Uchwała nr 154 Rady Ministrów z dnia 21 października 2020 r. w sprawie aktualizacji "Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypa

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 24 listopada 2020 r. Poz. 1070 UCHWAŁA Nr 154 RADY MINISTRÓW z dnia 21 października 2020 r. w sprawie aktualizacji „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym” Na podstawie art. 57d ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1792 oraz z 2020 r. poz. 284 i 322) Rada Ministrów uchwala, co następuje: § 1. Przyjmuje się aktualizację „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym”, zwanego dalej „Krajowym planem”. § 2. Aktualizacja Krajowego planu stanowi załącznik do uchwały. § 3. Okres realizacji aktualizacji Krajowego planu ustala się na lata 2020–2050. § 4. Koordynowanie i nadzorowanie aktualizacji Krajowego planu powierza się ministrowi właściwemu do spraw energii. § 5. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki  Monitor Polski – 2 – Załącznik Poz. 1070 do uchwały nr 154 Załącznik do uchwały nr 154 Rady Ministrów Rady Ministrów z dnia 21 października 2020 r. (poz. 1070) z dnia 21 października 2020 r. (poz. ) MINISTERSTWO KLIMATU I ŚRODOWISKA KRAJOWY PLAN POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM Aktualizacja  Monitor Polski – 3 – Poz. 1070 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów i oznaczeń ............................................................................................................................................ 7 Wstęp ............................................................................................................................................................................ 9 Rozdział 1. Cele, zadania i koszty w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Rzeczypospolitej Polskiej ......................................................................................................... 11 1.1. Cel Krajowego planu ........................................................................................................................................ 11 1.1.1. Zakres Krajowego planu ........................................................................................................................... 11 1.1.2. Zadania związane z postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym wskazane w Krajowym planie ........................................................................................................... 12 1.1.3. Zasady postępowania z odpadami promieniotwórczymi ......................................................................... 13 1.2. Sposób monitorowania i oceny stopnia realizacji Krajowego planu ............................................................... 14 1.3. Zadania, których realizacja jest niezbędna dla prawidłowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi w Polsce ............................................................................................................................... 14 1.3.1. Zadania w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi .......... 14 1.3.2. Przygotowanie do budowy składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych, w tym realizacja programu Polskiego Podziemnego Laboratorium Badawczego – wytypowanie jego bezpiecznej lokalizacji.... 15 1.3.3. Modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz likwidacji elektrowni jądrowych ................................................................................................................. 16 1.3.4. Stworzenie strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym .......................................... 17 1.3.5. Przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem .................................. 18 1.4. Koszty realizacji i źródła finansowania Krajowego planu ................................................................................ 18 1.5. Sprawozdanie z realizacji Krajowego planu ..................................................................................................... 19 Rozdział 2. Etapy realizacji zadań Krajowego planu .................................................................................................... 20 2.1. Zadania w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi .................. 20 2.1.1. Zapewnienie bezpiecznej eksploatacji Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych w Różanie do czasu jego zamknięcia ...................................................................................................................... 20 2.1.2. Przygotowanie do zamknięcia i zamknięcie Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych w Różanie ........................................................................................................................................................... 20 2.1.3. Wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji nowego składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych .......................................................................................................................... 21 2.2. Wytypowanie bezpiecznej lokalizacji składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych i budowa składowiska ............................................................................................................................................................ 21 2.3. Modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz likwidacji elektrowni jądrowych ............................................................................................................................. 23 2.4. Stworzenie strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ...................................................................... 24 2.5. Przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem ...................................... 24 3  Monitor Polski – 4 – Poz. 1070 Rozdział 3. Ilość wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych ..................................................... 24 3.1. Zebrane dotychczas odpady promieniotwórcze nisko- i średnioaktywne oraz zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze .................................................................................................................................................. 25 3.2. Prognoza ilości odpadów promieniotwórczych z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych (spoza sektora energetyki jądrowej) ...................................................................................................................... 26 3.3. Prognoza ilości odpadów promieniotwórczych z reaktora MARIA .................................................................. 27 3.4. Prognozy zużycia zestawów niskowzbogaconego paliwa jądrowego typu MR w reaktorze MARIA ............... 27 3.5. Prognoza ilości zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych ................................................................ 28 3.6. Odpady promieniotwórcze pochodzące z energetyki jądrowej ...................................................................... 28 3.6.1. Odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne ....................................................... 28 3.6.2. Wypalone paliwo jądrowe ........................................................................................................................ 29 3.7. Odpady promieniotwórcze pochodzące z likwidacji obiektów jądrowych ...................................................... 30 3.7.1. Reaktor MARIA ......................................................................................................................................... 30 3.7.2. Elektrownie jądrowe ................................................................................................................................ 30 3.8. Podsumowanie dotyczące ilości odpadów promieniotwórczych .................................................................... 30 3.8.1. Odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne (do 2152 r.) przeznaczone do składowania w NSPOP ........................................................................................................................................ 30 3.8.2. Odpady promieniotwórcze, w tym wypalone paliwo jądrowe, przeznaczone do składowania w SGOP . 32 3.8.3. Możliwość zmiany klasyfikacji odpadów promieniotwórczych ................................................................ 32 Rozdział 4. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ................................ 32 4.1. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi krótkożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi ..................... 33 4.1.1. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi w miejscu ich powstania ............................................. 33 4.1.2. Odbiór odpadów promieniotwórczych .................................................................................................... 33 4.1.3. Transport odpadów promieniotwórczych ................................................................................................ 33 4.1.4. Przetwarzanie odpadów promieniotwórczych ......................................................................................... 33 4.1.5. Przechowywanie odpadów promieniotwórczych .................................................................................... 34 4.1.6. Składowanie odpadów promieniotwórczych ........................................................................................... 36 4.1.7. Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych w Różanie ............................................................ 37 4.2. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi ...................... 37 4.3. Postępowanie z zużytymi zamkniętymi źródłami promieniotwórczymi .......................................................... 37 4.4. Postępowanie z wysokoaktywnymi odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ........ 38 4.4.1. Postępowanie z wypalonym paliwem w Polsce ....................................................................................... 38 4.4.2. Cykl paliwowy ........................................................................................................................................... 39 4.4.3. Rozstrzygnięcie w zakresie końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi wysokoaktywnymi i wypalonym paliwem jądrowym ......................................................................................... 40 4.5. Odpady z likwidacji obiektów jądrowych ........................................................................................................ 41 Rozdział 5. Zamknięcie składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych .......................................... 42 5.1. Działania przygotowawcze poprzedzające zamknięcie składowiska i jego zamknięcie ................................... 42 4  Monitor Polski – 5 – Poz. 1070 5.2. Długookresowy monitoring po zamknięciu składowiska ................................................................................. 43 5.3. Zachowanie wiedzy o składowisku .................................................................................................................. 43 Rozdział 6. Badania i rozwój w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym .................................................................................................................................................................... 43 6.1. Badania nad cyklem paliwowym ..................................................................................................................... 45 6.2. Program prac badawczych dla wytypowania bezpiecznej lokalizacji składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych ............................................................................................................................... 46 6.3. Program prac badawczych dla wytypowania bezpiecznej lokalizacji składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych wysokoaktywnych ................................................................................................................ 46 6.4. Program prac badawczych nad zamknięciem KSOP ........................................................................................ 46 6.5. Program prac badawczych dla ZUOP ............................................................................................................... 47 Rozdział 7. Podmioty zaangażowane w realizację Krajowego planu oraz najważniejsze wskaźniki służące monitorowaniu jego realizacji ..................................................................................................................................... 47 7.1. Minister właściwy do spraw energii ................................................................................................................ 47 7.2. Minister właściwy do spraw nauki i szkolnictwa wyższego ............................................................................. 48 7.3. Prezes Państwowej Agencji Atomistyki ........................................................................................................... 48 7.4. ZUOP ................................................................................................................................................................ 48 7.5. Inwestorzy lub operatorzy obiektów energetyki jądrowej .............................................................................. 48 7.6. Instytuty badawcze .......................................................................................................................................... 48 7.7. Wskaźniki służące monitorowaniu realizacji Krajowego planu ....................................................................... 49 Rozdział 8. Rozwiązania finansowe w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ..................................................................................................................................................... 50 8.1. Finansowanie postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi pochodzącymi z energetyki jądrowej ..................................................................................................................... 51 8.2. Finansowanie postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi spoza energetyki jądrowej ................................................................................................................................................ 52 Rozdział 9. Zobowiązania międzynarodowe w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym .................................................................................................................................. 53 9.1. Wspólna konwencja bezpieczeństwa w postępowaniu z wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi ............................................................................................... 53 9.2. Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej ................................................................... 54 9.2.1. Art. 37 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (Traktat Euratom) ............ 54 9.2.2. Dyrektywa Rady 2006/117/Euratom z dnia 20 listopada 2006 r. w sprawie nadzoru i kontroli nad przemieszczaniem odpadów promieniotwórczych oraz wypalonego paliwa jądrowego .................................. 54 9.2.3. Dyrektywa Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiająca ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi .......................................................................................................................................... 55 9.2.4. Zalecenie Komisji 2006/851/Euratom dotyczące zarządzania funduszami likwidacyjnymi, przeznaczonymi na likwidację instalacji jądrowych, zużytego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych .......................................................................................................................................... 55 5  Monitor Polski – 6 – Poz. 1070 9.3. Inicjatywa ograniczania globalnych zagrożeń proliferacyjnych ....................................................................... 56 9.3.1. Umowy ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki ........................................................................................... 56 9.3.2. Umowa z Federacją Rosyjską ................................................................................................................... 56 9.4. Misja ARTEMIS ................................................................................................................................................. 57 Rozdział 10. Przejrzystość, informowanie i zaangażowanie społeczeństwa w procesy decyzyjne w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz ochrona środowiska ......... 58 10.1. Podstawy prawne informowania i udziału społeczeństwa w procesie decyzyjnym ...................................... 58 10.2. Informowanie społeczeństwa ........................................................................................................................ 58 10.3. Udział społeczeństwa w procesie decyzyjnym .............................................................................................. 59 10.3.1. Ocena oddziaływania na środowisko ..................................................................................................... 59 10.3.2. Decyzje wydawane przez Prezesa PAA .................................................................................................. 60 10.4. Opłata za lokalizację KSOP na terenie gminy ................................................................................................. 60 Załącznik nr 1. Program działań wykonawczych ......................................................................................................... 62 Działanie I. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi ...................................... 62 Działanie II. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi wysokoaktywnymi i wypalonym paliwem jądrowym ................................................................................................................................................................ 63 Działanie III. Modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz likwidacji elektrowni jądrowych .................................................................................................... 64 Działanie IV. Stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ......................................................................................... 65 Działanie V. Przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem .................................. 65 Załącznik nr 2. Ocena kosztów postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi z uwzględnieniem likwidacji elektrowni jądrowych w Polsce na potrzeby oceny kosztów realizacji Krajowego planu ........................................................................................................................................................................... 67 Załącznik nr 3. Bilans odpadów promieniotwórczych odebranych przez ZUOP w latach 2000–2019 ........................ 71 Załącznik nr 4. Wnioski ze strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Krajowego planu ................ 74 6  Monitor Polski – 7 – Poz. 1070 WYKAZ SKRÓTÓW I OZNACZEŃ A ARTEMIS Integrated Review Service for Radioactive Waste and Spent Fuel Management, Decommissioning and Remediation) B BJiOR E Bezpieczeństwo Jądrowe i Ochrona Radiologiczna EK-10 EJ G GBq GTRI I IChTJ IFR K KSOP M MAEA MKiS MOX MR MWe MWh MWt N NCBiR NCBJ NCN NFOŚiGW NSPOP O OECD OEJ OOŚ OR Polatom P PAA PIG–PIB PPEJ PURL Oznaczenie typu paliwa jądrowego wykorzystywanego w reaktorze badawczym EWA w latach 1958–1966 Elektrownia jądrowa Gigabekerel Inicjatywa Ograniczania Globalnych Zagrożeń (ang. Global Threat Reduction Initiative) Instytut Chemii i Techniki Jądrowej Raport ze studium wykonalności przedsięwzięcia (ang. Investment Feasibility Report) Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (ang. International Atomic Energy Agency) Ministerstwo Klimatu i Środowiska Paliwo jądrowe powstałe z mieszaniny tlenków uranu i plutonu (mixed oxide fuel) Oznaczenie typu paliwa jądrowego wykorzystywanego w reaktorze badawczym MARIA Megawat mocy elektrycznej Megawatogodzina Megawat mocy cieplnej Narodowe Centrum Badań i Rozwoju Narodowe Centrum Badań Jądrowych Narodowe Centrum Nauki Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Nowe składowisko powierzchniowe odpadów promieniotwórczych Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang. Organization for Economic Co-operation and Development) Obiekt Energetyki Jądrowej Ocena oddziaływania na środowisko Ośrodek Radioizotopów Polatom Państwowa Agencja Atomistyki Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy Program polskiej energetyki jądrowej Polskie Podziemne Laboratorium Badawcze (ang. Polish Underground Research Laboratory) 7  Monitor Polski S SAR SGOP SOOŚ T TBq tHM TWh W WWR – 8 – Poz. 1070 Raport bezpieczeństwa (ang. Safety assessment report) Składowisko głębokie odpadów promieniotwórczych Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko Terabekerel Tona metali ciężkich (uranu i transuranowców) (ang. tons of heavy metal) Terawatogodzina Oznaczenie typu paliwa jądrowego wykorzystywanego w reaktorze badawczym EWA w latach 1966–1995 Z ZUOP ZSRR Państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej – ,,Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych” Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich 8  Monitor Polski – 9 – Poz. 1070 WSTĘP Krajowy plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym przyjęto uchwałą nr 195 Rady Ministrów z dnia 16 października 2015 r. w sprawie „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym” (M. P. poz. 1092). Od momentu przyjęcia przez Radę Ministrów uchwały nr 195 z dnia 16 października 2015 r. w sprawie „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym” zrealizowano szereg działań. Ich realizacja została przedstawiona w przyjętym przez Radę Ministrów sprawozdaniu z realizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym za lata 2015–2017. Odpady promieniotwórcze to materiały stałe, ciekłe lub gazowe, zawierające substancje promieniotwórcze lub skażone tymi substancjami, których wykorzystanie nie jest przewidywane ani rozważane, 1) w tym wypalone paliwo jądrowe przeznaczone do składowania . Każdej działalności związanej z produkcją bądź stosowaniem izotopów promieniotwórczych (w przemyśle, medycynie, nauce, górnictwie) towarzyszy powstawanie odpadów promieniotwórczych. Z uwagi na ich szczególny charakter wymagają one specjalnego postępowania. Dotyczy to ich gromadzenia, przetwarzania, zestalania, transportu, przechowywania i składowania. Odpady promieniotwórcze muszą być zakwalifikowane do odpowiedniej kategorii, posegregowane, odpowiednio przetworzone, zestalone, opakowane, a następnie bezpiecznie składowane. Podstawowym celem wymienionych działań jest ich zabezpieczenie i odizolowanie, aby nie stwarzały zagrożeń dla człowieka i środowiska. Właściwe postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest również jedną z najważniejszych kwestii związanych z wdrożeniem energetyki jądrowej. Nie jest możliwe stosowanie energii jądrowej bez wprowadzenia akceptowalnego społecznie, efektywnego i bezpiecznego postępowania z odpadami promieniotwórczymi. W związku z tym prawidłowe postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest szczególnie istotne zarówno dla użytkowników materiałów promieniotwórczych, jak również dla społeczeństwa. Niniejszy dokument został przygotowany w celu spełnienia oczekiwań w tym zakresie. Celem aktualizacji Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, zwanego dalej „Krajowym planem”, jest zapewnienie rozwoju i wdrożenie ogólnokrajowego, spójnego, zintegrowanego i zrównoważonego systemu postępowania obejmującego wszystkie kategorie odpadów promieniotwórczych wytwarzanych w kraju. Działania, przewidziane przez Krajowy plan, zapewnią odpowiedzialne, bezpieczne i zrównoważone postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem, a dokument został przygotowany zgodnie z art. 57c ustawy – 2) Prawo atomowe . Krajowy plan jest strategicznym narzędziem umożliwiającym określenie koniecznych działań i wyznaczenie zadań, które umożliwią osiągnięcie założeń polityki państwa w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. W tym celu Krajowy plan identyfikuje nowe potrzeby i określa cele dalszych prac. Ponadto przedstawia ogólny zarys istniejących oraz nowych metod postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. Prezentuje również istniejącą i przyszłą infrastrukturę do postępowania z odpadami promieniotwórczymi z uwzględnieniem obecnego podziału na kategorie oraz ilości dotychczas zgromadzonych odpadów i prognozy przyszłych dostaw. Krajowy plan ma również na celu zapewnienie spójności w postępowaniu z tymi substancjami, jak i optymalizację 1) Art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 1792, z późn. zm.). Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo atomowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 587) wdrożyła do polskiego porządku prawnego dyrektywę Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiającą ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczym (Dz. Urz. UE L 199 z 02.08.2011, str. 48). 2) 9  Monitor Polski – 10 – Poz. 1070 rozwoju i wykorzystania zasobów postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. Ponieważ istotną kwestię w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi stanowi udział społeczeństwa, w centrum przewidzianych w Krajowym planie działań znajdują się przejrzystość, dialog i konsultacje z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego. Krajowy plan jest wynikiem współpracy wszystkich instytucji zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, z uwzględnieniem doświadczeń innych krajów. Pokazuje on także, że Polska ma wymagane doświadczenie i wiedzę niezbędną do zapewnienia efektywnego, bezpiecznego i zrównoważonego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. Zgodnie z art. 57c ust. 4 ustawy – Prawo atomowe minister właściwy do spraw energii dokonuje, nie rzadziej niż co cztery lata, aktualizacji Krajowego planu i przedstawia go Radzie Ministrów. Niniejszy dokument został sporządzony zgodnie z przepisami ustawy – Prawo atomowe oraz z wytycznymi dyrektywy Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiającej ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi oraz na podstawie wyników międzynarodowego przeglądu zewnętrznego krajowego 3) planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi (Misja ARTEMIS) . 3) Raport dostępny na stronie MAEA: https://www.iaea.org/sites/default/files/documents/reviewmissions/artemis_poland_final_report_.pdf 10  Monitor Polski – 11 – Poz. 1070 ROZDZIAŁ 1. CELE, ZADANIA I KOSZTY W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Krajowy plan stanowi wykonanie obowiązku nałożonego na ministra właściwego do spraw energii w art. 57c ustawy – Prawo atomowe oraz zobowiązań Polski wynikających ze Wspólnej konwencji bezpieczeństwa w postępowaniu z wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami 4) promieniotwórczymi (Wspólna konwencja), przyjętej w Wiedniu dnia 5 września 1997 r. . Krajowy plan przyjęto uchwałą nr 195 Rady Ministrów z dnia 16 października 2015 r. Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe, aktualizacja Krajowego planu odbywa się co 4 lata, co pozwala na weryfikację danych o środkach finansowych, potrzebnych do jego realizacji, jak też na wprowadzenie innych niezbędnych zmian, w tym bezpośrednio dotyczących postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. Okres obowiązywania Krajowego planu określa się na lata 2020–2050, z perspektywą do połowy XXII w., to jest do przewidywanego zamknięcia głębokiego składowiska odpadów promieniotwórczych. 1.1. CEL KRAJOWEGO PLANU Celem Krajowego planu jest zapewnienie w Polsce efektywnego i bezpiecznego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz zapewnienie rozwoju i wdrożenia ogólnokrajowego, spójnego, zintegrowanego i zrównoważonego systemu postępowania obejmującego wszystkie kategorie odpadów promieniotwórczych wytwarzanych w kraju. Dla osiągnięcia tego celu Krajowy plan określa działania i wyznacza zadania, które umożliwią osiągnięcie założeń polityki państwa w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, ze szczególnym uwzględnieniem zasady transparentności oraz zapewnienia udziału społeczeństwa w podejmowaniu kluczowych decyzji. 1.1.1. ZAKRES KRAJOWEGO PLANU Krajowy plan przewiduje bezpieczne i odpowiednio zabezpieczone postępowanie ze wszystkimi kategoriami odpadów promieniotwórczych wytworzonych w Polsce, od ich wytworzenia do składowania i monitoringu zamkniętego składowiska. 5) Polskie prawo wprowadza następującą klasyfikację odpadów promieniotwórczych: Tabela nr 1.1. Kategorie odpadów promieniotwórczych Kategoria Odpady niskoaktywne EAC < A ≤ 4 10 EAC Przejściowe Po trzech latach stężenie promieniotwórcze izotopów spadnie poniżej wartości określonej dla odpadów 6) niskoaktywnych Podkategoria Długożyciowe Krótkożyciowe t1/2 ≤ 30 lat – A ≤ 400 kBq/kg dla izotopów t1/2 > 30 lat długożyciowych A > 400 kBq/kg dla izotopów – max A ≤ 4000 długożyciowych kBq w 1 kg reprezentatywnej próbki dla 4) Dz. U. z 2002 r. poz. 1704. Art. 47 ustawy – Prawo atomowe i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2015 r. w sprawie odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego (Dz. U. poz. 2267, z późn. zm.). 6) Wartości aktywności i stężenia promieniotwórczego izotopów promieniotwórczych stanowiące podstawę kwalifikowania odpadów promieniotwórczych do kategorii odpadów promieniotwórczych i podkategorii zużytych zamkniętych źródeł 5) 11  Monitor Polski – 12 – Poz. 1070 izotopów długożyciowych lub t1/2 > 30 lat A ≤ 400 kBq/kg 4 Odpady średnioaktywne 10 EAC < 7 A ≤ 10 EAC Odpady wysokoaktywne A >10 EAC 7 Tabela nr 1.2. Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze Podkategoria Zużyte zamknięte źródła 7) promieniotwórcze Niskoaktywne 8 EA < A ≤ 10 Bq Średnioaktywne 8 12 10 < A ≤ 10 Bq Wysokoaktywne 12 A >10 Bq Krótkożyciowe t1/2 ≤ 30 lat Długożyciowe t1/2 > 30lat Objaśnienia do Tabeli 1.1. i 1.2 A – stężenie promieniotwórcze izotopu w odpadzie (kBq/kg) lub aktywność zawartych izotopów w źródle (Bq), EAC – wartość stężenia promieniotwórczego izotopu stanowiąca podstawę kwalifikowania odpadów do kategorii odpadów promieniotwórczych (kBq/kg), EA – wartość aktywności stanowiąca podstawę kwalifikowania odpadów do kategorii odpadów promieniotwórczych (Bq). Zakresem Krajowego planu nie są objęte odpady powstałe w wyniku poszukiwania, rozpoznawania, wydobywania, przeróbki i magazynowania kopalin ze złóż, ponieważ zgodnie z art. 47 ust. 4 ustawy – Prawo atomowe nie kwalifikuje się do odpadów promieniotwórczych: 1) mas ziemnych lub skalnych przemieszczanych w związku z wydobywaniem kopalin ze złóż; 2) odpadów wydobywczych; 3) niezanieczyszczonej gleby i innych materiałów występujących w stanie naturalnym, wydobytych w trakcie robót budowlanych; 4) odpadów w postaci osadów z oczyszczania ścieków przemysłowych – zawierających naturalnie występujące izotopy promieniotwórcze o sumarycznym stężeniu promieniotwórczym izotopów Ra-226 i Ra-228 nieprzekraczającym 1000 kBq/kg. Na terenie Polski w latach powojennych, to jest do lat 70-tych, wydobywano i przerabiano rudę uranu. Obecnie na terenie dawnego kopalnictwa rud uranu jest realizowany przez PAA ,,Program monitoringu radiacyjnego terenów zdegradowanych w wyniku działalności wydobywczej i przeróbczej rud uranu”. 1.1.2. ZADANIA ZWIĄZANE Z POSTĘPOWANIEM Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄ DROWYM WSKAZANE W KRAJOWYM PLANIE Kluczowymi zadaniami są:   aktualizacja eksploatacyjnego raportu bezpieczeństwa KSOP w Różanie; wydobycie i przetworzenie odpadów historycznych; promieniotwórczych określa załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 2015 r. w sprawie odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego. 7) Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze tworzą dodatkową kategorię odpadów promieniotwórczych. 12  Monitor Polski         – 13 – Poz. 1070 przygotowanie do zamknięcia, ostateczne zamknięcie i długotrwały monitoring KSOP w Różanie; wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji NSPOP; przygotowanie do budowy SGOP – w tym realizacja programu PURL; uruchomienie SGOP przed rozpoczęciem likwidacji pierwszej polskiej elektrowni jądrowej; modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi pod kątem uwzględnienia odpadów promieniotwórczych pochodzących z energetyki jądrowej; modyfikacja systemu finansowania postępowania z odpadami promieniotwórczymi, opartego na zasadzie „zanieczyszczający płaci”; stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym; przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem. Istotne, z punktu widzenia bezpiecznego postępowania z odpadami promieniotwórczymi, są kwestie związane z przewozem odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego. Przewóz wypalonego paliwa jądrowego wymaga ochrony fizycznej oraz wytyczenia alternatywnych tras przewozu, co może wymagać zaplanowania i wskazania dodatkowych dróg (w tym kolejowych) łączących elektrownię jądrową ze składowiskiem, portem morskim, lotniskiem. Kwestie transportu odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego są uregulowane w rozdziale VIII ustawy – Prawo atomowe. Po rozpoczęciu budowy elektrowni jądrowej oraz NSOP, przy kolejnej aktualizacji Krajowego planu, zapewnienie bezpiecznego przewozu odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego będzie nowym zadaniem do realizacji. 1.1.3. ZASADY POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI System postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest w Polsce oparty na następujących zasadach:  projektowanie, budowa, eksploatacja i zamknięcie obiektów, zapewniające bezpieczeństwo jądrowe i ochronę radiologiczną;  minimalizacja ilości, objętości i aktywności odpadów promieniotwórczych oraz segregowanie, kwalifikowanie, przetwarzanie, pakowanie i odpowiednie znakowanie opakowanych odpadów promieniotwórczych uwzględniające ich skład;  „zanieczyszczający płaci”;  stosowanie na wszystkich etapach postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym opartego na dowodach i udokumentowanego procesu decyzyjnego;  stosowanie otwartego cyklu paliwowego oraz monitorowanie trendów w zakresie cyklu paliwowego. W przypadku powstania ekonomicznych i technicznych warunków korzystnych dla wprowadzenia cyklu zamkniętego zostanie dokonana analiza zasadności i celowości jego wprowadzenia w Polsce;  monitorowanie przechowywania, składowania oraz transportu odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego;  zakaz wwozu do Polski odpadów promieniotwórczych w celu składowania oraz wywozu, z wyjątkiem wywozu do kraju, z którym zawarto porozumienie w sprawie składowania odpadów promieniotwórczych w składowiskach odpadów promieniotwórczych;  stosowanie, zgodnego ze standardami międzynarodowymi, podejścia do zagrożeń radiacyjnych i postępowania awaryjnego oraz zarządzania kryzysowego;  realizowane w sposób ciągły szkolenie kadr gwarantujących zachowanie bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym;  rozwijanie działalności szkoleniowo-informacyjnej;  przejrzystość prowadzonych działań i informowanie społeczeństwa; 13  Monitor Polski    – 14 – Poz. 1070 zapewnienie udziału społeczeństwa w podejmowaniu decyzji; stała współpraca z organizacjami międzynarodowymi i instytucjami zajmującymi się postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym; stosowanie najnowszych osiągnięć nauki i techniki w dziedzinie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. 1.2. SPOSÓB MONITOROWANIA I OCENY STOPNIA REALIZACJI KRAJOWEGO PLANU Minister właściwy do spraw energii monitoruje realizację Krajowego planu. W przypadku wystąpienia odstępstw od zamierzonych rezultatów przeprowadza analizę przyczyn ich powstania oraz podejmuje stosowne działania korygujące. Wyniki monitoringu oraz ocena stanu realizacji Krajowego planu będą zawarte w sprawozdaniach ministra właściwego do spraw energii przedkładanych do akceptacji Radzie Ministrów, stosownie do wymogów określonych w art. 57f ust. 1 ustawy – Prawo atomowe. Zgodnie z art. 57c ust. 4 ustawy – Prawo atomowe, Krajowy plan jest aktualizowany nie rzadziej niż raz na cztery lata, a jego kolejne wersje uwzględniać mają postęp techniczny i naukowy, dobre praktyki w zakresie gospodarowania wypalonym paliwem i odpadami promieniotwórczymi oraz wnioski i zalecenia będące wynikiem międzynarodowego przeglądu zewnętrznego. 1.3. ZADANIA, KTÓRYCH REALIZACJA JEST NIEZBĘDNA DLA PR AWIDŁOWEGO POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTW ÓRCZYMI W POLSCE 1.3.1. ZADANIA W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI NISKOI ŚREDNIOAKTYWNYMI 1.3.1.1. PRZYGOTOWANIE DO ZAMKNIĘCIA, OSTATECZNE ZAMKNIĘCIE I DŁUGOTRWAŁY MONITORING KRAJOWEGO SKŁADOWISKA ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W RÓŻANIE Celem podejmowanych działań jest przygotowanie do zamknięcia KSOP w Różanie w związku z jego zapełnianiem się oraz nieprzygotowaniem na planowany rozwój energetyki jądrowej, a następnie jego ostateczne zamknięcie i długotrwały monitoring. Odpowiedzialni za realizację:    minister właściwy do spraw energii – organ wiodący; minister właściwy do spraw środowiska; ZUOP. 1.3.1.2. WYBÓR LOKALIZACJI, BUDOWA I ROZPOCZĘCIE EKSPLOATACJI NOWEGO SKŁADOWISKA POWIERZCHNIOWEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W związku z zapełnieniem i wynikającym z tego planowanym zamknięciem istniejącego KSOP w Różanie konieczne jest znalezienie lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji NSPOP, z uwzględnieniem potrzeb wynikających z rozwoju energetyki jądrowej w Polsce. NSPOP będzie przyjmowało do składowania odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne pochodzące z energetyki jądrowej oraz z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych, w tym zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne. Na terenie składowiska będą zlokalizowane obiekty do przetwarzania odpadów promieniotwórczych, a także będzie zlokalizowany magazyn 14  Monitor Polski – 15 – Poz. 1070 do przechowywania odpadów promieniotwórczych długożyciowych nisko- i średnioaktywnych, do czasu uruchomienia SGOP, gdzie zostaną przeniesione do składowania. Kluczowym elementem wyboru lokalizacji, oprócz spełnienia warunków wymaganych przez prawo, będzie akceptacja lokalnej społeczności. Odpowiedzialni za realizację:  minister właściwy do spraw energii – organ wiodący;  minister właściwy do spraw środowiska;  PIG–PIB;  ZUOP. 1.3.2. PRZYGOTOWANIE DO BUDOWY SKŁADOWISKA GŁĘBOKIEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH, W TYM REALIZACJA PROGRAMU POLSKIEGO PODZIEMNEGO LABORATORIUM BADAWCZEGO – WYTYPOWANIE JEGO BEZPIECZNEJ LOKALIZACJI Celem prac w tym zakresie jest docelowo znalezienie optymalnej lokalizacji składowiska głębokiego. Zadanie to będzie obejmowało następujące działania:      zapewnienie udziału polskich instytucji i ośrodków badawczych w prowadzonych badaniach nad zagadnieniami z zakresu postępowania z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi i wypalonym paliwem jądrowym; monitorowanie postępu prac nad wdrożeniem technologii umożliwiającej oddzielenie mniejszościowych aktynowców i ich wykorzystywanie, jako paliwa do reaktorów prędkich IV generacji lub ich transmutacji jądrowej w systemach podkrytycznych sterowanych akceleratorami; nawiązanie stałej współpracy międzynarodowej w dziedzinie postępowania z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi – konsekwentne uaktualnianie wiedzy na temat programów innych krajów w tym zakresie; monitorowanie inicjatyw mogących skutkować budową wspólnych regionalnych składowisk głębokich przy uwzględnieniu stanowiska polskiego społeczeństwa; realizację programu badań nad składowaniem głębokim odpadów długożyciowych średnioaktywnych i wysokoaktywnych – prowadzenie prac i przygotowań w zakresie znalezienia lokalizacji SGOP. 8) W związku z przyjęciem PPEJ oraz prowadzonymi działaniami nad rozwojem w Polsce energetyki jądrowej jest planowane w przyszłości podpisanie przez ministra właściwego do spraw energii, PIG–PIB oraz inne zainteresowane instytucje porozumienia w sprawie wspierania koncepcji i podjęcia zintegrowanych badań nad głębokim składowaniem odpadów promieniotwórczych i budową Polskiego podziemnego laboratorium badawczego. Celem porozumienia ma być:      wspieranie badań naukowych mających na celu wypracowanie technik składowania podziemnego i rozpoznanie warunków geologicznych w warunkach polskich, zapewniających bezpieczne składowanie w głębokich strukturach geologicznych, a jednocześnie przyczyniające się do rozwoju kadry naukowej i technologii niezbędnych do prowadzenia przyszłych prac; zapewnienie koordynacji wyżej wymienionych prac w Polsce; maksymalne wykorzystanie doświadczeń międzynarodowych dotyczących głębokiego składowania odpadów promieniotwórczych; dostarczenie społeczeństwu obiektywnej informacji na temat głębokiego składowania; wspieranie utworzenia PURL; 8) Przyjęty uchwałą nr 15 Rady Ministrów z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie programu wieloletniego pod nazwą „Program polskiej energetyki jądrowej” (M. P. poz. 502). Zob. także: Komunikat Ministra Gospodarki z dnia 28 maja 2014 r. o podjęciu przez Radę Ministrów uchwały w sprawie programu wieloletniego pod nazwą „Program polskiej energetyki jądrowej” (M.P. poz. 503). 15  Monitor Polski   – 16 – Poz. 1070 wspieranie działania PURL umiejscowionego organizacyjnie w PIG–PIB; wykorzystanie doświadczeń PURL w budowie składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych. Cele powstania PURL to:          prowadzenie prac poprzedzających powstanie składowiska głębokiego dla wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych; uzyskanie wiedzy pozwalającej na podjęcie racjonalnej decyzji o składowaniu wypalonego paliwa jądrowego i rodzaju przyjętego cyklu paliwowego; koordynacja prac w Polsce i gromadzenie uzyskanych wyników; współpraca międzynarodowa w zakresie składowania głębokiego odpadów promieniotwórczych, w szczególności wysokoaktywnych; prowadzenie badań naukowych nad składowaniem głębokim odpadów promieniotwórczych, w szczególności wysokoaktywnych; poszerzenie wiedzy o warunkach geologicznych potencjalnych składowisk; popularyzacja wiedzy na temat składowania głębokiego odpadów promieniotwórczych, w szczególności wysokoaktywnych; upowszechnienie w społeczeństwie wiedzy na temat SGOP; przygotowanie kadr i struktur organizacyjnych do funkcjonowania składowiska. Odpowiedzialni za realizację:      minister właściwy do spraw energii – organ wiodący; minister właściwy do spraw środowiska; ZUOP; PIG–PIB; Inne instytuty naukowe i badawcze. 1.3.3. MODYFIKACJA ZASAD POSTĘPOWANI A Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄ DROWYM ORAZ LIKWIDAC JI ELEKTROWNI JĄDROWYCH Celem tego zadania jest stworzenie systemu finansowania postępowania z odpadami i wypalonym paliwem jądrowym, zapewniającego spójne, niezawodne i zrównoważone postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym teraz i w przyszłości. Zadanie to będzie obejmowało następujące działania:  aktualizację przepisów prawa w zakresie końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem pochodzącymi z energetyki jądrowej, a także w zakresie likwidacji elektrowni jądrowych; wdrożenie systemu finansowania końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ze szczególnym uwzględnieniem odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa z energetyki jądrowej, a także zapewnienie finansowania procesu likwidacji elektrowni jądrowych. Zakres zadania obejmuje:  zmianę przepisów umożliwiającą podział kwoty określonej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 9) października 2012 r. na dwie części: 9) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 października 2012 r. w sprawie wysokości wpłaty na pokrycie kosztów końcowego postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi oraz na pokrycie kosztów likwidacji elektrowni jądrowej dokonywanej przez jednostkę organizacyjną, która otrzymała zezwolenie na eksploatację elektrowni jądrowej (Dz. U. poz. 1213). 16  Monitor Polski – 17 – Poz. 1070       odpis na pokrycie kosztów końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, to jest odpis na Fundusz Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego, zasilany przez operatorów obiektów energetyki jądrowej,  odpis na pokrycie kosztów likwidacji elektrowni jądrowej, to jest odpis na Fundusz Likwidacji 10) Obiektu Energetyki Jądrowej będącego elektrownią jądrową ; wypracowanie i wdrożenie do systemu prawnego zasad zarządzania środkami finansowymi zgromadzonymi na Funduszu Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego oraz Funduszu Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej; wyznaczenie instytucji pełniącej nadzór nad Funduszem Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego oraz Funduszem Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej, wraz z zakresem nadzoru; określenie i wdrożenie do systemu prawnego zasad aktualizacji wysokości odpisów dokonywanych na Fundusz Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego oraz Fundusz Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej; zmianę przepisów umożliwiającą zniesienie limitu poziomu dotacji celowej określonego w ustawie 11) o finansach publicznych w odniesieniu do ZUOP, w celu sfinansowania budowy NSPOP; wykonanie analiz, opracowanie i wdrożenie do systemu prawnego zasad finansowania budowy składowisk odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa. Środki gromadzone na Funduszu Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego oraz Funduszu Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej będą pochodzić z kwartalnych wpłat na fundusze, dokonywanych przez operatora elektrowni jądrowej, oraz z przychodów wynikających z dozwolonego prawem inwestowania środków funduszy. Środki finansowe gromadzone na obu funduszach będą wyłączone z masy upadłościowej operatora. Środki te będą zwolnione z egzekucji. Fundusz Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej będącego elektrownią jądrową pozostanie w gestii operatora elektrowni jądrowej, jednak wypłata będzie możliwa po uprzednim uzyskaniu pozytywnej opinii instytucji nadzorującej fundusz. Wpłaty na fundusze uzależnione będą od ilości wytworzonej w elektrowni jądrowej energii elektrycznej. Wysokość tych odpisów będzie cyklicznie aktualizowana przez instytucję nadzorującą fundusze. Wypłata środków z funduszy będzie możliwa po uprzednim uzyskaniu pozytywnej opinii instytucji nadzorującej fundusze. Odpowiedzialni za realizację:  minister właściwy do spraw energii – organ wiodący. 1.3.4. STWORZENIE STRATEGICZNEGO PROGRAMU BADAŃ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH DOTYCZĄCEGO POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM Celem niniejszego zadania jest ustalenie i wykonanie strategicznego programu badań naukowych i prac rozwojowych dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, przy uwzględnieniu posiadanych środków finansowych oraz włączeniu polskich ekspertów i naukowców z instytutów naukowych i badawczych, jak również specjalistów z zakresu postępowania z odpadami 10) W przypadku gdyby elektrownia jądrowa nie pracowała w podstawie obciążenia systemu lub będzie okresowo wyłączana z ruchu, wprowadzony zostanie inny system rozliczeń – np. uzależniający odpisy na Fundusze od każdego zestawu paliwowego umieszczonego w reaktorze. 11) Art. 133 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych ( Dz. U. z 2019 r. poz. 869, z późn. zm.). 17  Monitor Polski – 18 – Poz. 1070 promieniotwórczymi z krajowego przemysłu. Najważniejsze obszary badawcze zostały przedstawione w rozdziale 6 niniejszego dokumentu. Odpowiedzialni za realizację:    minister właściwy do spraw energii – organ wiodący; ZUOP; instytuty naukowe i badawcze. 1.3.5. PRZYGOTOWANIE KADR D LA KRAJOWYCH INSTYTU CJI I PODMIOTÓW GOSPODAR CZYCH ZAANGAŻOWANYCH W POS TĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI ORAZ NADZÓR NAD TYM POSTĘPOWANIE M Celem niniejszego zadania jest zapewnienie odpowiedniej ilości wykwalifikowanych kadr dla funkcjonowania i rozwoju instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi. Odpowiedzialni za realizację:       minister właściwy do spraw energii – organ wiodący; Prezes PAA – w zakresie własnych kadr; ZUOP; instytuty naukowe i badawcze; uczelnie wyższe; inwestor lub operator elektrowni jądrowej – w zakresie własnych kadr. Szczegółowy opis działań w zakresie zadań wymienionych w rozdziale 1.3 zawiera załącznik nr 1 pod tytułem Program działań wykonawczych. 1.4. KOSZTY REALIZACJI I ŹRÓDŁA FINANSOWANIA KRAJOWEGO PLANU Wyliczenia kosztów realizacji Krajowego planu przeprowadzono dla lat 2020–2033, w tym szczegółowo w rozbiciu na poszczególne lata do kolejnej aktualizacji Krajowego planu. Szacunki kosztów będą aktualizowane wraz z aktualizacją Krajowego planu, stosownie do art. 57c ust. 4 ustawy – Prawo atomowe. Tabela nr 1.3 Koszty realizacji Krajowego planu w latach 2020–2033 Lp. 1. Zadanie 1. Analizy lokalizacyjne nowego składowiska *(w tym środki NFOŚiGW) W tym wydatki w latach 2020–2023 tys. zł Wydatki do 2033 r. tys. zł 2020 r. 2021 r. 2022 r. 2023 r. 2. 3. 4. 5. 6. 5.000 300*** 800 200 200 2. Przygotowania do budowy głębokiego składowiska* 30.000 - - - 200 3. Realizacja Krajowego planu (środki MKiS) 2.500 300*** 200 200 500 4. Zamknięcie KSOP RÓŻAN* – przygotowanie do 10.000 - - - - 18  Monitor Polski – 19 – Poz. 1070 zamknięcia KSOP Różan ( w tym środki programu 12 wieloletniego) ) 5. 6. 7. 8. Ocena bezpieczeństwa dla KSOP Różan* Ocena bezpieczeństwa dla NSPOP* Budowa NSPOP ( w tym środki programu 13) wieloletniego) 10.000 10.000 - 359.000, w tym środki programu wieloletniego 350.000 - - - - - - - 500 środki nieobjęte programem wieloletnim 500 środki nieobjęte programem wieloletnim Program naukowobadawczy**dotyczący postępowania z odpadami promieniotwórczymi** 10.000 - - - 5.000 RAZEM 436.500 600 1.000 900 6.400 Objaśnienia: * środki własne Ministra Klimatu i Środowiska w ramach określonego dla niego limitu wydatków na dany rok budżetowy, bez konieczności jego zwiększania, ewentualnie, przy powstaniu takiej możliwości środki NFOŚiGW (zgodnie z zapisami PPEJ). W przypadku braku możliwości sfinansowania tych działań z obu tych źródeł realizacja tych zadań zostanie sfinansowana ze środków programu wieloletniego. ** środki własne Ministra Klimatu i Środowiska w ramach określonego dla niego limitu wydatków na dany rok budżetowy, bez konieczności jego zwiększania. Minister właściwy do spraw energii będzie poszukiwał innych możliwości sfinansowania realizacji tego działania. *** środki ujęte w ustawie budżetowej. Zgodnie z wymogami dyrektywy Rady 2011/70/Euratom dokonano także oceny kosztów postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi z uwzględnieniem likwidacji elektrowni jądrowych w Polsce na potrzeby oceny kosztów realizacji Krajowego planu. Wyniki przedstawiono w załączniku nr 2 do Krajowego planu. 1.5. SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI KRAJOWEGO PLANU 12) Po znalezieniu lokalizacji nowego NSPOP oraz po dokładnym oszacowaniu kosztów realizacji powyższego, dla zapewnienia finansowania i uproszczenia procedury uruchamiania środków finansowych, MKiS wystąpi do Rady Ministrów z wnioskiem o utworzenie programu wieloletniego (w rozumieniu art. 136 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych) na zamknięcie KSOP RÓŻAN. 13) Po wyborze lokalizacji NSPOP oraz po dokładnym oszacowaniu kosztów realizacji powyższego, dla zapewnienia finansowania i uproszczenia procedury uruchamiania środków finansowych, MKiS wystąpi do Rady Ministrów z wnioskiem o utworzenie programu wieloletniego (w rozumieniu art. 136 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych) na budowę nowego składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych. 19  Monitor Polski – 20 – Poz. 1070 Zgodnie z art. 57f ust. 1 ustawy – Prawo atomowe, minister właściwy do spraw energii co dwa lata sporządza sprawozdanie z realizacji Krajowego planu i przedstawia je Radzie Ministrów. Sprawozdanie za lata 2015–17 zostało przyjęte przez Radę Ministrów i opublikowane w dniu 8 lutego 2019 r. (M. P. poz. 238). We wnioskach Rada Ministrów, w związku ze stwierdzonymi opóźnieniami w realizacji Krajowego planu, zaleciła ministrowi właściwemu do spraw energii przy aktualizacji Krajowego planu: – urealnić harmonogram działań planowanych do realizacji w Krajowym planie działań, – w maksymalnym możliwym stopniu uwzględnić możliwość sfinansowania planowanych działań ze środków innych niż budżet państwa, – uwzględnić kwestię realizacji Programu polskiej energetyki jądrowej. Zalecenia te zostały wykonane. ROZDZIAŁ 2. ETAPY REALIZACJI ZADAŃ KRAJOWEGO PLANU W niniejszym rozdziale przedstawiono harmonogram czasowy realizacji poszczególnych zadań zaprezentowanych w rozdziale 1. 2.1. ZADANIA W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI NISKOI ŚREDNIOAKTYWNYMI 2.1.1. ZAPEWNIENIE BEZPIECZN EJ EKSPLOATACJI KRAJOWEGO SKŁADOWISKA ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W RÓŻANIE DO CZASU JEGO ZAMKNIĘCIA Niniejsze zadanie będzie obejmować następujące działania:  Sporządzenie zaktualizowanego eksploatacyjnego raportu bezpieczeństwa dla KSOP w latach 2019–20;  Uzyskanie zatwierdzenia ERB przez zmianę zezwolenia Prezesa PAA na eksploatację KSOP w 2021 r.;  Przygotowanie koncepcji wydobycia nieprzetworzonych odpadów historycznych w latach 2021–24;  Wydobycie i przetworzenie odpadów historycznych w latach 2025–30. 2.1.2. PRZYGOTOWANIE DO ZAMKNIĘCIA I ZAMKNIĘCIE KRAJOWEGO SKŁADOWISKA ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W RÓŻANIE Niniejsze zadanie będzie obejmować następujące działania:  wybór opcji zamknięcia KSOP w Różanie oraz wykonanie raportów bezpieczeństwa dla jego zamknięcia i okresu po zamknięciu – 2030 r. – 2032 r.;  przygotowanie koncepcji zamknięcia KSOP w Różanie – 2033 r. – 2034 r.;  przygotowania do zamknięcia, sporządzenie Programu zamknięcia składowiska i uzyskanie zezwolenia na zamknięcie – 2034 r. – 2037 r.;  zamykanie składowiska – od 2038 r. – 2040 r.;  przygotowanie raportu z zamknięcia składowiska, uzyskanie decyzji Prezesa PAA zatwierdzającej raport, zamknięcie składowiska – 2038 r. – 2040 r. Zamknięcie KSOP jest uwarunkowane rozpoczęciem eksploatacji NSPOP, ponieważ część odpadów obecnie przechowywanych w istniejącym składowisku zostanie przeniesiona do nowego składowiska. Po zamknięciu składowiska będzie prowadzony długookresowy monitoring składowiska zgodnie z zezwoleniem na jego zamknięcie. 20  Monitor Polski – 21 – Poz. 1070 2.1.3. WYBÓR LOKALIZACJI, B UDOWA I ROZPOCZĘCIE EKSPLOATACJI NOWEGO SKŁADOWISKA POWIERZCHNIOWEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZ YCH Niniejsze zadanie będzie obejmować następujące działania:         poszukiwanie potencjalnych lokalizacji NSPOP 2019 r. – 2022 r.; wybór lokalizacji NSPOP – do 2022 r.; przygotowanie projektu NSPOP, ocena bezpieczeństwa – 2023 r. – 2024 r.; uzyskanie wszystkich niezbędnych decyzji i pozwoleń – 2025 r. – 2027 r.; realizację inwestycji (budowę) – 2028 r. – 2032 r.; uzyskanie pozwolenia na użytkowanie NSPOP, zezwolenia na eksploatację NSPOP – 2031 r. – 2032 r.; eksploatację – 2033 r. – 2152 r.; zamknięcie składowiska powierzchniowego w latach 2153 r. – 2163 r. Po zamknięciu składowiska będzie prowadzony długookresowy monitoring składowiska zgodnie z zezwoleniem na jego zamknięcie. 2.2. WYTYPOWANIE BEZPIECZNEJ LOKALIZA CJI PROMIENIOTWÓRCZYCH I BUDOWA SKŁADOWISKA SKŁADOWISKA GŁĘB OKIEGO ODPADÓW Procedura wyboru i oceny lokalizacji głębokiego składowiska odpadów promieniotwórczych zależy w dużej mierze od tego, czy z przyszłym składowiskiem ma być związane planowane PURL, czy też jest planowane przeprowadzenie badań dedykowanych bezpośrednio lokalizacji składowiska, niezależnie od prowadzenia prac nad PURL. Decyzja o tym, czy SGOP może być zlokalizowane w tym samym miejscu co PURL, może być podjęta po przeprowadzeniu badań w PURL. Dodatkowo w warunkach polskich istnieją możliwości adaptacji istniejących obiektów podziemnych lub ich części na PURL, jednak wymagać to będzie podjęcia stosownych działań w tym kierunku. Wobec tego poniżej przedstawiono dwie modelowe opcje realizacji programu dla składowiska głębokiego, z uwzględnieniem dotychczasowych rozważań w warunkach polskich – to jest ram czasowych i wariantów procesu lokalizacyjnego:  dla procesu lokalizacji SGOP z PURL potencjalnie związanym z przyszłą lokalizacją składowiska;  dla procesu lokalizacji SGOP z PURL niezwiązanym z lokalizacją SGOP lub z możliwością adaptacji istniejących obiektów na PURL. Istnieje także możliwość, że w wyniku badań prowadzonych w PURL początkowo niezwiązanym z lokalizacją składowiska zostanie stwierdzona przydatność tego samego masywu lub warstwy do składowania. Wtedy ścieżka postępowania nie zmienia się. To podejście wymaga jednak realizacji programu badań zgodnie z zasadą minimalizacji ingerencji w masyw lub warstwę od momentu rozpoczęcia prac (w przeciwieństwie do klasycznego górnictwa). Obecnie dyskutowana jest zasadność ponoszenia kosztów budowy i utrzymania laboratoriów podziemnych w krajach o małych programach jądrowych i krajach bez energetyki jądrowej. Proponowanym rozwiązaniem alternatywnym jest wykorzystanie istniejących na świecie laboratoriów. Jest to efektywne kosztowo, jednak muszą być spełnione przynajmniej dwa podstawowe warunki merytoryczne:  ten sam typ litologiczny;  zbliżone parametry ośrodka skalnego w obrębie tego samego typu litologicznego. Jednocześnie założono, że niezależnie od możliwości prowadzenia badań w innych ośrodkach, dla właściwej oceny warunków rodzimych, niezbędne jest przeprowadzenie analiz własnych dla konkretnej lokalizacji SGOP. W zależności od szczegółowego sposobu jego wykonania, a co za tym idzie zakresu zastosowania ustawy – 14) Prawo geologiczne i górnicze w odniesieniu do tego programu, …