Uchwała nr 154 Rady Ministrów z dnia 21 października 2020 r. w sprawie aktualizacji "Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypa

W skrócie

Niniejsza uchwała Rady Ministrów dotyczy aktualizacji "Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym". Określa ona zasady i harmonogram zarządzania tymi odpadami w Polsce na lata 2020–2050.

Co reguluje

Cele, zadania i koszty związane z postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.
Sposób monitorowania i oceny realizacji Krajowego planu.
Etapy realizacji zadań, w tym budowę nowych składowisk i przygotowanie kadr.
Prognozy ilości odpadów promieniotwórczych z różnych źródeł.

Kogo dotyczy

Minister właściwy do spraw energii, który koordynuje i nadzoruje realizację planu.
Instytucje i podmioty gospodarcze zaangażowane w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem.

Kluczowe punkty

Przyjęto aktualizację "Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym".
Okres realizacji aktualizacji Krajowego planu ustalono na lata 2020–2050.
Plan przewiduje zapewnienie bezpiecznej eksploatacji Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych w Różanie do czasu jego zamknięcia.
Ważnym elementem jest wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji nowego składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych oraz przygotowanie do budowy składowiska głębokiego.

Tekst ustawy

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 24 listopada 2020 r. Poz. 1070 UCHWAŁA Nr 154 RADY MINISTRÓW z dnia 21 października 2020 r. w sprawie aktualizacji „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym” Na podstawie art. 57d ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1792 oraz z 2020 r. poz. 284 i 322) Rada Ministrów uchwala, co następuje: §

Przyjmuje się aktualizację „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym”, zwanego dalej „Krajowym planem”. §
Aktualizacja Krajowego planu stanowi załącznik do uchwały. §
Okres realizacji aktualizacji Krajowego planu ustala się na lata 2020–
§
Koordynowanie i nadzorowanie aktualizacji Krajowego planu powierza się ministrowi właściwemu do spraw energii. §
Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki Monitor Polski – 2 – Załącznik Poz. 1070 do uchwały nr 154 Załącznik do uchwały nr 154 Rady Ministrów Rady Ministrów z dnia 21 października 2020 r. (poz. 1070) z dnia 21 października 2020 r. (poz. ) MINISTERSTWO KLIMATU I ŚRODOWISKA KRAJOWY PLAN POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM Aktualizacja Monitor Polski – 3 – Poz. 1070 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów i oznaczeń ............................................................................................................................................ 7 Wstęp ............................................................................................................................................................................ 9 Rozdział
Cele, zadania i koszty w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Rzeczypospolitej Polskiej ......................................................................................................... 11 1.
Cel Krajowego planu ........................................................................................................................................ 11 1.1.
Zakres Krajowego planu ........................................................................................................................... 11 1.1.
Zadania związane z postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym wskazane w Krajowym planie ........................................................................................................... 12 1.1.
Zasady postępowania z odpadami promieniotwórczymi ......................................................................... 13 1.
Sposób monitorowania i oceny stopnia realizacji Krajowego planu ............................................................... 14 1.
Zadania, których realizacja jest niezbędna dla prawidłowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi w Polsce ............................................................................................................................... 14 1.3.
Zadania w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi .......... 14 1.3.
Przygotowanie do budowy składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych, w tym realizacja programu Polskiego Podziemnego Laboratorium Badawczego – wytypowanie jego bezpiecznej lokalizacji.... 15 1.3.
Modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz likwidacji elektrowni jądrowych ................................................................................................................. 16 1.3.
Stworzenie strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym .......................................... 17 1.3.
Przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem .................................. 18 1.
Koszty realizacji i źródła finansowania Krajowego planu ................................................................................ 18 1.
Sprawozdanie z realizacji Krajowego planu ..................................................................................................... 19 Rozdział
Etapy realizacji zadań Krajowego planu .................................................................................................... 20 2.
Zadania w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi .................. 20 2.1.
Zapewnienie bezpiecznej eksploatacji Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych w Różanie do czasu jego zamknięcia ...................................................................................................................... 20 2.1.
Przygotowanie do zamknięcia i zamknięcie Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych w Różanie ........................................................................................................................................................... 20 2.1.
Wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji nowego składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych .......................................................................................................................... 21 2.
Wytypowanie bezpiecznej lokalizacji składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych i budowa składowiska ............................................................................................................................................................ 21 2.
Modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz likwidacji elektrowni jądrowych ............................................................................................................................. 23 2.
Stworzenie strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ...................................................................... 24 2.
Przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem ...................................... 24 3 Monitor Polski – 4 – Poz. 1070 Rozdział
Ilość wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych ..................................................... 24 3.
Zebrane dotychczas odpady promieniotwórcze nisko- i średnioaktywne oraz zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze .................................................................................................................................................. 25 3.
Prognoza ilości odpadów promieniotwórczych z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych (spoza sektora energetyki jądrowej) ...................................................................................................................... 26 3.
Prognoza ilości odpadów promieniotwórczych z reaktora MARIA .................................................................. 27 3.
Prognozy zużycia zestawów niskowzbogaconego paliwa jądrowego typu MR w reaktorze MARIA ............... 27 3.
Prognoza ilości zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych ................................................................ 28 3.
Odpady promieniotwórcze pochodzące z energetyki jądrowej ...................................................................... 28 3.6.
Odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne ....................................................... 28 3.6.
Wypalone paliwo jądrowe ........................................................................................................................ 29 3.
Odpady promieniotwórcze pochodzące z likwidacji obiektów jądrowych ...................................................... 30 3.7.
Reaktor MARIA ......................................................................................................................................... 30 3.7.
Elektrownie jądrowe ................................................................................................................................ 30 3.
Podsumowanie dotyczące ilości odpadów promieniotwórczych .................................................................... 30 3.8.
Odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne (do 2152 r.) przeznaczone do składowania w NSPOP ........................................................................................................................................ 30 3.8.
Odpady promieniotwórcze, w tym wypalone paliwo jądrowe, przeznaczone do składowania w SGOP . 32 3.8.
Możliwość zmiany klasyfikacji odpadów promieniotwórczych ................................................................ 32 Rozdział
Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ................................ 32 4.
Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi krótkożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi ..................... 33 4.1.
Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi w miejscu ich powstania ............................................. 33 4.1.
Odbiór odpadów promieniotwórczych .................................................................................................... 33 4.1.
Transport odpadów promieniotwórczych ................................................................................................ 33 4.1.
Przetwarzanie odpadów promieniotwórczych ......................................................................................... 33 4.1.
Przechowywanie odpadów promieniotwórczych .................................................................................... 34 4.1.
Składowanie odpadów promieniotwórczych ........................................................................................... 36 4.1.
Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych w Różanie ............................................................ 37 4.
Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi ...................... 37 4.
Postępowanie z zużytymi zamkniętymi źródłami promieniotwórczymi .......................................................... 37 4.
Postępowanie z wysokoaktywnymi odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ........ 38 4.4.
Postępowanie z wypalonym paliwem w Polsce ....................................................................................... 38 4.4.
Cykl paliwowy ........................................................................................................................................... 39 4.4.
Rozstrzygnięcie w zakresie końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi wysokoaktywnymi i wypalonym paliwem jądrowym ......................................................................................... 40 4.
Odpady z likwidacji obiektów jądrowych ........................................................................................................ 41 Rozdział
Zamknięcie składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych .......................................... 42 5.
Działania przygotowawcze poprzedzające zamknięcie składowiska i jego zamknięcie ................................... 42 4 Monitor Polski – 5 – Poz. 1070 5.
Długookresowy monitoring po zamknięciu składowiska ................................................................................. 43 5.
Zachowanie wiedzy o składowisku .................................................................................................................. 43 Rozdział
Badania i rozwój w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym .................................................................................................................................................................... 43 6.
Badania nad cyklem paliwowym ..................................................................................................................... 45 6.
Program prac badawczych dla wytypowania bezpiecznej lokalizacji składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych ............................................................................................................................... 46 6.
Program prac badawczych dla wytypowania bezpiecznej lokalizacji składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych wysokoaktywnych ................................................................................................................ 46 6.
Program prac badawczych nad zamknięciem KSOP ........................................................................................ 46 6.
Program prac badawczych dla ZUOP ............................................................................................................... 47 Rozdział
Podmioty zaangażowane w realizację Krajowego planu oraz najważniejsze wskaźniki służące monitorowaniu jego realizacji ..................................................................................................................................... 47 7.
Minister właściwy do spraw energii ................................................................................................................ 47 7.
Minister właściwy do spraw nauki i szkolnictwa wyższego ............................................................................. 48 7.
Prezes Państwowej Agencji Atomistyki ........................................................................................................... 48 7.
ZUOP ................................................................................................................................................................ 48 7.
Inwestorzy lub operatorzy obiektów energetyki jądrowej .............................................................................. 48 7.
Instytuty badawcze .......................................................................................................................................... 48 7.
Wskaźniki służące monitorowaniu realizacji Krajowego planu ....................................................................... 49 Rozdział
Rozwiązania finansowe w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ..................................................................................................................................................... 50 8.
Finansowanie postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi pochodzącymi z energetyki jądrowej ..................................................................................................................... 51 8.
Finansowanie postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi spoza energetyki jądrowej ................................................................................................................................................ 52 Rozdział
Zobowiązania międzynarodowe w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym .................................................................................................................................. 53 9.
Wspólna konwencja bezpieczeństwa w postępowaniu z wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi ............................................................................................... 53 9.
Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej ................................................................... 54 9.2.
Art. 37 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (Traktat Euratom) ............ 54 9.2.
Dyrektywa Rady 2006/117/Euratom z dnia 20 listopada 2006 r. w sprawie nadzoru i kontroli nad przemieszczaniem odpadów promieniotwórczych oraz wypalonego paliwa jądrowego .................................. 54 9.2.
Dyrektywa Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiająca ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi .......................................................................................................................................... 55 9.2.
Zalecenie Komisji 2006/851/Euratom dotyczące zarządzania funduszami likwidacyjnymi, przeznaczonymi na likwidację instalacji jądrowych, zużytego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych .......................................................................................................................................... 55 5 Monitor Polski – 6 – Poz. 1070 9.
Inicjatywa ograniczania globalnych zagrożeń proliferacyjnych ....................................................................... 56 9.3.
Umowy ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki ........................................................................................... 56 9.3.
Umowa z Federacją Rosyjską ................................................................................................................... 56 9.
Misja ARTEMIS ................................................................................................................................................. 57 Rozdział
Przejrzystość, informowanie i zaangażowanie społeczeństwa w procesy decyzyjne w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz ochrona środowiska ......... 58 10.
Podstawy prawne informowania i udziału społeczeństwa w procesie decyzyjnym ...................................... 58 10.
Informowanie społeczeństwa ........................................................................................................................ 58 10.
Udział społeczeństwa w procesie decyzyjnym .............................................................................................. 59 10.3.
Ocena oddziaływania na środowisko ..................................................................................................... 59 10.3.
Decyzje wydawane przez Prezesa PAA .................................................................................................. 60 10.
Opłata za lokalizację KSOP na terenie gminy ................................................................................................. 60 Załącznik nr
Program działań wykonawczych ......................................................................................................... 62 Działanie I. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi ...................................... 62 Działanie II. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi wysokoaktywnymi i wypalonym paliwem jądrowym ................................................................................................................................................................ 63 Działanie III. Modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz likwidacji elektrowni jądrowych .................................................................................................... 64 Działanie IV. Stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ......................................................................................... 65 Działanie V. Przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem .................................. 65 Załącznik nr
Ocena kosztów postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi z uwzględnieniem likwidacji elektrowni jądrowych w Polsce na potrzeby oceny kosztów realizacji Krajowego planu ........................................................................................................................................................................... 67 Załącznik nr
Bilans odpadów promieniotwórczych odebranych przez ZUOP w latach 2000–2019 ........................ 71 Załącznik nr
Wnioski ze strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Krajowego planu ................ 74 6 Monitor Polski – 7 – Poz. 1070 WYKAZ SKRÓTÓW I OZNACZEŃ A ARTEMIS Integrated Review Service for Radioactive Waste and Spent Fuel Management, Decommissioning and Remediation) B BJiOR E Bezpieczeństwo Jądrowe i Ochrona Radiologiczna EK-10 EJ G GBq GTRI I IChTJ IFR K KSOP M MAEA MKiS MOX MR MWe MWh MWt N NCBiR NCBJ NCN NFOŚiGW NSPOP O OECD OEJ OOŚ OR Polatom P PAA PIG–PIB PPEJ PURL Oznaczenie typu paliwa jądrowego wykorzystywanego w reaktorze badawczym EWA w latach 1958–1966 Elektrownia jądrowa Gigabekerel Inicjatywa Ograniczania Globalnych Zagrożeń (ang. Global Threat Reduction Initiative) Instytut Chemii i Techniki Jądrowej Raport ze studium wykonalności przedsięwzięcia (ang. Investment Feasibility Report) Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (ang. International Atomic Energy Agency) Ministerstwo Klimatu i Środowiska Paliwo jądrowe powstałe z mieszaniny tlenków uranu i plutonu (mixed oxide fuel) Oznaczenie typu paliwa jądrowego wykorzystywanego w reaktorze badawczym MARIA Megawat mocy elektrycznej Megawatogodzina Megawat mocy cieplnej Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Narodowe Centrum Badań Jądrowych Narodowe Centrum Nauki Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Nowe składowisko powierzchniowe odpadów promieniotwórczych Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang. Organization for Economic Co-operation and Development) Obiekt Energetyki Jądrowej Ocena oddziaływania na środowisko Ośrodek Radioizotopów Polatom Państwowa Agencja Atomistyki Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy Program polskiej energetyki jądrowej Polskie Podziemne Laboratorium Badawcze (ang. Polish Underground Research Laboratory) 7 Monitor Polski S SAR SGOP SOOŚ T TBq tHM TWh W WWR – 8 – Poz. 1070 Raport bezpieczeństwa (ang. Safety assessment report) Składowisko głębokie odpadów promieniotwórczych Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko Terabekerel Tona metali ciężkich (uranu i transuranowców) (ang. tons of heavy metal) Terawatogodzina Oznaczenie typu paliwa jądrowego wykorzystywanego w reaktorze badawczym EWA w latach 1966–1995 Z ZUOP ZSRR Państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej – ,,Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych” Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich 8 Monitor Polski – 9 – Poz. 1070 WSTĘP Krajowy plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym przyjęto uchwałą nr 195 Rady Ministrów z dnia 16 października 2015 r. w sprawie „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym” (M. P. poz. 1092). Od momentu przyjęcia przez Radę Ministrów uchwały nr 195 z dnia 16 października 2015 r. w sprawie „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym” zrealizowano szereg działań. Ich realizacja została przedstawiona w przyjętym przez Radę Ministrów sprawozdaniu z realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym za lata 2015–
Odpady promieniotwórcze to materiały stałe, ciekłe lub gazowe, zawierające substancje promieniotwórcze lub skażone tymi substancjami, których wykorzystanie nie jest przewidywane ani rozważane, 1) w tym wypalone paliwo jądrowe przeznaczone do składowania . Każdej działalności związanej z produkcją bądź stosowaniem izotopów promieniotwórczych (w przemyśle, medycynie, nauce, górnictwie) towarzyszy powstawanie odpadów promieniotwórczych. Z uwagi na ich szczególny charakter wymagają one specjalnego postępowania. Dotyczy to ich gromadzenia, przetwarzania, zestalania, transportu, przechowywania i składowania. Odpady promieniotwórcze muszą być zakwalifikowane do odpowiedniej kategorii, posegregowane, odpowiednio przetworzone, zestalone, opakowane, a następnie bezpiecznie składowane. Podstawowym celem wymienionych działań jest ich zabezpieczenie i odizolowanie, aby nie stwarzały zagrożeń dla człowieka i środowiska. Właściwe postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest również jedną z najważniejszych kwestii związanych z wdrożeniem energetyki jądrowej. Nie jest możliwe stosowanie energii jądrowej bez wprowadzenia akceptowalnego społecznie, efektywnego i bezpiecznego postępowania z odpadami promieniotwórczymi. W związku z tym prawidłowe postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest szczególnie istotne zarówno dla użytkowników materiałów promieniotwórczych, jak również dla społeczeństwa. Niniejszy dokument został przygotowany w celu spełnienia oczekiwań w tym zakresie. Celem aktualizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, zwanego dalej „Krajowym planem”, jest zapewnienie rozwoju i wdrożenie ogólnokrajowego, spójnego, zintegrowanego i zrównoważonego systemu postępowania obejmującego wszystkie kategorie odpadów promieniotwórczych wytwarzanych w kraju. Działania, przewidziane przez Krajowy plan, zapewnią odpowiedzialne, bezpieczne i zrównoważone postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem, a dokument został przygotowany zgodnie z art. 57c ustawy – 2) Prawo atomowe . Krajowy plan jest strategicznym narzędziem umożliwiającym określenie koniecznych działań i wyznaczenie zadań, które umożliwią osiągnięcie założeń polityki państwa w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. W tym celu Krajowy plan identyfikuje nowe potrzeby i określa cele dalszych prac. Ponadto przedstawia ogólny zarys istniejących oraz nowych metod postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. Prezentuje również istniejącą i przyszłą infrastrukturę do postępowania z odpadami promieniotwórczymi z uwzględnieniem obecnego podziału na kategorie oraz ilości dotychczas zgromadzonych odpadów i prognozy przyszłych dostaw. Krajowy plan ma również na celu zapewnienie spójności w postępowaniu z tymi substancjami, jak i optymalizację 1) Art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1792, z późn. zm.). Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo atomowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 587) wdrożyła do polskiego porządku prawnego dyrektywę Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiającą ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczym (Dz. Urz. UE L 199 z 02.08.2011, str. 48). 2) 9 Monitor Polski – 10 – Poz. 1070 rozwoju i wykorzystania zasobów postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. Ponieważ istotną kwestię w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi stanowi udział społeczeństwa, w centrum przewidzianych w Krajowym planie działań znajdują się przejrzystość, dialog i konsultacje z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego. Krajowy plan jest wynikiem współpracy wszystkich instytucji zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, z uwzględnieniem doświadczeń innych krajów. Pokazuje on także, że Polska ma wymagane doświadczenie i wiedzę niezbędną do zapewnienia efektywnego, bezpiecznego i zrównoważonego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. Zgodnie z art. 57c ust. 4 ustawy – Prawo atomowe minister właściwy do spraw energii dokonuje, nie rzadziej niż co cztery lata, aktualizacji Krajowego planu i przedstawia go Radzie Ministrów. Niniejszy dokument został sporządzony zgodnie z przepisami ustawy – Prawo atomowe oraz z wytycznymi dyrektywy Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiającej ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi oraz na podstawie wyników międzynarodowego przeglądu zewnętrznego krajowego 3) planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi (Misja ARTEMIS) . 3) Raport dostępny na stronie MAEA: https://www.iaea.org/sites/default/files/documents/reviewmissions/artemis_poland_final_report_.pdf 10 Monitor Polski – 11 – Poz. 1070 ROZDZIAŁ
CELE, ZADANIA I KOSZTY W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Krajowy plan stanowi wykonanie obowiązku nałożonego na ministra właściwego do spraw energii w art. 57c ustawy – Prawo atomowe oraz zobowiązań Polski wynikających ze Wspólnej konwencji bezpieczeństwa w postępowaniu z wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami 4) promieniotwórczymi (Wspólna konwencja), przyjętej w Wiedniu dnia 5 września 1997 r. . Krajowy plan przyjęto uchwałą nr 195 Rady Ministrów z dnia 16 października 2015 r. Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe, aktualizacja Krajowego planu odbywa się co 4 lata, co pozwala na weryfikację danych o środkach finansowych, potrzebnych do jego realizacji, jak też na wprowadzenie innych niezbędnych zmian, w tym bezpośrednio dotyczących postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. Okres obowiązywania Krajowego planu określa się na lata 2020–2050, z perspektywą do połowy XXII w., to jest do przewidywanego zamknięcia głębokiego składowiska odpadów promieniotwórczych. 1.
CEL KRAJOWEGO PLANU Celem Krajowego planu jest zapewnienie w Polsce efektywnego i bezpiecznego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz zapewnienie rozwoju i wdrożenia ogólnokrajowego, spójnego, zintegrowanego i zrównoważonego systemu postępowania obejmującego wszystkie kategorie odpadów promieniotwórczych wytwarzanych w kraju. Dla osiągnięcia tego celu Krajowy plan określa działania i wyznacza zadania, które umożliwią osiągnięcie założeń polityki państwa w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, ze szczególnym uwzględnieniem zasady transparentności oraz zapewnienia udziału społeczeństwa w podejmowaniu kluczowych decyzji. 1.1.
ZAKRES KRAJOWEGO PLANU Krajowy plan przewiduje bezpieczne i odpowiednio zabezpieczone postępowanie ze wszystkimi kategoriami odpadów promieniotwórczych wytworzonych w Polsce, od ich wytworzenia do składowania i monitoringu zamkniętego składowiska. 5) Polskie prawo wprowadza następującą klasyfikację odpadów promieniotwórczych: Tabela nr 1.
Kategorie odpadów promieniotwórczych Kategoria Odpady niskoaktywne EAC < A ≤ 4 10 EAC Przejściowe Po trzech latach stężenie promieniotwórcze izotopów spadnie poniżej wartości określonej dla odpadów 6) niskoaktywnych Podkategoria Długożyciowe Krótkożyciowe t1/2 ≤ 30 lat – A ≤ 400 kBq/kg dla izotopów t1/2 > 30 lat długożyciowych A > 400 kBq/kg dla izotopów – max A ≤ 4000 długożyciowych kBq w 1 kg reprezentatywnej próbki dla 4) Dz. U. z 2002 r. poz.
Art. 47 ustawy – Prawo atomowe i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2015 r. w sprawie odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego (Dz. U. poz. 2267, z późn. zm.). 6) Wartości aktywności i stężenia promieniotwórczego izotopów promieniotwórczych stanowiące podstawę kwalifikowania odpadów promieniotwórczych do kategorii odpadów promieniotwórczych i podkategorii zużytych zamkniętych źródeł 5) 11 Monitor Polski – 12 – Poz. 1070 izotopów długożyciowych lub t1/2 > 30 lat A ≤ 400 kBq/kg 4 Odpady średnioaktywne 10 EAC < 7 A ≤ 10 EAC Odpady wysokoaktywne A >10 EAC 7 Tabela nr 1.
Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze Podkategoria Zużyte zamknięte źródła 7) promieniotwórcze Niskoaktywne 8 EA < A ≤ 10 Bq Średnioaktywne 8 12 10 < A ≤ 10 Bq Wysokoaktywne 12 A >10 Bq Krótkożyciowe t1/2 ≤ 30 lat Długożyciowe t1/2 > 30lat Objaśnienia do Tabeli 1.
i 1.2 A – stężenie promieniotwórcze izotopu w odpadzie (kBq/kg) lub aktywność zawartych izotopów w źródle (Bq), EAC – wartość stężenia promieniotwórczego izotopu stanowiąca podstawę kwalifikowania odpadów do kategorii odpadów promieniotwórczych (kBq/kg), EA – wartość aktywności stanowiąca podstawę kwalifikowania odpadów do kategorii odpadów promieniotwórczych (Bq). Zakresem Krajowego planu nie są objęte odpady powstałe w wyniku poszukiwania, rozpoznawania, wydobywania, przeróbki i magazynowania kopalin ze złóż, ponieważ zgodnie z art. 47 ust. 4 ustawy – Prawo atomowe nie kwalifikuje się do odpadów promieniotwórczych: 1) mas ziemnych lub skalnych przemieszczanych w związku z wydobywaniem kopalin ze złóż; 2) odpadów wydobywczych; 3) niezanieczyszczonej gleby i innych materiałów występujących w stanie naturalnym, wydobytych w trakcie robót budowlanych; 4) odpadów w postaci osadów z oczyszczania ścieków przemysłowych – zawierających naturalnie występujące izotopy promieniotwórcze o sumarycznym stężeniu promieniotwórczym izotopów Ra-226 i Ra-228 nieprzekraczającym 1000 kBq/kg. Na terenie Polski w latach powojennych, to jest do lat 70-tych, wydobywano i przerabiano rudę uranu. Obecnie na terenie dawnego kopalnictwa rud uranu jest realizowany przez PAA ,,Program monitoringu radiacyjnego terenów zdegradowanych w wyniku działalności wydobywczej i przeróbczej rud uranu”. 1.1.
ZADANIA ZWIĄZANE Z POSTĘPOWANIEM Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄ DROWYM WSKAZANE W KRAJOWYM PLANIE Kluczowymi zadaniami są:   aktualizacja eksploatacyjnego raportu bezpieczeństwa KSOP w Różanie; wydobycie i przetworzenie odpadów historycznych; promieniotwórczych określa załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2015 r. w sprawie odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego. 7) Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze tworzą dodatkową kategorię odpadów promieniotwórczych. 12 Monitor Polski         – 13 – Poz. 1070 przygotowanie do zamknięcia, ostateczne zamknięcie i długotrwały monitoring KSOP w Różanie; wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji NSPOP; przygotowanie do budowy SGOP – w tym realizacja programu PURL; uruchomienie SGOP przed rozpoczęciem likwidacji pierwszej polskiej elektrowni jądrowej; modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi pod kątem uwzględnienia odpadów promieniotwórczych pochodzących z energetyki jądrowej; modyfikacja systemu finansowania postępowania z odpadami promieniotwórczymi, opartego na zasadzie „zanieczyszczający płaci”; stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym; przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem. Istotne, z punktu widzenia bezpiecznego postępowania z odpadami promieniotwórczymi, są kwestie związane z przewozem odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego. Przewóz wypalonego paliwa jądrowego wymaga ochrony fizycznej oraz wytyczenia alternatywnych tras przewozu, co może wymagać zaplanowania i wskazania dodatkowych dróg (w tym kolejowych) łączących elektrownię jądrową ze składowiskiem, portem morskim, lotniskiem. Kwestie transportu odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego są uregulowane w rozdziale VIII ustawy – Prawo atomowe. Po rozpoczęciu budowy elektrowni jądrowej oraz NSOP, przy kolejnej aktualizacji Krajowego planu, zapewnienie bezpiecznego przewozu odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego będzie nowym zadaniem do realizacji. 1.1.
ZASADY POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI System postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest w Polsce oparty na następujących zasadach:  projektowanie, budowa, eksploatacja i zamknięcie obiektów, zapewniające bezpieczeństwo jądrowe i ochronę radiologiczną;  minimalizacja ilości, objętości i aktywności odpadów promieniotwórczych oraz segregowanie, kwalifikowanie, przetwarzanie, pakowanie i odpowiednie znakowanie opakowanych odpadów promieniotwórczych uwzględniające ich skład;  „zanieczyszczający płaci”;  stosowanie na wszystkich etapach postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym opartego na dowodach i udokumentowanego procesu decyzyjnego;  stosowanie otwartego cyklu paliwowego oraz monitorowanie trendów w zakresie cyklu paliwowego. W przypadku powstania ekonomicznych i technicznych warunków korzystnych dla wprowadzenia cyklu zamkniętego zostanie dokonana analiza zasadności i celowości jego wprowadzenia w Polsce;  monitorowanie przechowywania, składowania oraz transportu odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego;  zakaz wwozu do Polski odpadów promieniotwórczych w celu składowania oraz wywozu, z wyjątkiem wywozu do kraju, z którym zawarto porozumienie w sprawie składowania odpadów promieniotwórczych w składowiskach odpadów promieniotwórczych;  stosowanie, zgodnego ze standardami międzynarodowymi, podejścia do zagrożeń radiacyjnych i postępowania awaryjnego oraz zarządzania kryzysowego;  realizowane w sposób ciągły szkolenie kadr gwarantujących zachowanie bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym;  rozwijanie działalności szkoleniowo-informacyjnej;  przejrzystość prowadzonych działań i informowanie społeczeństwa; 13 Monitor Polski    – 14 – Poz. 1070 zapewnienie udziału społeczeństwa w podejmowaniu decyzji; stała współpraca z organizacjami międzynarodowymi i instytucjami zajmującymi się postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym; stosowanie najnowszych osiągnięć nauki i techniki w dziedzinie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. 1.
SPOSÓB MONITOROWANIA I OCENY STOPNIA REALIZACJI KRAJOWEGO PLANU Minister właściwy do spraw energii monitoruje realizację Krajowego planu. W przypadku wystąpienia odstępstw od zamierzonych rezultatów przeprowadza analizę przyczyn ich powstania oraz podejmuje stosowne działania korygujące. Wyniki monitoringu oraz ocena stanu realizacji Krajowego planu będą zawarte w sprawozdaniach ministra właściwego do spraw energii przedkładanych do akceptacji Radzie Ministrów, stosownie do wymogów określonych w art. 57f ust. 1 ustawy – Prawo atomowe. Zgodnie z art. 57c ust. 4 ustawy – Prawo atomowe, Krajowy plan jest aktualizowany nie rzadziej niż raz na cztery lata, a jego kolejne wersje uwzględniać mają postęp techniczny i naukowy, dobre praktyki w zakresie gospodarowania wypalonym paliwem i odpadami promieniotwórczymi oraz wnioski i zalecenia będące wynikiem międzynarodowego przeglądu zewnętrznego. 1.
ZADANIA, KTÓRYCH REALIZACJA JEST NIEZBĘDNA DLA PR AWIDŁOWEGO POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTW ÓRCZYMI W POLSCE 1.3.
ZADANIA W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI NISKOI ŚREDNIOAKTYWNYMI 1.3.1.
PRZYGOTOWANIE DO ZAMKNIĘCIA, OSTATECZNE ZAMKNIĘCIE I DŁUGOTRWAŁY MONITORING KRAJOWEGO SKŁADOWISKA ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W RÓŻANIE Celem podejmowanych działań jest przygotowanie do zamknięcia KSOP w Różanie w związku z jego zapełnianiem się oraz nieprzygotowaniem na planowany rozwój energetyki jądrowej, a następnie jego ostateczne zamknięcie i długotrwały monitoring. Odpowiedzialni za realizację:    minister właściwy do spraw energii – organ wiodący; minister właściwy do spraw środowiska; ZUOP. 1.3.1.
WYBÓR LOKALIZACJI, BUDOWA I ROZPOCZĘCIE EKSPLOATACJI NOWEGO SKŁADOWISKA POWIERZCHNIOWEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W związku z zapełnieniem i wynikającym z tego planowanym zamknięciem istniejącego KSOP w Różanie konieczne jest znalezienie lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji NSPOP, z uwzględnieniem potrzeb wynikających z rozwoju energetyki jądrowej w Polsce. NSPOP będzie przyjmowało do składowania odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne pochodzące z energetyki jądrowej oraz z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych, w tym zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne. Na terenie składowiska będą zlokalizowane obiekty do przetwarzania odpadów promieniotwórczych, a także będzie zlokalizowany magazyn 14 Monitor Polski – 15 – Poz. 1070 do przechowywania odpadów promieniotwórczych długożyciowych nisko- i średnioaktywnych, do czasu uruchomienia SGOP, gdzie zostaną przeniesione do składowania. Kluczowym elementem wyboru lokalizacji, oprócz spełnienia warunków wymaganych przez prawo, będzie akceptacja lokalnej społeczności. Odpowiedzialni za realizację:  minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;  minister właściwy do spraw środowiska;  PIG–PIB;  ZUOP. 1.3.
PRZYGOTOWANIE DO BUDOWY SKŁADOWISKA GŁĘBOKIEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH, W TYM REALIZACJA PROGRAMU POLSKIEGO PODZIEMNEGO LABORATORIUM BADAWCZEGO – WYTYPOWANIE JEGO BEZPIECZNEJ LOKALIZACJI Celem prac w tym zakresie jest docelowo znalezienie optymalnej lokalizacji składowiska głębokiego. Zadanie to będzie obejmowało następujące działania:      zapewnienie udziału polskich instytucji i ośrodków badawczych w prowadzonych badaniach nad zagadnieniami z zakresu postępowania z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi i wypalonym paliwem jądrowym; monitorowanie postępu prac nad wdrożeniem technologii umożliwiającej oddzielenie mniejszościowych aktynowców i ich wykorzystywanie, jako paliwa do reaktorów prędkich IV generacji lub ich transmutacji jądrowej w systemach podkrytycznych sterowanych akceleratorami; nawiązanie stałej współpracy międzynarodowej w dziedzinie postępowania z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi – konsekwentne uaktualnianie wiedzy na temat programów innych krajów w tym zakresie; monitorowanie inicjatyw mogących skutkować budową wspólnych regionalnych składowisk głębokich przy uwzględnieniu stanowiska polskiego społeczeństwa; realizację programu badań nad składowaniem głębokim odpadów długożyciowych średnioaktywnych i wysokoaktywnych – prowadzenie prac i przygotowań w zakresie znalezienia lokalizacji SGOP. 8) W związku z przyjęciem PPEJ oraz prowadzonymi działaniami nad rozwojem w Polsce energetyki jądrowej jest planowane w przyszłości podpisanie przez ministra właściwego do spraw energii, PIG–PIB oraz inne zainteresowane instytucje porozumienia w sprawie wspierania koncepcji i podjęcia zintegrowanych badań nad głębokim składowaniem odpadów promieniotwórczych i budową Polskiego podziemnego laboratorium badawczego. Celem porozumienia ma być:      wspieranie badań naukowych mających na celu wypracowanie technik składowania podziemnego i rozpoznanie warunków geologicznych w warunkach polskich, zapewniających bezpieczne składowanie w głębokich strukturach geologicznych, a jednocześnie przyczyniające się do rozwoju kadry naukowej i technologii niezbędnych do prowadzenia przyszłych prac; zapewnienie koordynacji wyżej wymienionych prac w Polsce; maksymalne wykorzystanie doświadczeń międzynarodowych dotyczących głębokiego składowania odpadów promieniotwórczych; dostarczenie społeczeństwu obiektywnej informacji na temat głębokiego składowania; wspieranie utworzenia PURL; 8) Przyjęty uchwałą nr 15 Rady Ministrów z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie programu wieloletniego pod nazwą „Program polskiej energetyki jądrowej” (M. P. poz. 502). Zob. także: Komunikat Ministra Gospodarki z dnia 28 maja 2014 r. o podjęciu przez Radę Ministrów uchwały w sprawie programu wieloletniego pod nazwą „Program polskiej energetyki jądrowej” (M.P. poz. 503). 15 Monitor Polski   – 16 – Poz. 1070 wspieranie działania PURL umiejscowionego organizacyjnie w PIG–PIB; wykorzystanie doświadczeń PURL w budowie składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych. Cele powstania PURL to:          prowadzenie prac poprzedzających powstanie składowiska głębokiego dla wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych; uzyskanie wiedzy pozwalającej na podjęcie racjonalnej decyzji o składowaniu wypalonego paliwa jądrowego i rodzaju przyjętego cyklu paliwowego; koordynacja prac w Polsce i gromadzenie uzyskanych wyników; współpraca międzynarodowa w zakresie składowania głębokiego odpadów promieniotwórczych, w szczególności wysokoaktywnych; prowadzenie badań naukowych nad składowaniem głębokim odpadów promieniotwórczych, w szczególności wysokoaktywnych; poszerzenie wiedzy o warunkach geologicznych potencjalnych składowisk; popularyzacja wiedzy na temat składowania głębokiego odpadów promieniotwórczych, w szczególności wysokoaktywnych; upowszechnienie w społeczeństwie wiedzy na temat SGOP; przygotowanie kadr i struktur organizacyjnych do funkcjonowania składowiska. Odpowiedzialni za realizację:      minister właściwy do spraw energii – organ wiodący; minister właściwy do spraw środowiska; ZUOP; PIG–PIB; Inne instytuty naukowe i badawcze. 1.3.
MODYFIKACJA ZASAD POSTĘPOWANI A Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄ DROWYM ORAZ LIKWIDAC JI ELEKTROWNI JĄDROWYCH Celem tego zadania jest stworzenie systemu finansowania postępowania z odpadami i wypalonym paliwem jądrowym, zapewniającego spójne, niezawodne i zrównoważone postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym teraz i w przyszłości. Zadanie to będzie obejmowało następujące działania:  aktualizację przepisów prawa w zakresie końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem pochodzącymi z energetyki jądrowej, a także w zakresie likwidacji elektrowni jądrowych; wdrożenie systemu finansowania końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ze szczególnym uwzględnieniem odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa z energetyki jądrowej, a także zapewnienie finansowania procesu likwidacji elektrowni jądrowych. Zakres zadania obejmuje:  zmianę przepisów umożliwiającą podział kwoty określonej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 9) października 2012 r. na dwie części: 9) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 października 2012 r. w sprawie wysokości wpłaty na pokrycie kosztów końcowego postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi oraz na pokrycie kosztów likwidacji elektrowni jądrowej dokonywanej przez jednostkę organizacyjną, która otrzymała zezwolenie na eksploatację elektrowni jądrowej (Dz. U. poz. 1213). 16 Monitor Polski – 17 – Poz. 1070       odpis na pokrycie kosztów końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, to jest odpis na Fundusz Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego, zasilany przez operatorów obiektów energetyki jądrowej,  odpis na pokrycie kosztów likwidacji elektrowni jądrowej, to jest odpis na Fundusz Likwidacji 10) Obiektu Energetyki Jądrowej będącego elektrownią jądrową ; wypracowanie i wdrożenie do systemu prawnego zasad zarządzania środkami finansowymi zgromadzonymi na Funduszu Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego oraz Funduszu Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej; wyznaczenie instytucji pełniącej nadzór nad Funduszem Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego oraz Funduszem Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej, wraz z zakresem nadzoru; określenie i wdrożenie do systemu prawnego zasad aktualizacji wysokości odpisów dokonywanych na Fundusz Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego oraz Fundusz Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej; zmianę przepisów umożliwiającą zniesienie limitu poziomu dotacji celowej określonego w ustawie 11) o finansach publicznych w odniesieniu do ZUOP, w celu sfinansowania budowy NSPOP; wykonanie analiz, opracowanie i wdrożenie do systemu prawnego zasad finansowania budowy składowisk odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa. Środki gromadzone na Funduszu Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego oraz Funduszu Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej będą pochodzić z kwartalnych wpłat na fundusze, dokonywanych przez operatora elektrowni jądrowej, oraz z przychodów wynikających z dozwolonego prawem inwestowania środków funduszy. Środki finansowe gromadzone na obu funduszach będą wyłączone z masy upadłościowej operatora. Środki te będą zwolnione z egzekucji. Fundusz Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej będącego elektrownią jądrową pozostanie w gestii operatora elektrowni jądrowej, jednak wypłata będzie możliwa po uprzednim uzyskaniu pozytywnej opinii instytucji nadzorującej fundusz. Wpłaty na fundusze uzależnione będą od ilości wytworzonej w elektrowni jądrowej energii elektrycznej. Wysokość tych odpisów będzie cyklicznie aktualizowana przez instytucję nadzorującą fundusze. Wypłata środków z funduszy będzie możliwa po uprzednim uzyskaniu pozytywnej opinii instytucji nadzorującej fundusze. Odpowiedzialni za realizację:  minister właściwy do spraw energii – organ wiodący. 1.3.
STWORZENIE STRATEGICZNEGO PROGRAMU BADAŃ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH DOTYCZĄCEGO POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM Celem niniejszego zadania jest ustalenie i wykonanie strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, przy uwzględnieniu posiadanych środków finansowych oraz włączeniu polskich ekspertów i naukowców z instytutów naukowych i badawczych, jak również specjalistów z zakresu postępowania z odpadami 10) W przypadku gdyby elektrownia jądrowa nie pracowała w podstawie obciążenia systemu lub będzie okresowo wyłączana z ruchu, wprowadzony zostanie inny system rozliczeń – np. uzależniający odpisy na Fundusze od każdego zestawu paliwowego umieszczonego w reaktorze. 11) Art. 133 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych ( Dz. U. z 2019 r. poz. 869, z późn. zm.). 17 Monitor Polski – 18 – Poz. 1070 promieniotwórczymi z krajowego przemysłu. Najważniejsze obszary badawcze zostały przedstawione w rozdziale 6 niniejszego dokumentu. Odpowiedzialni za realizację:    minister właściwy do spraw energii – organ wiodący; ZUOP; instytuty naukowe i badawcze. 1.3.
PRZYGOTOWANIE KADR D LA KRAJOWYCH INSTYTU CJI I PODMIOTÓW GOSPODAR CZYCH ZAANGAŻOWANYCH W POS TĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI ORAZ NADZÓR NAD TYM POSTĘPOWANIE M Celem niniejszego zadania jest zapewnienie odpowiedniej ilości wykwalifikowanych kadr dla funkcjonowania i rozwoju instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi. Odpowiedzialni za realizację:       minister właściwy do spraw energii – organ wiodący; Prezes PAA – w zakresie własnych kadr; ZUOP; instytuty naukowe i badawcze; uczelnie wyższe; inwestor lub operator elektrowni jądrowej – w zakresie własnych kadr. Szczegółowy opis działań w zakresie zadań wymienionych w rozdziale 1.3 zawiera załącznik nr 1 pod tytułem Program działań wykonawczych. 1.
KOSZTY REALIZACJI I ŹRÓDŁA FINANSOWANIA KRAJOWEGO PLANU Wyliczenia kosztów realizacji Krajowego planu przeprowadzono dla lat 2020–2033, w tym szczegółowo w rozbiciu na poszczególne lata do kolejnej aktualizacji Krajowego planu. Szacunki kosztów będą aktualizowane wraz z aktualizacją Krajowego planu, stosownie do art. 57c ust. 4 ustawy – Prawo atomowe. Tabela nr 1.3 Koszty realizacji Krajowego planu w latach 2020–2033 Lp.
Zadanie
Analizy lokalizacyjne nowego składowiska *(w tym środki NFOŚiGW) W tym wydatki w latach 2020–2023 tys. zł Wydatki do 2033 r. tys. zł 2020 r. 2021 r. 2022 r. 2023 r.
5.000 300*** 800 200 200
Przygotowania do budowy głębokiego składowiska* 30.000 - - - 200
Realizacja Krajowego planu (środki MKiS) 2.500 300*** 200 200 500
Zamknięcie KSOP RÓŻAN* – przygotowanie do 10.000 - - - - 18 Monitor Polski – 19 – Poz. 1070 zamknięcia KSOP Różan ( w tym środki programu 12 wieloletniego) )
Ocena bezpieczeństwa dla KSOP Różan* Ocena bezpieczeństwa dla NSPOP* Budowa NSPOP ( w tym środki programu 13) wieloletniego) 10.000 10.000 - 359.000, w tym środki programu wieloletniego 350.000 - - - - - - - 500 środki nieobjęte programem wieloletnim 500 środki nieobjęte programem wieloletnim Program naukowobadawczy**dotyczący postępowania z odpadami promieniotwórczymi** 10.000 - - - 5.000 RAZEM 436.500 600 1.000 900 6.400 Objaśnienia: * środki własne Ministra Klimatu i Środowiska w ramach określonego dla niego limitu wydatków na dany rok budżetowy, bez konieczności jego zwiększania, ewentualnie, przy powstaniu takiej możliwości środki NFOŚiGW (zgodnie z zapisami PPEJ). W przypadku braku możliwości sfinansowania tych działań z obu tych źródeł realizacja tych zadań zostanie sfinansowana ze środków programu wieloletniego. ** środki własne Ministra Klimatu i Środowiska w ramach określonego dla niego limitu wydatków na dany rok budżetowy, bez konieczności jego zwiększania. Minister właściwy do spraw energii będzie poszukiwał innych możliwości sfinansowania realizacji tego działania. *** środki ujęte w ustawie budżetowej. Zgodnie z wymogami dyrektywy Rady 2011/70/Euratom dokonano także oceny kosztów postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi z uwzględnieniem likwidacji elektrowni jądrowych w Polsce na potrzeby oceny kosztów realizacji Krajowego planu. Wyniki przedstawiono w załączniku nr 2 do Krajowego planu. 1.
SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI KRAJOWEGO PLANU 12) Po znalezieniu lokalizacji nowego NSPOP oraz po dokładnym oszacowaniu kosztów realizacji powyższego, dla zapewnienia finansowania i uproszczenia procedury uruchamiania środków finansowych, MKiS wystąpi do Rady Ministrów z wnioskiem o utworzenie programu wieloletniego (w rozumieniu art. 136 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych) na zamknięcie KSOP RÓŻAN. 13) Po wyborze lokalizacji NSPOP oraz po dokładnym oszacowaniu kosztów realizacji powyższego, dla zapewnienia finansowania i uproszczenia procedury uruchamiania środków finansowych, MKiS wystąpi do Rady Ministrów z wnioskiem o utworzenie programu wieloletniego (w rozumieniu art. 136 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych) na budowę nowego składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych. 19 Monitor Polski – 20 – Poz. 1070 Zgodnie z art. 57f ust. 1 ustawy – Prawo atomowe, minister właściwy do spraw energii co dwa lata sporządza sprawozdanie z realizacji Krajowego planu i przedstawia je Radzie Ministrów. Sprawozdanie za lata 2015–17 zostało przyjęte przez Radę Ministrów i opublikowane w dniu 8 lutego 2019 r. (M. P. poz. 238). We wnioskach Rada Ministrów, w związku ze stwierdzonymi opóźnieniami w realizacji Krajowego planu, zaleciła ministrowi właściwemu do spraw energii przy aktualizacji Krajowego planu: – urealnić harmonogram działań planowanych do realizacji w Krajowym planie działań, – w maksymalnym możliwym stopniu uwzględnić możliwość sfinansowania planowanych działań ze środków innych niż budżet państwa, – uwzględnić kwestię realizacji Programu polskiej energetyki jądrowej. Zalecenia te zostały wykonane. ROZDZIAŁ
ETAPY REALIZACJI ZADAŃ KRAJOWEGO PLANU W niniejszym rozdziale przedstawiono harmonogram czasowy realizacji poszczególnych zadań zaprezentowanych w rozdziale
2.
ZADANIA W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI NISKOI ŚREDNIOAKTYWNYMI 2.1.
ZAPEWNIENIE BEZPIECZN EJ EKSPLOATACJI KRAJOWEGO SKŁADOWISKA ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W RÓŻANIE DO CZASU JEGO ZAMKNIĘCIA Niniejsze zadanie będzie obejmować następujące działania:  Sporządzenie zaktualizowanego eksploatacyjnego raportu bezpieczeństwa dla KSOP w latach 2019–20;  Uzyskanie zatwierdzenia ERB przez zmianę zezwolenia Prezesa PAA na eksploatację KSOP w 2021 r.;  Przygotowanie koncepcji wydobycia nieprzetworzonych odpadów historycznych w latach 2021–24;  Wydobycie i przetworzenie odpadów historycznych w latach 2025–
2.1.
PRZYGOTOWANIE DO ZAMKNIĘCIA I ZAMKNIĘCIE KRAJOWEGO SKŁADOWISKA ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W RÓŻANIE Niniejsze zadanie będzie obejmować następujące działania:  wybór opcji zamknięcia KSOP w Różanie oraz wykonanie raportów bezpieczeństwa dla jego zamknięcia i okresu po zamknięciu – 2030 r. – 2032 r.;  przygotowanie koncepcji zamknięcia KSOP w Różanie – 2033 r. – 2034 r.;  przygotowania do zamknięcia, sporządzenie Programu zamknięcia składowiska i uzyskanie zezwolenia na zamknięcie – 2034 r. – 2037 r.;  zamykanie składowiska – od 2038 r. – 2040 r.;  przygotowanie raportu z zamknięcia składowiska, uzyskanie decyzji Prezesa PAA zatwierdzającej raport, zamknięcie składowiska – 2038 r. – 2040 r. Zamknięcie KSOP jest uwarunkowane rozpoczęciem eksploatacji NSPOP, ponieważ część odpadów obecnie przechowywanych w istniejącym składowisku zostanie przeniesiona do nowego składowiska. Po zamknięciu składowiska będzie prowadzony długookresowy monitoring składowiska zgodnie z zezwoleniem na jego zamknięcie. 20 Monitor Polski – 21 – Poz. 1070 2.1.
WYBÓR LOKALIZACJI, B UDOWA I ROZPOCZĘCIE EKSPLOATACJI NOWEGO SKŁADOWISKA POWIERZCHNIOWEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZ YCH Niniejsze zadanie będzie obejmować następujące działania:         poszukiwanie potencjalnych lokalizacji NSPOP 2019 r. – 2022 r.; wybór lokalizacji NSPOP – do 2022 r.; przygotowanie projektu NSPOP, ocena bezpieczeństwa – 2023 r. – 2024 r.; uzyskanie wszystkich niezbędnych decyzji i pozwoleń – 2025 r. – 2027 r.; realizację inwestycji (budowę) – 2028 r. – 2032 r.; uzyskanie pozwolenia na użytkowanie NSPOP, zezwolenia na eksploatację NSPOP – 2031 r. – 2032 r.; eksploatację – 2033 r. – 2152 r.; zamknięcie składowiska powierzchniowego w latach 2153 r. – 2163 r. Po zamknięciu składowiska będzie prowadzony długookresowy monitoring składowiska zgodnie z zezwoleniem na jego zamknięcie. 2.
WYTYPOWANIE BEZPIECZNEJ LOKALIZA CJI PROMIENIOTWÓRCZYCH I BUDOWA SKŁADOWISKA SKŁADOWISKA GŁĘB OKIEGO ODPADÓW Procedura wyboru i oceny lokalizacji głębokiego składowiska odpadów promieniotwórczych zależy w dużej mierze od tego, czy z przyszłym składowiskiem ma być związane planowane PURL, czy też jest planowane przeprowadzenie badań dedykowanych bezpośrednio lokalizacji składowiska, niezależnie od prowadzenia prac nad PURL. Decyzja o tym, czy SGOP może być zlokalizowane w tym samym miejscu co PURL, może być podjęta po przeprowadzeniu badań w PURL. Dodatkowo w warunkach polskich istnieją możliwości adaptacji istniejących obiektów podziemnych lub ich części na PURL, jednak wymagać to będzie podjęcia stosownych działań w tym kierunku. Wobec tego poniżej przedstawiono dwie modelowe opcje realizacji programu dla składowiska głębokiego, z uwzględnieniem dotychczasowych rozważań w warunkach polskich – to jest ram czasowych i wariantów procesu lokalizacyjnego:  dla procesu lokalizacji SGOP z PURL potencjalnie związanym z przyszłą lokalizacją składowiska;  dla procesu lokalizacji SGOP z PURL niezwiązanym z lokalizacją SGOP lub z możliwością adaptacji istniejących obiektów na PURL. Istnieje także możliwość, że w wyniku badań prowadzonych w PURL początkowo niezwiązanym z lokalizacją składowiska zostanie stwierdzona przydatność tego samego masywu lub warstwy do składowania. Wtedy ścieżka postępowania nie zmienia się. To podejście wymaga jednak realizacji programu badań zgodnie z zasadą minimalizacji ingerencji w masyw lub warstwę od momentu rozpoczęcia prac (w przeciwieństwie do klasycznego górnictwa). Obecnie dyskutowana jest zasadność ponoszenia kosztów budowy i utrzymania laboratoriów podziemnych w krajach o małych programach jądrowych i krajach bez energetyki jądrowej. Proponowanym rozwiązaniem alternatywnym jest wykorzystanie istniejących na świecie laboratoriów. Jest to efektywne kosztowo, jednak muszą być spełnione przynajmniej dwa podstawowe warunki merytoryczne:  ten sam typ litologiczny;  zbliżone parametry ośrodka skalnego w obrębie tego samego typu litologicznego. Jednocześnie założono, że niezależnie od możliwości prowadzenia badań w innych ośrodkach, dla właściwej oceny warunków rodzimych, niezbędne jest przeprowadzenie analiz własnych dla konkretnej lokalizacji SGOP. W zależności od szczegółowego sposobu jego wykonania, a co za tym idzie zakresu zastosowania ustawy – 14) Prawo geologiczne i górnicze w odniesieniu do tego programu, rozważenia może wymagać konieczność 14) Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2020 r. poz. 1064, z późn. zm.). 21 Monitor Polski – 22 – Poz. 1070 znowelizowania ustawy lub aktów wykonawczych w celu umożliwienia bezpiecznej realizacji programu Polskiego Podziemnego Laboratorium Badawczego. Opcja 1 – PURL potencjalnie związane z przyszłą lokalizacją składowiska Istotnym warunkiem dla opcji 1 jest to, że laboratorium podziemne musi być zlokalizowane w warstwie o tym samym typie litologicznym co samo składowisko. W warunkach polskich, w wybranych regionach (np. kujawskie; wysady solne, monoklina przedsudecka – iłowce) jest to możliwe. Uwzględniając warunki krajowe i doświadczenia innych państw, możliwe jest powstanie składowiska w miejscu istnienia laboratorium, przy zachowaniu konieczności udowodnienia bezpieczeństwa lokalizacji. Wzięcie pod uwagę takiej opcji wymaga odpowiedniego zaprojektowania ośrodka badawczego. W ramach realizacji niniejszej opcji konieczne będzie podjęcie następujących działań:  studium wykonalności i koncepcja badań – 2 lata;  studium kameralne – przegląd lokalizacji w oparciu o kryteria prawne (bezpieczeństwo jądrowe, ochrona środowiska i zasobów naturalnych – wód i złóż, konflikty zagospodarowania przestrzennego) – 3–4 lata – wytypowanie obszarów perspektywicznych do badań;  nieinwazyjne badania terenowe wybranych struktur i masywów (warstw) oraz analiza materiałów archiwalnych (dokumentacje, rdzenie) – 8 lat; wybór typu litologicznego skały macierzystej składowiska oraz lokalizacji PURL;  przeprowadzenie uzgodnień i uzyskanie decyzji dla budowy PURL;  aktualizacja koncepcji badań i studium wykonalności PURL – 2 lata;  przygotowanie oraz zatwierdzenie wniosku koncesyjnego i raportu „ OOŚ dla PURL” – 2 lata;  budowa PURL – około 5 lat;  prowadzenie badań w PURL oraz szczegółowych badań w lokalizacji składowiska, opracowanie koncepcji projektowej SGOP – około 15 lat;  przygotowanie dokumentacji z zakresu bezpieczeństwa jądrowego i ochrona radiologiczna (BJiOR) do zezwolenia na budowę, wniosku koncesyjnego na budowę oraz OOŚ dla składowiska – 5 lat;  zatwierdzenie dokumentacji i uzyskanie decyzji – około 5 lat; 15)  budowa składowiska – około 7–8 lat ;  przedłożenie raportu bezpieczeństwa (SAR) i uzyskanie zezwolenia na eksploatację – około 3 lata;  eksploatacja SGOP – około 50 lat;  zaprzestanie dostarczania odpadów i prace przygotowawcze do zamknięcia SGOP – 10 lat;  zamknięcie SGOP – 8 lat;  monitoring po zamknięciu SGOP. Opcja 2 – PURL niezwiązane z przyszłą lokalizacją składowiska, możliwa adaptacja istniejących obiektów na PURL Jeżeli laboratorium podziemne nie jest planowane w masywie lub warstwach wytypowanych jako perspektywiczne do składowania, wpływa to na wydłużenie części badań i okresu budowy PURL. Przy adaptacji istniejącego obiektu w warstwie (masywie) o podobnych lub tożsamych właściwościach litologicznych, część 15) Zakłada się, że w przypadku budowy składowiska głębokiego w miejscu istnienia laboratorium zostanie wykorzystana istniejąca infrastruktura wjazdowa i techniczna. Pozwoli to skrócić czas budowy, jak i zaoszczędzić środki finansowe. 22 Monitor Polski – 23 – Poz. 1070 działań może zostać przeprowadzona w krótszym okresie czasu (istniejąca infrastruktura, istniejące w większej ilości materiały archiwalne z dotychczasowych badań). W ramach realizacji niniejszej opcji konieczne będzie podjęcie następujących działań:  studium wykonalności i koncepcja badań – 2 lata;  studium kameralne – rewizja lokalizacji w oparciu o kryteria prawne (bezpieczeństwo jądrowe, ochrona środowiska i zasobów naturalnych – wód i złóż, konflikty planów zagospodarowania przestrzennego) – 3–4 lata wytypowanie perspektywicznych obszarów do badań;  nieinwazyjne badania terenowe wybranych struktur i masywów (warstw) oraz analiza materiałów archiwalnych (dokumentacje, rdzenie) – 8 lat; wybór typu litologicznego skały macierzystej składowiska oraz lokalizacji PURL;  przeprowadzenie uzgodnień i wystąpienie o uzyskanie decyzji dla budowy PURL lub adaptacji istniejących obiektów na PURL;  aktualizacja koncepcji badań i studium wykonalności PURL – 2 lata;  adaptacja istniejącego obiektu na PURL – 3 lata lub budowa PURL – 5 lat;  prowadzenie badań w PURL oraz szczegółowych badań w lokalizacji składowiska, opracowanie koncepcji projektowej SGOP – około 15 lat;  przygotowanie dokumentacji BJiOR do zezwolenia na budowę, wniosku koncesyjnego na budowę oraz OOŚ dla składowiska – 5 lat;  wystąpienia o zatwierdzenie dokumentacji i uzyskanie decyzji – około 5 lat;  budowa składowiska – 10 lat;  przedłożenie SAR i wystąpienie o uzyskanie zezwolenia na eksploatację – 3 lata;  eksploatacja SGOP – około 50 lat;  zaprzestanie dostarczania odpadów i prace przygotowawcze do zamknięcia SGOP – 10 lat;  zamknięcie SGOP – około 8 lat;  monitoring po zamknięciu SGOP. Mimo badań w laboratorium położonym w strukturze o tej samej litologii, lecz odrębnym masywie lub warstwie, niezbędne będzie przeprowadzenie badań także bezpośrednio w miejscu przyszłej lokalizacji. 2.
MODYFIKACJA ZASAD POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM ORAZ LIKWIDAC JI ELEKTROWNI JĄDROWYCH I Realizacja niniejszego zadania będzie obejmować następujące działania:   opracowanie szczegółowej koncepcji instytucjonalnej systemu postępowania z odpadami promieniotwórczymi w Polsce, w tym pochodzącymi z energetyki jądrowej – do 2020–2029 r.; wprowadzenie niezbędnych zmian do systemu prawnego w celu umożliwienia wdrożenia wyżej wymienionych koncepcji – 2029 r. – 2030 r. Należy jednak podkreślić, że nie przewiduje się zmiany formy prawnej operatora – to jest państwowego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej. 23 Monitor Polski – 24 – Poz. 1070 2.
STWORZENIE STRATEGICZNEGO PROGRAMU BADAŃ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH DOTYCZĄCEGO POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM Realizacja niniejszego zadania będzie obejmować następujące działania:  opracowanie strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych – 2020 r. – 2022 r.;  realizacja wyżej wymienionego programu – 2023 r. – 2026 r.;  opracowanie kolejnego programu 2027 r. – 2029 r.;  realizacja programu – 2030 r. – 2033 r. 16) 2.
PRZYGOTOWANIE KADR D LA KRAJOWYCH INSTYTU CJI I PODMIOTÓW GOSPODAR CZYCH ZAANGAŻOWANYCH W POS TĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI ORAZ NADZÓR NAD TYM POSTĘPOWANIE M Realizacja niniejszego zadania będzie obejmować następujące działania:  zaktualizowanie potrzeb poszczególnych instytucji w tym zakresie i przygotowanie programów dla wzrostu zatrudnienia oraz szkolenia kadr – 2021 r. – 2022 r.;  dla ZUOP opracowany zostanie osobny program przygotowania kadr, co jest związane z budową nowego składowiska odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych oraz procesem zamykania KSOP. Szczegóły zostaną przedstawione w programach wieloletnich dotyczących tych działań.  realizacja wskazanych w powyższym punkcie programów – 2023 r.– 2030 r., docelowo przewiduje się wzrost zatrudnienia w następujących instytucjach: – ZUOP, – PAA, – MKiS, – instytuty badawcze – według potrzeb i możliwości. ROZDZIAŁ
ILOŚĆ WYPALONEGO PAL IWA JĄDROWEGO I ODPA DÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Największym wytwórcą stałych odpadów promieniotwórczych w Polsce jest NCBJ, gdzie powstają głównie odpady nisko- i średnioaktywne przy eksploatacji reaktora badawczego MARIA oraz w Ośrodku Radioizotopów (zakład produkujący izotopy promieniotwórcze wykorzystywane w medycynie do diagnostyki i terapii). Pozostała część – to jest około 35% tych odpadów promieniotwórczych – pochodzi ze znajdujących się na terenie całego kraju szpitali, klinik i innych instytucji wykorzystujących techniki izotopowe, a także z ośrodków wyposażonych w cyklotrony medyczne i naukowe. Z reaktora MARIA pochodzi również wypalone paliwo jądrowe. Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe w Polsce jest prowadzony rejestr źródeł promieniotwórczych. Za prowadzenie tego rejestru odpowiedzialny jest Prezes PAA. Zgodnie z danymi PAA, pod koniec 2019 r. 17) w Polsce znajdowało się 27 131 źródeł promieniotwórczych w eksploatacji, jak i wycofanych już z eksploatacji i przekazanych do ZUOP. W załączniku nr 3 przedstawiono bilans odpadów promieniotwórczych odebranych przez ZUOP do unieszkodliwiania w latach 2000–
16) Podmioty gospodarcze będą przygotowywać kadry we własnym zakresie i zostanie to uwzględnione w kolejnych aktualizacjach Krajowego planu. 17) Raport roczny Prezesa PAA ,,Działalność Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki oraz ocena stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej w Polsce w 2019 r.”, Warszawa 2020 r., str.
24 Monitor Polski – 25 – Poz. 1070 Rys. 3.1 Ilości odpadów promieniotwórczych odebranych przez ZUOP w latach 2000-
Źródło: ZUOP [m³] 300 Odpady stałe 250 Odpady ciekłe 200 150 100 50 2019 2018 2017 2016 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 2001 2000 0 3.
ZEBRANE DOTYCHCZAS ODPADY PROMIENIOTWÓRCZE NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNE ORAZ ZUŻYTE ZAMKNIĘTE ŹRÓ DŁA PROMIENIOTWÓRCZE Ilości odpadów promieniotwórczych i zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych, zebranych dotychczas w Polsce do tej pory i znajdujących się w KSOP w Różanie, przedstawia tabela nr 3.1: Tabela nr 3.
Ilości odpadów zebranych w Polsce (składowanych i przechowywanych w KSOP – Różan) 18) Odpady w Różanie (stan na dzień 31 grudnia 2019 r.) Obiekt Objętość bez 3 opakowania[m ] Aktywność całkowita [GBq] (31.12.2019 r.) Obiekt nr 1 805,5 14 004,7 Obiekt nr 8a Obiekt nr 2 Obiekt nr 3 3,7 46,9 530,5 756,8 342,9 2 449,0 Razem: Obiekt nr 1, 2, 3 i 8a 1 386,6 17 553,3 Obiekt nr 3a (źródła) 1,9 5 627,5 Obiekt nr 8 2 706,7 24 456,3 Kategorie i podkategorie odpadów Odpady promieniotwórcze długożyciowe niskoaktywne Zużyte zamknięte źródła nisko- i średnioaktywne krótkożyciowe Odpady promieniotwórcze niskoaktywne krótkożyciowe 3 RAZEM W KSOP RÓŻAN: 4 095,2 m odpadów promieniotwórczych 18) Odpady długożyciowe w przyszłości trafią do SGOP w celu składowania, a wcześniej do NSPOP, gdzie będą dalej przechowywane. 25 Monitor Polski – 26 – Poz. 1070 W magazynie ZUOP w Otwocku–Świerku jest przechowywanych 75 zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych wysokoaktywnych pochodzących z zastosowań medycznych i naukowych. 150 Rys. 3.
Ilości przetworzonych odpadów promieniotwórczych przekazanych do składowania/przechowania w KSOP w Różanie w latach 2000–
Źródło: ZUOP ilość odpadów w [m³]/rok 100 50 0 2000 2002 2004 2006 2008 2010 2012 2014 2016 2018 3.
PROGNOZA ILOŚCI ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Z ZASTOSOWAŃ MEDYCZN YCH, NAUKOWYCH I PRZEMYSŁ OWYCH (SPOZA SEKTORA ENERGETYKI JĄDROWEJ) Na potrzeby Krajowego planu ZUOP dokonał oszacowania ilości odpadów z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych (spoza sektora energetyki jądrowej) od 2020 r.:  do 2032 r. przewiduje się następujące ilości odpadów promieniotwórczych: 3 – odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne: 40 m rocznie, co 3 daje łącznie 520 m , – odpady promieniotwórcze stałe długożyciowe niskoaktywne: 2 m rocznie, co daje łącznie 3 26 m . 3 Odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne będą składowane w istniejącym KSOP w Różanie. Natomiast odpady długożyciowe nisko- i średnioaktywne zostaną tam umieszczone czasowo, to jest do czasu zamknięcia KSOP w Różanie. Potem zostaną one przeniesione w celu przechowania do NSPOP do czasu uruchomienia SGOP, gdzie zostaną przeniesione do składowania.  W latach od 2033 r. do 2050 r. przewiduje się następujące ilości odpadów promieniotwórczych: 3 – odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne: 40 m rocznie, co 3 daje łącznie 720 m , 3 – odpady promieniotwórcze stałe długożyciowe nisko- i średnioaktywne: 2 m rocznie, co daje 3 łącznie 36 m . Stałe odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne będą składowane w NSPOP. Natomiast odpady długożyciowe zostaną tam umieszczone w celu przechowania do czasu uruchomienia SGOP, gdzie zostaną przeniesione do składowania. 26 Monitor Polski – 27 – Poz. 1070 3.
PROGNOZA ILOŚCI ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Z REAKTORA MARIA Na potrzeby Krajowego planu NCBJ dokonał oszacowania ilości odpadów promieniotwórczych z reaktora MARIA od 2020 r.:  do 2032 r. przewiduje się następujące ilości odpadów promieniotwórczych (w przypadku przedłużenia okresu eksploatacji reaktora MARIA do roku 2032): 3 – odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne: 4 m rocznie, co daje łącznie 52 3 m, 3 – odpady promieniotwórcze ciekłe krótkożyciowe niskoaktywne: 25 m rocznie, co daje łącznie 3 325 m (docelowo do składowania w postaci stałej, jako produkty cementowania 3 3 koncentratów powyparnych: 1 m rocznie, co daje łącznie 13 m ). Odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne będą składowane w KSOP w Różanie.  W latach od 2033 r. do 2040 r. (w przypadku przedłużenia okresu eksploatacji reaktora MARIA do 2040 r.): 3 – odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne: 4 m rocznie, co daje łącznie 3 32 m , – odpady promieniotwórcze ciekłe krótkożyciowe niskoaktywne: 25 m rocznie, co daje łącznie 3 200 m (docelowo do składowania w postaci stałej, jako produkty cementowania 3 3 koncentratów powyparnych: 1 m rocznie, co daje łącznie 8 m ). 3  W latach od 2033 r. do 2050 r. (w przypadku przedłużenia okresu eksploatacji reaktora MARIA do 2050 r.): 3 – odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne: 4 m rocznie, co daje łącznie 3 72 m , 3 – odpady promieniotwórcze ciekłe krótkożyciowe niskoaktywne: 25 m rocznie, co daje łącznie 3 450 m (docelowo do składowania w postaci stałej, jako produkty cementowania 3 3 koncentratów powyparnych: 1 m rocznie, co daje łącznie 18 m ). Odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne będą składowane w NSPOP. 3.
PROGNOZY ZUŻYCIA ZES TAWÓW NISKOWZBOGACONEGO PALIWA JĄDROWEGO TYPU MR W REAKTORZE MARIA Na potrzeby Krajowego planu dokonano oszacowania ilości odpadów promieniotwórczych z reaktora MARIA, uwzględniając planowane roczne zużycie paliwa (wynosi ono od 20 do 25 zestawów paliwa MR) oraz planowany czas pracy reaktora MARIA (przewiduje się jego przedłużenie do 2040 r., z dopuszczeniem możliwości przedłużenia jego pracy o kolejne 10 lat – do 2050 r.). Obliczenie w ujęciu ilościowym oraz objętościowym dotyczące zestawów wypalonego niskowzbogaconego paliwa MR przedstawia poniższa tabela nr 3.
Obliczenia wykonano dla czterech opcji zakładających, że wyłączenie reaktora nastąpi w 2040 r. lub w 2050 r. przy wykorzystaniu 20 lub 25 zestawów paliwa MR. 27 Monitor Polski – 28 – Poz. 1070 Tabela nr 3.2 Planowane zużycie paliwa typu MR w reaktorze MARIA (od 2020 r.) Planowane zużycie paliwa typu MR w reaktorze MARIA (od 2020 r.) Zużycie: 20 zestawów/rok 25 zestawów/rok Do 2040 r. Do 2050 r. 3 420 zestawów – 148 m 3 620 zestawów – 219 m 3 525 zestawów – 150 m 3 775 zestawów – 239 m Wypalone paliwo z reaktora MARIA będzie w przyszłości składowane w GSOP. 3.
PROGNOZA ILOŚCI ZUŻYTYCH ZAMKNIĘTYCH ŹRÓDEŁ PROMIENIOTWÓRCZYCH Na potrzeby Krajowego planu dokonano oszacowania ilości zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych:  do 2050 r. szacuje się odebrać następujące ilości zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych krótkożyciowych: – niskoaktywnych – 51 230 szt.; – średnioaktywnych – 23 048 szt.; – wysokoaktywnych – 73 szt.  do 2050 r. szacuje się odebrać następujące ilości zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych długożyciowych: – niskoaktywnych – 2 859 szt. oraz 533 781 szt. czujek dymu; – średnioaktywnych – 14 731 szt. 3.
ODPADY PROMIENIOTWÓRCZE POCHODZĄCE Z ENERGET YKI JĄDROWEJ Opracowując bilans odpadów promieniotwórczych wytworzonych w elektrowniach jądrowych w Polsce, dla których proces inwestycyjny przebiega zgodnie z przyjętym w PPEJ scenariuszem rozwoju energetyki jądrowej, poczyniono następujące założenia:  w Polsce zostaną wybudowane co najmniej dwie elektrownie jądrowe o mocy około 3000 MWe każda, wyposażone w reaktory generacji III/III+;  założony czas pracy każdego z reaktorów wynosi 60 lat;  odpady promieniotwórcze z likwidacji poszczególnych reaktorów będą wliczane do bilansu przez 30 lat od wyłączenia bloku. Dla określenia ilości zapotrzebowania na paliwo jądrowe oraz ilości wytwarzanych odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego przez sektor energetyki jądrowej posłużono się obliczeniami NCBJ wykonanymi dla technologii lekkowodnej (PWR). 3.6.
ODPADY PROMIENIOTWÓRCZE KRÓTKOŻYCIOWE NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNE Na podstawie analizy wyżej wymienionych danych zakłada się całkowitą ilość odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych z 60-letniej eksploatacji obu siłowni jądrowych 3 3 3 na 54 000 m (45 000 m nisko- i 9 000 m średnioaktywnych). 28 Monitor Polski – 29 – Poz. 1070 Rys.3.
Prognoza ilości odpadów promieniotwórczych stałych nisko- i średnioaktywnych obejmująca lata 2033-2152, pochodzących z energetyki jądrowej [m³/rok] 2500 2000 1500 1000 500 Odpady z eksploatacji elektrowni jądrowych 2129 2125 2121 2117 2113 2109 2105 2101 2097 2093 2089 2085 2081 2077 2073 2069 2065 2061 2057 2053 2049 2045 2041 2037 2033 0 Odpady z likwidacji elektrowni jądrowych 3.6.
WYPALONE PALIWO JĄDROWE Przyjęto, że w związku z realizacją PPEJ (budowa co najmniej dwóch elektrowni jądrowych o mocy około 6000 MW) w ciągu 60 lat ich eksploatacji wytworzone zostanie 6.700 tHM wypalonego paliwa. 120 Rys. 3.
Prognoza ilości wypalonego paliwa jądrowego z dwóch elektrowni jądrowych [tHM/rok] 100 80 60 40 20 0 Wypalone paliwo jądrowe z elektrowni jądrowych Faktyczna ilość wypalonego paliwa jądrowego będzie znana po wyborze technologii i przekazaniu przez przyszłego dostawcę technologii danych dotyczących ilości generowanych w trakcie pracy odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego. Wielkości te zostaną uwzględnione w kolejnych aktualizacjach Krajowego planu. 29 Monitor Polski – 30 – Poz. 1070 3.
ODPADY PROMIENIOTWÓR CZE POCHODZĄCE Z LIK WIDACJI OBIEKTÓW JĄDROWYCH 3.7.
REAKTOR MARIA Na podstawie opracowania NCBJ, przewiduje się następujące ilości odpadów promieniotwórczych stałych krótkożyciowych: 3  niskoaktywne 100 m ; 3  średnioaktywne 50 m ; 3  niskoaktywne produkty zestalania koncentratów po wyparnych – 30 m . NCBJ w 2015 r. oszacował pojemność w składowisku powierzchniowym odpadów promieniotwórczych konieczną jako rezerwa na likwidację lub modernizację reaktora MARIA i związanych z reaktorem MARIA 3 laboratoriów izotopowych NCBJ na 20 000 m (przy założeniu likwidacji obiektów do III stopnia – tzw. „zielona trawa”). 3.7.
ELEKTROWNIE JĄDROWE Ilość odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych z likwidacji obu elektrowni jądrowych wyniesie 3 3 około 67 500 m (w tym 6 000 m odpadów średnioaktywnych). Patrz rysunek 3.
3.
PODSUMOWANIE DOTYCZĄCE ILOŚCI ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZ YCH Opierając się na wymienionych we wcześniejszych rozdziałach danych, oszacowano następujące ilości odpadów promieniotwórczych (rozdział 3.8.1 i 3.8.2), które będą składowane w NSPOP i NSGOP. 3.8.
ODPADY PROMIENIOTWÓR CZE KRÓTKOŻYCIOWE NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNE (DO 2152 R.) PRZEZNACZONE DO SKŁADOWANIA W NSPOP Ilość odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych przeznaczonych do 3 składowania w NSPOP do 2152 r. wyniesie 153 500 m , z tego:    3 3 3 z eksploatacji obu elektrowni jądrowych 54 000 m (45 000 m nisko- i 9 000 m średnioaktywnych), 3 3 z likwidacji obu elektrowni jądrowych 67 500 m (w tym 6 000 m krótkożyciowych średnioaktywnych), z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych (w tym reaktora MARIA), spoza sektora 3 3 energetyki jądrowej (rocznie po 100 m ) 12 000 m krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych 19) odpadów promieniotwórczych oraz z likwidacji reaktora MARIA i związanych z reaktorem MARIA 3 laboratoriów izotopowych NCBJ (20 000 m krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych). Po dodaniu 3 rezerwy na nieprzewidziane zdarzenia w wysokości 16 500 m oznacza to całkowitą, niezbędną 3 pojemność NSPOP na poziomie 170 000 m . 19) Dane przyjęte w niniejszym wyliczeniu różnią się od danych w przyjętych w rozdziale 3.
i 3.3, z uwagi na zastosowanie uśrednionej ilości odpadów promieniotwórczych w znacznie dłuższym okresie czasu, tj. 120 lat. 30 Monitor Polski – 31 – Poz. 1070 Rys. 3.
Prognoza dostaw nisko- i średnioaktywnych odpadów promieniotwórczych do NSPOP w latach 2033-2152 [m³] 2500 2000 1500 1000 500 2033 2037 2041 2045 2049 2053 2057 2061 2065 2069 2073 2077 2081 2085 2089 2093 2097 2101 2105 2109 2113 2117 2121 2125 2129 2133 2137 2141 2145 2149 0 Odpady z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych Odpady z likwidacja reaktora MARIA i laboratoriów NCBJ Odpady z eksploatacji dwóch elektrowni jądrowych Odpady z likwidacji dwóch elektrowni jądrowych Rys 3.
Planowane wykorzystanie pojemności NSPOP w rozbiciu na pochodzenie odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych z uwzglednieniem rezerwy w latach 2033-2152 [m³] Odpady z ekploatacji 2 elektrowni jądrowych 32% Odpady z liwidacji reaktora badawczego Maria i laboratoriów NCBJ 12% Rezerwa na nieprzewidziane zdarzenia 10% Odpady z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych 7% Odpady z likwidacji 2 elektrowni jądrowych 39% 31 Monitor Polski – 32 – Poz. 1070 3.8.
ODPADY PROMIENIOTWÓR CZE, W TYM WYPALONE PALIWO JĄDRO WE, PRZEZNACZONE DO SKŁADOWANIA W SGOP Do składowania w SGOP przeznaczone będą następujące ilości odpadów promieniotwórczych:  wypalone paliwo jądrowe pochodzące z energetyki jądrowej: 6 700 tHM;  wypalone paliwo jądrowe pochodzące z reaktora badawczego w wysokości 800 tHM;  wysokoaktywne zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze pochodzące z onkologii (medycyny): 190 szt. odebrane do 2050 r.;  odpady promieniotwórcze długożyciowe niskoaktywne zgromadzone do tej pory w KSOP w Różanie – 3 1 386,6 m ;  odpady promieniotwórcze stałe długożyciowe niskoaktywne, które będą gromadzone w kolejnych 3 3 latach (od 2020 r. do 2126 r.) – 2,0 m rocznie, co daje łącznie 214 m . 3.8.
MOŻLIWOŚĆ ZMIANY KLASYFIKACJI ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W niektórych krajach (np. Francja, Hiszpania, Słowacja) klasyfikacja odpadów promieniotwórczych obejmuje dodatkową kategorię odpadów promieniotwórczych – bardzo niskoaktywnych. Są to odpady pochodzące głównie z likwidacji obiektów energetyki jądrowej. Zazwyczaj około 90% odpadów pochodzących z likwidacji elektrowni jądrowej to odpady bardzo niskoaktywne, a tylko 10% to odpady nisko- i średnioaktywne. Ze względu na niski poziom aktywności odpadów izotopów zawartych w odpadach bardzo niskoaktywnych nieco powyżej poziomów określonych dla zwolnienia materiałów z kontroli dozorowej postępowanie z nimi jest uproszczone, wymaga mniejszej liczby barier, a przez to jest mniej kosztowne niż postępowanie z odpadami nisko- i średnioaktywnymi. Należy w przyszłości analizować wprowadzenie kategorii odpadów promieniotwórczych bardzo niskoaktywnych, wraz ze zbliżaniem się terminów likwidacji obiektów jądrowych w Polsce. Wprowadzenie tej kategorii odpadów powinno zostać również uwzględnione w NSPOP, przez zapewnienie możliwości rozmieszczenia na jego terenie obiektów do składowania tego typu odpadów. ROZDZIAŁ
POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTW ÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM Każda jednostka organizacyjna, w której powstają odpady promieniotwórcze lub wypalone paliwo jądrowe, jest zobowiązana do zapewnienia możliwości postępowania z tymi odpadami oraz jego finansowania od momentu 20) ich powstania aż po ich oddanie do składowania, łącznie z finansowaniem składowania . Instytucją powołaną ustawą – Prawo atomowe do wykonywania działalności w zakresie postępowania 21) z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest ZUOP . Wykonuje on również działalność polegającą na odbiorze, transporcie, przechowywaniu i składowaniu materiałów jądrowych, źródeł promieniotwórczych oraz innych substancji promieniotwórczych. Siedzibą ZUOP-u jest Otwock–Świerk, gdzie są przetwarzane oraz przechowywane odpady promieniotwórcze. Po przetworzeniu stałe i zestalone odpady promieniotwórcze składowane są w KSOP Różan. 20) 21) Art. 48a ust. 1 ustawy – Prawo atomowe. Art. 114 ustawy – Prawo atomowe. 32 Monitor Polski – 33 – Poz. 1070 ZUOP jest operatorem KSOP Różan, w którym składowane są krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne odpady promieniotwórcze, zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze (krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne), a także przechowywane są odpady długożyciowe nisko- i średnioaktywne. Przed ostatecznym zamknięciem KSOP odpady długożyciowe zostaną przeniesione do dalszego przechowywania w NSPOP. Zamknięcie KSOP w Różanie zostanie poprzedzone otwarciem NSPOP dla odpadów krótkożyciowych niskoi średnioaktywnych. NSPOP zostanie wyposażony w instalacje do postępowania z odpadami promieniotwórczymi, pochodzącymi od wytwórców z sektora medycznego, placówek naukowych oraz z przemysłu (spoza sektora energetyki jądrowej). Wyjątkiem będzie pozostawienie na terenie ZUOP w Otwocku–Świerku instalacji do przetwarzania odpadów ciekłych, ze względu na lokalizację w tym miejscu reaktora badawczego MARIA, z którego pochodzi ponad 95% ciekłych odpadów promieniotwórczych wytwarzanych obecnie w Polsce. 4.
POSTĘPOWANIE Z I ŚREDNIOAKTYWNYMI ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI KRÓTKOŻYCIOWYMI NISKO- 4.1.
POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI W MIEJSCU IC H POWSTANIA Wytwórca odpadów promieniotwórczych jest odpowiedzialny za zapewnienie możliwości postępowania 23) z nimi , w tym za ograniczenie ich ilości . Kierownik jednostki organizacyjnej prowadzącej działalność związaną z narażeniem na promieniowanie jonizujące jest zobowiązany do dokonania kwalifikacji odpadów promieniotwórczych do odpowiedniej kategorii i podkategorii na podstawie kryteriów wskazanych 24) w przepisach . Ma on również obowiązek prowadzić na kartach ewidencyjnych ewidencję odpadów 25) promieniotwórczych . Odpady przechowuje się w sposób zapewniający ochronę ludzi i środowiska. 22) 4.1.
ODBIÓR ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH ZUOP odbiera stałe i ciekłe odpady promieniotwórcze nisko- i średnioaktywne, zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze. 4.1.
TRANSPORT ODPADÓW PR OMIENIOTWÓRCZYCH Transport odpadów promieniotwórczych może wykonywać ZUOP lub inny podmiot gospodarczy, który otrzymał zezwolenie Prezesa PAA na wykonywanie tego rodzaju działalności. Transport odpadów promieniotwórczych na składowisko odpadów promieniotwórczych wykonuje wyłącznie 26) ZUOP . 4.1.
PRZETWARZANIE ODPADÓ W PROMIENIOTWÓRCZYCH W celu przygotowania odpadów promieniotwórczych do przechowywania oraz składowania poddaje się je redukcji, przetworzeniu, zestaleniu oraz umieszcza się je w odpowiednim opakowaniu. Celem tych działań jest odpowiednie zabezpieczenie odpadów promieniotwórczych, aby nie stwarzały zagrożeń dla człowieka i środowiska. 22) Art. 48a ust. 1 ustawy– Prawo atomowe. 23) Art. 48b ust. 2 ustawy – Prawo atomowe. 24) Art. 47 ust. 1 – 1c ustawy – Prawo atomowe. 25) Art. 49 ust. 1 – 1d ustawy – Prawo atomowe. Art. 56 ust. 2 ustawy – Prawo atomowe. 26) 33 Monitor Polski – 34 – Poz. 1070 Postępowanie z odpadami krótkożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi powstałymi w elektrowni jądrowej będzie się odbywało na jej terenie. Odpowiednio przetworzone odpady będą umieszczane w opakowaniach umożliwiających ich transport i złożenie na składowisku powierzchniowym odpadów promieniotwórczych. Odpady krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne, odbierane przez ZUOP z elektrowni jądrowej będą musiały spełniać, określone przez ZUOP, kryteria akceptacji dla odpadów promieniotwórczych pochodzących z elektrowni jądrowych przeznaczonych do składowania na składowisku powierzchniowym odpadów promieniotwórczych. 4.1.
PRZECHOWYWANIE ODPAD ÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Odpady promieniotwórcze muszą być przechowywane w sposób zapewniający ochronę ludzi i środowiska przed oddziaływaniem promieniowania jonizującego w warunkach normalnych, jak i w sytuacjach powodujących zagrożenie, w szczególności poprzez zabezpieczenie ich przed rozlaniem, rozproszeniem lub 27) uwolnieniem . Odpady promieniotwórcze przejściowe są przechowywane w celu umożliwienia rozpadu radioizotopów krótkożyciowych do poziomu, przy którym odpady te mogą być wyłączone spod kontroli dozorowej, i nie będzie konieczne umieszczenie ich na składowisku odpadów promieniotwórczych. Magazyn odpadów promieniotwórczych na terenie elektrowni jądrowej będzie miał powierzchnię umożliwiającą magazynowanie nieprzetworzonych i przetworzonych odpadów promieniotwórczych powstałych w związku z jej eksploatacją przez okres umożliwiający przetworzenie odpadów oraz oczekiwanie na transport na składowisko. 27) Art. 50 ust. 1 ustawy – Prawo atomowe. 34 PRASOWANIE I FRAGMENTACJA ODPADY ALFA PROMIENIOTWÓRCZE CZUJKI DYMU DEMONTAŻ PRASOWANIE I FRAGMENTACJA ODPADY STAŁE NISKOAKTYWNE UTRWALANIE PRZY POMOCY RZADKIEJ ZAPRAWY CEMENTOWEJ CEMENTOWANIE TRANSPORT DO KSOP – 35 – 35 UTRWALANIE ŹRÓDEŁ W ŻYWICY POLIESTROWEJ UTRWALANIE PRZY POMOCY RZADKIEJ ZAPRAWY CEMENTOWEJ UTRWALANIE PRZY POMOCY RZADKIEJ ZAPRAWY CEMENTOWEJ PRASOWANIE I FRAGMENTACJA CEMENTOWANIE ZATĘŻANIE METODĄ WYPARNĄ Monitor Polski ZUŻYTE ZAMKNIĘTE ŹRÓDŁA PROMIENIOTWÓRCZE SCHŁADZANIE OCZYSZCZANIE METODĄ WYPARNĄ ODPADY CIEKŁE NISKOAKTYWNE ODPADY STAŁE ŚREDNIOAKTYWNE SCHŁADZANIE ODPADY CIEKŁE NISKO - I ŚREDNIOAKTYWNE Rys. 4.
Schemat postępowania z nisko- i średnioaktywnymi odpadami promieniotwórczymi w Polsce Poz. 1070 Monitor Polski – 36 – Poz. 1070 Rys. 4.
Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi pochodzącymi z energetyki jądrowej Przetwarzanie i przechowywanie odpadów Składowanie odpadów w KSOP Elektrownia jądrowa ZUOP Wytwarzanie odpadów Elektrownia jądrowa Rys. 4.3 Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi spoza energetyki jądrowej Wytwarzanie odpadów, wstępne przetwarzanie i przechowywanie Przetwarzanie i przechowywanie odpadów Składowanie odpadów w KSOP Szpitale, ośrodki naukowe, Inne ZUOP ZUOP 4.1.
SKŁADOWANIE ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Składowanie odpadów promieniotwórczych oznacza złożenie tych odpadów w składowisku odpadów 28) promieniotwórczych bez zamiaru ponownego ich wydobycia . Celem składowania jest usunięcie izotopów promieniotwórczych z powszechnie dostępnego środowiska i izolowanie ich w taki sposób, aby na miejscu uległy rozpadowi do tak niskiego poziomu aktywności promieniotwórczej, aby ich ewentualne uwolnienie nie stwarzało jakiegokolwiek zagrożenia dla ludzi i środowiska. Odpady promieniotwórcze można składować wyłącznie w stanie stałym w opakowaniach zapewniających bezpieczeństwo ludzi i środowiska przed oddziaływaniem promieniowania jonizującego, przy zapewnieniu odprowadzania ciepła oraz przy stałym prowadzeniu kontroli tych czynników w okresie składowania, a także po 29) zamknięciu składowiska . Odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne oraz zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze (krótkożyciowe nisko-, średnio- i wysokoaktywne) można składować w składowisku 30) powierzchniowym odpadów promieniotwórczych . Izolację odpadów promieniotwórczych zapewniają bariery ochronne, które zabezpieczają przed uwalnianiem się substancji promieniotwórczych w miejscu ich składowania i zapobiegają ich migracji do środowiska. Bariery 28) Art. 3 pkt 44 ustawy – Prawo atomowe. 29) Art. 52 ust. 3 ustawy – Prawo atomowe. 30) Art. 55b ustawy – Prawo atomowe. 36 Monitor Polski – 37 – Poz. 1070 ochronne można podzielić na sztuczne oraz naturalne. 4.1.
KRAJOWE SKŁADOWISKO ODPADÓW PROMIENIOTWÓ RCZYCH W RÓŻANIE KSOP w Różanie funkcjonuje od 1961 r. i według klasyfikacji Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA) jest typem składowiska powierzchniowego. Składowisko to, zajmujące obszar 3,045 ha, znajduje się w jednym z dawnych fortów wojskowych, wybudowanych w latach 1905–
Wody gruntowe znajdują się pod warstwą gliny o bardzo małej przepuszczalności i warstwą gleby o właściwościach sorpcyjnych na głębokości kilkunastu metrów poniżej składowiska. Miejscem składowania odpadów na terenie składowiska są obiekty betonowe fortu, częściowo pokryte ziemią, oraz fragmenty fosy. Natomiast odpady długożyciowe alfapromieniotwórcze przechowywane są w komorach betonowych. Zamknięcie KSOP w Różanie zostanie poprzedzone działaniami przygotowawczymi, w ramach których zostanie ustalony zakres działań umożliwiających przygotowanie składowiska do bezpiecznego zamknięcia i długotrwałego monitoringu, w tym wyboru wariantu pokrywy. W oparciu o powyższe ustalenia zostanie przygotowana koncepcja zamknięcia, a następnie program zamknięcia, który zostanie przedłożony Prezesowi PAA, czego następstwem będzie uzyskanie zezwolenia na zamknięcie KSOP w Różanie. Prace związane z zamknięciem KSOP w Różanie prowadzone będą zgodnie z uzyskanym zezwoleniem na zamknięcie. Po zamknięciu ZUOP będzie zobowiązany sporządzić raport z zamknięcia składowiska i przedłożyć go do zatwierdzenia Prezesowi PAA. Po zatwierdzeniu powyższego raportu rozpocznie się długotrwały monitoring zamkniętego składowiska, za który odpowiedzialny będzie ZUOP. 4.
POSTĘPOWANIE Z I ŚREDNIOAKTYWNYMI ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI DŁUGOŻYCIOWYMI NISKO- Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi obejmuje: postępowanie z odpadami w miejscu ich powstania, odbiór, transport, przetwarzanie, które są analogiczne jak w przypadku odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych. Odpady promieniotwórcze długożyciowe nisko- i średnioaktywne przechowuje się w magazynie odpadów promieniotwórczych na terenie ZUOP w Otwocku–Świerku oraz w KSOP w Różanie. Zamknięcie KSOP w Różanie zostanie poprzedzone wydobyciem i przeniesieniem odpadów długożyciowych do NSPOP w celu dalszego ich przechowywania. Odpady promieniotwórcze długożyciowe nisko- i średnioaktywne będą przechowywane do czasu uruchomienia SGOP, gdzie będą składowane. 4.
POSTĘPOWANIE Z ZUŻYTYMI ZAMKNIĘTYMI ŹRÓDŁAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI Postępowanie ze zużytymi zamkniętymi źródłami promieniotwórczymi obejmuje: postępowanie w miejscu ich powstania, odbiór, transport, przetwarzanie, które są analogiczne jak w odniesieniu do odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych. Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne są składowane w KSOP w Różanie, natomiast wysokoaktywne są przechowywane w magazynie odpadów promieniotwórczych na terenie ZUOP w Otwocku–Świerku. Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze długożyciowe przechowywane są w magazynie odpadów 37 Monitor Polski – 38 – Poz. 1070 promieniotwórczych na terenie ZUOP w Otwocku–Świerku oraz KSOP w Różanie. Zamknięcie KSOP w Różanie zostanie poprzedzone wydobyciem i przeniesieniem zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych długożyciowych do NSPOP w celu ich dalszego przechowywania. Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze długożyciowe oraz zużyte zamknięte źródła krótkożyciowe wysokoaktywne będą przechowywane do czasu uruchomienia SGOP, gdzie będą składowane. 4.
POSTĘPOWANIE Z WYSOKOAKTYWNYMI ODPA DAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM Ze względu na to, że odpady wysokoaktywne zawierają wysokie stężenia silnie radiotoksycznych radionuklidów, zarówno krótko-, jak i długożyciowych radioizotopów, wymagają one stosowania metod gwarantujących wyższy poziom zabezpieczeń niż stosowane w przypadku omawianych wyżej kategorii odpadów. Odpady te wytwarzają znaczące ilości ciepła pochodzącego z rozpadu promieniotwórczego, co wymaga dużych przestrzeni umożliwiających odprowadzenie tego ciepła. Osobną grupę odpadów, zazwyczaj zaliczanych do wysokoaktywnych, stanowi wypalone paliwo jądrowe. Kraje stosujące cykl zamknięty z przerobem nie zaliczają wypalonego paliwa jądrowego do odpadów promieniotwórczych, uważając je za surowiec do dalszego wykorzystania. W Polsce wypalone paliwo jądrowe przeznaczone do składowania 31) kwalifikuje się do kategorii odpadów promieniotwórczych wysokoaktywnych . 4.4.
POSTĘPOWANIE Z WYPALONYM PALIWEM W POLSCE Konieczność wdrożenia w Polsce systemu postępowania z wypalonym paliwem jądrowym pojawiła się 32) wraz z uruchomieniem w 1958 r. reaktora badawczego EWA . System ten polegał na tym, że wypalone paliwo z reaktora EWA oraz uruchomionego później reaktora MARIA było sukcesywnie przekazywane do mokrych przechowalników basenowych, gdzie następowało jego schładzanie trwające około 5 lat. Celem tego procesu było obniżenie jego aktywności i wytwarzania ciepła z paliwa. Wykorzystywane w polskich reaktorach elementy paliwowe posiadają koszulkę wykonaną ze stopu aluminium, która chroni przed oddziaływaniem środowiska wodnego w reaktorze i w przechowalniku. Po tym okresie wypalone paliwo jądrowe miało być transportowane do składowiska. Jednak, wobec braku składowiska, wypalone paliwo jądrowe było przez cały czas przechowywane w przechowalniku mokrym. Najstarsze wypalone elementy paliwowe były przechowywane w takich warunkach przez 50 lat. W 2000 r. dokonano badań stanu fizycznego wypalonych elementów paliwowych wszystkich typów (EK-10, WWR, MR). Ich wyniki pozwoliły na określenie, ile i które z elementów wymagają zmiany środowiska przechowywania z mokrego na suche. Ponadto wyniki te umożliwiły określenie stopnia ogólnej degradacji koszulek elementów paliwowych i związanej z tym perspektywy czasowej, w której zmiana sposobu przechowywania będzie konieczna. W związku z powyższym w byłym Instytucie Energii Atomowej, którego częścią był wtedy ZUOP, opracowano koncepcję suchego przechowalnika dla wypalonego paliwa w celu zapewnienia właściwych warunków przechowywania przez kolejnych 100 lat. Koncepcja zakładała umieszczenie paliwa w betonowej osłonie biologicznej zbiornika wyłączonego z eksploatacji reaktora EWA. Założono, że wypalone elementy będą szczelnie zamknięte w kapsułach wykonanych ze stali kwasoodpornej i wypełnionych helem. Obecność helu miała ograniczyć korozję elementów paliwowych, poprawić warunki odprowadzania ciepła z wypalonego paliwa oraz umożliwić kontrolę szczelności kapsuł. W ZUOP wdrożono technologię kapsułowania wypalonych elementów paliwowych. 31) 32) Art. 47 ust. 1c ustawy – Prawo atomowe. Polski reaktor jądrowy eksploatowany w latach 1958–
Od 1997 r. znajduje się w stanie likwidacji. 38 Monitor Polski – 39 – Poz. 1070 W 2006 r. Polska przystąpiła do międzynarodowej inicjatywy ograniczania globalnych zagrożeń proliferacyjnych (Global Threat Reduction Initiative – GTRI), w ramach której w 2009 r. podpisano stosowne umowy z rządami 33) Stanów Zjednoczonych i Federacji Rosyjskiej . Umożliwiły one wywóz wypalonego paliwa z polskich reaktorów badawczych do kraju producenta (Federacji Rosyjskiej) w celu jego przerobu. Powstałe w wyniku przerobu wypalonego paliwa jądrowego odpady promieniotwórcze pozostaną na terytorium Federacji Rosyjskiej. W ramach realizacji wyżej wymienionych umów w latach 2009–2016 zostało wysłanych do Federacji Rosyjskiej osiem transportów wypalonego paliwa, także niskowzbogaconego (EK-10). Za realizację tego programu w Polsce odpowiedzialny był ZUOP. Przechowalniki wypalonego paliwa z reaktorów badawczych EWA i MARIA są obecnie puste i służą jako rezerwa na wypadek sytuacji awaryjnych. Niewielkie ilości niskowzbogaconego paliwa jądrowego znajdują się w basenie technologicznym reaktora MARIA. Inne, poza wypalonym paliwem jądrowym, niewielkie ilości odpadów wysokoaktywnych oraz źródła wysokoaktywne są obecnie przechowywane w obiektach magazynowych na terenie Ośrodka w Otwocku– Świerku. 4.4.
CYKL PALIWOWY Cykl paliwa jądrowego (cykl paliwowy) to zespół operacji przemysłowych i procesów technologicznych podzielonych na cztery fazy: 1) przygotowanie paliwa jądrowego dla reaktora; 2) wypalanie paliwa jądrowego w reaktorze jądrowym; 3) chemiczny przerób wypalonego paliwa w celu odzyskania materiałów rozszczepialnych, w tym uranu i plutonu (np. U-235, Pu-239 i Pu-241); 4) trwałe zestalenie i bezpieczne składowanie odpadów promieniotwórczych. Jeżeli cykl paliwowy, po fazie drugiej, po okresie tymczasowego przechowywania, przewiduje skierowanie wypalonego paliwa jądrowego do bezpiecznego składowania w głębokich formacjach geologicznych (bez fazy trzeciej), nazywany jest otwartym, a jeżeli obejmuje także przerób – zamkniętym. Jeśli odzyskuje się w nim tylko uran i pluton – jest to cykl częściowo zamknięty, zaś gdy przewiduje się wydzielenie z odpadów promieniotwórczych – nie tylko rozszczepialnego uranu i plutonu, ale i innych najbardziej długożyciowych radionuklidów (przede wszystkim mniejszościowych aktynowców – zwłaszcza ameryku, neptunu i kiuru) – jest to cykl zamknięty. Jednym z ważniejszych aspektów rozwoju polskiej energetyki jądrowej jest wybór cyklu paliwowego. Dokonanie w chwili obecnej wyboru cyklu paliwowego jest trudne, m.in. ze względu na trudności z określeniem kosztów poszczególnych faz cyklu paliwowego w dłuższym horyzoncie czasowym – zwłaszcza cen uranu, kosztów składowania wypalonego paliwa jądrowego i wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych, transportu materiałów jądrowych, dostępności usług cyklu paliwowego. Biorąc pod uwagę opcję cyklu otwartego, trzeba zwrócić uwagę na jej pozytywną stronę, jaką jest brak zapotrzebowania na usługi przerobu wypalonego paliwa. Za to większe jest zużycie uranu, jak też wykorzystywania usług w zakresie jego konwersji i wzbogacania. Towarzyszą temu wysokie koszty przechowywania i głębokiego składowania wypalonego paliwa. Określenie stopnia efektywności cyklu paliwowego częściowo zamkniętego jest zagadnieniem bardziej złożonym. Wybór tej opcji cyklu paliwowego w obecnych uwarunkowaniach pociągałby za sobą konieczność korzystania 33) Zob. rozdział
39 Monitor Polski – 40 – Poz. 1070 z drogich i trudno dostępnych usług zagranicznych. Trzeba bowiem uwzględnić wysokie koszty transportu i przerobu wypalonego paliwa, a także zagospodarowania m.in. otrzymanego plutonu lub koszty jego przechowywania. Pełna analiza cyklu całkowicie zamkniętego, obejmująca wydzielenie obejmującego wydzielenie najważniejszych aktynowców długożyciowych oraz ich późniejszą transmutację jądrową (reaktory IV generacji), przy obecnym stanie wiedzy nie jest jeszcze możliwa. Analiza porównawcza wszystkich wymienionych wyżej opcji cyklu paliwowego prowadzi do wniosku, iż w obecnej sytuacji pod względem ekonomicznym najkorzystniejszy dla Polski jest otwarty cykl paliwowy. Wyniki analiz przeprowadzonych na zlecenie ówczesnego Ministerstwa Gospodarki przez instytuty naukowe i badawcze oraz jednostki specjalizujące się w gospodarce odpadami promieniotwórczymi wskazują, że w sytuacji Polski cykl otwarty będzie korzystniejszy ekonomicznie (od 30 do 50%) od cyklu częściowo zamkniętego. Światowe trendy w tym zakresie będą jednak stale obserwowane i, w razie potrzeby, jeżeli będzie to zasadne, w proponowanych rozwiązaniach wprowadzone zostaną stosowne zmiany. Ponowna analiza w zakresie cyklu paliwowego zostanie dokonana po uruchomieniu pierwszej polskiej 34) elektrowni jądrowej. Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe , decyzja dotycząca kwalifikacji wypalonego paliwa jako odpadu albo surowca do dalszego przerobu będzie należała do operatora elektrowni jądrowych. Koszty przerobu będzie musiał pokryć z własnych środków. 4.4.
ROZSTRZYGNIĘCIE W ZA KRESIE KOŃCOWEGO POS TĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI WYSOKOAKTYWNYMI I WYPALON YM PALIWEM JĄDROWYM Obecnie przyjmuje się, że najbezpieczniejszym rozwiązaniem problemu wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego jest ich składowanie w głębokich składowiskach odpadów promieniotwórczych budowanych w strukturach geologicznych. Po fazie schładzania w basenie technologicznym, trwającej około 3–5 lat, wypalone paliwo jądrowe jest transportowane do przechowalnika poza reaktorem (suchego lub mokrego). W przypadku Polski można rozważyć budowę jednego, wspólnego przechowalnika dla kilku elektrowni lub kilku – dla każdej elektrowni osobno. Za przechowywanie wypalonego paliwa jądrowego odpowiedzialny jest operator EJ, który musi zapewnić możliwość przechowywania wypalonego paliwa jądrowego z całego okresu eksploatacji elektrowni jądrowej. Po kilkudziesięciu latach przechowywania i po uruchomieniu SGOP paliwo to będzie mogło być przekazane do składowania. Kwestia budowy SGOP była rozpatrywana na potrzeby pierwszego programu jądrowego w Polsce (EJ „Żarnowiec”). Wykonano wtedy szereg badań związanych z wytypowaniem lokalizacji głębokiego składowiska wypalonego paliwa jądrowego. Prace te były kontynuowane w latach 1997–1999 w ramach opracowanego przez PAA Strategicznego Programu Rządowego „Gospodarka odpadami promieniotwórczymi i 35) wypalonym paliwem jądrowym w Polsce” . Jednym z celów tego programu było wytypowanie lokalizacji i opracowanie koncepcji składowiska odpadów promieniotwórczych w głębokich formacjach geologicznych. W wyniku prowadzonych w ramach wyżej wymienionego programu prac na terenie Polski zidentyfikowano 44 struktury skalne, w których istnieje potencjalna możliwość lokalizacji SGOP. Struktury te obejmują skały magmowe i metamorficzne, utwory ilaste oraz sole kamienne. W ramach prowadzonych prac dokonano negatywnej oceny możliwości składowania wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego w wyrobiskach górniczych i powierzchniowych formacjach geologicznych oraz w niezagospodarowanych głębokich formacjach geologicznych. Negatywnie oceniono też obszary zbiorników 34) Art. 48 ust. 1 ustawy – Prawo atomowe. Zob. Sprawozdanie końcowe z realizacji w latach 1997–1999 r. Strategicznego Programu Rządowego ,,Gospodarka odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Polsce”, PAA, Warszawa, czerwiec 2000 r. 35) 40 Monitor Polski – 41 – Poz. 1070 wód podziemnych, zalegania cennych kopalin, obszary aktywne sejsmicznie, położone w obrębie prowadzenia prac górniczych czy wreszcie obszary atrakcyjne pod względem przyrodniczo-krajobrazowym. Wykluczenia te są zgodne z przesłankami wykluczającymi, określonymi w art. 53b ust. 1 ustawy – Prawo atomowe. W związku z tym można stwierdzić, że Polska dysponuje zarówno warunkami, jak i wiedzą odnośnie do możliwości składowania wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczymi na terenie kraju. Podejmowane działania mające na celu budowę SGOP będą także oparte na doświadczeniach innych krajów. W związku z przyjęciem PPEJ planowane jest podpisanie porozumienia przez ministra właściwego do spraw energii, PIG–PIB oraz inne zainteresowane instytucje w sprawie wspierania koncepcji i podjęcia zintegrowanych badań nad głębokim składowaniem odpadów promieniotwórczych i budową PURL. Zgromadzone wyniki badań będą w przyszłości wykorzystane do wskazania lokalizacji i budowy SGOP. Do czasu zakończenia budowy SGOP wypalone paliwo będzie przechowywane w przechowalniku (przechowalnikach) poza reaktorem, których pojemność musi być wystarczająca na przyjęcie do przechowywania wypalonego paliwa jądrowego z całego okresu eksploatacji elektrowni jądrowych. Wielkość składowiska będzie uzależniona od rozwoju energetyki jądrowej w Polsce. Ze względu na koszty budowy SGOP Polska będzie także uczestniczyć w europejskich inicjatywach takich jak Organizacja Rozwoju Europejskiego Składowania – ERDO, analizujących możliwość budowy w przyszłości wspólnego dla kilku krajów SGOP. Zgodnie 36) z przepisami polskiego prawa lokalizacja takiego składowiska na terytorium Polski jest niemożliwa. 4.
ODPADY Z LIKWIDACJI OBIEKTÓW JĄDROWYCH Likwidacja obiektu jądrowego polega na administracyjnych i technicznych czynnościach prowadzących do 37) osiągnięcia stanu niewymagającego ograniczeń związanych z BJiOR w wykonywaniu dowolnej działalności , a zatem do stanu, w którym jest możliwe ograniczenie lub całkowite wyjęcie go spod kontroli dozoru jądrowego. Jest to proces wieloletni, złożony i dynamiczny, reagujący na postęp technologiczny i zmiany regulacji prawnych. Ze względu na koszty proces likwidacji obiektu jądrowego należy uwzględniać już na etapie projektowania obiektu, dlatego też program likwidacji jest przedstawiany Prezesowi PAA do zatwierdzenia wraz z wnioskiem o wydanie zezwolenia na budowę, rozruch lub eksploatację obiektu jądrowego. W toku eksploatacji obiektu jądrowego jednostka organizacyjna odpowiedzialna za eksploatację ma obowiązek okresowo uaktualniać (nie rzadziej niż raz na pięć lat) program likwidacji wraz z prognozą jej kosztów, który przekazuje do zatwierdzenia 38) Prezesowi PAA. Likwidacja musi być przeprowadzona w sposób zapewniający bezpieczeństwo jądrowe oraz ochronę radiologiczną pracowników i ludności. Proces musi także spełniać wymogi określone w zezwoleniu Prezesa PAA 39) oraz we wdrożonym w jednostce zintegrowanym systemie zarządzania . Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe, odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa jądrowego, ochrony radiologicznej, ochrony fizycznej i zabezpieczeń materiałów jądrowych ponosi kierownik jednostki posiadającej zezwolenia na wykonywanie działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące, polegającej na budowie, rozruchu, eksploatacji lub likwidacji obiektu jądrowego. Odpowiedzialność kierownika jednostki za bezpieczeństwo jądrowe obiektu ustaje z dniem zatwierdzenia przez Prezesa PAA raportu z likwidacji obiektu 36) Art. 62e ust. 2 ustawy – Prawo atomowe. Art. 3 pkt 9 ustawy – Prawo atomowe. 38) Art. 38b ust. 2 ustawy – Prawo atomowe. 39) Art. 38a ustawy – Prawo atomowe. 37) 41 Monitor Polski – 42 – Poz. 1070 40) jądrowego . Koszty likwidacji elektrowni jądrowej są pokrywane ze środków funduszu likwidacyjnego, który 41) ma obowiązek utworzyć i zasilać wpłatami operator elektrowni jądrowej. Wyróżnia się dwa typy likwidacji 42) obiektu jądrowego :  likwidacja natychmiastowa;  likwidacja odłożona i rozłożona w czasie. Przy wyborze strategii likwidacyjnej uwzględnia się m.in. względy bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, współzależności pomiędzy budowlami, budynkami i instalacjami na terenie obiektu jądrowego, możliwe obciążenia dla przyszłych pokoleń czy też możliwą z upływem czasu utratę wiedzy i kompetencji w zakresie stanu obiektu jądrowego i jego likwidacji. Polska ma doświadczenie w likwidacji obiektów jądrowych. W 1997 r. rozpoczęto likwidację reaktora EWA. Do 2002 r. dokonano usunięcia paliwa jądrowego oraz wszystkich substancji promieniotwórczych, których poziom aktywności ma znaczenie z punktu widzenia ochrony radiologicznej. Dalsze prace wstrzymano, nie przewidując obecnie całkowitej rozbiórki korpusu reaktora. Kolejnym zadaniem w tym zakresie będzie likwidacja reaktora badawczego MARIA, po jego wycofaniu z eksploatacji, co jest spodziewane za około 20–30 lat. ROZDZIAŁ
ZAMKNIĘCIE PROMIENIOTWÓRCZYCH SKŁADOWISKA POWIERZCHNIOWEGO ODPADÓW Zamknięcie składowiska oznacza zaprzestanie dostarczania na nie odpadów promieniotwórczych oraz podjęcie działań zmierzających do zabezpieczenia składowiska przed:  infiltracją wód opadowych;  nieświadomą penetracją przez człowieka;  niszczącym działaniem roślin i zwierząt. Celem tych działań jest zapewnienie skutecznej i długotrwałej izolacji składowanych odpadów promieniotwórczych od środowiska i ludzi. Pierwszym składowiskiem odpadów promieniotwórczych, jakie zostanie zamknięte w Polsce, będzie KSOP w Różanie (po ponad 60-ciu latach funkcjonowania). W celu zachowania wiedzy na temat składowiska i składowanych w nim odpadów promieniotwórczych dla przyszłych generacji zostaną sporządzone i przekazane do wieczystego przechowania rejestry danych. 5.
DZIAŁANIA PRZYGOTOWAWCZE POPRZEDZAJĄCE Z AMKNIĘCIE SKŁADOWISKA I JEGO ZAMKNIĘCIE 43) Stosowne rozwiązania, umożliwiające zamknięcie składowiska, muszą być zawarte w jego projekcie . Program zamknięcia składowiska jest przygotowywany przez jego operatora i przedkładany do zatwierdzenia 44) Prezesowi PAA wraz z wnioskiem o zezwolenie na budowę lub eksploatację składowiska . Program ten 40) Art. 35 ust. 2 ustawy – Prawo atomowe. Zob. rozdział
42) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lutego 2013 r. w sprawie wymagań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej dla etapu likwidacji obiektów jądrowych oraz zawartości raportu z likwidacji obiektu jądrowego (Dz. U. poz. 270). 43) Art. 55e ustawy – Prawo atomowe. 44) Art. 55j ust. 1 ustawy – Prawo atomowe. 41) 42 Monitor Polski – 43 – podlega aktualizacji nie rzadziej niż raz na 15 lat 45) Poz. 1070 i jest zatwierdzany przez Prezesa PAA. Składowisko jest zamykane zgodnie z zezwoleniem na zamknięcie wydanym przez Prezesa PAA oraz wdrożonym zintegrowanym systemem zarządzania. Po zamknięciu operator składowiska sporządza raport z zamknięcia składowiska i przedkłada go do zatwierdzenia Prezesowi PAA. 5.
DŁUGOOKRESOWY MONITORING PO ZAMKNIĘCIU SKŁADOWISKA Monitoring to obserwacja stanu zachowania składowiska oraz jego wpływu na środowisko, za pośrednictwem stałych lub okresowych obserwacji i pomiarów parametrów inżynieryjnych, środowiskowych i radiacyjnych oraz konserwacji zabezpieczeń. Plan monitoringu obszaru składowiska i jego otoczenia z uwzględnieniem charakterystyki odpadów, uwzględniający jego okres jest elementem programu zamknięcia składowiska, który jest zatwierdzany przez Prezesa PAA. Teren monitorowanego składowiska jest odpowiednio oznaczony i niedostępny dla osób nieupoważnionych. 5.
ZACHOWANIE WIEDZ Y O SKŁADOWISKU W celu zachowania wiedzy na temat składowiska, jego konstrukcji, składowanych odpadów, systemów monitoringu i danych z pomiarów zostaną sporządzone rejestry danych. Rejestry danych zostaną sporządzone w formie papierowej (na papierze trwałym) oraz na nośnikach elektronicznych umożliwiających ich przenoszenie na różne systemy zapisu danych, stosownie do rozwoju technologii. Kopie rejestrów danych zostaną przekazane do wieczystego przechowania do następujących instytucji:     ZUOP; PAA; Urząd gminy, w której znajduje się monitorowane składowisko; Archiwa Państwowe. ROZDZIAŁ
BADANIA I ROZWÓJ W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM Z ODPADAMI Zgodnie z doświadczeniami państw posiadających rozwiniętą i funkcjonującą energetykę jądrową, także w kwestii postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, ważne jest zbudowanie silnego zaplecza naukowo-badawczego. Ze względu na dokonujący się postęp w nauce założeniem Krajowego planu jest jego ciągła ewolucja powiązana z aktualnym stanem wiedzy. Duże znaczenie w kwestii wyboru w przyszłości konkretnych rozwiązań będzie miał postęp w nauce, zwłaszcza prace nad składowaniem geologicznym i badania nad końcem cyklu paliwowego. Te ostatnie obejmują szeroką grupę zagadnień: metody rozdzielania składników wypalonego paliwa oraz selektywne wydzielanie aktynowców mniejszościowych, a także ich wypalanie w reaktorach IV generacji lub transmutację w hybrydowych systemach złożonych z reaktorów podkrytycznych z akceleratorami cząstek. Pomimo że prace nad tymi zagadnieniami są zaawansowane, nadal nie dostarczają one gotowych rozwiązań dających podstawy do umieszczenia ich w strategii krajowej. W Polsce od lat działają instytuty badawcze i ośrodki realizujące programy naukowe w zakresie pokojowego wykorzystania energii jądrowej oraz zajmujące się praktycznymi aspektami składowania odpadów 45) Art. 55j ust. 3 ustawy – Prawo atomowe. 43 Monitor Polski – 44 – Poz. 1070 promieniotwórczych – np. IChTJ, NCBJ, z którymi ściśle współpracuje ZUOP. Instytuty te w latach 70-tych i 80tych ubiegłego wieku prowadziły prace związane z rozwojem energetyki jądrowej w Polsce. Obecnie, po ponownej decyzji o wdrożeniu energetyki jądrowej, instytuty te aktywnie włączyły się w prace badawcze w tym zakresie, w szczególności w prace dotyczące postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. Polskie instytuty badawcze oraz uczelnie wyższe brały udział w projektach realizowanych w ramach 46) programu „Horyzont 2020” – w obrębie programu badawczo-szkoleniowego EURATOM . Z inicjatywy MG, NCBiR, nadzorowane przez MNiSW, wszczęło we wrześniu 2011 r. i zakończyło w lipcu 2012 r. procedury zamówień publicznych na wykonanie – w ramach strategicznego projektu badawczego „Technologie wspomagające rozwój bezpiecznej energetyki jądrowej” – 10 zadań badawczych, które zrealizowano do połowy 2015 r. Część z tych zadań dotyczyła cyklu paliwowego, w tym gospodarki odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym:   podstawy zabezpieczenia potrzeb paliwowych polskiej energetyki jądrowej (wykonawca – konsorcjum z Uniwersytetem Warszawskim jako liderem); rozwój technik i technologii wspomagających postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym (wykonawca – konsorcjum z IChTJ jako liderem). Mając na uwadze wyżej wymienione fakty, konieczne jest prowadzenie w kraju prac badawczych pozwalających na międzynarodową współpracę naukową oraz obserwację trendów w rozwoju badań dotyczących końcowego etapu cyklu paliwowego i nowych technologii przetwarzania odpadów promieniotwórczych. Pozwoli to na zdobycie odpowiednich doświadczeń i wykształcenie kadr, które w przyszłości pomogą w świadomym wyborze rozwiązań w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. Należy, w szczególności, rozwijać następujące kierunki prac badawczych:                kryteria akceptacji odpadów promieniotwórczych dla składowisk powierzchniowych i geologicznych; rozwój metod przetwarzania odpadów nisko- i średnioaktywnych; zaawansowane technologie przechowywania odpadów promieniotwórczych, w tym wysokoaktywnych; postępowanie z wielkogabarytowymi elementami elektrowni jądrowych; struktura i właściwości wypalonego paliwa jądrowego; przechowywanie i transport wypalonego paliwa jądrowego; technologie pakowania odpadów promieniotwórczych; procesy selektywnego oddzielania mniejszościowych aktynowców; przetwarzanie składników wypalonego paliwa jądrowego w systemach do transmutacji aktynowców długożyciowych w krótkożyciowe lub w stabilne izotopy; materiały i paliwa dla reaktorów IV generacji; procedury postępowania z odpadami promieniotwórczymi różnego rodzaju: z długożyciowymi średnioi wysokoaktywnymi oraz wypalonym paliwem jądrowym oraz z krótkożyciowymi niskoi średnioaktywnymi; transport lądowy i morski odpadów i substancji promieniotwórczych; metody zestalania i utrwalania odpadów promieniotwórczych; metody i techniki składowania odpadów promieniotwórczych w składowiskach; zamknięcie i monitoring składowisk; 46) Rozporządzenie Rady (Euratom) 2018/1563 z dnia 15 października 2018 r. w sprawie programu badawczo-szkoleniowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (2019–2020) uzupełniającego „Horyzont 2020” – program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji, a także uchylające rozporządzenie (Euratom) nr 1314/
44 Monitor Polski              – 45 – Poz. 1070 bariery ochronne składowisk, uniemożliwiające migrację radionuklidów; rozwój metod numerycznych w celu lepszego zrozumienia procesów transportu masy i ciepła w obiektach jądrowych związanych z przechowywaniem i składowaniem wypalonego paliwa jądrowego oraz składowiskach odpadów promieniotwórczych; rozwój metod dotyczących starzenia się materiałów w obiektach jądrowych; rozwój technik pomiarowych oraz aparatury pomiarowej dla obiektów jądrowych oraz składowisk odpadów promieniotwórczych; metodyka badań lokalizacyjnych i ocen bezpieczeństwa dla lokalizacji składowiska powierzchniowego; metodyka badań lokalizacyjnych i ocen bezpieczeństwa dla lokalizacji składowiska głębokiego; geologiczne i geofizyczne kryteria lokalizacji składowiska powierzchniowego i składowiska głębokiego; prowadzenie badań i analiz w celu wytypowania lokalizacji składowiska powierzchniowego oraz składowiska głębokiego; bezpieczeństwo jądrowe, ochrona radiologiczna, ochrona fizyczna i nieproliferacja na składowiskach odpadów promieniotwórczych oraz w obiektach jądrowych; innowacyjne reaktory w systemach sterowanych akceleratorami w cyklach paliwowych; edukacja i szkolenie kadr na potrzeby postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliw

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.