Uchwała nr 154 Rady Ministrów z dnia 21 października 2020 r. w sprawie aktualizacji "Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym"

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 24 listopada 2020 r.

Poz. 1070 UCHWAŁA Nr 154 RADY MINISTRÓW z dnia 21 października 2020 r. w sprawie aktualizacji „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym”

Na podstawie art. 57d ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1792 oraz z 2020 r. poz. 284 i 322) Rada Ministrów uchwala, co następuje:

§ 1Przyjmuje się aktualizację „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym”, zwanego dalej „Krajowym planem”

§ 2Aktualizacja Krajowego planu stanowi załącznik do uchwały

§ 3Okres realizacji aktualizacji Krajowego planu ustala się na lata 2020–2050

§ 4Koordynowanie i nadzorowanie aktualizacji Krajowego planu powierza się ministrowi właściwemu do spraw energii

§ 5Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia

Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki  Monitor Polski

Rozdział 1. Cele, zadania i koszty w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym

paliwem jądrowym w Rzeczypospolitej Polskiej ......................................................................................................... 11 1.1. Cel Krajowego planu ........................................................................................................................................ 11 1.1.1. Zakres Krajowego planu ........................................................................................................................... 11 1.1.2. Zadania związane z postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym wskazane w Krajowym planie ........................................................................................................... 12 1.1.3. Zasady postępowania z odpadami promieniotwórczymi ......................................................................... 13 1.2. Sposób monitorowania i oceny stopnia realizacji Krajowego planu ............................................................... 14 1.3. Zadania, których realizacja jest niezbędna dla prawidłowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi w Polsce ............................................................................................................................... 14 1.3.1. Zadania w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi .......... 14 1.3.2. Przygotowanie do budowy składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych, w tym realizacja programu Polskiego Podziemnego Laboratorium Badawczego – wytypowanie jego bezpiecznej lokalizacji.... 15 1.3.3. Modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz likwidacji elektrowni jądrowych ................................................................................................................. 16 1.3.4. Stworzenie strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym .......................................... 17 1.3.5. Przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem .................................. 18 1.4. Koszty realizacji i źródła finansowania Krajowego planu ................................................................................ 18 1.5. Sprawozdanie z realizacji Krajowego planu ..................................................................................................... 19

Rozdział 2. Etapy realizacji zadań Krajowego planu .................................................................................................... 20

2.1. Zadania w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi .................. 20 2.1.1. Zapewnienie bezpiecznej eksploatacji Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych w Różanie do czasu jego zamknięcia ...................................................................................................................... 20 2.1.2. Przygotowanie do zamknięcia i zamknięcie Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych w Różanie ........................................................................................................................................................... 20 2.1.3. Wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji nowego składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych .......................................................................................................................... 21 2.2. Wytypowanie bezpiecznej lokalizacji składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych i budowa składowiska ............................................................................................................................................................ 21 2.3. Modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz likwidacji elektrowni jądrowych ............................................................................................................................. 23 2.4. Stworzenie strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ...................................................................... 24 2.5. Przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem ...................................... 24 3  Monitor Polski

Rozdział 3. Ilość wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych ..................................................... 24

3.1. Zebrane dotychczas odpady promieniotwórcze nisko- i średnioaktywne oraz zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze .................................................................................................................................................. 25 3.2. Prognoza ilości odpadów promieniotwórczych z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych (spoza sektora energetyki jądrowej) ...................................................................................................................... 26 3.3. Prognoza ilości odpadów promieniotwórczych z reaktora MARIA .................................................................. 27 3.4. Prognozy zużycia zestawów niskowzbogaconego paliwa jądrowego typu MR w reaktorze MARIA ............... 27 3.5. Prognoza ilości zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych ................................................................ 28 3.6. Odpady promieniotwórcze pochodzące z energetyki jądrowej ...................................................................... 28 3.6.1. Odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne ....................................................... 28 3.6.2. Wypalone paliwo jądrowe ........................................................................................................................ 29 3.7. Odpady promieniotwórcze pochodzące z likwidacji obiektów jądrowych ...................................................... 30 3.7.1. Reaktor MARIA ......................................................................................................................................... 30 3.7.2. Elektrownie jądrowe ................................................................................................................................ 30 3.8. Podsumowanie dotyczące ilości odpadów promieniotwórczych .................................................................... 30 3.8.1. Odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne (do 2152 r.) przeznaczone do składowania w NSPOP ........................................................................................................................................ 30 3.8.2. Odpady promieniotwórcze, w tym wypalone paliwo jądrowe, przeznaczone do składowania w SGOP . 32 3.8.3. Możliwość zmiany klasyfikacji odpadów promieniotwórczych ................................................................ 32

Rozdział 4. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ................................ 32

4.1. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi krótkożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi ..................... 33 4.1.1. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi w miejscu ich powstania ............................................. 33 4.1.2. Odbiór odpadów promieniotwórczych .................................................................................................... 33 4.1.3. Transport odpadów promieniotwórczych ................................................................................................ 33 4.1.4. Przetwarzanie odpadów promieniotwórczych ......................................................................................... 33 4.1.5. Przechowywanie odpadów promieniotwórczych .................................................................................... 34 4.1.6. Składowanie odpadów promieniotwórczych ........................................................................................... 36 4.1.7. Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych w Różanie ............................................................ 37 4.2. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi ...................... 37 4.3. Postępowanie z zużytymi zamkniętymi źródłami promieniotwórczymi .......................................................... 37 4.4. Postępowanie z wysokoaktywnymi odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ........ 38 4.4.1. Postępowanie z wypalonym paliwem w Polsce ....................................................................................... 38 4.4.2. Cykl paliwowy ........................................................................................................................................... 39 4.4.3. Rozstrzygnięcie w zakresie końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi wysokoaktywnymi i wypalonym paliwem jądrowym ......................................................................................... 40 4.5. Odpady z likwidacji obiektów jądrowych ........................................................................................................ 41

Rozdział 5. Zamknięcie składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych .......................................... 42

5.1. Działania przygotowawcze poprzedzające zamknięcie składowiska i jego zamknięcie ................................... 42 4  Monitor Polski

Rozdział 6. Badania i rozwój w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem

jądrowym .................................................................................................................................................................... 43 6.1. Badania nad cyklem paliwowym ..................................................................................................................... 45 6.2. Program prac badawczych dla wytypowania bezpiecznej lokalizacji składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych ............................................................................................................................... 46 6.3. Program prac badawczych dla wytypowania bezpiecznej lokalizacji składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych wysokoaktywnych ................................................................................................................ 46 6.4. Program prac badawczych nad zamknięciem KSOP ........................................................................................ 46 6.5. Program prac badawczych dla ZUOP ............................................................................................................... 47

Rozdział 7. Podmioty zaangażowane w realizację Krajowego planu oraz najważniejsze wskaźniki służące

monitorowaniu jego realizacji ..................................................................................................................................... 47 7.1. Minister właściwy do spraw energii ................................................................................................................ 47 7.2. Minister właściwy do spraw nauki i szkolnictwa wyższego ............................................................................. 48 7.3. Prezes Państwowej Agencji Atomistyki ........................................................................................................... 48 7.4. ZUOP ................................................................................................................................................................ 48 7.5. Inwestorzy lub operatorzy obiektów energetyki jądrowej .............................................................................. 48 7.6. Instytuty badawcze .......................................................................................................................................... 48 7.7. Wskaźniki służące monitorowaniu realizacji Krajowego planu ....................................................................... 49

Rozdział 8. Rozwiązania finansowe w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym

paliwem jądrowym ..................................................................................................................................................... 50 8.1. Finansowanie postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi pochodzącymi z energetyki jądrowej ..................................................................................................................... 51 8.2. Finansowanie postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi spoza energetyki jądrowej ................................................................................................................................................ 52

Rozdział 9. Zobowiązania międzynarodowe w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i

wypalonym paliwem jądrowym .................................................................................................................................. 53 9.1. Wspólna konwencja bezpieczeństwa w postępowaniu z wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi ............................................................................................... 53 9.2. Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej ................................................................... 54 9.2.1. Art. 37 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (Traktat Euratom) ............ 54 9.2.2. Dyrektywa Rady 2006/117/Euratom z dnia 20 listopada 2006 r. w sprawie nadzoru i kontroli nad przemieszczaniem odpadów promieniotwórczych oraz wypalonego paliwa jądrowego .................................. 54 9.2.3. Dyrektywa Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiająca ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi .......................................................................................................................................... 55 9.2.4. Zalecenie Komisji 2006/851/Euratom dotyczące zarządzania funduszami likwidacyjnymi, przeznaczonymi na likwidację instalacji jądrowych, zużytego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych .......................................................................................................................................... 55 5  Monitor Polski

Rozdział 10. Przejrzystość, informowanie i zaangażowanie społeczeństwa w procesy decyzyjne w zakresie

postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz ochrona środowiska ......... 58 10.1. Podstawy prawne informowania i udziału społeczeństwa w procesie decyzyjnym ...................................... 58 10.2. Informowanie społeczeństwa ........................................................................................................................ 58 10.3. Udział społeczeństwa w procesie decyzyjnym .............................................................................................. 59 10.3.1. Ocena oddziaływania na środowisko ..................................................................................................... 59 10.3.2. Decyzje wydawane przez Prezesa PAA .................................................................................................. 60 10.4. Opłata za lokalizację KSOP na terenie gminy ................................................................................................. 60 Załącznik nr 1. Program działań wykonawczych ......................................................................................................... 62 Działanie I. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi ...................................... 62 Działanie II. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi wysokoaktywnymi i wypalonym paliwem jądrowym ................................................................................................................................................................ 63 Działanie III. Modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz likwidacji elektrowni jądrowych .................................................................................................... 64 Działanie IV. Stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ......................................................................................... 65 Działanie V. Przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem .................................. 65 Załącznik nr 2. Ocena kosztów postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi z uwzględnieniem likwidacji elektrowni jądrowych w Polsce na potrzeby oceny kosztów realizacji Krajowego planu ........................................................................................................................................................................... 67

Załącznik nr 3. Bilans odpadów promieniotwórczych odebranych przez ZUOP w latach 2000–2019 ........................ 71 Załącznik nr 4. Wnioski ze strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Krajowego planu ................ 74 6  Monitor Polski

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich 8  Monitor Polski

Od momentu przyjęcia przez Radę Ministrów uchwały nr 195 z dnia 16 października 2015 r. w sprawie „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym” zrealizowano szereg działań. Ich realizacja została przedstawiona w przyjętym przez Radę Ministrów sprawozdaniu z realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym za lata 2015–2017.

Odpady promieniotwórcze to materiały stałe, ciekłe lub gazowe, zawierające substancje promieniotwórcze lub skażone tymi substancjami, których wykorzystanie nie jest przewidywane ani rozważane,

Każdej działalności związanej z produkcją bądź stosowaniem izotopów promieniotwórczych (w przemyśle, medycynie, nauce, górnictwie) towarzyszy powstawanie odpadów promieniotwórczych. Z uwagi na ich szczególny charakter wymagają one specjalnego postępowania. Dotyczy to ich gromadzenia, przetwarzania, zestalania, transportu, przechowywania i składowania.

Odpady promieniotwórcze muszą być zakwalifikowane do odpowiedniej kategorii, posegregowane, odpowiednio przetworzone, zestalone, opakowane, a następnie bezpiecznie składowane. Podstawowym celem wymienionych działań jest ich zabezpieczenie i odizolowanie, aby nie stwarzały zagrożeń dla człowieka i środowiska.

Właściwe postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest również jedną z najważniejszych kwestii związanych z wdrożeniem energetyki jądrowej. Nie jest możliwe stosowanie energii jądrowej bez wprowadzenia akceptowalnego społecznie, efektywnego i bezpiecznego postępowania z odpadami promieniotwórczymi. W związku z tym prawidłowe postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest szczególnie istotne zarówno dla użytkowników materiałów promieniotwórczych, jak również dla społeczeństwa. Niniejszy dokument został przygotowany w celu spełnienia oczekiwań w tym zakresie.

Celem aktualizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, zwanego dalej „Krajowym planem”, jest zapewnienie rozwoju i wdrożenie ogólnokrajowego, spójnego, zintegrowanego i zrównoważonego systemu postępowania obejmującego wszystkie kategorie odpadów promieniotwórczych wytwarzanych w kraju. Działania, przewidziane przez Krajowy plan, zapewnią odpowiedzialne, bezpieczne i zrównoważone postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem, a dokument został przygotowany zgodnie z art. 57c ustawy –

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo atomowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 587) wdrożyła do polskiego porządku prawnego dyrektywę Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiającą ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczym (Dz. Urz. UE L 199 z 02.08.2011, str. 48).

Ponieważ istotną kwestię w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi stanowi udział społeczeństwa, w centrum przewidzianych w Krajowym planie działań znajdują się przejrzystość, dialog i konsultacje z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego.

Krajowy plan jest wynikiem współpracy wszystkich instytucji zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, z uwzględnieniem doświadczeń innych krajów. Pokazuje on także, że Polska ma wymagane doświadczenie i wiedzę niezbędną do zapewnienia efektywnego, bezpiecznego i zrównoważonego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.

Zgodnie z art. 57c ust. 4 ustawy – Prawo atomowe minister właściwy do spraw energii dokonuje, nie rzadziej niż co cztery lata, aktualizacji Krajowego planu i przedstawia go Radzie Ministrów.

Niniejszy dokument został sporządzony zgodnie z przepisami ustawy – Prawo atomowe oraz z wytycznymi dyrektywy Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiającej ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi oraz na podstawie wyników międzynarodowego przeglądu zewnętrznego krajowego

ROZDZIAŁ 1. CELE, ZADANIA I KOSZTY W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI

PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Krajowy plan stanowi wykonanie obowiązku nałożonego na ministra właściwego do spraw energii w art.

57c ustawy – Prawo atomowe oraz zobowiązań Polski wynikających ze Wspólnej konwencji bezpieczeństwa w postępowaniu z wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami

Krajowy plan przyjęto uchwałą nr 195 Rady Ministrów z dnia 16 października 2015 r.

Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe, aktualizacja Krajowego planu odbywa się co 4 lata, co pozwala na weryfikację danych o środkach finansowych, potrzebnych do jego realizacji, jak też na wprowadzenie innych niezbędnych zmian, w tym bezpośrednio dotyczących postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.

Okres obowiązywania Krajowego planu określa się na lata 2020–2050, z perspektywą do połowy XXII w., to jest do przewidywanego zamknięcia głębokiego składowiska odpadów promieniotwórczych.

1.1. CEL KRAJOWEGO PLANU Celem Krajowego planu jest zapewnienie w Polsce efektywnego i bezpiecznego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz zapewnienie rozwoju i wdrożenia ogólnokrajowego, spójnego, zintegrowanego i zrównoważonego systemu postępowania obejmującego wszystkie kategorie odpadów promieniotwórczych wytwarzanych w kraju. Dla osiągnięcia tego celu Krajowy plan określa działania i wyznacza zadania, które umożliwią osiągnięcie założeń polityki państwa w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, ze szczególnym uwzględnieniem zasady transparentności oraz zapewnienia udziału społeczeństwa w podejmowaniu kluczowych decyzji.

1.1.1. ZAKRES KRAJOWEGO PLANU Krajowy plan przewiduje bezpieczne i odpowiednio zabezpieczone postępowanie ze wszystkimi kategoriami odpadów promieniotwórczych wytworzonych w Polsce, od ich wytworzenia do składowania i monitoringu zamkniętego składowiska.

Tabela nr 1.1. Kategorie odpadów promieniotwórczych Kategoria Odpady niskoaktywne EAC < A ≤ 4 10 EAC Przejściowe Po trzech latach stężenie promieniotwórcze izotopów spadnie poniżej wartości określonej dla odpadów

Art. 47 ustawy – Prawo atomowe i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2015 r. w sprawie odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego (Dz. U. poz. 2267, z późn. zm.).

Zakresem Krajowego planu nie są objęte odpady powstałe w wyniku poszukiwania, rozpoznawania, wydobywania, przeróbki i magazynowania kopalin ze złóż, ponieważ zgodnie z art. 47 ust. 4 ustawy – Prawo atomowe nie kwalifikuje się do odpadów promieniotwórczych: 1) mas ziemnych lub skalnych przemieszczanych w związku z wydobywaniem kopalin ze złóż; 2) odpadów wydobywczych; 3) niezanieczyszczonej gleby i innych materiałów występujących w stanie naturalnym, wydobytych w trakcie robót budowlanych; 4) odpadów w postaci osadów z oczyszczania ścieków przemysłowych – zawierających naturalnie występujące izotopy promieniotwórcze o sumarycznym stężeniu promieniotwórczym izotopów Ra-226 i Ra-228 nieprzekraczającym 1000 kBq/kg.

Na terenie Polski w latach powojennych, to jest do lat 70-tych, wydobywano i przerabiano rudę uranu. Obecnie na terenie dawnego kopalnictwa rud uranu jest realizowany przez PAA ,,Program monitoringu radiacyjnego terenów zdegradowanych w wyniku działalności wydobywczej i przeróbczej rud uranu”.

1.1.2. ZADANIA ZWIĄZANE Z POSTĘPOWANIEM Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄ DROWYM WSKAZANE W KRAJOWYM PLANIE Kluczowymi zadaniami są:   aktualizacja eksploatacyjnego raportu bezpieczeństwa KSOP w Różanie; wydobycie i przetworzenie odpadów historycznych; promieniotwórczych określa załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2015 r. w sprawie odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego.

12  Monitor Polski        

Istotne, z punktu widzenia bezpiecznego postępowania z odpadami promieniotwórczymi, są kwestie związane z przewozem odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego. Przewóz wypalonego paliwa jądrowego wymaga ochrony fizycznej oraz wytyczenia alternatywnych tras przewozu, co może wymagać zaplanowania i wskazania dodatkowych dróg (w tym kolejowych) łączących elektrownię jądrową ze składowiskiem, portem morskim, lotniskiem.

Kwestie transportu odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego są uregulowane w rozdziale VIII ustawy – Prawo atomowe.

Po rozpoczęciu budowy elektrowni jądrowej oraz NSOP, przy kolejnej aktualizacji Krajowego planu, zapewnienie bezpiecznego przewozu odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego będzie nowym zadaniem do realizacji.

1.1.3. ZASADY POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI System postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest w Polsce oparty na następujących zasadach:  projektowanie, budowa, eksploatacja i zamknięcie obiektów, zapewniające bezpieczeństwo jądrowe i ochronę radiologiczną;  minimalizacja ilości, objętości i aktywności odpadów promieniotwórczych oraz segregowanie, kwalifikowanie, przetwarzanie, pakowanie i odpowiednie znakowanie opakowanych odpadów promieniotwórczych uwzględniające ich skład;  „zanieczyszczający płaci”;  stosowanie na wszystkich etapach postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym opartego na dowodach i udokumentowanego procesu decyzyjnego;  stosowanie otwartego cyklu paliwowego oraz monitorowanie trendów w zakresie cyklu paliwowego.

W przypadku powstania ekonomicznych i technicznych warunków korzystnych dla wprowadzenia cyklu zamkniętego zostanie dokonana analiza zasadności i celowości jego wprowadzenia w Polsce;  monitorowanie przechowywania, składowania oraz transportu odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego;  zakaz wwozu do Polski odpadów promieniotwórczych w celu składowania oraz wywozu, z wyjątkiem wywozu do kraju, z którym zawarto porozumienie w sprawie składowania odpadów promieniotwórczych w składowiskach odpadów promieniotwórczych;  stosowanie, zgodnego ze standardami międzynarodowymi, podejścia do zagrożeń radiacyjnych i postępowania awaryjnego oraz zarządzania kryzysowego;  realizowane w sposób ciągły szkolenie kadr gwarantujących zachowanie bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym;  rozwijanie działalności szkoleniowo-informacyjnej;  przejrzystość prowadzonych działań i informowanie społeczeństwa;

13  Monitor Polski   

1.2. SPOSÓB MONITOROWANIA I OCENY STOPNIA REALIZACJI KRAJOWEGO PLANU Minister właściwy do spraw energii monitoruje realizację Krajowego planu. W przypadku wystąpienia odstępstw od zamierzonych rezultatów przeprowadza analizę przyczyn ich powstania oraz podejmuje stosowne działania korygujące.

Wyniki monitoringu oraz ocena stanu realizacji Krajowego planu będą zawarte w sprawozdaniach ministra właściwego do spraw energii przedkładanych do akceptacji Radzie Ministrów, stosownie do wymogów określonych w art. 57f ust. 1 ustawy – Prawo atomowe.

Zgodnie z art. 57c ust. 4 ustawy – Prawo atomowe, Krajowy plan jest aktualizowany nie rzadziej niż raz na cztery lata, a jego kolejne wersje uwzględniać mają postęp techniczny i naukowy, dobre praktyki w zakresie gospodarowania wypalonym paliwem i odpadami promieniotwórczymi oraz wnioski i zalecenia będące wynikiem międzynarodowego przeglądu zewnętrznego.

1.3. ZADANIA, KTÓRYCH REALIZACJA JEST NIEZBĘDNA DLA PR AWIDŁOWEGO POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTW ÓRCZYMI W POLSCE 1.3.1. ZADANIA W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI NISKOI ŚREDNIOAKTYWNYMI 1.3.1.1. PRZYGOTOWANIE DO ZAMKNIĘCIA, OSTATECZNE ZAMKNIĘCIE I DŁUGOTRWAŁY MONITORING KRAJOWEGO SKŁADOWISKA ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W RÓŻANIE Celem podejmowanych działań jest przygotowanie do zamknięcia KSOP w Różanie w związku z jego zapełnianiem się oraz nieprzygotowaniem na planowany rozwój energetyki jądrowej, a następnie jego ostateczne zamknięcie i długotrwały monitoring.

Odpowiedzialni za realizację:    minister właściwy do spraw energii – organ wiodący; minister właściwy do spraw środowiska;

ZUOP.

1.3.1.2. WYBÓR LOKALIZACJI, BUDOWA I ROZPOCZĘCIE EKSPLOATACJI NOWEGO SKŁADOWISKA POWIERZCHNIOWEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W związku z zapełnieniem i wynikającym z tego planowanym zamknięciem istniejącego KSOP w Różanie konieczne jest znalezienie lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji NSPOP, z uwzględnieniem potrzeb wynikających z rozwoju energetyki jądrowej w Polsce.

NSPOP będzie przyjmowało do składowania odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne pochodzące z energetyki jądrowej oraz z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych, w tym zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne. Na terenie składowiska będą zlokalizowane obiekty do przetwarzania odpadów promieniotwórczych, a także będzie zlokalizowany magazyn 14  Monitor Polski

Kluczowym elementem wyboru lokalizacji, oprócz spełnienia warunków wymaganych przez prawo, będzie akceptacja lokalnej społeczności.

Odpowiedzialni za realizację:  minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;  minister właściwy do spraw środowiska;  PIG–PIB;  ZUOP.

1.3.2.

PRZYGOTOWANIE DO BUDOWY SKŁADOWISKA GŁĘBOKIEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH, W TYM REALIZACJA PROGRAMU POLSKIEGO PODZIEMNEGO LABORATORIUM BADAWCZEGO – WYTYPOWANIE JEGO BEZPIECZNEJ LOKALIZACJI Celem prac w tym zakresie jest docelowo znalezienie optymalnej lokalizacji składowiska głębokiego.

Zadanie to będzie obejmowało następujące działania:      zapewnienie udziału polskich instytucji i ośrodków badawczych w prowadzonych badaniach nad zagadnieniami z zakresu postępowania z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi i wypalonym paliwem jądrowym; monitorowanie postępu prac nad wdrożeniem technologii umożliwiającej oddzielenie mniejszościowych aktynowców i ich wykorzystywanie, jako paliwa do reaktorów prędkich IV generacji lub ich transmutacji jądrowej w systemach podkrytycznych sterowanych akceleratorami; nawiązanie stałej współpracy międzynarodowej w dziedzinie postępowania z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi – konsekwentne uaktualnianie wiedzy na temat programów innych krajów w tym zakresie; monitorowanie inicjatyw mogących skutkować budową wspólnych regionalnych składowisk głębokich przy uwzględnieniu stanowiska polskiego społeczeństwa; realizację programu badań nad składowaniem głębokim odpadów długożyciowych średnioaktywnych i wysokoaktywnych – prowadzenie prac i przygotowań w zakresie znalezienia lokalizacji SGOP.

15  Monitor Polski  

Cele powstania PURL to:          prowadzenie prac poprzedzających powstanie składowiska głębokiego dla wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych; uzyskanie wiedzy pozwalającej na podjęcie racjonalnej decyzji o składowaniu wypalonego paliwa jądrowego i rodzaju przyjętego cyklu paliwowego; koordynacja prac w Polsce i gromadzenie uzyskanych wyników; współpraca międzynarodowa w zakresie składowania głębokiego odpadów promieniotwórczych, w szczególności wysokoaktywnych; prowadzenie badań naukowych nad składowaniem głębokim odpadów promieniotwórczych, w szczególności wysokoaktywnych; poszerzenie wiedzy o warunkach geologicznych potencjalnych składowisk; popularyzacja wiedzy na temat składowania głębokiego odpadów promieniotwórczych, w szczególności wysokoaktywnych; upowszechnienie w społeczeństwie wiedzy na temat SGOP; przygotowanie kadr i struktur organizacyjnych do funkcjonowania składowiska.

Odpowiedzialni za realizację:      minister właściwy do spraw energii – organ wiodący; minister właściwy do spraw środowiska;

ZUOP;

PIG–PIB;

Inne instytuty naukowe i badawcze.

1.3.3. MODYFIKACJA ZASAD POSTĘPOWANI A Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄ DROWYM ORAZ LIKWIDAC JI ELEKTROWNI JĄDROWYCH Celem tego zadania jest stworzenie systemu finansowania postępowania z odpadami i wypalonym paliwem jądrowym, zapewniającego spójne, niezawodne i zrównoważone postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym teraz i w przyszłości.

Zadanie to będzie obejmowało następujące działania:  aktualizację przepisów prawa w zakresie końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem pochodzącymi z energetyki jądrowej, a także w zakresie likwidacji elektrowni jądrowych; wdrożenie systemu finansowania końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ze szczególnym uwzględnieniem odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa z energetyki jądrowej, a także zapewnienie finansowania procesu likwidacji elektrowni jądrowych.

Zakres zadania obejmuje:  zmianę przepisów umożliwiającą podział kwoty określonej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10

16  Monitor Polski

Środki gromadzone na Funduszu Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego oraz Funduszu Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej będą pochodzić z kwartalnych wpłat na fundusze, dokonywanych przez operatora elektrowni jądrowej, oraz z przychodów wynikających z dozwolonego prawem inwestowania środków funduszy. Środki finansowe gromadzone na obu funduszach będą wyłączone z masy upadłościowej operatora. Środki te będą zwolnione z egzekucji. Fundusz Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej będącego elektrownią jądrową pozostanie w gestii operatora elektrowni jądrowej, jednak wypłata będzie możliwa po uprzednim uzyskaniu pozytywnej opinii instytucji nadzorującej fundusz.

Wpłaty na fundusze uzależnione będą od ilości wytworzonej w elektrowni jądrowej energii elektrycznej.

Wysokość tych odpisów będzie cyklicznie aktualizowana przez instytucję nadzorującą fundusze.

Wypłata środków z funduszy będzie możliwa po uprzednim uzyskaniu pozytywnej opinii instytucji nadzorującej fundusze.

Odpowiedzialni za realizację:  minister właściwy do spraw energii – organ wiodący.

1.3.4. STWORZENIE STRATEGICZNEGO PROGRAMU BADAŃ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH DOTYCZĄCEGO POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM Celem niniejszego zadania jest ustalenie i wykonanie strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, przy uwzględnieniu posiadanych środków finansowych oraz włączeniu polskich ekspertów i naukowców z instytutów naukowych i badawczych, jak również specjalistów z zakresu postępowania z odpadami

17  Monitor Polski

Odpowiedzialni za realizację:    minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;

ZUOP; instytuty naukowe i badawcze.

1.3.5. PRZYGOTOWANIE KADR D LA KRAJOWYCH INSTYTU CJI I PODMIOTÓW GOSPODAR CZYCH ZAANGAŻOWANYCH W POS TĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI ORAZ NADZÓR NAD TYM POSTĘPOWANIE M Celem niniejszego zadania jest zapewnienie odpowiedniej ilości wykwalifikowanych kadr dla funkcjonowania i rozwoju instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi.

Odpowiedzialni za realizację:       minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;

Prezes PAA – w zakresie własnych kadr;

ZUOP; instytuty naukowe i badawcze; uczelnie wyższe; inwestor lub operator elektrowni jądrowej – w zakresie własnych kadr.

Szczegółowy opis działań w zakresie zadań wymienionych w rozdziale 1.3 zawiera załącznik nr 1 pod tytułem Program działań wykonawczych.

1.4. KOSZTY REALIZACJI I ŹRÓDŁA FINANSOWANIA KRAJOWEGO PLANU Wyliczenia kosztów realizacji Krajowego planu przeprowadzono dla lat 2020–2033, w tym szczegółowo w rozbiciu na poszczególne lata do kolejnej aktualizacji Krajowego planu. Szacunki kosztów będą aktualizowane wraz z aktualizacją Krajowego planu, stosownie do art. 57c ust. 4 ustawy – Prawo atomowe.

Tabela nr 1.3 Koszty realizacji Krajowego planu w latach 2020–2033 Lp.

1.

Zadanie 1.

Analizy lokalizacyjne nowego składowiska *(w tym środki NFOŚiGW) W tym wydatki w latach 2020–2023 tys. zł Wydatki do 2033 r. tys. zł 2020 r.

2021 r.

2022 r.

2023 r.

2.

3.

4.

5.

6.

5.000 300*** 800 200 200 2.

Przygotowania do budowy głębokiego składowiska* 30.000 - - - 200 3.

Realizacja Krajowego planu (środki MKiS) 2.500 300*** 200 200 500 4.

Zamknięcie KSOP RÓŻAN*

6.

7.

8.

Ocena bezpieczeństwa dla KSOP Różan* Ocena bezpieczeństwa dla NSPOP* Budowa NSPOP ( w tym środki programu

Zgodnie z wymogami dyrektywy Rady 2011/70/Euratom dokonano także oceny kosztów postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi z uwzględnieniem likwidacji elektrowni jądrowych w Polsce na potrzeby oceny kosztów realizacji Krajowego planu. Wyniki przedstawiono w załączniku nr 2 do Krajowego planu.

1.5. SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI KRAJOWEGO PLANU

19  Monitor Polski

Sprawozdanie za lata 2015–17 zostało przyjęte przez Radę Ministrów i opublikowane w dniu 8 lutego 2019 r. (M. P. poz. 238).

We wnioskach Rada Ministrów, w związku ze stwierdzonymi opóźnieniami w realizacji Krajowego planu, zaleciła ministrowi właściwemu do spraw energii przy aktualizacji Krajowego planu:

Zalecenia te zostały wykonane.

ROZDZIAŁ 2. ETAPY REALIZACJI ZADAŃ KRAJOWEGO PLANU

W niniejszym rozdziale przedstawiono harmonogram czasowy realizacji poszczególnych zadań zaprezentowanych w rozdziale 1.

2.1. ZADANIA W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI NISKOI ŚREDNIOAKTYWNYMI 2.1.1. ZAPEWNIENIE BEZPIECZN EJ EKSPLOATACJI KRAJOWEGO SKŁADOWISKA ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W RÓŻANIE DO CZASU JEGO ZAMKNIĘCIA Niniejsze zadanie będzie obejmować następujące działania:  Sporządzenie zaktualizowanego eksploatacyjnego raportu bezpieczeństwa dla KSOP w latach 2019–20;  Uzyskanie zatwierdzenia ERB przez zmianę zezwolenia Prezesa PAA na eksploatację KSOP w 2021 r.;  Przygotowanie koncepcji wydobycia nieprzetworzonych odpadów historycznych w latach 2021–24;  Wydobycie i przetworzenie odpadów historycznych w latach 2025–30.

2.1.2. PRZYGOTOWANIE DO ZAMKNIĘCIA I ZAMKNIĘCIE KRAJOWEGO SKŁADOWISKA ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W RÓŻANIE Niniejsze zadanie będzie obejmować następujące działania:  wybór opcji zamknięcia KSOP w Różanie oraz wykonanie raportów bezpieczeństwa dla jego zamknięcia i okresu po zamknięciu – 2030 r. – 2032 r.;  przygotowanie koncepcji zamknięcia KSOP w Różanie – 2033 r. – 2034 r.;  przygotowania do zamknięcia, sporządzenie Programu zamknięcia składowiska i uzyskanie zezwolenia na zamknięcie – 2034 r. – 2037 r.;  zamykanie składowiska – od 2038 r. – 2040 r.;  przygotowanie raportu z zamknięcia składowiska, uzyskanie decyzji Prezesa PAA zatwierdzającej raport, zamknięcie składowiska – 2038 r. – 2040 r.

Zamknięcie KSOP jest uwarunkowane rozpoczęciem eksploatacji NSPOP, ponieważ część odpadów obecnie przechowywanych w istniejącym składowisku zostanie przeniesiona do nowego składowiska.

Po zamknięciu składowiska będzie prowadzony długookresowy monitoring składowiska zgodnie z zezwoleniem na jego zamknięcie.

20  Monitor Polski

Po zamknięciu składowiska będzie prowadzony długookresowy monitoring składowiska zgodnie z zezwoleniem na jego zamknięcie.

2.2. WYTYPOWANIE BEZPIECZNEJ LOKALIZA CJI PROMIENIOTWÓRCZYCH I BUDOWA SKŁADOWISKA SKŁADOWISKA GŁĘB OKIEGO ODPADÓW Procedura wyboru i oceny lokalizacji głębokiego składowiska odpadów promieniotwórczych zależy w dużej mierze od tego, czy z przyszłym składowiskiem ma być związane planowane PURL, czy też jest planowane przeprowadzenie badań dedykowanych bezpośrednio lokalizacji składowiska, niezależnie od prowadzenia prac nad PURL. Decyzja o tym, czy SGOP może być zlokalizowane w tym samym miejscu co PURL, może być podjęta po przeprowadzeniu badań w PURL.

Dodatkowo w warunkach polskich istnieją możliwości adaptacji istniejących obiektów podziemnych lub ich części na PURL, jednak wymagać to będzie podjęcia stosownych działań w tym kierunku.

Wobec tego poniżej przedstawiono dwie modelowe opcje realizacji programu dla składowiska głębokiego, z uwzględnieniem dotychczasowych rozważań w warunkach polskich – to jest ram czasowych i wariantów procesu lokalizacyjnego:  dla procesu lokalizacji SGOP z PURL potencjalnie związanym z przyszłą lokalizacją składowiska;  dla procesu lokalizacji SGOP z PURL niezwiązanym z lokalizacją SGOP lub z możliwością adaptacji istniejących obiektów na PURL.

Istnieje także możliwość, że w wyniku badań prowadzonych w PURL początkowo niezwiązanym z lokalizacją składowiska zostanie stwierdzona przydatność tego samego masywu lub warstwy do składowania. Wtedy ścieżka postępowania nie zmienia się. To podejście wymaga jednak realizacji programu badań zgodnie z zasadą minimalizacji ingerencji w masyw lub warstwę od momentu rozpoczęcia prac (w przeciwieństwie do klasycznego górnictwa).

Obecnie dyskutowana jest zasadność ponoszenia kosztów budowy i utrzymania laboratoriów podziemnych w krajach o małych programach jądrowych i krajach bez energetyki jądrowej. Proponowanym rozwiązaniem alternatywnym jest wykorzystanie istniejących na świecie laboratoriów. Jest to efektywne kosztowo, jednak muszą być spełnione przynajmniej dwa podstawowe warunki merytoryczne:  ten sam typ litologiczny;  zbliżone parametry ośrodka skalnego w obrębie tego samego typu litologicznego.

Jednocześnie założono, że niezależnie od możliwości prowadzenia badań w innych ośrodkach, dla właściwej oceny warunków rodzimych, niezbędne jest przeprowadzenie analiz własnych dla konkretnej lokalizacji SGOP.

W zależności od szczegółowego sposobu jego wykonania, a co za tym idzie zakresu zastosowania ustawy –

21  Monitor Polski

Opcja 1 – PURL potencjalnie związane z przyszłą lokalizacją składowiska Istotnym warunkiem dla opcji 1 jest to, że laboratorium podziemne musi być zlokalizowane w warstwie o tym samym typie litologicznym co samo składowisko. W warunkach polskich, w wybranych regionach (np. kujawskie; wysady solne, monoklina przedsudecka – iłowce) jest to możliwe.

Uwzględniając warunki krajowe i doświadczenia innych państw, możliwe jest powstanie składowiska w miejscu istnienia laboratorium, przy zachowaniu konieczności udowodnienia bezpieczeństwa lokalizacji. Wzięcie pod uwagę takiej opcji wymaga odpowiedniego zaprojektowania ośrodka badawczego. W ramach realizacji niniejszej opcji konieczne będzie podjęcie następujących działań:  studium wykonalności i koncepcja badań – 2 lata;  studium kameralne – przegląd lokalizacji w oparciu o kryteria prawne (bezpieczeństwo jądrowe, ochrona środowiska i zasobów naturalnych – wód i złóż, konflikty zagospodarowania przestrzennego)

Opcja 2 – PURL niezwiązane z przyszłą lokalizacją składowiska, możliwa adaptacja istniejących obiektów na PURL Jeżeli laboratorium podziemne nie jest planowane w masywie lub warstwach wytypowanych jako perspektywiczne do składowania, wpływa to na wydłużenie części badań i okresu budowy PURL. Przy adaptacji istniejącego obiektu w warstwie (masywie) o podobnych lub tożsamych właściwościach litologicznych, część

22  Monitor Polski

W ramach realizacji niniejszej opcji konieczne będzie podjęcie następujących działań:  studium wykonalności i koncepcja badań – 2 lata;  studium kameralne – rewizja lokalizacji w oparciu o kryteria prawne (bezpieczeństwo jądrowe, ochrona środowiska i zasobów naturalnych – wód i złóż, konflikty planów zagospodarowania przestrzennego) – 3–4 lata wytypowanie perspektywicznych obszarów do badań;  nieinwazyjne badania terenowe wybranych struktur i masywów (warstw) oraz analiza materiałów archiwalnych (dokumentacje, rdzenie) – 8 lat; wybór typu litologicznego skały macierzystej składowiska oraz lokalizacji PURL;  przeprowadzenie uzgodnień i wystąpienie o uzyskanie decyzji dla budowy PURL lub adaptacji istniejących obiektów na PURL;  aktualizacja koncepcji badań i studium wykonalności PURL – 2 lata;  adaptacja istniejącego obiektu na PURL – 3 lata lub budowa PURL – 5 lat;  prowadzenie badań w PURL oraz szczegółowych badań w lokalizacji składowiska, opracowanie koncepcji projektowej SGOP – około 15 lat;  przygotowanie dokumentacji BJiOR do zezwolenia na budowę, wniosku koncesyjnego na budowę oraz OOŚ dla składowiska – 5 lat;  wystąpienia o zatwierdzenie dokumentacji i uzyskanie decyzji – około 5 lat;  budowa składowiska – 10 lat;  przedłożenie SAR i wystąpienie o uzyskanie zezwolenia na eksploatację – 3 lata;  eksploatacja SGOP – około 50 lat;  zaprzestanie dostarczania odpadów i prace przygotowawcze do zamknięcia SGOP – 10 lat;  zamknięcie SGOP – około 8 lat;  monitoring po zamknięciu SGOP.

Mimo badań w laboratorium położonym w strukturze o tej samej litologii, lecz odrębnym masywie lub warstwie, niezbędne będzie przeprowadzenie badań także bezpośrednio w miejscu przyszłej lokalizacji.

2.3. MODYFIKACJA ZASAD POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM ORAZ LIKWIDAC JI ELEKTROWNI JĄDROWYCH I Realizacja niniejszego zadania będzie obejmować następujące działania:   opracowanie szczegółowej koncepcji instytucjonalnej systemu postępowania z odpadami promieniotwórczymi w Polsce, w tym pochodzącymi z energetyki jądrowej – do 2020–2029 r.; wprowadzenie niezbędnych zmian do systemu prawnego w celu umożliwienia wdrożenia wyżej wymienionych koncepcji – 2029 r. – 2030 r.

Należy jednak podkreślić, że nie przewiduje się zmiany formy prawnej operatora – to jest państwowego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej.

23  Monitor Polski

ROZDZIAŁ 3. ILOŚĆ WYPALONEGO PAL IWA JĄDROWEGO I ODPA DÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH

Największym wytwórcą stałych odpadów promieniotwórczych w Polsce jest NCBJ, gdzie powstają głównie odpady nisko- i średnioaktywne przy eksploatacji reaktora badawczego MARIA oraz w Ośrodku Radioizotopów (zakład produkujący izotopy promieniotwórcze wykorzystywane w medycynie do diagnostyki i terapii). Pozostała część – to jest około 35% tych odpadów promieniotwórczych – pochodzi ze znajdujących się na terenie całego kraju szpitali, klinik i innych instytucji wykorzystujących techniki izotopowe, a także z ośrodków wyposażonych w cyklotrony medyczne i naukowe.

Z reaktora MARIA pochodzi również wypalone paliwo jądrowe.

Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe w Polsce jest prowadzony rejestr źródeł promieniotwórczych.

Za prowadzenie tego rejestru odpowiedzialny jest Prezes PAA. Zgodnie z danymi PAA, pod koniec 2019 r.

W załączniku nr 3 przedstawiono bilans odpadów promieniotwórczych odebranych przez ZUOP do unieszkodliwiania w latach 2000–2019.

24  Monitor Polski

Tabela nr 3.1. Ilości odpadów zebranych w Polsce (składowanych i przechowywanych w KSOP – Różan)

25  Monitor Polski

150 Rys. 3.2. Ilości przetworzonych odpadów promieniotwórczych przekazanych do składowania/przechowania w KSOP w Różanie w latach 2000–2019. Źródło: ZUOP ilość odpadów w [m³]/rok 100 50 0 2000 2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014 2016 2018 3.2. PROGNOZA ILOŚCI ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Z ZASTOSOWAŃ MEDYCZN YCH, NAUKOWYCH I PRZEMYSŁ OWYCH (SPOZA SEKTORA ENERGETYKI JĄDROWEJ) Na potrzeby Krajowego planu ZUOP dokonał oszacowania ilości odpadów z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych (spoza sektora energetyki jądrowej) od 2020 r.:  do 2032 r. przewiduje się następujące ilości odpadów promieniotwórczych:

3 – odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne: 40 m rocznie, co 3 daje łącznie 520 m , – odpady promieniotwórcze stałe długożyciowe niskoaktywne: 2 m rocznie, co daje łącznie 3 26 m .

3 Odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne będą składowane w istniejącym KSOP w Różanie. Natomiast odpady długożyciowe nisko- i średnioaktywne zostaną tam umieszczone czasowo, to jest do czasu zamknięcia KSOP w Różanie. Potem zostaną one przeniesione w celu przechowania do NSPOP do czasu uruchomienia SGOP, gdzie zostaną przeniesione do składowania.  W latach od 2033 r. do 2050 r. przewiduje się następujące ilości odpadów promieniotwórczych:

3

Stałe odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne będą składowane w NSPOP. Natomiast odpady długożyciowe zostaną tam umieszczone w celu przechowania do czasu uruchomienia SGOP, gdzie zostaną przeniesione do składowania.

26  Monitor Polski

3

Odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne będą składowane w KSOP w Różanie.  W latach od 2033 r. do 2040 r. (w przypadku przedłużenia okresu eksploatacji reaktora MARIA do 2040 r.):

3 – odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne: 4 m rocznie, co daje łącznie 3 32 m , – odpady promieniotwórcze ciekłe krótkożyciowe niskoaktywne: 25 m rocznie, co daje łącznie 3 200 m (docelowo do składowania w postaci stałej, jako produkty cementowania 3 3 koncentratów powyparnych: 1 m rocznie, co daje łącznie 8 m ).

3  W latach od 2033 r. do 2050 r. (w przypadku przedłużenia okresu eksploatacji reaktora MARIA do 2050 r.):

3

Odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne będą składowane w NSPOP.

3.4. PROGNOZY ZUŻYCIA ZES TAWÓW NISKOWZBOGACONEGO PALIWA JĄDROWEGO TYPU MR W REAKTORZE MARIA Na potrzeby Krajowego planu dokonano oszacowania ilości odpadów promieniotwórczych z reaktora MARIA, uwzględniając planowane roczne zużycie paliwa (wynosi ono od 20 do 25 zestawów paliwa MR) oraz planowany czas pracy reaktora MARIA (przewiduje się jego przedłużenie do 2040 r., z dopuszczeniem możliwości przedłużenia jego pracy o kolejne 10 lat – do 2050 r.).

Obliczenie w ujęciu ilościowym oraz objętościowym dotyczące zestawów wypalonego niskowzbogaconego paliwa MR przedstawia poniższa tabela nr 3.2.

Obliczenia wykonano dla czterech opcji zakładających, że wyłączenie reaktora nastąpi w 2040 r. lub w 2050 r. przy wykorzystaniu 20 lub 25 zestawów paliwa MR.

27  Monitor Polski

20 zestawów/rok 25 zestawów/rok Do 2040 r.

Do 2050 r.

3 420 zestawów – 148 m 3 620 zestawów – 219 m 3 525 zestawów – 150 m 3 775 zestawów – 239 m Wypalone paliwo z reaktora MARIA będzie w przyszłości składowane w GSOP.

3.5. PROGNOZA ILOŚCI ZUŻYTYCH ZAMKNIĘTYCH ŹRÓDEŁ PROMIENIOTWÓRCZYCH Na potrzeby Krajowego planu dokonano oszacowania ilości zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych:  do 2050 r. szacuje się odebrać następujące ilości zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych krótkożyciowych:

3.6. ODPADY PROMIENIOTWÓRCZE POCHODZĄCE Z ENERGET YKI JĄDROWEJ Opracowując bilans odpadów promieniotwórczych wytworzonych w elektrowniach jądrowych w Polsce, dla których proces inwestycyjny przebiega zgodnie z przyjętym w PPEJ scenariuszem rozwoju energetyki jądrowej, poczyniono następujące założenia:  w Polsce zostaną wybudowane co najmniej dwie elektrownie jądrowe o mocy około 3000 MWe każda, wyposażone w reaktory generacji III/III+;  założony czas pracy każdego z reaktorów wynosi 60 lat;  odpady promieniotwórcze z likwidacji poszczególnych reaktorów będą wliczane do bilansu przez 30 lat od wyłączenia bloku.

Dla określenia ilości zapotrzebowania na paliwo jądrowe oraz ilości wytwarzanych odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego przez sektor energetyki jądrowej posłużono się obliczeniami NCBJ wykonanymi dla technologii lekkowodnej (PWR).

3.6.1. ODPADY PROMIENIOTWÓRCZE KRÓTKOŻYCIOWE NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNE Na podstawie analizy wyżej wymienionych danych zakłada się całkowitą ilość odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych z 60-letniej eksploatacji obu siłowni jądrowych 3 3 3 na 54 000 m (45 000 m nisko- i 9 000 m średnioaktywnych).

28  Monitor Polski

120 Rys. 3.4. Prognoza ilości wypalonego paliwa jądrowego z dwóch elektrowni jądrowych [tHM/rok] 100 80 60 40 20 0 Wypalone paliwo jądrowe z elektrowni jądrowych Faktyczna ilość wypalonego paliwa jądrowego będzie znana po wyborze technologii i przekazaniu przez przyszłego dostawcę technologii danych dotyczących ilości generowanych w trakcie pracy odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego. Wielkości te zostaną uwzględnione w kolejnych aktualizacjach Krajowego planu.

29  Monitor Polski

3  niskoaktywne 100 m ;

3  średnioaktywne 50 m ;

3  niskoaktywne produkty zestalania koncentratów po wyparnych – 30 m .

NCBJ w 2015 r. oszacował pojemność w składowisku powierzchniowym odpadów promieniotwórczych konieczną jako rezerwa na likwidację lub modernizację reaktora MARIA i związanych z reaktorem MARIA 3 laboratoriów izotopowych NCBJ na 20 000 m (przy założeniu likwidacji obiektów do III stopnia – tzw. „zielona trawa”).

3.7.2. ELEKTROWNIE JĄDROWE Ilość odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych z likwidacji obu elektrowni jądrowych wyniesie 3 3 około 67 500 m (w tym 6 000 m odpadów średnioaktywnych). Patrz rysunek 3.3.

3.8. PODSUMOWANIE DOTYCZĄCE ILOŚCI ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZ YCH Opierając się na wymienionych we wcześniejszych rozdziałach danych, oszacowano następujące ilości odpadów promieniotwórczych (rozdział 3.8.1 i 3.8.2), które będą składowane w NSPOP i NSGOP.

3.8.1. ODPADY PROMIENIOTWÓR CZE KRÓTKOŻYCIOWE NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNE (DO 2152 R.) PRZEZNACZONE DO SKŁADOWANIA W NSPOP Ilość odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych przeznaczonych do 3 składowania w NSPOP do 2152 r. wyniesie 153 500 m , z tego:    3 3 3 z eksploatacji obu elektrowni jądrowych 54 000 m (45 000 m nisko- i 9 000 m średnioaktywnych), 3 3 z likwidacji obu elektrowni jądrowych 67 500 m (w tym 6 000 m krótkożyciowych średnioaktywnych), z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych (w tym reaktora MARIA), spoza sektora 3 3 energetyki jądrowej (rocznie po 100 m ) 12 000 m krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych

30  Monitor Polski

3.8.3. MOŻLIWOŚĆ ZMIANY KLASYFIKACJI ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W niektórych krajach (np. Francja, Hiszpania, Słowacja) klasyfikacja odpadów promieniotwórczych obejmuje dodatkową kategorię odpadów promieniotwórczych – bardzo niskoaktywnych. Są to odpady pochodzące głównie z likwidacji obiektów energetyki jądrowej. Zazwyczaj około 90% odpadów pochodzących z likwidacji elektrowni jądrowej to odpady bardzo niskoaktywne, a tylko 10% to odpady nisko- i średnioaktywne.

Ze względu na niski poziom aktywności odpadów izotopów zawartych w odpadach bardzo niskoaktywnych nieco powyżej poziomów określonych dla zwolnienia materiałów z kontroli dozorowej postępowanie z nimi jest uproszczone, wymaga mniejszej liczby barier, a przez to jest mniej kosztowne niż postępowanie z odpadami nisko- i średnioaktywnymi.

Należy w przyszłości analizować wprowadzenie kategorii odpadów promieniotwórczych bardzo niskoaktywnych, wraz ze zbliżaniem się terminów likwidacji obiektów jądrowych w Polsce. Wprowadzenie tej kategorii odpadów powinno zostać również uwzględnione w NSPOP, przez zapewnienie możliwości rozmieszczenia na jego terenie obiektów do składowania tego typu odpadów.

ROZDZIAŁ 4. POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTW ÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM

JĄDROWYM Każda jednostka organizacyjna, w której powstają odpady promieniotwórcze lub wypalone paliwo jądrowe, jest zobowiązana do zapewnienia możliwości postępowania z tymi odpadami oraz jego finansowania od momentu

Instytucją powołaną ustawą – Prawo atomowe do wykonywania działalności w zakresie postępowania

20)

Art. 114 ustawy – Prawo atomowe.

32  Monitor Polski

Zamknięcie KSOP w Różanie zostanie poprzedzone otwarciem NSPOP dla odpadów krótkożyciowych niskoi średnioaktywnych. NSPOP zostanie wyposażony w instalacje do postępowania z odpadami promieniotwórczymi, pochodzącymi od wytwórców z sektora medycznego, placówek naukowych oraz z przemysłu (spoza sektora energetyki jądrowej). Wyjątkiem będzie pozostawienie na terenie ZUOP w Otwocku–Świerku instalacji do przetwarzania odpadów ciekłych, ze względu na lokalizację w tym miejscu reaktora badawczego MARIA, z którego pochodzi ponad 95% ciekłych odpadów promieniotwórczych wytwarzanych obecnie w Polsce.

4.1. POSTĘPOWANIE Z I ŚREDNIOAKTYWNYMI ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI KRÓTKOŻYCIOWYMI NISKO- 4.1.1. POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI W MIEJSCU IC H POWSTANIA Wytwórca odpadów promieniotwórczych jest odpowiedzialny za zapewnienie możliwości postępowania

4.1.3. TRANSPORT ODPADÓW PR OMIENIOTWÓRCZYCH Transport odpadów promieniotwórczych może wykonywać ZUOP lub inny podmiot gospodarczy, który otrzymał zezwolenie Prezesa PAA na wykonywanie tego rodzaju działalności.

Transport odpadów promieniotwórczych na składowisko odpadów promieniotwórczych wykonuje wyłącznie

4.1.4. PRZETWARZANIE ODPADÓ W PROMIENIOTWÓRCZYCH W celu przygotowania odpadów promieniotwórczych do przechowywania oraz składowania poddaje się je redukcji, przetworzeniu, zestaleniu oraz umieszcza się je w odpowiednim opakowaniu. Celem tych działań jest odpowiednie zabezpieczenie odpadów promieniotwórczych, aby nie stwarzały zagrożeń dla człowieka i środowiska.

Art. 56 ust. 2 ustawy – Prawo atomowe.

Odpady krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne, odbierane przez ZUOP z elektrowni jądrowej będą musiały spełniać, określone przez ZUOP, kryteria akceptacji dla odpadów promieniotwórczych pochodzących z elektrowni jądrowych przeznaczonych do składowania na składowisku powierzchniowym odpadów promieniotwórczych.

4.1.5. PRZECHOWYWANIE ODPAD ÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Odpady promieniotwórcze muszą być przechowywane w sposób zapewniający ochronę ludzi i środowiska przed oddziaływaniem promieniowania jonizującego w warunkach normalnych, jak i w sytuacjach powodujących zagrożenie, w szczególności poprzez zabezpieczenie ich przed rozlaniem, rozproszeniem lub

Odpady promieniotwórcze przejściowe są przechowywane w celu umożliwienia rozpadu radioizotopów krótkożyciowych do poziomu, przy którym odpady te mogą być wyłączone spod kontroli dozorowej, i nie będzie konieczne umieszczenie ich na składowisku odpadów promieniotwórczych.

Magazyn odpadów promieniotwórczych na terenie elektrowni jądrowej będzie miał powierzchnię umożliwiającą magazynowanie nieprzetworzonych i przetworzonych odpadów promieniotwórczych powstałych w związku z jej eksploatacją przez okres umożliwiający przetworzenie odpadów oraz oczekiwanie na transport na składowisko.

34 PRASOWANIE I FRAGMENTACJA ODPADY ALFA PROMIENIOTWÓRCZE CZUJKI DYMU DEMONTAŻ PRASOWANIE I FRAGMENTACJA ODPADY STAŁE NISKOAKTYWNE UTRWALANIE PRZY POMOCY RZADKIEJ ZAPRAWY CEMENTOWEJ CEMENTOWANIE TRANSPORT DO KSOP

Odpady promieniotwórcze można składować wyłącznie w stanie stałym w opakowaniach zapewniających bezpieczeństwo ludzi i środowiska przed oddziaływaniem promieniowania jonizującego, przy zapewnieniu odprowadzania ciepła oraz przy stałym prowadzeniu kontroli tych czynników w okresie składowania, a także po

Odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne oraz zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze (krótkożyciowe nisko-, średnio- i wysokoaktywne) można składować w składowisku

Izolację odpadów promieniotwórczych zapewniają bariery ochronne, które zabezpieczają przed uwalnianiem się substancji promieniotwórczych w miejscu ich składowania i zapobiegają ich migracji do środowiska. Bariery

36  Monitor Polski

4.1.7. KRAJOWE SKŁADOWISKO ODPADÓW PROMIENIOTWÓ RCZYCH W RÓŻANIE KSOP w Różanie funkcjonuje od 1961 r. i według klasyfikacji Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA) jest typem składowiska powierzchniowego. Składowisko to, zajmujące obszar 3,045 ha, znajduje się w jednym z dawnych fortów wojskowych, wybudowanych w latach 1905–1908. Wody gruntowe znajdują się pod warstwą gliny o bardzo małej przepuszczalności i warstwą gleby o właściwościach sorpcyjnych na głębokości kilkunastu metrów poniżej składowiska.

Miejscem składowania odpadów na terenie składowiska są obiekty betonowe fortu, częściowo pokryte ziemią, oraz fragmenty fosy. Natomiast odpady długożyciowe alfapromieniotwórcze przechowywane są w komorach betonowych.

Zamknięcie KSOP w Różanie zostanie poprzedzone działaniami przygotowawczymi, w ramach których zostanie ustalony zakres działań umożliwiających przygotowanie składowiska do bezpiecznego zamknięcia i długotrwałego monitoringu, w tym wyboru wariantu pokrywy. W oparciu o powyższe ustalenia zostanie przygotowana koncepcja zamknięcia, a następnie program zamknięcia, który zostanie przedłożony Prezesowi PAA, czego następstwem będzie uzyskanie zezwolenia na zamknięcie KSOP w Różanie.

Prace związane z zamknięciem KSOP w Różanie prowadzone będą zgodnie z uzyskanym zezwoleniem na zamknięcie. Po zamknięciu ZUOP będzie zobowiązany sporządzić raport z zamknięcia składowiska i przedłożyć go do zatwierdzenia Prezesowi PAA. Po zatwierdzeniu powyższego raportu rozpocznie się długotrwały monitoring zamkniętego składowiska, za który odpowiedzialny będzie ZUOP.

4.2. POSTĘPOWANIE Z I ŚREDNIOAKTYWNYMI ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI DŁUGOŻYCIOWYMI NISKO- Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi obejmuje: postępowanie z odpadami w miejscu ich powstania, odbiór, transport, przetwarzanie, które są analogiczne jak w przypadku odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych.

Odpady promieniotwórcze długożyciowe nisko- i średnioaktywne przechowuje się w magazynie odpadów promieniotwórczych na terenie ZUOP w Otwocku–Świerku oraz w KSOP w Różanie.

Zamknięcie KSOP w Różanie zostanie poprzedzone wydobyciem i przeniesieniem odpadów długożyciowych do NSPOP w celu dalszego ich przechowywania.

Odpady promieniotwórcze długożyciowe nisko- i średnioaktywne będą przechowywane do czasu uruchomienia SGOP, gdzie będą składowane.

4.3. POSTĘPOWANIE Z ZUŻYTYMI ZAMKNIĘTYMI ŹRÓDŁAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI Postępowanie ze zużytymi zamkniętymi źródłami promieniotwórczymi obejmuje: postępowanie w miejscu ich powstania, odbiór, transport, przetwarzanie, które są analogiczne jak w odniesieniu do odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych.

Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne są składowane w KSOP w Różanie, natomiast wysokoaktywne są przechowywane w magazynie odpadów promieniotwórczych na terenie ZUOP w Otwocku–Świerku.

Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze długożyciowe przechowywane są w magazynie odpadów 37  Monitor Polski

Zamknięcie KSOP w Różanie zostanie poprzedzone wydobyciem i przeniesieniem zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych długożyciowych do NSPOP w celu ich dalszego przechowywania.

Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze długożyciowe oraz zużyte zamknięte źródła krótkożyciowe wysokoaktywne będą przechowywane do czasu uruchomienia SGOP, gdzie będą składowane.

4.4. POSTĘPOWANIE Z WYSOKOAKTYWNYMI ODPA DAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM Ze względu na to, że odpady wysokoaktywne zawierają wysokie stężenia silnie radiotoksycznych radionuklidów, zarówno krótko-, jak i długożyciowych radioizotopów, wymagają one stosowania metod gwarantujących wyższy poziom zabezpieczeń niż stosowane w przypadku omawianych wyżej kategorii odpadów. Odpady te wytwarzają znaczące ilości ciepła pochodzącego z rozpadu promieniotwórczego, co wymaga dużych przestrzeni umożliwiających odprowadzenie tego ciepła. Osobną grupę odpadów, zazwyczaj zaliczanych do wysokoaktywnych, stanowi wypalone paliwo jądrowe. Kraje stosujące cykl zamknięty z przerobem nie zaliczają wypalonego paliwa jądrowego do odpadów promieniotwórczych, uważając je za surowiec do dalszego wykorzystania. W Polsce wypalone paliwo jądrowe przeznaczone do składowania

4.4.1. POSTĘPOWANIE Z WYPALONYM PALIWEM W POLSCE Konieczność wdrożenia w Polsce systemu postępowania z wypalonym paliwem jądrowym pojawiła się

W związku z powyższym w byłym Instytucie Energii Atomowej, którego częścią był wtedy ZUOP, opracowano koncepcję suchego przechowalnika dla wypalonego paliwa w celu zapewnienia właściwych warunków przechowywania przez kolejnych 100 lat. Koncepcja zakładała umieszczenie paliwa w betonowej osłonie biologicznej zbiornika wyłączonego z eksploatacji reaktora EWA. Założono, że wypalone elementy będą szczelnie zamknięte w kapsułach wykonanych ze stali kwasoodpornej i wypełnionych helem. Obecność helu miała ograniczyć korozję elementów paliwowych, poprawić warunki odprowadzania ciepła z wypalonego paliwa oraz umożliwić kontrolę szczelności kapsuł.

W ZUOP wdrożono technologię kapsułowania wypalonych elementów paliwowych.

31)

Polski reaktor jądrowy eksploatowany w latach 1958–1995. Od 1997 r. znajduje się w stanie likwidacji.

38  Monitor Polski

W ramach realizacji wyżej wymienionych umów w latach 2009–2016 zostało wysłanych do Federacji Rosyjskiej osiem transportów wypalonego paliwa, także niskowzbogaconego (EK-10). Za realizację tego programu w Polsce odpowiedzialny był ZUOP. Przechowalniki wypalonego paliwa z reaktorów badawczych EWA i MARIA są obecnie puste i służą jako rezerwa na wypadek sytuacji awaryjnych. Niewielkie ilości niskowzbogaconego paliwa jądrowego znajdują się w basenie technologicznym reaktora MARIA.

Inne, poza wypalonym paliwem jądrowym, niewielkie ilości odpadów wysokoaktywnych oraz źródła wysokoaktywne są obecnie przechowywane w obiektach magazynowych na terenie Ośrodka w Otwocku– Świerku.

4.4.2. CYKL PALIWOWY Cykl paliwa jądrowego (cykl paliwowy) to zespół operacji przemysłowych i procesów technologicznych podzielonych na cztery fazy:

Jeżeli cykl paliwowy, po fazie drugiej, po okresie tymczasowego przechowywania, przewiduje skierowanie wypalonego paliwa jądrowego do bezpiecznego składowania w głębokich formacjach geologicznych (bez fazy trzeciej), nazywany jest otwartym, a jeżeli obejmuje także przerób – zamkniętym. Jeśli odzyskuje się w nim tylko uran i pluton – jest to cykl częściowo zamknięty, zaś gdy przewiduje się wydzielenie z odpadów promieniotwórczych – nie tylko rozszczepialnego uranu i plutonu, ale i innych najbardziej długożyciowych radionuklidów (przede wszystkim mniejszościowych aktynowców – zwłaszcza ameryku, neptunu i kiuru) – jest to cykl zamknięty.

Jednym z ważniejszych aspektów rozwoju polskiej energetyki jądrowej jest wybór cyklu paliwowego. Dokonanie w chwili obecnej wyboru cyklu paliwowego jest trudne, m.in. ze względu na trudności z określeniem kosztów poszczególnych faz cyklu paliwowego w dłuższym horyzoncie czasowym – zwłaszcza cen uranu, kosztów składowania wypalonego paliwa jądrowego i wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych, transportu materiałów jądrowych, dostępności usług cyklu paliwowego.

Biorąc pod uwagę opcję cyklu otwartego, trzeba zwrócić uwagę na jej pozytywną stronę, jaką jest brak zapotrzebowania na usługi przerobu wypalonego paliwa. Za to większe jest zużycie uranu, jak też wykorzystywania usług w zakresie jego konwersji i wzbogacania. Towarzyszą temu wysokie koszty przechowywania i głębokiego składowania wypalonego paliwa.

Określenie stopnia efektywności cyklu paliwowego częściowo zamkniętego jest zagadnieniem bardziej złożonym. Wybór tej opcji cyklu paliwowego w obecnych uwarunkowaniach pociągałby za sobą konieczność korzystania

39  Monitor Polski

Analiza porównawcza wszystkich wymienionych wyżej opcji cyklu paliwowego prowadzi do wniosku, iż w obecnej sytuacji pod względem ekonomicznym najkorzystniejszy dla Polski jest otwarty cykl paliwowy.

Wyniki analiz przeprowadzonych na zlecenie ówczesnego Ministerstwa Gospodarki przez instytuty naukowe i badawcze oraz jednostki specjalizujące się w gospodarce odpadami promieniotwórczymi wskazują, że w sytuacji Polski cykl otwarty będzie korzystniejszy ekonomicznie (od 30 do 50%) od cyklu częściowo zamkniętego. Światowe trendy w tym zakresie będą jednak stale obserwowane i, w razie potrzeby, jeżeli będzie to zasadne, w proponowanych rozwiązaniach wprowadzone zostaną stosowne zmiany.

Ponowna analiza w zakresie cyklu paliwowego zostanie dokonana po uruchomieniu pierwszej polskiej

4.4.3. ROZSTRZYGNIĘCIE W ZA KRESIE KOŃCOWEGO POS TĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI WYSOKOAKTYWNYMI I WYPALON YM PALIWEM JĄDROWYM Obecnie przyjmuje się, że najbezpieczniejszym rozwiązaniem problemu wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego jest ich składowanie w głębokich składowiskach odpadów promieniotwórczych budowanych w strukturach geologicznych.

Po fazie schładzania w basenie technologicznym, trwającej około 3–5 lat, wypalone paliwo jądrowe jest transportowane do przechowalnika poza reaktorem (suchego lub mokrego). W przypadku Polski można rozważyć budowę jednego, wspólnego przechowalnika dla kilku elektrowni lub kilku – dla każdej elektrowni osobno.

Za przechowywanie wypalonego paliwa jądrowego odpowiedzialny jest operator EJ, który musi zapewnić możliwość przechowywania wypalonego paliwa jądrowego z całego okresu eksploatacji elektrowni jądrowej.

Po kilkudziesięciu latach przechowywania i po uruchomieniu SGOP paliwo to będzie mogło być przekazane do składowania. Kwestia budowy SGOP była rozpatrywana na potrzeby pierwszego programu jądrowego w Polsce (EJ „Żarnowiec”). Wykonano wtedy szereg badań związanych z wytypowaniem lokalizacji głębokiego składowiska wypalonego paliwa jądrowego. Prace te były kontynuowane w latach 1997–1999 w ramach opracowanego przez PAA Strategicznego Programu Rządowego „Gospodarka odpadami promieniotwórczymi i

W wyniku prowadzonych w ramach wyżej wymienionego programu prac na terenie Polski zidentyfikowano 44 struktury skalne, w których istnieje potencjalna możliwość lokalizacji SGOP. Struktury te obejmują skały magmowe i metamorficzne, utwory ilaste oraz sole kamienne. W ramach prowadzonych prac dokonano negatywnej oceny możliwości składowania wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego w wyrobiskach górniczych i powierzchniowych formacjach geologicznych oraz w niezagospodarowanych głębokich formacjach geologicznych. Negatywnie oceniono też obszary zbiorników

Zob. Sprawozdanie końcowe z realizacji w latach 1997–1999 r. Strategicznego Programu Rządowego ,,Gospodarka odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Polsce”, PAA, Warszawa, czerwiec 2000 r.

W związku z tym można stwierdzić, że Polska dysponuje zarówno warunkami, jak i wiedzą odnośnie do możliwości składowania wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczymi na terenie kraju.

Podejmowane działania mające na celu budowę SGOP będą także oparte na doświadczeniach innych krajów.

W związku z przyjęciem PPEJ planowane jest podpisanie porozumienia przez ministra właściwego do spraw energii, PIG–PIB oraz inne zainteresowane instytucje w sprawie wspierania koncepcji i podjęcia zintegrowanych badań nad głębokim składowaniem odpadów promieniotwórczych i budową PURL. Zgromadzone wyniki badań będą w przyszłości wykorzystane do wskazania lokalizacji i budowy SGOP.

Do czasu zakończenia budowy SGOP wypalone paliwo będzie przechowywane w przechowalniku (przechowalnikach) poza reaktorem, których pojemność musi być wystarczająca na przyjęcie do przechowywania wypalonego paliwa jądrowego z całego okresu eksploatacji elektrowni jądrowych. Wielkość składowiska będzie uzależniona od rozwoju energetyki jądrowej w Polsce. Ze względu na koszty budowy SGOP Polska będzie także uczestniczyć w europejskich inicjatywach takich jak Organizacja Rozwoju Europejskiego Składowania – ERDO, analizujących możliwość budowy w przyszłości wspólnego dla kilku krajów SGOP. Zgodnie

4.5. ODPADY Z LIKWIDACJI OBIEKTÓW JĄDROWYCH Likwidacja obiektu jądrowego polega na administracyjnych i technicznych czynnościach prowadzących do

Ze względu na koszty proces likwidacji obiektu jądrowego należy uwzględniać już na etapie projektowania obiektu, dlatego też program likwidacji jest przedstawiany Prezesowi PAA do zatwierdzenia wraz z wnioskiem o wydanie zezwolenia na budowę, rozruch lub eksploatację obiektu jądrowego. W toku eksploatacji obiektu jądrowego jednostka organizacyjna odpowiedzialna za eksploatację ma obowiązek okresowo uaktualniać (nie rzadziej niż raz na pięć lat) program likwidacji wraz z prognozą jej kosztów, który przekazuje do zatwierdzenia

Likwidacja musi być przeprowadzona w sposób zapewniający bezpieczeństwo jądrowe oraz ochronę radiologiczną pracowników i ludności. Proces musi także spełniać wymogi określone w zezwoleniu Prezesa PAA

Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe, odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa jądrowego, ochrony radiologicznej, ochrony fizycznej i zabezpieczeń materiałów jądrowych ponosi kierownik jednostki posiadającej zezwolenia na wykonywanie działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące, polegającej na budowie, rozruchu, eksploatacji lub likwidacji obiektu jądrowego. Odpowiedzialność kierownika jednostki za bezpieczeństwo jądrowe obiektu ustaje z dniem zatwierdzenia przez Prezesa PAA raportu z likwidacji obiektu

Art. 3 pkt 9 ustawy – Prawo atomowe.

Przy wyborze strategii likwidacyjnej uwzględnia się m.in. względy bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, współzależności pomiędzy budowlami, budynkami i instalacjami na terenie obiektu jądrowego, możliwe obciążenia dla przyszłych pokoleń czy też możliwą z upływem czasu utratę wiedzy i kompetencji w zakresie stanu obiektu jądrowego i jego likwidacji. Polska ma doświadczenie w likwidacji obiektów jądrowych. W 1997 r. rozpoczęto likwidację reaktora EWA. Do 2002 r. dokonano usunięcia paliwa jądrowego oraz wszystkich substancji promieniotwórczych, których poziom aktywności ma znaczenie z punktu widzenia ochrony radiologicznej. Dalsze prace wstrzymano, nie przewidując obecnie całkowitej rozbiórki korpusu reaktora.

Kolejnym zadaniem w tym zakresie będzie likwidacja reaktora badawczego MARIA, po jego wycofaniu z eksploatacji, co jest spodziewane za około 20–30 lat.

ROZDZIAŁ 5.

ZAMKNIĘCIE PROMIENIOTWÓRCZYCH SKŁADOWISKA POWIERZCHNIOWEGO ODPADÓW Zamknięcie składowiska oznacza zaprzestanie dostarczania na nie odpadów promieniotwórczych oraz podjęcie działań zmierzających do zabezpieczenia składowiska przed:  infiltracją wód opadowych;  nieświadomą penetracją przez człowieka;  niszczącym działaniem roślin i zwierząt.

Celem tych działań jest zapewnienie skutecznej i długotrwałej izolacji składowanych odpadów promieniotwórczych od środowiska i ludzi.

Pierwszym składowiskiem odpadów promieniotwórczych, jakie zostanie zamknięte w Polsce, będzie KSOP w Różanie (po ponad 60-ciu latach funkcjonowania).

W celu zachowania wiedzy na temat składowiska i składowanych w nim odpadów promieniotwórczych dla przyszłych generacji zostaną sporządzone i przekazane do wieczystego przechowania rejestry danych.

5.1. DZIAŁANIA PRZYGOTOWAWCZE POPRZEDZAJĄCE Z AMKNIĘCIE SKŁADOWISKA I JEGO ZAMKNIĘCIE

Program zamknięcia składowiska jest przygotowywany przez jego operatora i przedkładany do zatwierdzenia

Zob. rozdział 8.

Składowisko jest zamykane zgodnie z zezwoleniem na zamknięcie wydanym przez Prezesa PAA oraz wdrożonym zintegrowanym systemem zarządzania. Po zamknięciu operator składowiska sporządza raport z zamknięcia składowiska i przedkłada go do zatwierdzenia Prezesowi PAA.

5.2. DŁUGOOKRESOWY MONITORING PO ZAMKNIĘCIU SKŁADOWISKA Monitoring to obserwacja stanu zachowania składowiska oraz jego wpływu na środowisko, za pośrednictwem stałych lub okresowych obserwacji i pomiarów parametrów inżynieryjnych, środowiskowych i radiacyjnych oraz konserwacji zabezpieczeń.

Plan monitoringu obszaru składowiska i jego otoczenia z uwzględnieniem charakterystyki odpadów, uwzględniający jego okres jest elementem programu zamknięcia składowiska, który jest zatwierdzany przez Prezesa PAA.

Teren monitorowanego składowiska jest odpowiednio oznaczony i niedostępny dla osób nieupoważnionych.

5.3. ZACHOWANIE WIEDZ Y O SKŁADOWISKU W celu zachowania wiedzy na temat składowiska, jego konstrukcji, składowanych odpadów, systemów monitoringu i danych z pomiarów zostaną sporządzone rejestry danych.

Rejestry danych zostaną sporządzone w formie papierowej (na papierze trwałym) oraz na nośnikach elektronicznych umożliwiających ich przenoszenie na różne systemy zapisu danych, stosownie do rozwoju technologii.

Kopie rejestrów danych zostaną przekazane do wieczystego przechowania do następujących instytucji:     ZUOP;

PAA;

Urząd gminy, w której znajduje się monitorowane składowisko;

Archiwa Państwowe.

ROZDZIAŁ 6. BADANIA I ROZWÓJ W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA

PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM Z ODPADAMI Zgodnie z doświadczeniami państw posiadających rozwiniętą i funkcjonującą energetykę jądrową, także w kwestii postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, ważne jest zbudowanie silnego zaplecza naukowo-badawczego. Ze względu na dokonujący się postęp w nauce założeniem Krajowego planu jest jego ciągła ewolucja powiązana z aktualnym stanem wiedzy. Duże znaczenie w kwestii wyboru w przyszłości konkretnych rozwiązań będzie miał postęp w nauce, zwłaszcza prace nad składowaniem geologicznym i badania nad końcem cyklu paliwowego. Te ostatnie obejmują szeroką grupę zagadnień: metody rozdzielania składników wypalonego paliwa oraz selektywne wydzielanie aktynowców mniejszościowych, a także ich wypalanie w reaktorach IV generacji lub transmutację w hybrydowych systemach złożonych z reaktorów podkrytycznych z akceleratorami cząstek. Pomimo że prace nad tymi zagadnieniami są zaawansowane, nadal nie dostarczają one gotowych rozwiązań dających podstawy do umieszczenia ich w strategii krajowej.

W Polsce od lat działają instytuty badawcze i ośrodki realizujące programy naukowe w zakresie pokojowego wykorzystania energii jądrowej oraz zajmujące się praktycznymi aspektami składowania odpadów

43  Monitor Polski

Polskie instytuty badawcze oraz uczelnie wyższe brały udział w projektach realizowanych w ramach

Z inicjatywy MG, NCBiR, nadzorowane przez MNiSW, wszczęło we wrześniu 2011 r. i zakończyło w lipcu 2012 r. procedury zamówień publicznych na wykonanie – w ramach strategicznego projektu badawczego „Technologie wspomagające rozwój bezpiecznej energetyki jądrowej” – 10 zadań badawczych, które zrealizowano do połowy 2015 r. Część z tych zadań dotyczyła cyklu paliwowego, w tym gospodarki odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym:   podstawy zabezpieczenia potrzeb paliwowych polskiej energetyki jądrowej (wykonawca – konsorcjum z Uniwersytetem Warszawskim jako liderem); rozwój technik i technologii wspomagających postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym (wykonawca – konsorcjum z IChTJ jako liderem).

Mając na uwadze wyżej wymienione fakty, konieczne jest prowadzenie w kraju prac badawczych pozwalających na międzynarodową współpracę naukową oraz obserwację trendów w rozwoju badań dotyczących końcowego etapu cyklu paliwowego i nowych technologii przetwarzania odpadów promieniotwórczych. Pozwoli to na zdobycie odpowiednich doświadczeń i wykształcenie kadr, które w przyszłości pomogą w świadomym wyborze rozwiązań w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.

Należy, w szczególności, rozwijać następujące kierunki prac badawczych:                kryteria akceptacji odpadów promieniotwórczych dla składowisk powierzchniowych i geologicznych; rozwój metod przetwarzania odpadów nisko- i średnioaktywnych; zaawansowane technologie przechowywania odpadów promieniotwórczych, w tym wysokoaktywnych; postępowanie z wielkogabarytowymi elementami elektrowni jądrowych; struktura i właściwości wypalonego paliwa jądrowego; przechowywanie i transport wypalonego paliwa jądrowego; technologie pakowania odpadów promieniotwórczych; procesy selektywnego oddzielania mniejszościowych aktynowców; przetwarzanie składników wypalonego paliwa jądrowego w systemach do transmutacji aktynowców długożyciowych w krótkożyciowe lub w stabilne izotopy; materiały i paliwa dla reaktorów IV generacji; procedury postępowania z odpadami promieniotwórczymi różnego rodzaju: z długożyciowymi średnioi wysokoaktywnymi oraz wypalonym paliwem jądrowym oraz z krótkożyciowymi niskoi średnioaktywnymi; transport lądowy i morski odpadów i substancji promieniotwórczych; metody zestalania i utrwalania odpadów promieniotwórczych; metody i techniki składowania odpadów promieniotwórczych w składowiskach; zamknięcie i monitoring składowisk;

44  Monitor Polski             