiwać maszyny szwalnicze; 8) wyroby plecione; 17) stosować odpowiednie parametry obróbki termicznej; 9) materiały odzieżowe wytwarzane różnymi technikami; 18) stosować właściwe łączenia elementów wyrobu odzieżowego; — 11852 — 19) wykonywać wyroby odzieżowe zgodnie z procesem technologicznym; 20) obliczać zużycie materiałów odzieżowych i dodatków krawieckich w produkcji usługowej; 21) przeprowadzać kontrolę jakości w kolejnych fazach procesu technologicznego; 22) przeprowadzać kontrolę jakości gotowego wyrobu odzieżowego; 23) stosować zasady składowania i przechowywania materiałów i wyrobów gotowych; 24) wykonywać operacje technologiczne zgodnie z normami czasu pracy; BLOK: PODSTAWY DZIAŁALNOŚCI ZAWODOWEJ 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) interpretować podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej; 2) podejmować działania związane z poszukiwaniem pracy; 3) sporządzać dokumenty dotyczące zatrudnienia; 4) sporządzać dokumenty niezbędne do podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej; 5) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy; 6) stosować przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; .go 25) posługiwać się dokumentacją techniczno-technologiczną, normami PN-ISO, ISO, czasopismami i literaturą techniczną; Poz. 1033 v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 26) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) zasady konstrukcji i modelowania form odzieży; 2) pomiary antropometryczne i krawieckie; 7) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 8) dobierać środki ochrony indywidualnej do rodzaju wykonywanej pracy; 9) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 10) komunikować się i współpracować w zespole; 11) rozwiązywać problemy dotyczące działalności zawodowej; 4) dodatki konstrukcyjne; 12) podejmować decyzje; w. rcl 3) budowa płaskiej siatki konstrukcyjnej; 5) dodatki na szwy i podwinięcia; 6) modelowanie form wyrobów odzieżowych; 13) doskonalić umiejętności zawodowe; 14) korzystać z różnych źródeł informacji; 15) przestrzegać zasad etyki. 7) dokumentacja techniczno-technologiczna; 8) rysunek techniczny odzieży; 2. Treści kształcenia (działy programowe) 9) zasady wykonywania szablonów podstawowych wyrobów odzieżowych; Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 10) układy form i szablonów na materiale odzieżowym; 1) podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej; 11) wykrawanie elementów odzieży; 3) podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej; 12) maszyny i urządzenia do produkcji wyrobów odzieżowych; 4) prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy; ww 13) obróbka termiczna; 2) dokumenty dotyczące zatrudnienia; 5) bezpieczeństwo i higiena pracy; 14) łączenie elementów odzieży; 6) ochrona przeciwpożarowa i ochrona środowiska; 15) proces technologiczny wytwarzania odzieży; 7) elementy ergonomii; 16) normowanie surowca w produkcji usługowej; 8) środki ochrony indywidualnej; 17) kontrola jakości; 9) zasady udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 18) przechowywanie materiałów i wyrobów odzieżowych; 10) zasady i metody komunikowania się; 19) normy czasu pracy; 20) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. 11) elementy socjologii i psychologii pracy; 12) formy doskonalenia zawodowego; 13) źródła informacji zawodowej; 14) etyka. — 11853 — III. PODZIAŁ GODZIN NA BLOKI PROGRAMOWE Minimalna liczba godzin w okresie kształcenia w %* Nazwa bloku programowego Podbudowa programowa: gimnazjum, liceum ogólnokształcące, liceum profilowane, technikum, liceum uzupełniające, technikum uzupełniające Poz. 1033 Pracownia materiałoznawstwa odzieżowego powinna być wyposażona w: 1) mikroskopy z oprzyrządowaniem do identyfikacji włókien (jeden mikroskop dla czterech uczniów); v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 2) zestawy odczynników chemicznych do identyfikacji włókien; 3) lupy (jedna lupa dla dwóch uczniów); 4) normy PN-ISO, ISO dotyczące rozpoznawania włókien i wyrobów włókienniczych; 5) kolekcję wyrobów włókienniczych (tkanin, dzianin, plecionek, włóknin, przędzin, materiałów powlekanych, folii, laminatów, skór, koronek, haftów); 16 6) kolekcję włókien naturalnych i chemicznych; Techniczno-technologiczny 58 Podstawy działalności zawodowej 6 7) kolekcję tkanin i dzianin z różnych surowców, o różnych splotach i wykończeniu; Razem .go Surowcowo-projektowy 80** * Podział godzin na bloki programowe dotyczy kształcenia w szkołach dla młodzieży i w szkołach dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej). ** Pozostałe 20 % godzin jest przeznaczone do rozdysponowania przez autorów programów nauczania na dostosowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy. IV. ZALECANE WARUNKI REALIZACJI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TREŚCI 9) katalogi nici i nitek szwalniczych. Pracownia ćwiczeń praktycznych powinna być wyposażona w: 1) maszyny szwalnicze: stębnówki płaskie i owerloki (jedna maszyna dla dwóch uczniów); 2) przybory do szycia; 3) urządzenia do prasowania: w. rcl Do realizacji treści kształcenia ujętych w blokach programowych są odpowiednie następujące pomieszczenia dydaktyczne: 8) kolekcję dodatków krawieckich (nici, zapięć, materiałów konstrukcyjno-nośnych, materiałów termoizolacyjnych, pasmanterii, dodatków zdobniczych);

1. a)żelazko z wytwornicą pary,
2. b)żelazka elektryczne, 1) pracownia projektowania i modelowania odzieży;
3. c)rękawnik, 2) pracownia materiałoznawstwa;
4. d)poduszkę, 3) pracownia ćwiczeń praktycznych.
5. e)deskę igłową; Pracownia projektowania i modelowania odzieży powinna być wyposażona w: 1) stanowiska do pracy indywidualnej wyposażone w odpowiednie oświetlenie; 2) eksponaty odzieży we fragmentach i w całości; 3) kolekcję materiałów włókienniczych; 4) urządzenia do krojenia:
6. a)noże krojcze pionowe,
7. b)noże tarczowe,
8. c)nożyczki; 5) manekiny; 6) eksponaty odzieży we fragmentach i w całości; 7) komplet dokumentacji techniczno-technologicznej; 5) stelaże do eksponowania prac uczniowskich; 8) normy PN-ISO, ISO dotyczące konfekcjonowania wyrobów; ww 4) zestaw dodatków konfekcyjnych i zdobniczych; 6) manekiny; 7) formy i szablony podstawowych wyrobów odzieżowych; 8) tabele pomiarów antropometrycznych; 9) siatki konstrukcyjne podstawowych asortymentów odzieży; 10) konstrukcje podstawowych asortymentów odzieży; 11) rysunki modelowe wyrobów; 12) żurnale i albumy. 9) wzory ściegów ręcznych i maszynowych. Pracownie powinny składać się z sali lekcyjnej i zaplecza magazynowo-socjalnego. W sali lekcyjnej należy zapewnić stanowisko pracy dla nauczyciela i odpowiednią liczbę stanowisk pracy dla uczniów. W pracowni ćwiczeń praktycznych powinno być wydzielone stanowisko do instruktażu. Praktyczna nauka zawodu może odbywać się w pracowniach szkolnych, centrach kształcenia praktycznego i centrach kształcenia ustawicznego, przedsiębiorstwach przemysłu odzieżowego oraz przedsiębiorstwach miarowo-usługowych. Dziennik Ustaw Nr 154 — 11854 — Poz. 1033 v.p l Załącznik nr 5 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE MECHANIK PRECYZYJNY SYMBOL CYFROWY 731[03] 19) stosować przepisy prawa dotyczące wykonywanych zadań zawodowych; I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) interpretować podstawowe zjawiska i prawa z zakresu mechaniki, technologii mechanicznej, elektrotechniki i elektroniki; 2) czytać rysunki techniczne maszynowe oraz proste schematy układów elektrycznych, elektronicznych i automatyki przemysłowej; 20) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; 21) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 22) komunikować się z uczestnikami procesu pracy; 23) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy; 4) czytać i interpretować dokumentację konstrukcyjną i technologiczną; 24) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 5) posługiwać się układem tolerancji i pasowań; 25) korzystać z różnych źródeł informacji; 6) dobierać materiały konstrukcyjne i eksploatacyjne wykorzystywane w budowie i naprawie mechanizmów precyzyjnych; 26) prowadzić działalność gospodarczą. .go 3) sporządzać szkice prostych części maszyn; 7) wykonywać operacje z zakresu obróbki ręcznej oraz maszynowej obróbki wiórowej; w. rcl 8) stosować różne sposoby łączenia elementów; Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości”. 9) dobierać narzędzia, przyrządy i urządzenia do wykonywanych prac; 10) ustalać przyczyny wadliwego funkcjonowania mechanizmów precyzyjnych; 11) dokonywać konserwacji i przeglądów technicznych maszyn i urządzeń precyzyjnych; 12) posługiwać się przyrządami kontrolno-pomiarowymi; 13) oceniać stan techniczny maszyn i urządzeń, z wykorzystaniem metod diagnostyki technicznej; 14) opracowywać plan naprawy maszyn i urządzeń precyzyjnych, przyrządów pomiarowych, napędów hydraulicznych, pneumatycznych i elektrycznych; ww 15) wykonywać operacje montażowo-demontażowe maszyn i urządzeń precyzyjnych, przyrządów pomiarowych oraz napędów hydraulicznych, pneumatycznych i elektrycznych; 16) regulować i naprawiać mechanizmy precyzyjne; przyrządy pomiarowe oraz napędy hydrauliczne, pneumatyczne i elektryczne; 2. Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie mechanik precyzyjny powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) dokonywania kontroli stanu technicznego, poprawności działania, naprawy, konserwacji oraz regulacji zespołów i mechanizmów precyzyjnych; 2) dokonywania kontroli stanu technicznego, poprawności działania, naprawy oraz regulacji i konserwacji przyrządów pomiarowych; 3) dokonywania kontroli stanu technicznego, poprawności działania, naprawy oraz regulacji i konserwacji napędów pneumatycznych, hydraulicznych i elektrycznych; 4) wytwarzania mechanizmów maszyn i urządzeń precyzyjnych. 3. Zawód mechanik precyzyjny jest zawodem szerokoprofilowym, umożliwiającym specjalizację pod koniec okresu kształcenia. Szkoła określa umiejętności specjalistyczne, biorąc pod uwagę potrzeby regionalnego rynku pracy i zainteresowania uczniów. Tematyka specjalizacji może dotyczyć: 17) montować w urządzeniach technicznych zespoły składające się z mechanizmów precyzyjnych oraz napędów hydraulicznych, pneumatycznych i elektrycznych; 1) mechanizmów precyzyjnych; 18) wykonywać rozliczenia kosztów wytwarzania i naprawy mechanizmów i urządzeń precyzyjnych; 4) maszyn i sprzętu biurowego; 2) sprzętu medycznego; 3) maszyn szyjących; 5) napędów hydraulicznych i pneumatycznych. — 11855 — II. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia, wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta, zawierają następujące bloki programowe: 1) techniczne podstawy zawodu; 2) budowa i montaż urządzeń i mechanizmów precyzyjnych; 3) eksploatacja urządzeń i mechanizmów precyzyjnych; 4) podstawy działalności zawodowej. BLOK: TECHNICZNE PODSTAWY ZAWODU 1. Cele kształcenia Poz. 1033 16) określać z norm i rysunku oraz obliczać tolerancje i pasowania; v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 17) wykonywać podstawowe pomiary wielkości geometrycznych; 18) charakteryzować podstawowe prace z zakresu ręcznej i mechanicznej obróbki skrawaniem; 19) wyjaśniać techniki łączenia elementów metalowych i niemetalowych; 20) wykonywać operacje z zakresu obróbki ręcznej, maszynowej obróbki wiórowej i obróbki cieplnej; 21) wykonywać złącza spajane: spawane, zgrzewane, lutowane i klejone; 22) użytkować urządzenia komputerowe w zakresie edycji tekstu, arkusza kalkulacyjnego oraz wspomagania projektowania; 1) wyjaśniać podstawowe pojęcia oraz stosować prawa i zasady mechaniki technicznej, elektrotechniki i elektroniki; 23) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. .go Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 2) rozróżniać elementy składowe obwodu elektrycznego (źródła i odbiorniki) na podstawie symboli graficznych oraz wyglądu zewnętrznego; 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) prąd elektryczny, pole magnetyczne i elektromagnetyzm; 4) wyznaczać parametry odbiorników energii elektrycznej z wykorzystaniem danych znamionowych; 2) obwody elektryczne prądu stałego i przemiennego; 5) dobierać przyrządy pomiarowe i mierzyć podstawowe wielkości elektryczne; 4) maszyny elektryczne; w. rcl 3) obliczać wartości wielkości elektrycznych w prostych obwodach prądu stałego i przemiennego; 6) odczytywać na schematach symbole graficzne podstawowych elementów elektrycznych i elektronicznych; 3) podstawy miernictwa elektrycznego; 5) instalacje elektryczne; 6) podstawy elektroniki i automatyki; 7) zasady tworzenia rysunku technicznego; 7) rozróżniać elementy instalacji elektrycznej: przewody, łączniki, osprzęt instalacyjny oraz zabezpieczenia; 8) szkicowanie elementów w rzutach prostokątnych i aksonometrycznych; 8) szkicować części maszyn w rzutach prostokątnych i aksonometrycznych; 9) zasady wykonywania widoków i przekrojów wraz z wymiarowaniem; 9) wykonywać rysunki techniczne prostych elementów mechanizmów precyzyjnych; 10) uproszczenia rysunkowe; 11) sposoby oznaczania chropowatości, tolerancji wymiarów, pasowań, tolerancji kształtu i położenia, rodzaju obróbki powierzchni; 11) rozróżniać części maszyn i urządzeń precyzyjnych; 12) rysunki wykonawcze i złożeniowe; ww 10) czytać dokumentację techniczno-ruchową (DTR), dokumentację konstrukcyjną i technologiczną; 12) charakteryzować właściwości materiałów konstrukcyjnych stosowanych w budowie maszyn i urządzeń precyzyjnych; 13) rozróżniać gatunki stopów Fe-C i metali nieżelaznych; 14) określać zmiany właściwości metali i ich stopów w zależności od zastosowanego rodzaju obróbki cieplnej i cieplno-chemicznej; 15) wyjaśniać procesy technologiczne obróbki cieplnej, cieplno-chemicznej plastycznej, odlewnictwa, maszynowej obróbki wiórowej, spajania; 13) materiały konstrukcyjne i eksploatacyjne stosowane w budowie maszyn i urządzeń precyzyjnych; 14) podstawowe pojęcia mechaniki: siła, tarcie, moment siły, siły bezwładności, drgania mechaniczne, energia, praca, moc, sprawność; 15) podstawowe pomiary warsztatowe; 16) tolerancje, pasowania i chropowatość powierzchni; 17) podstawowe prace i narzędzia do obróbki ręcznej; — 11856 — 18) podstawy obróbki cieplnej i cieplno-chemicznej; 19) obróbka plastyczna; 20) odlewnictwo; 21) techniki łączenia metali i niemetali: lutowanie, spawanie, zgrzewanie, klejenie; 22) sposoby mechanicznej obróbki skrawaniem: toczenie, frezowanie, wiercenie, gwintowanie, szlifowanie; 23) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. 1. Cele kształcenia 15) posługiwać się dokumentacją techniczno-ruchową (DTR), dokumentacją techniczną i montażową maszyn i urządzeń precyzyjnych, normami PN-ISO, ISO, literaturą techniczną; 16) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) charakterystyka produkcji urządzeń technicznych; 2) podział mechanizmów precyzyjnych; 3) mechanizmy i elementy maszyn precyzyjnych; .go BLOK: BUDOWA I MONTAŻ URZĄDZEŃ I MECHANIZMÓW PRECYZYJNYCH Poz. 1033 v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 4) połączenia rozłączne i nierozłączne; 5) budowa i zasada działania typowych maszyn i urządzeń precyzyjnych; 1) wyjaśniać podstawowe pojęcia z zakresu maszynoznawstwa i technologii mechanicznej; 6) przyrządy pomiarowe; 2) klasyfikować mechanizmy precyzyjne; 7) napędy hydrauliczne, pneumatyczne i elektryczne; 3) charakteryzować połączenia nitowe, zgrzewane, lutowane i spawane; 8) ogólne zasady projektowania procesów technologicznych montażu; 4) charakteryzować połączenia gwintowe, wpustowe, kształtowe; 9) technologia montażu połączeń rozłącznych i nierozłącznych; w. rcl Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 5) wyjaśniać budowę, zasadę działania i przeznaczenie maszyn, urządzeń i mechanizmów precyzyjnych, przyrządów pomiarowych, napędów hydraulicznych, pneumatycznych i elektrycznych; 6) określać na podstawie dokumentacji technicznej (rysunki złożeniowe i zespołowe) elementy składowe maszyn, urządzeń i mechanizmów precyzyjnych, przyrządów pomiarowych, napędów hydraulicznych, pneumatycznych i elektrycznych oraz ustalać ich działanie; 7) charakteryzować podstawowe metody montażu oraz operacje i czynności montażowe i demontażowe; ww 8) planować przebieg procesu montażu i demontażu maszyn i urządzeń precyzyjnych, przyrządów pomiarowych, napędów hydraulicznych, pneumatycznych i elektrycznych; 9) dobierać narzędzia, przyrządy i urządzenia użytkowane w procesie montażu; 10) przeprowadzać montaż łożysk, wałów i osi; 11) przeprowadzać montaż i demontaż maszyn, urządzeń i mechanizmów precyzyjnych; 12) przeprowadzać montaż i demontaż przyrządów pomiarowych; 13) przeprowadzać montaż i demontaż napędów hydraulicznych, pneumatycznych i elektrycznych; 14) sprawdzać jakość maszyn i urządzeń precyzyjnych po montażu; 10) technologia montażu i demontażu mechanizmów precyzyjnych; 11) technologia montażu i demontażu układów hydraulicznych i pneumatycznych; 12) kontrola jakości maszyn i urządzeń precyzyjnych po montażu; 13) mechanizacja i automatyzacja montażu; 14) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. BLOK: EKSPLOATACJA URZĄDZEŃ I MECHANIZMÓW PRECYZYJNYCH 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) wyjaśniać podstawowe pojęcia z zakresu eksploatacji obiektów technicznych; 2) rozróżniać procesy eksploatacyjne maszyn i urządzeń precyzyjnych: użytkowanie, obsługiwanie, zasilanie; 3) charakteryzować warunki techniczne użytkowania maszyn i urządzeń precyzyjnych; 4) przygotowywać do pracy maszyny i urządzenia precyzyjne; 5) wyjaśniać zależność między tarciem a smarowaniem; Dziennik Ustaw Nr 154 — 11857 — Poz. 1033 6) rozróżniać i charakteryzować podstawowe rodzaje materiałów eksploatacyjnych: oleje, smary, ciecze chłodząco-smarujące, paliwa; 8) organizacja prac naprawczych; 7) wyjaśniać zjawisko korozji oraz rozpoznawać rodzaje korozji; 10) proces technologiczny naprawy maszyn; 9) nakładać powłoki ochronne; 10) charakteryzować procesy zużyciowo-starzeniowe; 11) charakteryzować czynniki mające wpływ na uszkodzenia urządzeń mechanicznych; 12) rozróżniać metody diagnostyczne; 11) mycie i czyszczenie maszyn oraz elementów maszynowych; 12) technologia zabezpieczania powierzchni maszyn i urządzeń precyzyjnych; 13) konserwacja mechanizmów precyzyjnych; 14) demontaż maszyn i urządzeń przeznaczonych do naprawy; 15) weryfikacja części; 16) metody regeneracji elementów mechanizmów precyzyjnych; .go 13) diagnozować uszkodzenia maszyn i urządzeń precyzyjnych, przyrządów pomiarowych, napędów hydraulicznych, pneumatycznych i elektrycznych; v.p l 8) rozróżniać podstawowe metody zabezpieczania metali przed korozją; 9) zasady naprawy obiektów technicznych; 14) rozróżniać i charakteryzować rodzaje obsługi technicznej; 15) dobierać narzędzia, przyrządy i urządzenia użytkowane w procesie naprawy i regulacji; 16) posługiwać się dokumentacją obsługowo-naprawczą; 18) przygotowanie części maszyn naprawianych do montażu; 19) kontrola maszyn i urządzeń precyzyjnych, przyrządów pomiarowych, napędów hydraulicznych, pneumatycznych i elektrycznych po naprawie; 20) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. w. rcl 17) wykonywać naprawę, konserwację i regulację maszyn i urządzeń precyzyjnych, przyrządów pomiarowych, napędów hydraulicznych, pneumatycznych i elektrycznych; 17) naprawa, konserwacja i regulacja maszyn i urządzeń precyzyjnych, przyrządów pomiarowych, napędów hydraulicznych, pneumatycznych i elektrycznych; 18) sprawdzać jakość prac obsługowo-naprawczych; 19) przygotowywać maszyny i urządzenia precyzyjne do przechowywania i transportu; 20) użytkować urządzenia komputerowe w zakresie diagnostyki maszyn i urządzeń precyzyjnych; 21) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska. 2. Treści kształcenia (działy programowe) BLOK: PODSTAWY DZIAŁALNOŚCI ZAWODOWEJ 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) interpretować podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej; 2) podejmować działania związane z poszukiwaniem pracy; 3) sporządzać dokumenty dotyczące zatrudnienia; 4) sporządzać dokumenty niezbędne do podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej; 1) podstawowe pojęcia eksploatacji urządzeń technicznych; 5) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy; 2) fizykochemiczne podstawy eksploatacji maszyn i urządzeń precyzyjnych; 6) stosować przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska; ww Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 3) korozja metali i zabezpieczenie przed korozją; 4) materiały eksploatacyjne; 5) tarcie i smarowanie w mechanizmach precyzyjnych; 6) zużycie części maszyn i ocena stanu technicznego; 7) diagnostyka techniczna maszyn i urządzeń precyzyjnych; 7) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 8) dobierać środki ochrony indywidualnej do rodzaju wykonywanej pracy; 9) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 10) komunikować się i współpracować w zespole; Dziennik Ustaw Nr 154 — 11858 — Poz. 1033 IV. ZALECANE WARUNKI REALIZACJI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE 12) podejmować decyzje; 13) doskonalić umiejętności zawodowe; Do realizacji treści kształcenia ujętych w blokach programowych są odpowiednie następujące pomieszczenia dydaktyczne: 14) korzystać z różnych źródeł informacji; 1) pracownia rysunku technicznego; 15) przestrzegać zasad etyki. 2) pracownia elektrotechniki i elektroniki; 2. Treści kształcenia (działy programowe) TREŚCI v.p l 11) rozwiązywać problemy dotyczące działalności zawodowej; 3) pracownia komputerowa; Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 4) pracownia budowy i eksploatacji maszyn i urządzeń precyzyjnych; 1) podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej; 5) warsztaty szkolne. 2) dokumenty dotyczące zatrudnienia; Pracownia rysunku technicznego powinna być wyposażona w: .go 3) podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej; 4) prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy; 1) stanowiska rysunkowe (jedno stanowisko dla jednego ucznia); 5) bezpieczeństwo i higiena pracy; 2) przybory rysunkowe; 6) ochrona przeciwpożarowa i ochrona środowiska; 3) zestaw modeli wspomagających kształtowanie wyobraźni przestrzennej; 7) elementy ergonomii; 4) eksponaty i modele części maszyn precyzyjnych; 8) środki ochrony indywidualnej; 5) modele maszyn i urządzeń precyzyjnych; 6) przykładowe dokumentacje konstrukcyjne; 7) normy PN-ISO, ISO; w. rcl 9) zasady udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 10) zasady i metody komunikowania się; 11) elementy socjologii i psychologii pracy; 12) formy doskonalenia zawodowego; 8) katalogi typowych części maszyn, podzespołów i zespołów maszyn i urządzeń precyzyjnych. 13) źródła informacji zawodowej; Pracownia elektrotechniki i elektroniki powinna być wyposażona w: 14) etyka. 1) przyrządy pomiarowe; III. PODZIAŁ GODZIN NA BLOKI PROGRAMOWE 2) elementy obwodów elektrycznych; 3) silniki, prądnicę, transformator; Nazwa bloku programowego Minimalna liczba godzin w okresie kształcenia w %* Podbudowa programowa: gimnazjum 20 Budowa i montaż urządzeń i mechanizmów precyzyjnych 30 Eksploatacja urządzeń i mechanizmów precyzyjnych 25 Podstawy działalności zawodowej 5 ww Techniczne podstawy zawodu Razem 4) próbki przewodów i kabli elektrycznych; 5) wyłączniki instalacyjne, bezpieczniki, styczniki, przekaźniki; 6) elementy elektroniczne; 7) elementy mechaniczne przyrządów elektrycznych i elektronicznych; 8) modele instalacji; 9) normy PN-ISO, ISO; 10) katalogi maszyn i urządzeń elektrycznych. Pracownia komputerowa powinna być wyposażona w: 80** * Podział godzin na bloki programowe dotyczy kształcenia w szkołach dla młodzieży i w szkołach dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej). ** Pozostałe 20 % godzin jest przeznaczone do rozdysponowania przez autorów programów nauczania na dostosowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy, w tym na specjalizację. 1) stanowiska komputerowe (jedno stanowisko dla jednego ucznia); 2) drukarki; 3) oprogramowanie użytkowe; 4) programy do wspomagania projektowania typu CAD. — 11859 — Pracownia budowy i eksploatacji maszyn i urządzeń precyzyjnych powinna być wyposażona w: 1) próbki materiałów niemetalowych, metali i stopów, metali i stopów z objawami różnych zniszczeń korozyjnych, metali i stopów z powłokami ochronnymi; 2) elementy mechanizmów precyzyjnych; 3) modele mechanizmów precyzyjnych; 4) modele łożyskowania i łożysk urządzeń precyzyjnych; 5) modele maszyn i urządzeń precyzyjnych oraz napędów pneumatycznych i hydraulicznych; 7) urządzenia i przyrządy do naprawy mechanizmów precyzyjnych; 8) elektronarzędzia; 9) przyrządy pomiarowe; Warsztaty szkolne powinny być wyposażone w: 1) przyrządy pomiarowe; 2) narzędzia do trasowania; 3) wiertarki ręczne, lutownice; 4) środki chłodzące, luty, topniki, kleje, spoiwa, elektrody; 5) narzędzia i przyrządy o małych gabarytach do obróbki ręcznej; 6) narzędzia i przyrządy do mechanicznej obróbki skrawaniem, montażu i spawania; 7) urządzenia do obróbki cieplnej i cieplno-chemicznej; .go 6) narzędzia, przyrządy i urządzenia stosowane w pracach montażowych; Poz. 1033 v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 8) narzędzia, zespoły, podzespoły, elementy maszyn przeznaczone do konserwacji i naprawy; 9) obrabiarki o małych gabarytach; 10) dokumentację warsztatową, dokumentację techniczną, dokumentację techniczno-ruchową (DTR); 10) części maszyn z różnymi postaciami zużycia; 11) elementy mechanizmów precyzyjnych z typowymi uszkodzeniami; Pracownie powinny składać się z sali lekcyjnej i zaplecza magazynowo-socjalnego. W sali lekcyjnej należy zapewnić stanowisko pracy dla nauczyciela i odpowiednią liczbę stanowisk pracy dla uczniów. w. rcl 12) dokumentację procesów technologicznych montażu oraz naprawy maszyn, urządzeń i mechanizmów precyzyjnych; 11) katalog narzędzi. 13) dokumentację techniczno-ruchową (DTR); 14) normy PN-ISO, ISO; 15) katalogi mechanizmów precyzyjnych; 16) katalogi elementów mechanizmów precyzyjnych. W warsztatach szkolnych powinno znajdować się pomieszczenie do instruktażu. Praktyczna nauka zawodu może odbywać się w warsztatach szkolnych, centrach kształcenia praktycznego, centrach kształcenia ustawicznego oraz w przedsiębiorstwach. Załącznik nr 6 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE PSZCZELARZ ww SYMBOL CYFROWY 612[01] I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 4) wyposażać pasiekę oraz obsługiwać podstawowe maszyny i urządzenia stosowane w produkcji pszczelarskiej; 1) określać przyrodnicze i gospodarcze znaczenie chowu i hodowli pszczół; 5) pozyskiwać, konserwować i przechowywać produkty pszczele; 2) oceniać warunki przyrodnicze, ekonomiczne i społeczne produkcji rolniczej, ze szczególnym uwzględnieniem produkcji pszczelarskiej; 6) przygotowywać produkty pszczele do sprzedaży zgodnie z obowiązującymi normami i prowadzić ich sprzedaż; 3) organizować i prowadzić pasiekę, stosując odpowiednie technologie w zależności od bazy pożytkowej, prowadzonej gospodarki pasiecznej, wielkości produkcji i potrzeb konsumentów; 7) planować, organizować i wykonywać zabiegi składające się na wychów matek pszczelich i tworzenie odkładów; — 11860 — 8) rozpoznawać, zapobiegać i zwalczać stany anormalne w rodzinie pszczelej, choroby pszczół i szkodniki produktów pszczelich; 9) planować, organizować i wykonywać zabiegi składające się na technologie produkcji roślinnej; 10) planować, organizować i wykonywać zabiegi składające się na technologie produkcji zwierzęcej; 11) stosować rachunek ekonomiczny w działalności gospodarczej; BLOK: PRODUKCJA PSZCZELARSKA 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) określać znaczenie pszczół w zapylaniu roślin owadopylnych; 2) rozróżniać i charakteryzować rasy pszczół; 3) określać budowę morfologiczną i anatomiczną oraz procesy fizjologiczne pszczół; 4) oceniać wartość użytkową i hodowlaną pszczół oraz prowadzić ich dobór i selekcję; 5) oceniać zachowanie pszczół i rozwój rodziny pszczelej; .go 12) prowadzić i obsługiwać ciągnik rolniczy w zakresie niezbędnym do uzyskania prawa jazdy kategorii T; Poz. 1033 v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 13) stosować przepisy prawa dotyczące wykonywanych zadań zawodowych; 6) charakteryzować surowce zbierane przez pszczoły; 14) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisów bezpieczeństwa żywności i żywienia; 7) rozpoznawać podstawowe rośliny miododajne; 15) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 8) szacować zasoby bazy pożytkowej danej okolicy; 9) określać i zaspokajać potrzeby pokarmowe rodzin pszczelich; 10) planować i urządzać pasieczysko i pracownię pszczelarską; 17) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy; 11) kierować rozwojem rodzin pszczelich w sezonie pasiecznym; w. rcl 16) komunikować się z uczestnikami procesu pracy; 18) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 19) korzystać z różnych źródeł informacji oraz doradztwa rolniczego; 12) przeprowadzać miodobranie; 13) kontrolować i zapobiegać nastrojowi rojowemu; 14) przeprowadzać rozmnażanie rodzin pszczelich; 20) prowadzić działalność gospodarczą. 15) prowadzić gospodarkę wędrowną pszczół; Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości”. 16) organizować i prowadzić wychów matek pszczelich; 2. Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie pszczelarz powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: ww 1) chowu i hodowli pszczół; 2) produkcji miodu i innych produktów pszczelich; 3) marketingu i sprzedaży produktów i usług. II. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia, wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta, zawierają następujące bloki programowe: 1) produkcja pszczelarska; 2) techniczno-rolniczy; 3) podstawy działalności zawodowej. 17) przeprowadzać wymianę matek pszczelich; 18) organizować i prowadzić pozyskiwanie miodu, pyłku, wosku, mleczka, propolisu i pierzgi oraz jadu pszczelego; 19) rozpoznawać, zapobiegać i zwalczać choroby pszczół i szkodniki produktów pszczelich; 20) rozróżniać i charakteryzować produkty pszczele; 21) oceniać produkty pszczele i określać ich zafałszowania; 22) przechowywać i przygotowywać produkty pszczele do sprzedaży zgodnie z obowiązującymi normami oraz prowadzić ich sprzedaż; 23) przestrzegać przepisów Inspekcji Weterynaryjnej dotyczących ochrony zwierząt oraz zwalczania chorób zakaźnych zwierząt; 24) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisów bezpieczeństwa żywności i żywienia. — 11861 — 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) gospodarcze pszczół; znaczenie chowu i hodowli Poz. 1033 5) identyfikować części maszyn i urządzeń stosowanych w produkcji pasiecznej; v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 6) przygotowywać do pracy i obsługiwać maszyny i urządzenia do produkcji pasiecznej; 7) posługiwać się narzędziami i sprzętem do produkcji pasiecznej; 2) systematyka pszczół; 3) anatomia, morfologia i fizjologia pszczół; 8) konserwować i naprawiać maszyny, urządzenia, narzędzia i sprzęt do produkcji pasiecznej; 4) ocena wartości użytkowej i hodowlanej pszczół; 9) wykonywać, konserwować i naprawiać ule; 5) biologia rodziny pszczelej; 10) organizować i wykonywać zabiegi w wybranych technologiach produkcji roślinnej; 6) surowce zbierane przez pszczoły; 11) organizować i wykonywać zabiegi w wybranych technologiach produkcji zwierzęcej; 7) rośliny miododajne; 9) żywienie pszczół; 10) zakładanie pasieki; 11) prace pasieczne w sezonie; 12) miodobranie; 13) nastrój rojowy w gospodarce pasiecznej; 14) rozmnażanie rodzin pszczelich; 15) gospodarka wędrowna pszczół; 16) wychów matek pszczelich; 13) wykonywać podstawowe prace z wykorzystaniem maszyn rolniczych; 14) charakteryzować czynniki siedliska i określać ich wpływ na wegetację roślin; 15) opracowywać zmianowanie roślin dla różnych warunków siedliskowych; 16) zbierać, przechowywać i przygotowywać do sprzedaży produkty rolnicze zgodnie z obowiązującymi normami; 17) prowadzić sprzedaż produktów rolniczych; w. rcl 17) wymiana matek pszczelich; 12) planować, organizować i stosować ekologiczne metody produkcji rolniczej; .go 8) pożytki pszczele; 18) intensyfikacja produkcji pasiecznej; 19) choroby pszczół i szkodniki produktów pszczelich; 20) produkty pszczele; 21) ocena jakości produktów pszczelich; 22) konfekcja i sprzedaż produktów pszczelich; 18) zapobiegać zagrożeniom wynikającym z niewłaściwej gospodarki wodno-ściekowej; 19) określać znaczenie higieny w produkcji rolniczej; 20) przestrzegać obowiązujących przepisów dotyczących produkcji roślinnej i zwierzęcej; 23) przepisy prawa dotyczące produkcji pszczelarskiej; 21) prowadzić i obsługiwać ciągnik rolniczy w zakresie niezbędnym do uzyskania prawa jazdy kategorii T; 24) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisy bezpieczeństwa żywności i żywienia. 22) przestrzegać obowiązujących przepisów ruchu drogowego; BLOK: TECHNICZNO-ROLNICZY 1. Cele kształcenia ww Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) charakteryzować surowce i materiały stosowane do budowy narzędzi, sprzętu i urządzeń rolniczych, w tym pasiecznych; 2) przygotowywać do pracy, obsługiwać i konserwować podstawowe maszyny i urządzenia stosowane w produkcji rolniczej; 3) czytać rysunki techniczne; 4) wyjaśniać zasady działania silników spalinowych, urządzeń elektrycznych i niekonwencjonalnych źródeł energii stosowanych w rolnictwie; 23) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisów bezpieczeństwa żywności i żywienia. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) surowce i materiały do budowy sprzętu, maszyn i urządzeń rolniczych, w tym pasiecznych; 2) podstawy rysunku technicznego; 3) obsługa i konserwacja podstawowych maszyn i urządzeń stosowanych w produkcji rolniczej; 4) urządzenia energetyczne; 5) maszyny i urządzenia stosowane w produkcji pasiecznej; — 11862 — 6) konserwacja i naprawa sprzętu pasiecznego; 7) ule, sprzęt i budowle pasieczne; 8) wybrane technologie produkcji roślinnej; 9) wybrane technologie produkcji zwierzęcej; 10) rolnictwo ekologiczne; 15) korzystać z dotacji dla rolnictwa Unii Europejskiej; 16) stosować strategie marketingowe; 17) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy; 18) stosować przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisy bezpieczeństwa żywności i żywienia; 11) czynniki siedliska; 12) podstawy zmianowania; 13) zbiór i przechowywanie produktów rolnych; 14) gospodarka wodno-ściekowa w produkcji pasiecznej; 19) stosować przepisy prawa dotyczące produkcji pszczelarskiej; 20) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 21) dobierać środki ochrony indywidualnej do rodzaju wykonywanej pracy; .go 15) higiena w produkcji rolniczej; 16) technika kierowania ciągnikiem rolniczym; 17) przepisy ruchu drogowego; Poz. 1033 v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 18) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisy ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisy bezpieczeństwa żywności i żywienia. 22) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 23) komunikować się i współpracować w zespole; 24) rozwiązywać problemy dotyczące działalności zawodowej; BLOK: PODSTAWY DZIAŁALNOŚCI ZAWODOWEJ 25) podejmować decyzje; 1. Cele kształcenia 26) doskonalić umiejętności zawodowe; 27) korzystać z różnych źródeł informacji; w. rcl Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) interpretować podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej; 28) przestrzegać zasad etyki. 2. Treści kształcenia (działy programowe) 2) podejmować działania związane z poszukiwaniem pracy; Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 3) sporządzać dokumenty dotyczące zatrudnienia; 1) podstawowe pojęcia gospodarki rynkowej; 4) sporządzać dokumenty niezbędne do podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej; 2) procesy integracyjne w agrobiznesie; 5) określać procesy integracyjne w agrobiznesie; 4) doradztwo rolnicze; 6) charakteryzować podstawowe czynniki produkcji w rolnictwie, ze szczególnym uwzględnieniem pszczelarstwa; 5) czynniki produkcji w rolnictwie; 7) rozróżniać i charakteryzować przedsiębiorstwa związane z produkcją pszczelarską; 3) instytucje agrobiznesu; 6) przedsiębiorstwa związane z produkcją pszczelarską; 7) organizacja produkcji i pracy; 8) dokumentacja działalności gospodarczej; 9) kalkulować koszty i opłacalność działalności produkcyjnej; 10) uproszczone formy rachunkowości; ww 8) prowadzić własną działalność gospodarczą związaną z produkcją pszczelarską i rolniczą; 10) prowadzić uproszczone formy ewidencji przychodów i rozchodów; 11) rozróżniać i obliczać podatki w rolnictwie; 12) obliczać dochód rolniczy; 13) korzystać z usług instytucji i organizacji działających na rzecz wsi i rolnictwa; 14) korzystać z różnych źródeł informacji oraz z doradztwa rolniczego; 9) rachunek ekonomiczny; 11) podatek w rolnictwie; 12) dochód rolniczy; 13) fundusze strukturalne; 14) marketing w pszczelarstwie; 15) przepisy prawa dotyczące produkcji pszczelarskiej; 16) podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej związanej z produkcją pszczelarską i rolniczą; — 11863 — 17) prawa i obowiązki pracownika i pracodawcy; 18) bezpieczeństwo i higiena pracy; 19) ochrona przeciwpożarowa i ochrona środowiska; 20) elementy ergonomii; 21) zasady udzielania pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; Poz. 1033 2) pomieszczenia z ujęciem wody do prac ogólnopasiecznych; v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 3) pomieszczeń do przechowywania produktów pasiecznych, wirowania i konfekcji miodu, wytopu i klarowania wosku. Pracownia gospodarki pasiecznej powinna być wyposażona w: 1) sprzęt do obsługi rodzin pszczelich:
9. a)odzież ochronną, 22) zasady i metody komunikowania się;
10. b)dłuta pasieczne, podkurzacze, szczotki, 23) elementy socjologii i psychologii pracy; 24) formy doskonalenia zawodowego;
11. c)transportówki, podkarmiaczki, klateczki na matki, przegonki, 25) źródła informacji zawodowej;
12. d)węzę, drut do ramek; .go 2) sprzęt do wychowu matek pszczelich; 26) etyka. III. PODZIAŁ GODZIN NA BLOKI PROGRAMOWE Minimalna liczba godzin w okresie kształcenia w %*
13. a)miodarkę, odsklepiacz i wanienkę do odsklepiania plastrów,
14. b)cedzidła do miodu, odstojniki i naczynia na miód,
15. c)wtapiacz do węzy, topiarkę do wosku, klarowniki do wosku; 4) sprzęt do pozyskiwania pyłku, propolisu, mleczka i jadu pszczelego; 5) cukier, miód, wosk; w. rcl Nazwa bloku programowego Podbudowa programowa: gimnazjum, liceum ogólnokształcące, liceum profilowane, technikum, liceum uzupełniające, technikum uzupełniające 3) sprzęt do wirowania i konfekcji miodu, wytopu i klarowania wosku: Produkcja pszczelarska 50 Techniczno-rolniczy 20 Podstawy działalności zawodowej 10 Razem 6) sprzęt i środki do utrzymania czystości; 7) środki ochrony indywidualnej; 8) apteczkę. Pracownia produkcji rolniczej powinna być wyposażona w: 80** 1) okazy roślin; * Podział godzin na bloki programowe dotyczy kształcenia w szkołach dla młodzieży i w szkołach dla dorosłych (w formie stacjonarnej i zaocznej). ** Pozostałe 20 % godzin jest przeznaczone do rozdysponowania przez autorów programów nauczania na dostosowanie kształcenia do potrzeb rynku pracy. IV. ZALECANE WARUNKI REALIZACJI KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TREŚCI ww Do realizacji treści kształcenia ujętych w blokach programowych są odpowiednie następujące pomieszczenia dydaktyczne: 1) pracownia gospodarki pasiecznej; 2) pracownia produkcji rolniczej; 3) pracownia techniczna; 4) pracownia ekonomiczna. 2) atlasy roślin, zwierząt, chorób roślin i zwierząt, chwastów i szkodników; 3) przekroje, modele i atrapy zwierząt gospodarskich; 4) przykładowe karty technologiczne; 5) próbki nasion, pasz, nawozów i środków ochrony roślin. Pracownia techniczna powinna być wyposażona w: 1) maszyny i pojazdy stosowane w produkcji rolniczej; 2) przekroje i modele maszyn, pojazdów oraz ich części; 3) maszyny, urządzenia, narzędzia i sprzęt do produkcji pasiecznej; Pracownia gospodarki pasiecznej powinna składać się z: 4) instrukcje obsługi maszyn i pojazdów; 1) pasieczyska z minimum 30 pniami (rodzinami pszczelimi) i kompletnym wyposażeniem pasieczyska; 6) modele uli i pasieczyska; 5) budowle i sprzęt pasieczny; 7) próbki materiałów do wyrobu i konserwacji uli. — 11864 — Pracownia ekonomiczna powinna być wyposażona w: 1) Kodeks pracy oraz wybrane przepisy prawa gospodarczego i finansowego; 2) komputerowe programy użytkowe w wersji szkoleniowej; 3) dokumenty księgowe; 4) telefon, faks, kalkulatory; 5) materiały biurowe. Poz. 1033 Pracownie powinny składać się z sali lekcyjnej i zaplecza magazynowo-socjalnego. W sali lekcyjnej należy zapewnić stanowisko pracy dla nauczyciela i odpowiednią liczbę stanowisk pracy dla uczniów. v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 Praktyczna nauka zawodu może odbywać się w pracowniach szkolnych, pasiece, warsztatach szkolnych, centrach kształcenia praktycznego i centrach kształcenia ustawicznego, u pracodawców oraz w indywidualnych gospodarstwach rolnych z działem pszczelarskim lub w gospodarstwach pszczelarskich. .go Załącznik nr 7 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE TECHNIK GÓRNICTWA OTWOROWEGO SYMBOL CYFROWY 311[14] I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 13) wykonywać badania laboratoryjne i interpretować ich wyniki; 14) określać wpływ parametrów złożowych na właściwości płynów złożowych; 15) posługiwać się aparaturą i przyrządami pomiarowymi zgodnie z instrukcją; w. rcl 1) czytać i wykonywać rysunki konstrukcyjne, technologiczne oraz schematy technologiczne i układy kinematyczne; 12) pobierać próbki ropy naftowej, gazu ziemnego i wód do badań laboratoryjnych; 2) czytać schematy podstawowych układów elektrycznych, elektronicznych i automatyki przemysłowej; 3) czytać mapy górniczo-geologiczne, wykonywać przekroje i profile geologiczne otworów wiertniczych; 4) oceniać wpływ warunków geologicznych na powstawanie i występowanie złóż ropy naftowej, gazu ziemnego, wody, siarki i soli, a także na migracje ropy naftowej, gazu ziemnego i wody w skorupie ziemskiej; 5) obsługiwać odwierty eksploatacyjne ropy naftowej, gazu ziemnego, wód podziemnych i siarki; 6) dobierać narzędzia i urządzenia do rodzaju wykonywanych prac; ww 7) obsługiwać maszyny i urządzenia: wydobywcze do eksploatacji kopalin otworami wiertniczymi, do obróbki i rekonstrukcji odwiertów oraz do wstępnego oczyszczania ropy naftowej i gazu ziemnego; 16) opracowywać wyniki badań i pomiarów oraz określać optymalne parametry wydobycia ropy naftowej, gazu ziemnego i wody; 17) określać wpływ sposobu i technologii wiercenia otworów na uszkodzenie strefy przyodwiertowej; 18) podejmować decyzje o przeprowadzaniu zabiegów intensyfikacji wydobycia, oczyszczania rur wydobywczych, wykonywania rekonstrukcji odwiertu; 19) obliczać parametry techniczne pracy maszyn i urządzeń wydobywczych; 20) oceniać zużycie maszyn i urządzeń, przeprowadzać konserwacje i drobne naprawy sprzętu; 21) rozliczać oraz dokumentować dzienne, miesięczne i roczne wydobycie kopalin; 22) prowadzić dokumentację produkcyjną; 8) obsługiwać urządzenia do tłoczenia cieczy i gazu ziemnego; 23) przewidywać i likwidować zagrożenia i awarie górnicze; 9) określać metody wiercenia otworów eksploatacyjnych ropy naftowej i gazu ziemnego oraz metody wiercenia studzien; 24) posługiwać się językiem obcym w zakresie niezbędnym do wykonywania zadań zawodowych; 10) charakteryzować konstrukcję odwiertów ropno-gazowych, studzien wierconych oraz odwiertów do eksploatacji soli i siarki; 11) przygotowywać odwierty i wykonywać pomiary parametrów złożowych; 25) stosować przepisy prawa dotyczące wykonywanych zadań zawodowych; 26) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz przepisów geologicznych i górniczych; — 11865 — 27) organizować stanowisko pracy zgodnie z wymaganiami ergonomii; 28) kierować zespołem pracowników; 29) stosować przepisy Kodeksu pracy dotyczące praw i obowiązków pracownika i pracodawcy; 30) udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym w wypadkach przy pracy; 31) korzystać z różnych źródeł informacji oraz doradztwa specjalistycznego; 32) planować działalność gospodarczą. 3) podziemnego magazynowania gazu ziemnego; 4) eksploatacji wód mineralnych i leczniczych; 5) eksploatacji siarki metodą otworową; 6) wydobywania ropy naftowej i gazu ziemnego spod dna morskiego. II. BLOKI PROGRAMOWE Zakres umiejętności i treści kształcenia, wynikający z opisu kwalifikacji absolwenta, zawierają następujące bloki programowe: 1) mechaniczny; 2) wydobywczy; 3) geologiczny; .go Kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do wejścia na rynek pracy powinno przebiegać zarówno w trakcie kształcenia zawodowego, jak i podczas realizacji zajęć edukacyjnych „Podstawy przedsiębiorczości”. Poz. 1033 v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 2. Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie technik górnictwa otworowego powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: 1) organizowania pracy zespołu pracowników wykonujących zadania na określonym odcinku pracy lub w cyklu technologicznym; 4) podstawy działalności zawodowej. BLOK: MECHANICZNY 1. Cele kształcenia Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) wykonywać szkice części maszyn; 2) wykonywać rysunki techniczne części maszyn zgodnie z obowiązującymi normami; w. rcl 2) kierowania przebiegiem procesu technologicznego; 3) prowadzenia procesów technologicznych; 4) sprawdzania i oceniania stanu technicznego maszyn i urządzeń; 5) prowadzenia eksploatacji złóż surowców, gospodarki paliwami i energią; 6) nadzorowania lub wykonywania czynności związanych z konserwacją i naprawą sprzętu; 7) ustalania optymalnych warunków i parametrów wydobycia kopalin otworami wiertniczymi; 8) oceniania charakteru i stopnia zagrożenia środowiska naturalnego i życia pracowników wynikających z prowadzenia prac górniczych; ww 9) prowadzenia bieżącej dokumentacji rozliczeniowej zużytych surowców, materiałów i godzin pracy maszyn i urządzeń górniczych; 10) prowadzenia bieżącej dokumentacji dotyczącej podległego personelu: organizacji pracy, zakresów czynności, obliczania wydajności i wykorzystania czasu pracy. 3. Zawód technik górnictwa otworowego jest zawodem szerokoprofilowym, umożliwiającym specjalizację pod koniec okresu kształcenia. Szkoła określa umiejętności specjalistyczne, biorąc pod uwagę potrzeby rynku pracy i zainteresowania ucznia. Tematyka specjalizacji może dotyczyć: 1) eksploatacji i oczyszczania gazu ziemnego; 2) stosowania wtórnych metod i zabiegów intensyfikacji wydobycia ropy naftowej; 3) czytać dokumentację techniczno-ruchową (DTR), dokumentację techniczną, warsztatową, instrukcje obsługi maszyn i urządzeń; 4) rozróżniać materiały niemetalowe wykorzystywane w eksploatacji maszyn i urządzeń górniczych; 5) rozróżniać gatunki, właściwości i zastosowanie stopów Fe-C oraz metali nieżelaznych i ich stopów; 6) rozróżniać podstawowe operacje obróbki cieplnej i cieplno-chemicznej oraz wskazywać ich wpływ na strukturę i właściwości stopów; 7) rozpoznawać zjawiska korozyjne i ich skutki oraz wskazywać sposoby ochrony powierzchni metali przed korozją w procesach eksploatacji; 8) wyznaczać warunki równowagi punktu materialnego i ciała sztywnego; 9) wyznaczać siłę i moment tarcia; 10) wyznaczać środek ciężkości figury płaskiej; 11) rozróżniać rodzaje ruchu na podstawie jego parametrów oraz obliczać prędkość obwodową, kątową i obrotową; 12) wykonywać podstawowe obliczenia wytrzymałościowe (rozciąganie, ściskanie, zginanie ze skręcaniem); 13) rozróżniać konstrukcje i zasady działania: połączeń, osi, wałów, łożysk, sprzęgieł, hamulców i mechanizmów oraz określać ich zastosowanie w budowie maszyn; — 11866 — 14) charakteryzować elementy składowe rurociągu i metody łączenia rur oraz obliczać połączenia kołnierzowe rurociągów; 15) klasyfikować i charakteryzować pompy oraz obliczać ich podstawowe parametry; 16) wyjaśniać budowę i zasadę działania napędów hydraulicznych i pneumatycznych; Poz. 1033 34) wykonywać podstawowe operacje ręcznej i mechanicznej obróbki skrawaniem oraz dobierać parametry obróbki, narzędzia i oprzyrządowanie; v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 35) lutować oraz wykonywać podstawowe operacje spawania elektrycznego i gazowego (pod nadzorem); 17) klasyfikować sprężarki i wentylatory, określać ich podstawowe parametry i zastosowanie; 36) wykonywać czynności konserwacyjne, drobne naprawy, wymiany części, montaż, demontaż, regulację poszczególnych zespołów i całego urządzenia; 18) określać na podstawie dokumentacji technicznej (rysunki złożeniowe) elementy składowe maszyny i urządzenia oraz ustalać ich działanie; 37) dobierać narzędzia, przyrządy i materiały w zależności od wykonywanej pracy; 38) wydawać, przyjmować i ewidencjonować narzędzia, przyrządy, materiały i wykonane prace; .go 19) wykonywać projekty elementów maszyn oraz uzasadniać poprawność przedstawionych rozwiązań; 20) planować przebieg procesu montażu i demontażu maszyn i urządzeń; 21) klasyfikować i charakteryzować elementy obwodów prądu stałego i przemiennego; 22) obliczać proste obwody elektryczne oraz analizować schematy elektryczne; 40) określać podstawowe pojęcia i wskaźniki niezawodności i trwałości maszyn i urządzeń; 41) charakteryzować zużycie maszyn i urządzeń oraz metody zapobiegające nadmiernemu zużyciu; 42) rozpoznawać i oceniać stan techniczny maszyn i urządzeń wiertniczych i eksploatacyjnych; 43) określać zakres prac wykonywanych podczas przeglądu technicznego i napraw; w. rcl 23) klasyfikować i charakteryzować elementy półprzewodnikowe (diody, tranzystory, tyrystory, układy scalone); 39) rozróżniać podstawowe pojęcia związane z eksploatacją maszyn i urządzeń; 24) analizować schematy podstawowych układów elektronicznych; 44) charakteryzować gospodarkę materiałową w zakładach górnictwa naftowego i gazownictwa; 25) charakteryzować maszyny i urządzenia prądu stałego i przemiennego; 45) użytkować urządzenia komputerowe w zakresie wspomagania projektowania, eksploatacji środków trwałych, regulacji procesów technologicznych; 26) dobierać przyrządy pomiarowe i dokonywać pomiarów podstawowych wielkości elektrycznych w obwodach prądu stałego i przemiennego; 27) identyfikować elementy zabezpieczające obwody elektryczne; 28) charakteryzować systemy automatycznego sterowania w procesie wiercenia otworów, eksploatacji samoczynnej, oczyszczania gazu ziemnego; ww 29) rozróżniać urządzenia pomiarowe i regulacyjne w obwodach automatyki; 30) rozróżniać systemy olinowania oraz określać zasady doboru lin i wielokrążków w maszynach górniczych; 46) posługiwać się dokumentacją techniczno-ruchową (DTR), normami PN-ISO, ISO, normami branżowymi i literaturą techniczną; 47) przestrzegać przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska oraz dozoru technicznego. 2. Treści kształcenia (działy programowe) Treści kształcenia są ujęte w następujących działach programowych: 1) rysunek techniczny; 2) materiałoznawstwo; 31) klasyfikować oraz charakteryzować maszyny i urządzenia stosowane w procesach wiercenia otworów i eksploatacji kopalin, obróbki, rekonstrukcji i likwidacji odwiertów eksploatacyjnych; 3) tolerancje, pasowania i chropowatość powierzchni; 32) wykonywać pomiary: temperatury, gęstości, ciśnienia, lepkości, masy i objętości; 6) części maszyn; 33) wykonywać podstawowe pomiary warsztatowe; 4) mechanika techniczna; 5) wytrzymałość materiałów; 7) montaż i demontaż; 8) napędy hydrauliczne i pneumatyczne; — 11867 — 9) pompy, sprężarki, wentylatory; 10) ręczna i mechaniczna obróbka skrawaniem; 11) spajanie metali; Poz. 1033 6) określać wpływ technologii wiercenia i parametrów płuczki wiertniczej na przepuszczalność strefy przyodwiertowej; v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 7) obliczać ciśnienie złożowe i określać wielkość przeciwciśnienia płuczki wiertniczej na złoże w czasie dowiercania; 12) podstawy elektrotechniki; 13) podstawy elektroniki; 14) podstawy miernictwa elektrycznego; 15) maszyny elektryczne; 16) układy i elementy automatycznej regulacji; 17) układy zasilania, sterowania, zabezpieczenia i sygnalizacji; 9) określać wpływ czynników szkodliwych występujących podczas eksploatacji ropy naftowej i gazu ziemnego na uzbrojenie wgłębne i napowierzchniowe odwiertów; 10) określać warunki produkowania złóż ropy naftowej, gazu ziemnego i wody; 11) pobierać próbki i wykonywać pomiary podstawowych właściwości ropy naftowej, gazu ziemnego i wody; .go 18) maszyny i urządzenia wiertnicze; 8) charakteryzować uzbrojenie wgłębne i napowierzchniowe odwiertów eksploatacyjnych; 19) uzbrojenie odwiertów eksploatacyjnych; 20) maszyny i urządzenia do eksploatacji otworowej; 21) maszyny i urządzenia do obróbki, rekonstrukcji odwiertów oraz do zabiegów intensyfikacji wydobycia; 22) automatyzacja w procesach wiertniczych i eksploatacyjnych; 23) niezawodność i trwałość maszyn i urządzeń; 13) obliczać wydajność odwiertu ropno-gazowego i studni wierconej, wielkość depresji oraz promień zasięgu odwiertu (studni); 14) określać wpływ sposobu udostępniania złoża na wydajność odwiertu; 15) określać wpływ warunków złożowych na właściwości ropy naftowej, gazu ziemnego i wody oraz obliczać ciśnienie i temperaturę złożową; w. rcl 24) stan techniczny maszyn i urządzeń; 12) obliczać: współczynnik sczerpania złoża, gęstość względną gazu ziemnego, opory przepływu ropy naftowej, gazu ziemnego i wody w złożu oraz współczynnik filtracji; 25) użytkowanie i obsługa techniczna maszyn i urządzeń; 26) gospodarka materiałowa i energetyczna; 27) organizacja, zarządzanie i ekonomika eksploatacji maszyn i urządzeń; 16) określać właściwości złoża na podstawie przeprowadzonych badań laboratoryjnych ropy naftowej; 28) przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy; 17) wykonywać podstawowe pomiary w odwiertach eksploatacyjnych (studniach) oraz interpretować ich wyniki; 29) przepisy ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska; 18) określać potencjalne i optymalne wydobycie ropy naftowej i gazu ziemnego z odwiertu; 30) przepisy dozoru technicznego. BLOK: WYDOBYWCZY 19) przeliczać ilość wydobywanego gazu ziemnego na warunki normalne oraz obliczać wykładnik gazowy i wodny; 1. Cele kształcenia 20) dobierać średnicę i długość rur wydobywczych do eksploatacji samoczynnej; ww Uczeń (słuchacz) w wyniku kształcenia powinien umieć: 1) charakteryzować metody wiercenia otworów eksploatacyjnych; 2) dobierać płuczki wiertnicze oraz wykonywać pomiary i regulację ich parametrów; 3) objaśniać konstrukcję odwiertu i dna odwiertu eksploatacyjnego ropy naftowej i gazu ziemnego; 21) dobierać średnicę zwężki produkcyjnej do eksploatacji samoczynnej ropy naftowej i gazu ziemnego; 22) charakteryzować rodzaje oraz obliczać wydajność żerdziowych pomp wgłębnych; 23) wykonywać projekty pompowania ropy naftowej z użyciem tłokowych pomp wgłębnych; 24) ustalać harmonogram pracy układu kieratowego; 4) objaśniać konstrukcję i sposób zafiltrowania studni wierconej; 25) projektować wydobycie ropy naftowej i wody z użyciem gazodźwigu; 5) objaśniać konstrukcję otworu do eksploatacji siarki metodą PWS; 26) wykonywać prosty projekt szczelinowania hydraulicznego i kwasowania odwiertu; — 11868 — 27) określać sposób nawodnienia i nagazowania złóż ropy naftowej oraz obliczać chłonność odwiertów zasilających przy nawadnianiu i nagazowaniu złóż; Poz. 1033 4) technologia wiercenia otworów; 5) konstrukcje otworów — rurowanie i cementowanie; v.p l Dziennik Ustaw Nr 154 28) charakteryzować proces technologiczny podziemnego wytopu siarki oraz uzasadniać jego parametry; 6) metody odwiercania, udostępnianie złoża, próbna eksploatacja; 29) określać sposób ługowania pokładów soli kamiennej z wykorzystaniem otworów wiertniczych; 8) energia złożowa a wydajność odwiertów; 30) wykonywać prosty projekt likwidacji odwiertu eksploatacyjnego; 10) eksploatacja samoczynna ropy naftowej i gazu ziemnego; 31) charakteryzować sposoby i określać zasady magazynowania ropy naftowej, gazu ziemnego, wody, gazoliny oraz wykonywać pomiary i obliczenia ilości cieczy w zbiornikach; 11) pompowanie ropy naftowej; 32) charakteryzować metody wstępnego oczyszczania ropy naftowej, odgazolinowania, osuszania, odsiarczania i odazotowania gazu ziemnego; 14) wtó