Ustawa z dnia 28 lipca 1939 r. - Prawo o sądach ubezpieczeń społecznych.

Ustawaz dnia 28 lipca 1939 r.Prawo o sądach ubezpieczeń społecznych Spis treści Treść ustawy Część I - Właściwość i ustrój sądów ubezpieczeń społecznych Dział I - Właściwość Dział II - Ustrój Rozdział I - Przepisy ogólne Rozdział II - Okręgowe sądy ubezpieczeń społecznych Rozdział III - Trybunał Ubezpieczeń Społecznych Rozdział IV - Administracja sądowa i nadzór Rozdział V - Sekretariaty sądów ubezpieczeń społecznych, urzędnicy i niżsi funkcjonariusze Rozdział VI - Aplikanci sądowi Rozdział VII - Biegli sądowi, tłumacze przysięgli Rozdział VIII - Spory o właściwość między sądami ubezpieczeń społecznych a innymi sądami i władzami Dział III - Sędziowie Rozdział I - Niezawisłość sędziowska Rozdział II - Tryb i warunki mianowania Rozdział III - Zmiana i zrzeczenie się stanowiska Rozdział IV - Prawa Rozdział V - Obowiązki Rozdział VI - Tok instancji i terminy składania odwołań Rozdział VII - Odpowiedzialność dyscyplinarna Dział IV - Ławnicy Rozdział I - Powoływanie i zwalnianie ławników Rozdział II - Prawa i obowiązki ławników Dział V - Rzecznik interesu publicznego Dział VI - Wydziały zamiejscowe i sesje wyjazdowe Rozdział I - Wydziały zamiejscowe Rozdział II - Sesje wyjazdowe Część II - Postępowanie Tytuł I - Przepisy ogólne Dział I - Sąd Rozdział I - Właściwość miejscowa Rozdział II - Wyłączenie sędziego, ławnika, rzecznika interesu publicznego i protokolanta Dział II - Strony i ich przedstawiciele Rozdział I - Strony Rozdział II - Zdolność procesowa Rozdział III - Pełnomocnicy Dział III - Koszty Dział IV - Przepisy porządkowe Rozdział I - Pisma procesowe Rozdział II - Wezwania i doręczenia Rozdział III - Terminy Rozdział IV - Zawieszenie postępowania Rozdział V - Posiedzenia sądowe Tytuł II - Postępowanie przed okręgowym sądem ubezpieczeń społecznych Dział I - Przepisy ogólne Rozdział I - Skarga Rozdział II - Postępowanie wstępne Rozdział III - Rozpoznanie sprawy Dział II - Dowody Rozdział I - O dowodzie w ogólności Rozdział II - Postępowanie dowodowe Dział III - Orzeczenia sądowe Rozdział I - Wyroki Rozdział II - Sprostowanie, uzupełnienie i wykładnia wyroków Rozdział III - Postanowienia Rozdział IV - Prawomocność i wykonalność orzeczeń sądowych Rozdział V - Wykonanie orzeczeń sądowych Dział IV - Postępowanie przed sądem jednoosobowym Tytuł III - Środki odwoławcze Dział I - Rewizja Dział II - Zażalenie Tytuł IV - Wznowienie postępowania Tytuł V - Skarga w obronie prawa Część III - Przepisy wprowadzające Dział I - Przepisy przejściowe Dział II - Przepisy końcowe Treść ustawy Część I Właściwość i ustrój sądów ubezpieczeń społecznych Dział I Właściwość Art. 1. Sądy ubezpieczeń społecznych sprawują wymiar sprawiedliwości w sporach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Art. 2. § 1. W rozumieniu prawa niniejszego: 1) zakres ubezpieczeń społecznych obejmuje również zabezpieczenie robotników na wypadek bezrobocia; 2) instytucjami ubezpieczeń społecznych są również wszystkie instytucje, wykonywające zabezpieczenie robotników na wypadek bezrobocia. § 2. Właściwością sądów ubezpieczeń społecznych objęte są także spory o zwrot składek i świadczeń instytucyj ubezpieczeń społecznych. Art. 3. Do właściwości sądów ubezpieczeń społecznych nie należą: 1) spory o prawo prywatne; 2) spory, wynikające ze sprawowania nadzoru nad instytucjami ubezpieczeń społecznych; 3) spory między instytucjami ubezpieczeń społecznych z zastrzeżeniem odmiennych przepisów szczególnych. Art. 4. § 1. Skargi do sądów ubezpieczeń społecznych można wnosić tylko na decyzje instytucyj ubezpieczeń społecznych, z których wynikają skutki prawne dla pracodawców, ubezpieczonych (zabezpieczonych) i ich rodzin oraz innych osób interesowanych, jak również w przypadkach, przewidzianych w art. 208 § 3 - 5, jeżeli prawo niniejsze lub inne akty ustawodawcze prawa skargi nie wyłączają. § 2. W sprawach o świadczenia z tytułu ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa skargi można wnosić tylko na decyzje właściwych organów rozjemczych. Dział II Ustrój Rozdział I Przepisy ogólne Art. 5. § 1. Powołuje się: 1) okręgowe sądy ubezpieczeń społecznych; 2) Trybunał Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie. § 2. Sądy ubezpieczeń społecznych wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 6. § 1. Ilekroć w prawie niniejszym użyto określeń „sąd (y) ubezpieczeń społecznych” lub „sąd (y)”, dotyczą one wszystkich sądów, wymienionych w art. 5 § 1. § 2. W przepisach prawa niniejszego przez wyrażenie „sędzia” rozumie się także prezesów i wiceprezesów sądów ubezpieczeń społecznych, jeżeli z danego przepisu nie wynika inaczej. Art. 7. § 1. Językiem sądowym jest język polski. § 2. W sprawie używania innych języków w okręgowych sądach ubezpieczeń społecznych stosuje się odpowiednio przepisy, obowiązujące w sądownictwie powszechnym. Art. 8. § 1. Poszczególne okręgowe sądy ubezpieczeń społecznych ustanawiają rozporządzeniami Ministrowie Sprawiedliwości i Opieki Społecznej. § 2. Rozporządzenie, ustanawiające okręgowy sąd ubezpieczeń społecznych, określa jego siedzibę, okręg i liczbę ławników, powoływanych z każdej z dwóch grup: pracowników i pracodawców. § 3. Zmiany siedzib, granic okręgów oraz liczby ławników poszczególnych okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych dokonywają rozporządzeniami Ministrowie Sprawiedliwości i Opieki Społecznej. § 4. Okręgowy sąd ubezpieczeń społecznych można znieść tylko w drodze ustawy. Art. 9. § 1. Koszty utrzymania sądów ubezpieczeń społecznych ponosi Skarb Państwa. § 2. Instytucje ubezpieczeń społecznych zwracają Skarbowi Państwa koszty utrzymania okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych oraz wyłożone przez Skarb Państwa wydatki, związane z postępowaniem przed tymi sądami. § 3. Zasady i sposób pokrywania przez instytucje ubezpieczeń społecznych przypadających na nie kosztów i wydatków określa w drodze rozporządzenia Minister Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrami Sprawiedliwości i Skarbu. Rozdział II Okręgowe sądy ubezpieczeń społecznych Art. 10. Okręgowe sądy ubezpieczeń społecznych rozpoznają w pierwszej instancji sprawy, należące do właściwości sądów ubezpieczeń społecznych, Art. 11. Okręgowy sąd ubezpieczeń społecznych składa się z prezesa, sędziów i ławników, a w miarę potrzeby także z jednego lub więcej wiceprezesów. Art. 12. Okręgowe sądy ubezpieczeń społecznych mogą dzielić się na wydziały na zasadach, określonych w regulaminie wewnętrznego urzędowania okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych. Art. 13. § 1. Jeżeli prawo niniejsze nie stanowi inaczej, okręgowe sądy ubezpieczeń społecznych orzekają w kolegiach, składających się z jednego sędziego, jako przewodniczącego, i dwóch ławników, jednego z grupy pracowników i jednego z grupy pracodawców. § 2. Przy rozpoznawaniu spraw w zakresie ubezpieczeń, obejmujących bądź wyłącznie pracowników umysłowych, bądź wyłącznie robotników lub górników, ławnikiem z grupy pracowników powinna być osoba, należąca do przedstawicieli danej kategorii pracowników. § 3. Również przy rozpoznawaniu spraw, dotyczących ubezpieczenia robotników, zatrudnionych w górnictwie i hutnictwie, w ramach ogólnego ubezpieczenia emerytalnego robotników, ławnikiem z grupy pracowników powinna być osoba, należąca do przedstawicieli tej kategorii pracowników. § 4. Skład kolegium orzekającego w przypadkach, wymienionych w § 2 i 3, ustala się według treści zaskarżonej decyzji. Art. 14. § 1. Okręgowe sądy ubezpieczeń społecznych orzekają jednoosobowo bez udziału ławników w sprawach: 1) o świadczenia z tytułu ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa; 2) o świadczenia emerytalne (rentowe) dla członków rodziny, pozostałych po osobach, które pobierały już rentę, jeżeli świadczenia te nie są uzależnione od niezdolności do zarobkowania; 3) o zapomogę pośmiertną i zasiłek pogrzebowy; 4) o należności dodatkowe (odsetki zwłoki, koszty upomnień). § 2. Sądy te orzekają również jednoosobowo bez udziału ławników w sprawach: 1) o zawieszenie prawa do świadczeń; 2) o zmniejszenie świadczenia w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń z instytucyj ubezpieczeń społecznych z różnych tytułów. Art. 15. § 1. W sprawach, w których od orzeczenia okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych nie służy skarga rewizyjna, przewodniczący kolegium orzekającego (art. 13) lub sędzia orzekający (art. 14) może przedstawić w toku postępowania zagadnienie prawne, budzące wątpliwości, wraz ze swą opinią do rozstrzygnięcia Trybunałowi Ubezpieczeń Społecznych. Trybunał rozstrzyga przekazane mu zagadnienie na posiedzeniu niejawnym w kolegium, określonym w art. 19, po wysłuchaniu wniosku rzecznika interesu publicznego lub złożeniu przez niego oświadczenia, iż nie zamierza złożyć wniosku. § 2. Jeżeli w sprawie, w której od orzeczenia okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych nie służy skarga rewizyjna, sąd ten zamierza odstąpić od zasady prawnej, wpisanej do księgi zasad prawnych Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, - wówczas przedstawia zagadnienie prawne wraz ze swą opinią do rozstrzygnięcia Trybunałowi. § 3. Rozstrzygnięcie Trybunału Ubezpieczeń Społecznych wiąże w danej sprawie okręgowy sąd ubezpieczeń społecznych. Rozdział III Trybunał Ubezpieczeń Społecznych Art. 16. Trybunał Ubezpieczeń Społecznych: 1) rozstrzyga środki odwoławcze od orzeczeń okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych; 2) wyjaśnia przepisy prawne, które budzą wątpliwości lub których stosowanie wywołało rozbieżność w orzecznictwie; 3) orzeka w innych sprawach, przekazanych mu przez przepisy prawa. Art. 17. Trybunał Ubezpieczeń Społecznych składa się z prezesa, wiceprezesów i sędziów. Art. 18. Trybunał Ubezpieczeń Społecznych dzieli się na wydziały na zasadach, określonych w regulaminie wewnętrznego urzędowania Trybunału Ubezpieczeń Społecznych. Art. 19. § 1. Trybunał Ubezpieczeń Społecznych orzeka w kolegiach, składających się z trzech sędziów. § 2. W składzie tego kolegium orzekającego może brać udział bez prawa przewodniczenia jeden sędzia okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych, delegowany do Trybunału Ubezpieczeń Społecznych w trybie, określonym w art. 59. Art. 20. § 1. Kolegium orzekające Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, określone w art. 19, może przekazać zagadnienie prawne, budzące wątpliwość, do rozstrzygnięcia kolegium siedmiu sędziów, po czym uchwaloną zasadę można wpisać do księgi zasad prawnych. § 2. Jeżeli w innej sprawie jakiekolwiek kolegium orzekające zamierza odstąpić od zasady prawnej, wpisanej do księgi, wówczas przedstawia daną zasadę do rozstrzygnięcia zgromadzeniu ogólnemu Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, po czym uchwaloną zasadę wpisuje się do księgi zasad prawnych. § 3. Odstąpienie od zasady prawnej, ustalonej przez zgromadzenie ogólne, nastąpić może tylko w drodze ponownego rozstrzygnięcia zgromadzenia ogólnego. § 4. Uchwały kolegium siedmiu sędziów oraz zgromadzenia ogólnego zapadają po wysłuchaniu wniosku rzecznika interesu publicznego. Art. 21. § 1. Trybunał Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnia przepisy prawne na wniosek Ministra Sprawiedliwości, prezesa Trybunału Ubezpieczeń Społecznych lub rzecznika interesu publicznego na zgromadzeniu ogólnym. § 2. Uchwały zgromadzenia ogólnego zapadają po wysłuchaniu wniosku rzecznika interesu publicznego. § 3. Uchwały zgromadzenia ogólnego wpisuje się do księgi zasad prawnych. Art. 22. § 1. Wydziałem Trybunału Ubezpieczeń Społecznych kieruje wiceprezes Trybunału. § 2. Prezes Trybunału Ubezpieczeń Społecznych może kierować jednym z wydziałów Trybunału oraz przewodniczyć każdemu kolegium orzekającemu. Art. 23. § 1. Zgromadzenie ogólne Trybunału Ubezpieczeń Społecznych składa się z wszystkich sędziów tego Trybunału, z wyłączeniem wszakże sędziów delegowanych (art. 59). Sędziowie są obowiązani brać udział w posiedzeniach zgromadzenia ogólnego. § 2. Na zgromadzeniu ogólnym przewodniczy prezes Trybunału Ubezpieczeń Społecznych lub jego zastępca (art. 29). § 3. Do powzięcia uchwał zgromadzenia ogólnego wymagana jest obecność przynajmniej trzech czwartych jego członków. Uchwały zapadają większością głosów. Przewodniczący głosuje na równi z innymi członkami; w razie równości głosów przeważa głos przewodniczącego. Art. 24. Prócz spraw, wymienionych w art. 20 § 2 i w art. 21 § 1, zgromadzenia ogólne rozpoznają sprawy, przekazane im innymi przepisami, oraz te sprawy z zakresu administracji sądowej, co do których prezes Trybunału Ubezpieczeń Społecznych zażąda opinii zgromadzenia ogólnego. Art. 25. § 1. Najpóźniej w listopadzie każdego roku zgromadzenie ogólne Trybunału Ubezpieczeń Społecznych wybiera na rok następny ze swego grona dwóch członków i dwóch zastępców do kolegium administracyjnego, w skład którego wchodzi ponadto prezes Trybunału, jako przewodniczący oraz powołany przez niego jeden członek zgromadzenia ogólnego. § 2. Kolegium administracyjne rozpoznaje sprawy w pełnym składzie. Przewodniczący głosuje na równi z innymi członkami. Uchwały zapadają większością głosów. W razie równości głosów przeważa głos przewodniczącego. Art. 26. § 1. Kolegium administracyjne najpóźniej w listopadzie każdego roku ustala zarówno dla Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, jak i dla poszczególnych okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych, podział czynności na rok następny lub na okres dłuższy, jeżeli szczególne akty ustawodawcze to stanowią, a w razie potrzeby - także w ciągu roku. § 2. Podział czynności obejmuje również ustalanie zastępstw, tudzież wyznaczanie składu kolegium sędziowskiego, powołanego do orzekania w sprawach, określonych w art. 102 § 2 lit. c) i w art. 110 lit. c) prawa o ustroju sądów powszechnych oraz w art. 76 prawa niniejszego. § 3. Podział czynności we wszystkich sądach ubezpieczeń społecznych następuje na podstawie wniosku prezesa Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, jednak podział czynności w poszczególnych okręgowych sądach ubezpieczeń społecznych następuje po rozpoznaniu wniosków prezesów tych sądów. § 4. Prezes Trybunału Ubezpieczeń Społecznych oznacza zakres czynności własny i wiceprezesów Trybunału. Art. 27. Trybunał Ubezpieczeń Społecznych wydaje zbiór swoich orzeczeń, zawierających rozstrzygnięcia zasadniczych zagadnień prawnych. Rozdział IV Administracja sądowa i nadzór Art. 28. Czynności administracji sądowej pełnią prezesi sądów ubezpieczeń społecznych. Mogą oni powoływać do współdziałania w czynnościach administracyjnych, nie wyłączając nadzorczych, swoich zastępców, a w poszczególnych przypadkach - sędziów. Art. 29. § 1. Zastępcą prezesa sądu ubezpieczeń społecznych jest najstarszy służbą wiceprezes lub sędzia. § 2. W razie przerwy w urzędowaniu prezesa sądu ubezpieczeń społecznych zastępcę może wyznaczyć: 1) Minister Sprawiedliwości - w stosunku do wszystkich sądów ubezpieczeń społecznych, spośród sędziów tego samego albo innego równorzędnego sądu ubezpieczeń społecznych lub Trybunału Ubezpieczeń Społecznych; 2) prezes Trybunału Ubezpieczeń Społecznych - w stosunku do okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych, spośród sędziów tego samego sądu. Art. 30. O starszeństwie służbowym wiceprezesów lub sędziów sądów ubezpieczeń społecznych, zajmujących stanowiska równorzędne w tym samym sądzie, rozstrzyga dzień nominacji na dane stanowisko, a w razie równoczesnego mianowania - dane w kolejności następującej: 1) czas, spędzony na równorzędnym stanowisku sędziowskim; 2) czas służby państwowej, liczony jednak nie wcześniej, jak od ukończenia studiów prawniczych z przepisanymi egzaminami; 3) wiek. Art. 31. Nadzór nad sądami ubezpieczeń społecznych oraz nad sędziami i ławnikami pełnią: 1) prezes sądu ubezpieczeń społecznych - nad swoim sądem; 2) prezes Trybunału Ubezpieczeń Społecznych - także nad wszystkimi okręgowymi sądami ubezpieczeń społecznych. Art. 32. § 1. Nadzór naczelny nad wszystkimi sądami ubezpieczeń społecznych oraz nad sędziami i ławnikami sprawuje Minister Sprawiedliwości. § 2. Minister Sprawiedliwości wykonywa nadzór ten osobiście przez Podsekretarza Stanu lub przez delegowanych sędziów instancji równorzędnej lub wyższej sądów ubezpieczeń społecznych lub sądów powszechnych. Art. 33. § 1. Osoby, powołane do nadzoru (art. 28, 31 i 32), mają prawo żądać wyjaśnień, wglądać w czynności i usuwać oczywiste usterki oraz z powodu dostrzeżonych przewinień kierować sprawy do sądu dyscyplinarnego, nadto Minister Sprawiedliwości oraz prezesi sądów ubezpieczeń społecznych, co do sądów podległych ich nadzorowi, mają prawo uchylać zarządzenia administracyjne, niezgodne z prawem oraz zarządzenia, niezgodne z regulaminami lub innymi przepisami porządkowymi. § 2. Osoby, powołane do nadzoru, mogą być obecne na rozprawie, toczącej się przy drzwiach zamkniętych. § 3. Prezesi sądów ubezpieczeń społecznych w granicach służącego im nadzoru, tudzież Minister Sprawiedliwości mogą w razie dostrzeżenia uchybienia zwrócić na nie uwagę oraz żądać usunięcia skutków uchybienia. § 4. Nadzór nie może wkraczać w dziedzinę, w której w myśl art. 64 ustawy konstytucyjnej sędziowie są niezawiśli. Art. 34. Do urzędników i niższych funkcjonariuszów sądowych stosuje się przepisy o nadzorze służbowym, zawarte w ustawie o państwowej służbie cywilnej. Art. 35. § 1. Minister Sprawiedliwości kontroluje działalność służbową władz powołanych do nadzoru, deleguje osoby, wymienione w art. 32 § 2, do periodycznych wizytacji sądów ubezpieczeń społecznych oraz czuwa nad wykonaniem wydanych w drodze nadzoru zarządzeń. § 2. Minister Sprawiedliwości wydaje przepisy co do periodycznych wizytacji okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych przez prezesa, wiceprezesów lub sędziów Trybunału Ubezpieczeń Społecznych. Art. 36. Trybunał Ubezpieczeń Społecznych o spostrzeżonych przez siebie usterkach w urzędowaniu okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych zawiadamia prezesa danego sądu. Art. 37. § 1. Trybunał Ubezpieczeń Społecznych, w razie dostrzeżenia przy rozstrzyganiu środków odwoławczych od orzeczeń okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych oczywistej obrazy przepisów ustawowych w postępowaniu tych sądów, władny jest - niezależnie od uprawnień, służących mu z mocy przepisów o postępowaniu, - stwierdzić uchybienie i wytknąć je danemu okręgowemu sądowi ubezpieczeń społecznych. Na żądanie okręgowy sąd ubezpieczeń społecznych obowiązany jest udzielić wyjaśnień. Stwierdzenie i wytknięcie uchybienia nie ma wpływu na daną sprawę. § 2. O wytknięciu uchybienia Trybunał Ubezpieczeń Społecznych zawiadamia prezesa właściwego okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych, a w wypadkach ważniejszych - ponadto Ministra Sprawiedliwości. Art. 38. § 1. Regulaminy wewnętrznego urzędowania okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych i Trybunału Ubezpieczeń Społecznych wydaje w drodze rozporządzeń Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Opieki Społecznej. § 2. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Opieki Społecznej oznacza w drodze rozporządzenia po upływie jakiego czasu i pod jakimi warunkami akta spraw sądowych będą w całości lub w części niszczone lub przekazywane instytucjom ubezpieczeń społecznych albo archiwom naukowym. Rozdział V Sekretariaty sądów ubezpieczeń społecznych, urzędnicy i niżsi funkcjonariusze Art. 39. Sekretariaty sądów ubezpieczeń społecznych składają się z sekretarzów sądowych, urzędników kancelaryjnych oraz niższych funkcjonariuszów. Art. 40. Do osób, wymienionych w artykule poprzedzającym, stosuje się odpowiednio przepisy art. 264, 265 i 267 prawa o ustroju sądów powszechnych. Rozdział VI Aplikanci sądowi Art. 41. Do sądów ubezpieczeń społecznych mogą być przydzielani aplikanci sądowi na okres czasu nie dłuższy, niż jeden rok. Rozdział VII Biegli sądowi, tłumacze przysięgli Art. 42. § 1. Przy sądach ubezpieczeń społecznych mogą być ustanowieni biegli sądowi. Bliższe w tym względzie przepisy oraz zasady wynagrodzenia określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości, wydane w porozumieniu z Ministrem Opieki Społecznej, § 2. Czynności tłumaczów przysięgłych przy sądach ubezpieczeń społecznych pełnią tłumacze przysięgli, ustanowieni przy sądach powszechnych. Rozdział VIII Spory o właściwość między sądami ubezpieczeń społecznych a innymi sądami i władzami Art. 43. § 1. Spory o właściwość między sądami ubezpieczeń społecznych a innymi sądami administracyjnymi lub władzami administracyjnymi rozstrzyga Najwyższy Trybunał Administracyjny, przy czym stosuje się odpowiednio przepisy o Trybunale Kompetencyjnym. Do zapowiedzenia i wytoczenia sporu imieniem instytucji ubezpieczeń społecznych oraz do wysłania przedstawiciela na rozprawę powołany jest Minister Opieki Społecznej. § 2. Orzeczenie Najwyższego Trybunału Administracyjnego w sprawie właściwości wiąże w danej sprawie sądy ubezpieczeń społecznych. § 3. Spór o właściwość jest niedopuszczalny z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu ubezpieczeń społecznych lub innego sądu administracyjnego. Art. 44. § 1. W sporach o właściwość między sądami ubezpieczeń społecznych a sądami powszechnymi lub innymi sądami, podległymi w toku instancji sądom powszechnym, do zapowiedzenia i wytoczenia sporu o właściwość przed Trybunałem Kompetencyjnym powołany jest prezes właściwego sądu ubezpieczeń społecznych. § 2. Jeżeli sporu o właściwość nie wytoczono w myśl przepisów ustawy o Trybunale Kompetencyjnym, rozstrzyga to orzeczenie sądowe, które się pierwsze uprawomocniło. Art. 45. Spory, powstałe między sądami ubezpieczeń społecznych a sądami powszechny mi wskutek odmowy udzielenia pomocy sądowej przez sąd powszechny, rozstrzyga ostatecznie sąd apelacyjny przełożony nad sądem, do którego zwrócono się o pomoc. Dział III Sędziowie Rozdział I Niezawisłość sędziowska Art. 46. Do sędziów sądów ubezpieczeń społecznych stosuje się odpowiednio przepisy art. 79 - 81 prawa o ustroju sądów powszechnych. Rozdział II Tryb i warunki mianowania Art. 47. Na stanowisko sędziego okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych może być mianowany, kto: 1) posiada warunki, wymagane w art. 82 lub 83 prawa o ustroju sądów powszechnych, oraz 2) posiada co najmniej trzy lata służby na stanowisku przynajmniej sędziego grodzkiego lub podprokuratora okręgowego w sądownictwie powszechnym, albo co najmniej 5 lat pracy w administracji rządowej na stanowisku referendarskim w zakresie ubezpieczeń społecznych lub na równorzędnym stanowisku w instytucji ubezpieczeń społecznych. Art. 48. § 1. Na stanowisko sędziego Trybunału Ubezpieczeń Społecznych może być mianowany, kto posiada co najmniej pięć lat służby na stanowisku sędziego okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych. § 2. Jednakże połowa sędziów Trybunału Ubezpieczeń Społecznych może być mianowana spośród osób, które posiadają warunki, wymagane w art. 82 lub 83 prawa o ustroju sądów powszechnych i pracowały co najmniej dziesięć lat w administracji rządowej na stanowisku referendarskim w zakresie ubezpieczeń społecznych lub na równorzędnym stanowisku w instytucji ubezpieczeń społecznych, oraz spośród osób, które posiadają co najmniej pięć lat służby na stanowisku przynajmniej sędziego sądu okręgowego lub wiceprokuratora okręgowego. Art. 49. Ponadto sędzią Trybunału Ubezpieczeń Społecznych może być mianowany profesor prawa na uniwersytecie państwowym polskim. Art. 50. § 1. Prezesem lub wiceprezesem okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych może być mianowany, kto przez dwa lata pozostawał na stanowisku sędziego co najmniej takiego sądu albo przez trzy lata na stanowisku co najmniej sędziego sądu okręgowego lub wiceprokuratora okręgowego. § 2. Prezesem lub wiceprezesem Trybunału Ubezpieczeń Społecznych może być mianowany, kto co najmniej przez trzy lata pozostawał na stanowisku sędziego tego Trybunału, albo sędzia Sądu Najwyższego bądź Najwyższego Trybunału Administracyjnego, jak również, kto co najmniej przez osiem lat pozostawał na stanowisku sędziowskim w okręgowym sądzie ubezpieczeń społecznych, bądź co najmniej na stanowisku sędziego okręgowego lub wiceprokuratora okręgowego. Art. 51. Nikt nie może zostać sędzią w tym sądzie ubezpieczeń społecznych, w którym jest już sędzią jego krewny do czwartego lub powinowaty do drugiego stopnia włącznie. W razie późniejszego powstania powinowactwa między sędziami jednego sądu ubezpieczeń społecznych, sędzia, który zawarł związek małżeński, tworzący powinowactwo, powinien być przeniesiony do innego sądu ubezpieczeń społecznych na równorzędne stanowisko. Art. 52. Sędziów sądów ubezpieczeń społecznych mianuje Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Ministra Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Opieki Społecznej, przedstawiony przez Prezesa Rady Ministrów. Art. 53. § 1. O każdym wolnym stanowisku sędziego obwieszcza się niezwłocznie w Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Sprawiedliwości. § 2. Termin składania podań przez kandydatów upływa w dwa tygodnie od dnia obwieszczenia. Art. 54. Na każde wolne stanowisko sędziego w sądach ubezpieczeń społecznych kolegium administracyjne Trybunału Ubezpieczeń Społecznych wskaże najpóźniej w ciągu dwóch tygodni po upływie terminu do składania podań trzech kandydatów. Prezes Trybunału Ubezpieczeń Społecznych przesyła Ministrowi Sprawiedliwości uchwałę kolegium administracyjnego, przedstawiając jednocześnie wszystkich kandydatów oraz swoją opinię co do kandydata, którego uważa za najodpowiedniejszego. Art. 55. § 1. Minister Sprawiedliwości przedstawia do mianowania jednego z kandydatów, wskazanych przez kolegium administracyjne Trybunału Ubezpieczeń Społecznych. § 2. Minister Sprawiedliwości może przedstawić do mianowania także kandydata, nie wskazanego przez kolegium administracyjne Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, spośród osób. odpowiadających warunkom art. 47 i 48, lecz liczba sędziów, mianowanych spośród tych kandydatów, nie może przewyższać jednej piątej części pełnego składu wszystkich okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych lub odpowiednio całego składu Trybunału Ubezpieczeń Społecznych. Art. 56. Przepisów art. 53 i 55 nie stosuje się przy mianowaniu prezesów i wiceprezesów. Art. 57. W kwestiach stosunku służbowego sędziów sądów ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy art. 98-101 prawa o ustroju sądów powszechnych. Rozdział III Zmiana i zrzeczenie się stanowiska Art. 58. § 1. Mianowanie sędziego na inne stanowisko lub przeniesienie go na inne miejsce służbowe może nastąpić tylko za jego zgodą przy odpowiednim zastosowaniu przepisów art. 53 - 57. § 2. Poza tym do sędziów sądów ubezpieczeń społecznych stosuje się odpowiednio przepisy art. 102 § 2 prawa o ustroju sądów powszechnych, przy czym sądem wyższym w rozumieniu § 2 lit. c) tego artykułu jest w stosunku do okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych - Trybunał Ubezpieczeń Społecznych, a w stosunku do Trybunału - Sąd Najwyższy. § 3. Przeniesienie sędziego w przypadkach, objętych artykułem niniejszym, zarządza Minister Sprawiedliwości. Art. 59. § 1. Przepisy art. 105 prawa o ustroju sądów powszechnych stosuje się odpowiednio do delegowania sędziów sądów ubezpieczeń społecznych, przy czym prawo delegowania, wymienione w § 2 tego artykułu, służy Prezesowi Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, jeżeli chodzi o czynności sędziowskie w jakimkolwiek sądzie ubezpieczeń społecznych. § 2. Z zachowaniem ogólnych przepisów o delegacji można również delegować na okres czasu, nie dłuższy niż jeden rok, sędziego sądu ubezpieczeń społecznych do pełnienia czynności w sądzie powszechnym, a do pełnienia czynności w okręgowym sądzie ubezpieczeń społecznych - sędziego sądu powszechnego, równorzędnego lub wyższego. Art. 60. Przepisy art. 103, 104 i 107 prawa o ustroju sądów powszechnych stosuje się odpowiednio do sędziów sądów ubezpieczeń społecznych. Art. 61. Do przeniesienia sędziego sądu ubezpieczeń społecznych w stan spoczynku stosuje się odpowiednio przepisy art. 108 - 111 prawa o ustroju sądów powszechnych, przy czym sądem wyższym w rozumieniu art. 110 lit, c) i art. 111 § 2 tego prawa jest w stosunku do okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych - Trybunał Ubezpieczeń Społecznych, a w stosunku do Trybunału - Sąd Najwyższy. Art. 62. W sprawie zrzeczenia się stanowiska przez sędziego sądu ubezpieczeń społecznych stosuje się odpowiednio przepisy art. 112 i 113 prawa o ustroju sądów powszechnych. Rozdział IV Prawa Art. 63. W sprawach powołania sędziego sądu ubezpieczeń społecznych do czasowej służby wojskowej, wypoczynków, zwolnienia od zajęć, oraz innych praw stosuje się odpowiednio przepisy art. 106, 114, 115, 117 § 3 i art. 118 prawa o ustroju sądów powszechnych, przy czym terminy wypoczynku sędziów sądów ubezpieczeń społecznych oznacza kolegium administracyjne Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, prezesów okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych oraz wiceprezesów Trybunału Ubezpieczeń Społecznych - prezes Trybunału, a prezesa Trybunału Ubezpieczeń Społecznych - Minister Sprawiedliwości, Art. 64. Przy mianowaniu sędziów sądów ubezpieczeń społecznych oraz rzecznika interesu publicznego i jego zastępców na stanowiska w sądach powszechnych stosuje się odpowiednio art. 85 prawa o ustroju sądów powszechnych, przy czym następujące stanowiska w sądownictwie ubezpieczeń społecznych uważa się za równorzędne ze stanowiskami w sądach powszechnych; 1) sędziego okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych - z sędzią okręgowym; 2) wiceprezesa okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych - z wiceprezesem sądu okręgowego; 3) prezesa okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych - z prezesem sądu okręgowego; 4) sędziego Trybunału Ubezpieczeń Społecznych oraz rzecznika interesu publicznego i jego zastępcy - z sędzią apelacyjnym; 5) wiceprezesa Trybunału Ubezpieczeń Społecznych - z wiceprezesem sądu apelacyjnego; 6) Prezesa Trybunału Ubezpieczeń Społecznych - z prezesem sądu apelacyjnego. Rozdział V Obowiązki Art. 65. Przepisy art. 119 - 128 prawa o ustroju sądów powszechnych, dotyczące obowiązków, związanych ze stanowiskiem sędziowskim, stosuje się odpowiednio do sędziów sądów ubezpieczeń społecznych, przy czym przewidziane w art. 125 § 3 i w art. 126 § 1 tego prawa rozstrzygnięcia należą do właściwości kolegium administracyjnego Trybunału Ubezpieczeń Społecznych. Rozdział VI Tok instancji i terminy składania odwołań Art. 66. § 1. Prezes Trybunału Ubezpieczeń Społecznych rozstrzyga w pierwszej instancji, na wniosek prezesów okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych, o uprawnieniach służbowych sędziów okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych, wynikających z prawa niniejszego. Od orzeczenia prezesa Trybunału Ubezpieczeń Społecznych służy interesowanemu prawo wniesienia odwołania do Ministra Sprawiedliwości. § 2. O uprawnieniach wiceprezesów i sędziów Trybunału Ubezpieczeń Społecznych oraz prezesów okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych rozstrzyga na wniosek prezesa Trybunału Ubezpieczeń Społecznych Minister Sprawiedliwości. Art. 67. § 1. Od rozstrzygnięcia kolegium administracyjnego Trybunału Ubezpieczeń Społecznych służy odwołanie do ogólnego zgromadzenia tego Trybunału w terminie siedmiodniowym od dnia podania do wiadomości. § 2. Rozstrzygnięcia ogólnego zgromadzenia Trybunału Ubezpieczeń Społecznych są ostateczne i zaskarżeniu nie podlegają. Art. 68. W przypadkach, przewidzianych w art. 66 i 67, stosuje się ogólne przepisy o postępowaniu administracyjnym. Rozdział VII Odpowiedzialność dyscyplinarna Art. 69. § 1. Do orzekania w pierwszej instancji w sprawach dyscyplinarnych przeciwko sędziom, zajmującym stanowiska w okręgowych sądach ubezpieczeń społecznych, powołany jest sąd dyscyplinarny przy Trybunale Ubezpieczeń Społecznych, orzekający w składzie trzech sędziów Trybunału. § 2. Sąd dyscyplinarny wyższy oraz Najwyższy Sąd Dyscyplinarny, przewidziane w art. 137 § 1 lit. b) i c) prawa o ustroju sądów powszechnych, pełnią w stosunku do sędziów, zajmujących stanowiska w okręgowych sądach ubezpieczeń społecznych oraz w Trybunale Ubezpieczeń Społecznych, te same funkcje, co w stosunku do sędziów, zajmujących stanowiska w sądach powszechnych. § 3. Przewodniczącym sądu dyscyplinarnego przy Trybunale Ubezpieczeń Społecznych jest prezes Trybunału. § 4. Członków sądu dyscyplinarnego w liczbie czterech, w tym jednego zastępcę przewodniczącego, wybiera ogólne zgromadzenie Trybunału Ubezpieczeń Społecznych. Art. 70. Prokuratorem dyscyplinarnym przy Trybunale jest prokurator apelacyjny w Warszawie. Art. 71. Przepisy art. 129 - 137 oraz 141 - 187 prawa o ustroju sądów powszechnych stosuje się odpowiednio do sędziów sądów ubezpieczeń społecznych. Dział IV Ławnicy Rozdział I Powoływanie i zwalnianie ławników Art. 72. § 1. Ławników okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych powołuje w równej liczbie z każdej z dwóch grup pracowników i pracodawców na okres trzyletni Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Opieki Społecznej na podstawie list kandydatów, przedstawionych: 1) z grupy pracowników - przez stowarzyszenia zawodowe pracownicze, czynne w okręgu danego sądu; 2) z grupy pracodawców - przez czynne w okręgu danego sądu izby przemysłowo-handlowe, izby rzemieślnicze oraz izby rolnicze. § 2. W razie nieistnienia w okręgu danego sądu stowarzyszeń zawodowych pracowniczych, wymienionych w § 1 pkt 1), lub w razie uchylenia się tych stowarzyszeń od przedstawienia kandydatów w wyznaczonym terminie, Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Opieki Społecznej powołuje z urzędu odpowiednie kategorie ławników. § 3. W razie zmniejszenia się w czasie trwania kadencji liczby ławników danego sądu tak dalece, że wpływa to ujemnie na sprawność czynności sądowych, następuje na czas trwania danej kadencji dodatkowe powołanie odpowiedniej liczby ławników. Dodatkowe powołanie ławników może również nastąpić w razie zmiany granic okręgu sądu. Dodatkowe powołanie ławników następuje na zasadach, zawartych w paragrafach poprzedzających. Art. 73. Ławnikiem może być obywatel polski, który korzysta w pełni z praw cywilnych i obywatelskich, jest nieskazitelnego charakteru, ukończył 30 lat życia, posiada znajomość zawodu, który reprezentuje i włada językiem polskim w słowie i piśmie. Art. 74. Od sprawowania urzędu ławnika wyłączeni są: 1) duchowni i zakonnicy; 2) posłowie i senatorowie; 3) funkcjonariusze państwowi i wojskowi w służbie czynnej; 4) członkowie organów i pracownicy instytucyj ubezpieczeń społecznych. Art. 75. § 1. Można odmówić przyjęcia lub złożyć urząd ławnika, jeżeli kandydat, lub ławnik: 1) przekroczył 60 rok życia; 2) dotknięty jest ułomnością, utrudniającą sprawowanie urzędu, albo upadkiem sił fizycznych lub umysłowych; 3) w poprzedniej kadencji pełnił obowiązki ławnika w sądzie ubezpieczeń społecznych albo ławnika lub zastępcy ławnika w sądzie pracy; 4) nie mieszka lub przestaje mieszkać w okręgu danego sądu; 5) utracił charakter reprezentanta tej grupy, z której został powołany. § 2. O dopuszczalności odmowy przyjęcia urzędu ławnika decyduje Minister Sprawiedliwości. O dopuszczalności złożenia urzędu ławnika decyduje Minister Sprawiedliwości na wniosek prezesa właściwego sądu. Art. 76. § 1. Kolegium trzech sędziów właściwego sądu może usunąć ławnika przed upływem trzechlecia, na które został powołany: 1) jeżeli co do niego zajdą lub staną się wiadome okoliczności, które wyłączają go od sprawowania urzędu ławnika; 2) jeżeli dopuścił się poważnego naruszenia swoich obowiązków urzędowych, a w szczególności w razie niedochowania tajemnicy (art. 81 § 2) lub trzykrotnego ukarania karą porządkową (art. 82); 3) jeżeli utracił charakter reprezentanta ' tej grupy, z której został powołany. § 2. Orzeczenie kolegium trzech sędziów jest ostateczne, Art. 77. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości i Ministra Opieki Społecznej, wydane w porozumieniu z Ministrami: Przemysłu i Handlu, Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Spraw Wewnętrznych, określa sposób przedstawiania kandydatów na ławników okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych, tryb powoływania ławników oraz zasady powoływania poszczególnych ławników na posiedzenia sądowe. Rozdział II Prawa i obowiązki ławników Art. 78. § 1. Ławnicy okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych są w sprawowaniu swego urzędu ławnika niezawiśli i podlegają tylko aktom ustawodawczym. § 2. Ławnicy składają przed objęciem urzędu przed przewodniczącym właściwego sądu następujące przyrzeczenie: „  Przyrzekam, że na powierzonym mi urzędzie ławnika okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych będę sumiennie i gorliwie spełniał powierzone mi obowiązki, poświęcając im całą swą wiedzę i doświadczenie, a sprawiedliwość bezstronnie i zgodnie z przepisami prawa oraz zasadami słuszności wymierzał  ”  . Art. 79. Ławnicy nie mogą doznawać utrudnień ze strony pracodawców przy pełnieniu swych obowiązków, Art. 80. § 1. Ławnicy pełnią swe obowiązgi bezpłatnie, wszakże utrzymujący się z dziennego zarobku otrzymują na żądanie odszkodowanie za utracony zarobek, zamieszkali zaś poza siedzibą sądu - diety oraz zwrot kosztów przejazdu. § 2. Wysokość, jak również zasady ustalania i wypłacania odszkodowania, diet oraz kosztów przejazdu określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości i Ministra Opieki Społecznej. Art. 81. § 1. Ławnik powinien strzec powagi sądu i unikać wszystkiego, co mogłoby uchybiać godności jego urzędu lub zachwiać zaufanie do jego bezstronności. § 2. W zakresie obowiązku zachowania tajemnicy ławnik jest zrównany z sędzią. Art. 82. § 1. Ławnik obowiązany jest przybyć na posiedzenie sądu, na które został powołany, a jeżeli zajdzie jakakolwiek przeszkoda, powinien zawczasu zawiadomić o tym prezesa sądu oraz złożyć odpowiednie wyjaśnienia i dowody. § 2. Za nieusprawiedliwione niestawiennictwo do sądu lub uchylanie się od spełniania obowiązków urzędowych prezes sądu może ukarać ławnika karą porządkową do wysokości pięciuset złotych - oraz obciążyć na rzecz Skarbu Państwa kosztami, wywołanymi niestawiennictwem ławnika. § 3. Od orzeczenia prezesa okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych ukarany ławnik może w przeciągu 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia wnieść odwołanie do prezesa Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, który orzeka ostatecznie. § 4. Przed rozstrzygnięciem odwołania co do nałożonej kary porządkowej, należy na żądanie ukaranego dopuścić go do udzielenia osobistych wyjaśnień. § 5. Co do ściągnięcia i użycia kary porządkowej stosuje się tryb, przewidziany dla grzywien w postępowaniu karnym sądowym. Dział V Rzecznik interesu publicznego Art. 83. § 1. Przy Trybunale Ubezpieczeń Społecznych urzęduje rzecznik interesu publicznego i jego zastępcy. § 2. Rzecznik interesu publicznego działa osobiście lub przez swoich zastępców. Art. 84. Rzecznik interesu publicznego, stosownie do przepisów prawa niniejszego, stoi na straży prawa i dąży do ustalenia w orzecznictwie sądów ubezpieczeń społecznych prawidłowej i jednolitej wykładni przepisów prawnych, Art. 85. Rzecznika interesu publicznego i jego zastępców mianuje Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Ministra Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości, przedstawiony przez Prezesa Rady Ministrów. Art. 86. Na stanowisko rzecznika interesu publicznego lub jego zastępcy może być mianowany ten, kto odpowiada warunkom, określonym dla sędziego Trybunału Ubezpieczeń Społecznych. Art. 87. Kierownictwo i nadzór nad działalnością rzecznika interesu publicznego wykonywa Minister Opieki Społecznej. Art. 88. Rzecznik interesu publicznego przedstawia Ministrowi Opieki Społecznej swoje spostrzeżenia co do potrzeby zmian lub uzupełnień obowiązujących przepisów prawnych w zakresie ubezpieczeń społecznych. Art. 89. Jeżeli prawo niniejsze nie stanowi inaczej, do rzecznika interesu publicznego i jego zastępców stosuje się przepisy, dotyczące urzędników państwowych. Art. 90. § 1. Przy rzeczniku interesu publicznego istnieje sekretariat. § 2. Do sekretarzy, urzędników kancelaryjnych i innych funkcjonariuszów sekretariatu rzecznika interesu publicznego stosuje się przepisy, dotyczące urzędników i niższych funkcjonariuszów państwowych. Art. 91. Regulamin, określający tryb urzędowania rzecznika interesu publicznego, wyda w drodze rozporządzenia Minister Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości. Art. 92. § 1. Rzecznik interesu publicznego i jego zastępcy przy rozprawach używają togi i biretu, jako stroju urzędowego. § 2. Szczegóły tego stroju, tudzież strój lub odznaki rzecznika interesu publicznego i jego zastępców przy czynnościach urzędowych poza rozprawą zawierać będzie regulamin urzędowania rzecznika interesu publicznego, Dział VI Wydziały zamiejscowe i sesje wyjazdowe Rozdział I Wydziały zamiejscowe Art. 93. § 1. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Opieki Społecznej może w drodze rozporządzenia tworzyć wydziały zamiejscowe okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych. § 2. Równocześnie z utworzeniem wydziału, zamiejscowego Minister Sprawiedliwości wyznacza członków tego wydziału spośród sędziów właściwego okręgowego sądu, ubezpieczeń społecznych, zasięgnąwszy uprzednio opinii kolegium administracyjnego Trybunału Ubezpieczeń Społecznych. § 3. Do wydziału zamiejscowego powołuje się osobnych ławników w sposób, ustalony dla powołania ławników do okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych (art. 72), w liczbie, określonej rozporządzeniem, tworzącym wydział zamiejscowy. § 4. Zniesienie wydziału zamiejscowego nastąpić może w drodze rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, wydanego w porozumieniu z Ministrem Opieki Społecznej. § 5. Zniesienie wydziału zamiejscowego powoduje przejście sędziów - członków wydziału zamiejscowego do siedziby okręgowego sądu ubezpieczeń społecznych oraz zwolnienie z urzędu ławników, powołanych do wydziału zamiejscowego. Rozdział II Sesje wyjazdowe Art. 94. § 1. Okręgowy sąd ubezpieczeń społecznych może spełniać czynności poza swoją siedzibą, a w razie konieczności nawet i poza swoim okręgiem, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, lub jeżeli przez to oszczędzi się znacznie na kosztach. § 2. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Opieki Społecznej może zarządzić odbywanie poza siedzibą sądu stałych roków okręgowych sądów ubezpieczeń społecznych. Część II Postępowanie Tytuł I Przepisy ogólne Dział I Sąd Rozdział I Właściwość miejscowa Art. 95. § 1. Do rozpoznania skargi właściwy jest okręgowy sąd ubezpieczeń społecznych, w którego okręgu ma swoją siedzibę pozwana instytucja ubezpieczeń społecznych; jeżeli zaskarżoną decyzję wydał oddział instytucji, właściwość sądu określa się według siedziby tego oddziału. § 2. Jeżeli jednak instytucją ubezpieczeń społecznych lub jej oddział obejmuje swą działalnością okręgi więcej niż jednego sądu, właściwy jest ten sąd, w którego okręgu skarżący ma zamieszkanie. Jeżeli skarżący ma zamieszkanie poza okręgiem tych sądów, właściwy jest sąd, w którego okręgu instytucja lub jej oddział ma siedzibę. Art. 96. Sąd właściwy w chwili wniesienia skargi pozostaje właściwym aż do ukończenia postępowania, choćby podstawy właściwości zmieniły się w toku sprawy. Art. 97. § 1. Spory o właściwość między okręgowymi sądami ubezpieczeń społecznych rozstrzyga Trybunał Ubezpieczeń Społecznych. § 2. Trybunał orzeka na posiedzeniu niejawnym, może jednak zażądać od stron wyjaśnień oraz przeprowadzić potrzebne dochodzenie. Rozdział II Wyłączenie sędziego, ławnika, rzecznika interesu publicznego i protokolanta Art. 98. Sędzia jest wyłączony z samego prawa: 1) w sprawach, w których jest stroną albo pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki; 2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w prostej linii, krewnych bocznych aż do czwartego stopnia, powinowatych bocznych do stopnia drugiego; 3) w sprawach osób, związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji administracyjnej lub orzeczenia sądowego. Art. 99. § 1. Niezależnie od przyczyn, wymienionych w artykule poprzedzającym, sąd wyłącza sędziego na wniosek strony, jeżeli między sędzią a jedną ze stron, jej ustawowym zastępcą lub pełnomocnikiem, zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. § 2. Jeżeli pomimo to strona przystąpiła do rozprawy, może żądać wyłączenia tylko wtedy, gdy uprawdopodobni, że przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znaną. Art. 100. § 1. Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodobniając przyczyny wyłączenia. § 2. Aż do rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie sędzia może spełniać tylko czynności nie cierpiące zwłoki. Art. 101. Sędzia, który ma podstawę do wyłączenia się, zawiadamia o tym sąd i wstrzymuje się od udziału w sprawie. Art. 102. O wyłączeniu sędziego rozstrzyga na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów sąd, w którym sprawa się toczy, a gdyby sąd ten nie mógł wydać postanowienia z powodu braku odpowiedniej liczby sędziów - Trybunał Ubezpieczeń Społecznych, po wysłuchaniu sędziego oraz w razie potrzeby po przeprowadzeniu dochodzenia w celu wyświetlenia okoliczności, przytoczonych we wniosku o wyłączenie. Art. 103. Od postanowienia, wyłączającego sędziego, nie ma środka odwoławczego. Art. 104. Zgłaszającego w złej wierze wniosek o wyłączenie sędziego sąd, oddalając wniosek, skaże na grzywnę do wysokości trzystu złotych. Wymierzając grzywnę, sąd orzeknie równocześnie, na przypadek niemożności jej ściągnięcia, karę zastępczego aresztu według swego uznania, jednak nie ponad dwa tygodnie. Art. 105. § 1. Przepisy art. 98 - 104 stosuje się również do ławników z tą zmianą, że o wyłączeniu ławnika rozstrzyga przewodniczący. § 2. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio do wyłączenia rzecznika interesu publicznego oraz protokolanta. Wniosek o wyłączenie sąd przekazuje ich władzy przełożonej. Od wydanych zarządzeń nie ma środka odwoławczego. Dział II Strony i ich przedstawiciele Rozdział I Strony Art. 106. Stronami w postępowaniu przed sądami ubezpieczeń społecznych są: skarżący, instytucja pozwana oraz przypozwany. Art. 107. Do zaskarżenia decyzji instytucji ubezpieczeń społecznych jest uprawniony każdy, kto twierdzi, że decyzja ta narusza, jego prawa lub obciąża go obowiązkiem bez podstawy prawnej. Art. 108. § 1. Rzecznik interesu publicznego może zaskarżyć każdą decyzję instytucji ubezpieczeń społecznych, jeżeli decyzja ta: 1) została wydana przez instytucję rzeczowo niewłaściwą; 2) została wydana bez jakiejkolwiek podstawy prawnej; 3) wywołałaby w razie wykonania przestępstwo; 4) jest oczywiście i niewątpliwie niewykonalna; 5) zawiera wadę, powodująca, nieważność tej decyzji na mocy wyraźnego przepisu prawa. § 2. W sprawach, wszczętych wskutek skargi rzecznika, służą mu prawa strony. Art. 109. Instytucją pozwaną jest instytucja, której decyzja została zaskarżona. Art. 110. § 1. Przypozwanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sporu. § 2 , Sąd dopuszcza przypozwanego do udziału w sprawie bądź z urzędu, bądź na wniosek jego samego lub innej strony; powinien przy tym baczyć, aby wszyscy przypozwani mogli wziąć udział w sprawie. § 3. Na postanowienia, odmawiające dopuszczenia do udziału w sprawie, służy zażalenie. Sąd może wstrzymać rozpoznanie istoty sprawy do czasu uprawomocnienia się postanowienia. Rozdział II Zdolność procesowa Art. 111. Każdy może sam występować przed sądem, jeżeli co do przedmiotu sporu może sam działać w postępowaniu przed instytucją ubezpieczeń społecznych. Art. 112. Ustawowy przedstawiciel strony, nie mającej zdolności procesowej, powinien przy pierwszej czynności wykazać swe uprawnienie. Art. 113. Sąd w każdym stanie sprawy bierze z urzędu pod rozwagę, czy nie zachodzi brak zdolności procesowej, brak ustawowego przedstawicielstwa albo brak upoważnienia do prowadzenia sprawy lub do podjęcia poszczególnych czynności procesowych. Art. 114. § 1. Jeżeli braki powyższe dadzą się uzupełnić, sąd wyznaczy w tym celu odpowiedni termin. § 2. Dla zabezpieczenia praw osoby, nie mającej zdolności procesowej, sąd może dopuścić do czynności stronę lub jej przedstawiciela ustawowego nawet przed upływem wyznaczonego terminu. Jednakże ważność dokonanej czynności będzie zależna od uzupełnienia braków w terminie. Art. 115. Jeżeli braki powyższe nie dadzą się uzupełnić lub w terminie wyznaczonym nie zostały uzupełnione, sąd zniesie postępowanie w tym zakresie, w jakim brak zachodzi, Rozdział III Pełnomocnicy Art. 116. Strony oraz ich przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem albo osobiście albo przez pełnomocników. Art. 117. Pełnomocnikami stron przed okręgowymi sądami ubezpieczeń społecznych mogą być adwokaci, a spośród nie adwokatów rodzice, małżonek, rodzeństwo lub dzieci, przedstawiciel stowarzyszenia zawodowego, którego strona jest członkiem, uprawniony przez stowarzyszenie do występowania przed sądem ubezpieczeń społecznych, wreszcie w zastępstwie pracodawcy jego pracownik. Art. 118. § 1. Poczynając od założenia środka odwoławczego do Trybunału Ubezpieczeń Społecznych oraz w sprawach o wznowienie postępowania obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów. Nie obowiązuje ono jednak przed sędzią wyznaczonym i sądem wezwanym oraz w sekretariacie sądowym. § 2. Zastępstwo przez adwokatów nie obowiązuje: adwokatów, sędziów, prokuratorów, profesorów i docentów prawa polskich szkół akademickich, notariuszów oraz referendarskich urzędników administracji państwowej, którzy ukończyli uniwersyteckie studia prawnicze z przepisanymi w Polsce egzaminami, gdy działają przed sądem jako strony lub ich przedstawiciele ustawowi. Art. 119. Pełnomocnikiem instytucji ubezpieczeń społecznych może być adwokat, albo pracownik tej instytucji lub instytucji nadzorczej, który ukończył uniwersyteckie studia prawnicze z przepisanymi w Polsce egzaminami. Art. 120. § 1. Dla dokonania czynności procesowych, przy których obowiązuje zastępstwo przez adwokatów, strona, będąca osobą fizyczną, ma prawo żądać ustanowienia adwokata, jeżeli wykaże na podstawie zaświadczenia władzy administracji rządowej, samorządowej lub sądu opiekuńczego, że nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść kosztów adwokata. Zaświadczenie powinno obejmować dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach; od sądu zależy uznanie tego zaświadczenia za dostateczny dowód ubóstwa strony. § 2. O ustanowieniu adwokata rozstrzyga przewodniczący w sądzie, w którym ma być dokonana pierwsza czynność, wymagająca zastępstwa przez adwokata, po przeprowadzeniu w razie potrzeby stosownych dochodzeń. O wyznaczenie adwokata sąd zwraca się do właściwej Izby Adwokackiej. § 3. Przewodniczący odmówi stronie ustanowienia adwokata w razie oczywistej bezzasadności żądań strony. § 4. Ustanowienie adwokata dla strony ma znaczenie pełnomocnictwa procesowego. § 5. Sąd cofnie zarządzenie o ustanowieniu adwokata, skoro się okaże, że okoliczności, na których podstawie go ustanowiono, nie istniały wcale lub też przestały istnieć. Art. 121. § 1. Przy pierwszej swej czynności procesowej pełnomocnik obowiązany jest złożyć do akt sprawy pełnomocnictwo na piśmie. Adwokat może sam uwierzytelnić odpis udzielonego mu pełnomocnictwa. § 2. Za stronę, która nie umie lub nie może się podpisać, podpisze pełnomocnictwo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała. § 3. Na rozprawie pełnomocnictwo może być udzielone ustnie do protokołu sądowego. § 4. Instytucja ubezpieczeń społecznych może udzielić pełnomocnictwa ogólnego, zawiadamiając na piśmie sąd zarówno o jego udzieleniu, jak i cofnięciu. Art. 122. § 1. Pełnomocnictwo procesowe upoważnia z samego prawa do wniesienia skargi i do wszelkich innych czynności procesowych, cofnięcia skargi i odbioru kosztów procesu oraz do udzielenia dalszego pełnomocnictwa adwokatowi. § 2. W postępowaniu przed sądami ubezpieczeń społecznych pełnomocnictwa wolne są od opłat stemplowych. Art. 123. Czynności procesowe pełnomocnika, podjęte na zasadzie upoważnienia, obowiązują mocodawcę w toczącej się sprawie, chyba że chodzi o przyznanie lub inne oświadczenie faktyczne, które mocodawca jednocześnie stawający natychmiast sprostował lub odwołał. Art. 124. W razie śmierci strony lub utraty przez nią zdolności procesowej pełnomocnik procesowy działa do czasu zawieszenia postępowania. Art. 125. § 1. Po wniesieniu skargi sąd może dopuścić tymczasowo do podjęcia naglącej czynności procesowej osobę, nie mogącą na razie przedstawić pełnomocnictwa, wyznaczając jej równocześnie termin do złożenia pełnomocnictwa lub zatwierdzenia jej czynności przez stronę. § 2. Jeżeli termin minął bezskutecznie, sąd pominie czynności procesowe tej osoby. Art. 126. § 1. Odwołanie pełnomocnictwa przez stronę lub wypowiedzenie go przez pełnomocnika odnosi skutek z chwilą zawiadomienia pozostałych stron o wygaśnięciu pełnomocnictwa. § 2. W sprawach z obowiązkowym zastępstwem adwokackim odwołanie przez stronę lub wypowiedzenie przez adwokata pełnomocnictwa procesowego uzyskuje w stosunku do pozostałych stron moc prawną z chwilą, gdy zostały zawiadomione za pośrednictwem sądu o ustanowieniu innego adwokata. Dział III Koszty Art. 127. § 1. Postępowanie przed sądami ubezpieczeń społecznych jest wolne od opłat sądowych. § 2. Koszty postępowania ponosi Skarb Państwa prócz przypadków, wskazanych w prawie niniejszym. § 3. Jeżeli prawo niniejsze nie stanowi inaczej, koszty procesu obciążają stronę, która je poniosła, bez względu na wynik procesu. Art. 128. Jeżeli strona wnosi o zasięgnięcie opinii wskazanego przez nią biegłego, sąd może uzależnić powołanie biegłego od zaliczkowego pokrycia kosztów i, jeżeli sąd nie orzeknie inaczej, od ostatecznego poniesienia ich w całości lub w części. Art. 129. Strona ma prawo żądać od Skarbu Państwa zwrotu kosztów podróży i wynagrodzenia za utratę zarobku, spowodowaną osobistym stawiennictwem, gdy sąd zawezwał ją do takiego stawiennictwa, lub uznał je na podstawie wyniku rozprawy za konieczne. Żądanie to strona winna zgłosić w ciągu dnia stawiennictwa pod rygorem utraty należności. Art. 130. § 1. W razie oczywistej bezzasadności skargi sąd zasądzi od skarżącego na rzecz instytucji pozwanej koszty procesu do wysokości pięćdziesięciu złotych. § 2. Sąd może również zasądzić od skarżącego na rzecz instytucji pozwanej koszty procesu w wysokości, wskazanej w § 1, jeżeli w postępowaniu przed instytucją ubezpieczeń społecznych skarżący nie przedstawił wiadomych mu okoliczności faktycznych lub środków dowodowych. Art. 131. Niezależnie od wyniku sprawy sąd skaże stronę na poniesienie tych kosztów, które powstały dla strony przeciwnej lub Skarbu Państwa wskutek spóźnionego przytoczenia okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, jeżeli przez to nastąpiła zwłoka w rozstrzygnięciu sprawy. Art. 132. W postępowaniu przed Trybunałem Ubezpieczeń Społecznych sąd w razie oczywistej bezzasadności skargi rewizyjnej zasądzi od strony, która ją wniosła, na rzecz drugiej strony, a gdy dla niej ustanowiono adwokata z urzędu - na rzecz tego adwokata koszty procesu do wysokości trzystu złotych oraz na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania. Art. 133. Świadek, biegły, strona lub jej przedstawiciel mogą być, po ich wysłuchaniu skazani przez sąd z urzędu lub na wniosek strony na poniesienie kosztów, wywołanych rażącą ich winą. Art. 134. § 1. O obowiązku poniesienia kosztów sąd rozstrzyga w orzeczeniu, kończącym sprawę w instancji. § 2. O obowiązku poniesienia kosztów przez świadka, biegłego lub przedstawiciela strony oraz przez stronę w przypadku, przewidzianym w art. 131 i 133, sąd rozstrzyga osobnym postanowieniem. Art. 135. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości, wydane w porozumieniu z Ministrem Opieki Społecznej, określa: 1) wysokość i warunki przyznawania świadkom należności z tytułu zwrotu wydatków koniecznych, związanych ze stawiennictwem w sądzie; 2) wysokość wynagrodzenia biegłych za stawiennictwo w sądzie i wykonaną pracą; 3) wysokość i warunki przyznawania stronie należności z tytułu zwrotu kosztów podróży i wynagrodzenia za utratę zarobku. Dział IV Przepisy porządkowe Rozdział I Pisma procesowe Art. 136. Pisma procesowe obejmują wnioski i oświadczenia stron, składane poza rozprawą. Art. 137. § 1. Każde pismo powinno zawierać: 1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane; 2) imię i nazwisko lub nazwą oraz dokładne miejsce zamieszkania lub siedzibę stron i pełnomocników; 3) oznaczenie rodzaju pisma i przedmiotu sprawy; 4) osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności; 5) podpis strony lub jej przedstawiciela, a w sprawach z obowiązkowym zastępstwem adwokackim - podpis adwokata; 6) wymienienie załączników. § 2. Jeżeli za stronę działa przedstawiciel, do pisma powinny być dołączone dowody, stwierdzające upoważnienie do przedstawicielstwa, chyba że dowody te zostały przed tym złożone. § 3. Za stronę, która nie umie lub nie może się podpisać, podpisze pismo osoba przez nią upoważniona z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała. § 4. Jeżeli pismo wnosi kilka osób, należy wskazać jedną z nich, do której rąk mają być dokonywane doręczenia. Art. 138. W pismach, mających na celu przygotowanie sprawy (pisma przygotowawcze), należy podać zwięźle stan sprawy, wypowiedzieć się co do twierdzeń strony przeciwnej i dowodów przez nią powołanych, wręczcie należy wskazać dowody lub je załączyć. Wywody prawne, wyłuszczone w piśmie, powinny być treściwe. Art. 139. § 1. Do pisma należy dołączyć odpisy pisma i załączników dla uczestniczących w sprawie osób, a nadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Obowiązek dołączania odpisów nie obejmuje akt, składanych na podstawie art. 219 § 2. § 2. Przewodniczący może zwolnić stronę od dołączenia odpisów. Art. 140. Strona, powołująca się w piśmie na dokument, obowiązana jest na żądanie sądu lub innej strony złożyć oryginał tego dokumentu przed przystąpieniem sądu do rozpoznania sprawy. Art. 141. § 1. Jeżeli pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, wymaganych przez prawo niniejsze, przewodniczący wzywa stronę pod rygorem zwrócenia pisma do stosownego poprawienia lub uzupełnienia w terminie dwutygodniowym na piśmie lub ustnie do protokołu sądowego. § 2. Data wniesienia pisma pozostaje w mocy, jeżeli w terminie braki zostały należycie poprawione lub uzupełnione. § 3. Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwróci pismo stronie. Art. 142. § 1. Za ubliżenie w piśmie powadze sądu lub użycie wyrażeń obraźliwych sąd może skazać winnego na grzywnę do wysokości pięciuset złotych, niezależnie od odpowiedzialności, przewidzianej inną ustawą. Wymierzając grzywnę, sąd orzeknie równocześnie, na przypadek niemożności jej ściągnięcia, karę zastępczego aresztu według swego uznania, jednak nie ponad jeden miesiąc. § 2. Na postanowienie sądu służy zażalenie. Rozdział II Wezwania i doręczenia Art. 143. § 1. W każdym wezwaniu należy wskazać: 1) imię, nazwisko i adres wezwanego; 2) miejsce, czas i rodzaj czynności, która ma być dokonana; 3) w razie wezwania do stawiennictwa - oznaczenie, w jakim charakterze adresat jest wezwany; 4) nazwę i dokładny adres sądu wzywającego; 5) skutki niezastosowania się do wezwania. § 2. W postępowani …