Obwieszczenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 27 września 1996 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia w sprawie uz

Obwieszczenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiejz dnia 27 września 1996 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia w sprawie uzyskiwania uprawnień do kierowania pojazdami i uprawnień instruktorów, wykładowców, egzaminatorów oraz w sprawie szkolenia i egzaminowania Spis treści Treść obwieszczenia Załącznik - Tekst jednolity rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 marca 1992 r. w sprawie uzyskiwania uprawnień do kierowania pojazdami i uprawnień instruktorów, wykładowców, egzaminatorów oraz w sprawie szkolenia i egzaminowania Załącznik nr 2 Treść obwieszczenia 1. Na podstawie § 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 21 czerwca 1994 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie uzyskiwania uprawnień do kierowania pojazdami i uprawnień instruktorów, wykładowców, egzaminatorów oraz w sprawie szkolenia i egzaminowania   (Dz. U. Nr 76, poz. 346) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 marca 1992 r. w sprawie uzyskiwania uprawnień do kierowania pojazdami i uprawnień instruktorów, wykładowców, egzaminatorów oraz w sprawie szkolenia i egzaminowania   (Dz. U. Nr 33, poz. 146), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 21 czerwca 1994 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie uzyskiwania uprawnień do kierowania pojazdami i uprawnień instruktorów, wykładowców, egzaminatorów oraz w sprawie szkolenia i egzaminowania   (Dz. U. Nr 76, poz. 346) i zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem wydania jednolitego tekstu. 2. Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst rozporządzenia nie obejmuje: 1) § 19 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 marca 1992 r. w sprawie uzyskiwania uprawnień do kierowania pojazdami i uprawnień instruktorów, wykładowców, egzaminatorów oraz w sprawie szkolenia i egzaminowania   (Dz. U. Nr 33, poz. 146), który stanowi: „  § 19. 1. Osoby, które ukończyły przed wejściem w życie niniejszego rozporządzenia odpowiednie szkolenie określone w rozporządzeniu Ministrów Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 13 października 1983 r. w sprawie kierowców pojazdów silnikowych   (Dz. U. Nr 59, poz. 269, z 1987 r. Nr 2, poz. 14, z 1989 r. Nr 35, poz. 197 i Nr 55, poz. 328 oraz z 1990 r. Nr 73, poz. 438), uważa się za spełniające wymagania określone w § 4 w stosunku do odpowiedniego rodzaju uprawnień. 2. Osoby, które w dniu wejścia w życie niniejszego rozporządzenia są uczestnikami szkolenia, o którym mowa w ust. 1, z chwilą jego ukończenia uważa się za spełniające wymagania określone w § 4 w stosunku do odpowiedniego rodzaju uprawnień.  ”  , 2) § 3 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 21 czerwca 1994 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie uzyskiwania uprawnień do kierowania pojazdami i uprawnień instruktorów, wykładowców, egzaminatorów oraz w sprawie szkolenia i egzaminowania   (Dz. U. Nr 76, poz. 346), który stanowi: „  § 3. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.  ” Załącznik   -   Tekst jednolity rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 marca 1992 r. w sprawie uzyskiwania uprawnień do kierowania pojazdami i uprawnień instruktorów, wykładowców, egzaminatorów oraz w sprawie szkolenia i egzaminowania Na podstawie art. 84 ust. 1 w związku z art. 82 ust. 1 pkt 5 oraz z art. 83 ust. 1 pkt 7 i 9 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. - Prawo o ruchu drogowym   (Dz. U. z 1992 r. Nr 11, poz. 41 i Nr 26, poz. 114 oraz z 1995 r. Nr 104, poz. 515) zarządza się, co następuje: § 1. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o ustawie bez bliższego określenia, należy przez to rozumieć ustawę z dnia 1 lutego 1983 r. - Prawo o ruchu drogowym   (Dz. U. z 1992 r. Nr 11, poz. 41 i Nr 26, poz. 114 oraz z 1995 r. Nr 104, poz. 515). § 2. 1. Szkolenie osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami odbywa się w ośrodkach szkolenia lub w szkołach, zgodnie z programami kursów. 2. Szkolenie może być organizowane w formie: 1) kursu programowego, którego program przewiduje przygotowanie teoretyczne i praktyczne na określony rodzaj uprawnień do prowadzenia pojazdu, 2) kursu nauki kierowania pojazdem, którego program przewiduje przygotowanie tylko w zakresie praktycznym na określony rodzaj uprawnień do prowadzenia pojazdu; przystąpienie do tego kursu poprzedzone jest złożeniem z wynikiem pozytywnym części teoretycznej egzaminu państwowego przewidzianego na określony rodzaj uprawnień; w przypadku posiadania innego uprawnienia kurs ten przeprowadza się w zmniejszonym wymiarze czasowym, 3) kursu dokształcającego, którego program przewiduje przygotowanie uzupełniające w zakresie teoretycznym i praktycznym na określony rodzaj uprawnień w przypadku posiadania innego uprawnienia do prowadzenia pojazdu, 4) nauki w szkole, uwzględniającej co najmniej zakres kursu programowego na określony rodzaj uprawnień. § 3. Prawo jazdy może uzyskać osoba, która spełnia warunki ustalone w ustawie dla osób ubiegających się o szczególne kategorie prawa jazdy oraz: 1) odbyła odpowiednie dla określonej kategorii prawa jazdy szkolenie, 2) złożyła z wynikiem pozytywnym egzamin państwowy sprawdzający kwalifikacje na określoną kategorię prawa jazdy. § 4. 1. Ustala się warunki uzyskiwania praw jazdy w kategoriach: 1) A lub B:   -   ukończenie szkolenia, o którym mowa w § 2 ust. 2 pkt 1, 2 lub 4, 2) C: a) ukończenie szkolenia, o którym mowa w § 2 ust. 2 pkt 1, 2 lub 4, bądź b) ukończenie szkolenia, o którym mowa w § 2 ust. 2 pkt 3 albo w § 2 ust. 2 pkt 2, w zmniejszonym wymiarze czasowym, przez osoby posiadające: prawo jazdy kategorii B lub T przez co najmniej dwa lata lub prawo jazdy kategorii D przez co najmniej jeden rok, 3) D: a) ukończenie szkolenia, o którym mowa w § 2 ust. 2 pkt 1 lub 2, bądź b) ukończenie szkolenia, o którym mowa w § 2 ust. 2 pkt 3 albo w § 2 ust. 2 pkt 2, w zmniejszonym wymiarze czasowym, przez osoby posiadające: prawo jazdy kategorii C przez co najmniej trzy lata lub prawo jazdy kategorii B przez co najmniej pięć lat albo prawo jazdy kategorii trolejbusowej przez co najmniej jeden rok, 4) E:   -   ukończenie szkolenia, o którym mowa w § 2 ust. 2 pkt 2, 5) T:   -   ukończenie szkolenia, o którym mowa w § 2 ust. 2 pkt 1, 2 lub 4, 6) trolejbusowej:   -   ukończenie szkolenia, o którym mowa w § 2 ust. 2 pkt 1 lub 2. 2. Nie wymaga się ukończenia szkolenia od osób ubiegających się o prawo jazdy kategorii B, które posiadają prawo jazdy kategorii C lub D albo ukończyły szkolenie w zakresie tych kategorii. § 5. Pozwolenie na prowadzenie tramwajów odpowiedniego typu może uzyskać osoba spełniająca warunki określone w ustawie dla osób ubiegających się o uprawnienie do ich prowadzenia, która ukończyła szkolenie określone w § 2 ust. 2 pkt 1 lub 2, albo w przypadku posiadania uprawnienia do prowadzenia tramwajów innego typu - szkolenie określone w § 2 ust. 2 pkt 3 oraz złożyła z wynikiem pozytywnym egzamin państwowy sprawdzający kwalifikacje. § 6. Kartę rowerową, motorowerową lub woźnicy może otrzymać osoba spełniająca warunki określone w ustawie, która złożyła z wynikiem pozytywnym egzamin państwowy sprawdzający kwalifikacje. § 7. 1. Programy kursów, o których mowa w § 2 ust. 2 pkt 1-3, oraz wzory zaświadczeń potwierdzających ukończenie szkolenia określają odpowiednio załączniki nr 1 i 2 do rozporządzenia. 2. Zaświadczenia, o których mowa w ust. 1, wystawiają ośrodki szkolenia lub szkoły. § 8. 1. Państwowe egzaminy sprawdzające kwalifikacje osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami przeprowadzane są przez egzaminatorów, na zasadach określonych w instrukcji stanowiącej załącznik nr 3 do rozporządzenia, w ośrodku egzaminowania wyznaczonym przez wojewodę w miejscu odpowiadającym warunkom egzaminowania określonym w instrukcji. 2. Egzamin, o którym mowa w ust. 1, składa się, z zastrzeżeniem rodzaju uprawnień, z części teoretycznej i praktycznej oraz obejmuje sprawdzenie znajomości: 1) prawa o ruchu drogowym, 2) techniki kierowania i obsługi pojazdów, 3) zasad udzielania pomocy przedlekarskiej. § 9. 11)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 21 czerwca 1994 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie uzyskiwania uprawnień do kierowania pojazdami i uprawnień instruktorów, wykładowców, egzaminatorów oraz w sprawie szkolenia i egzaminowania (Dz. U. Nr 76, poz. 346), które weszło w życie z dniem 4 sierpnia 1994 r.. Egzamin państwowy osoby ubiegającej się o uprawnienie do kierowania pojazdami przeprowadzany jest w ośrodku egzaminowania właściwym ze względu na województwo, w którym zamieszkuje, lub w uzasadnionych przypadkach województwo, w którym osoba ta czasowo przebywa. Do uzasadnionych przypadków czasowego pobytu zalicza się w szczególności miejsce: 1) pobierania nauki w szkole, 2) odbywania czynnej służby wojskowej i jej form równorzędnych oraz służby zastępczej, z wyjątkiem zawodowej służby wojskowej, 3) podjęcia pracy przez okres co najmniej 30 dni, 4) pobytu cudzoziemca. Zgodę na złożenie egzaminu poza miejscem stałego zamieszkania wydaje kierownik urzędu rejonowego właściwy ze względu na miejsce czasowego pobytu osoby ubiegającej się o uprawnienie do kierowania pojazdem. 1a2)Dodany przez § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia wymienionego w przypisie 1.. Osoba ubiegająca się o uprawnienie do kierowania pojazdem powinna złożyć do właściwego organu administracji, za pośrednictwem ośrodka egzaminowania określonego w ust. 1, podanie na druku według wzoru, który określa załącznik nr 4 do rozporządzenia. 2. Do podania o wydanie uprawnienia wymienionego w ust. 1 należy dołączyć: 1) jedną fotografię bez nakrycia głowy, nie podklejoną, o wymiarach 3,5 × 4,5 cm, 23)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia wymienionego w przypisie 1.) zaświadczenie lekarskie stwierdzające posiadanie wymaganej sprawności fizycznej i psychicznej; nie dotyczy kategorii E prawa jazdy, 3) potwierdzenie spełnienia warunków szczególnych dla osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami poszczególnych rodzajów, w szczególności zaświadczenie, o którym mowa w § 7 ust. 2. 3. Osoba ubiegająca się o prawo jazdy na podstawie prawa jazdy wydanego za granicą dołącza do podania posiadane prawo jazdy, wraz z uwierzytelnionym tłumaczeniem na język polski. § 10. Osoby, o których mowa w art. 79 ust. 2 ustawy, mogą otrzymać prawo jazdy odpowiedniej kategorii: 1) na podstawie ważnego prawa jazdy wydanego za granicą lub 24)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 2 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1.) po: a) złożeniu egzaminu stwierdzającego kwalifikacje, b) przedstawieniu świadectwa lekarskiego stwierdzającego wymaganą sprawność fizyczną i psychiczną; nie dotyczy kategorii E prawa jazdy. § 11. Wzory dokumentów uprawniających do kierowania pojazdami określa załącznik nr 5 do rozporządzenia. § 12. 1. Wojewoda prowadzi ewidencję ośrodków szkolenia, o których mowa w § 2 ust. 1. 2. Ewidencja, o której mowa w ust. 1, jest niezależna od ewidencji działalności gospodarczej. § 13. 1. W stosunku do osób wykonujących w ośrodkach szkolenia czynności wykładowcy i instruktora wymagane jest: 1) posiadanie kwalifikacji określonych w ustawie, 25)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 3 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1.) ukończenie z wynikiem pozytywnym kursu, którego program określa załącznik nr 6 do rozporządzenia, lub złożenie egzaminu, o którym mowa w ust. 2, jeżeli osoba rozszerza uprawnienia. 2. Kurs, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, zakończony jest egzaminem obejmującym znajomość: 1) prawa o ruchu drogowym, 2) techniki kierowania i obsługi pojazdu, 3) elementów dydaktyki, 4) realizacji programów kursów określonych w § 4 ust 1 i § 5 odpowiednio do posiadanych uprawnień. 3. Szczegółowy zakres egzaminu i sposób jego przeprowadzania określa załącznik nr 6 do rozporządzenia. 4. Ewidencję osób, o których mowa w ust. 1, prowadzi wojewoda. § 14. 1. Wojewoda prowadzi listę egzaminatorów spośród osób spełniających wymogi określone w ustawie, potwierdzone złożeniem egzaminu kwalifikacyjnego przed komisją weryfikacyjną i uzyskaniem zaświadczenia, którego wzór określa załącznik nr 7 do rozporządzenia. 2. Lista egzaminatorów ustalana jest przez wojewodę na okres jednego roku. 3. Wojewoda, umieszczając osobę, o której mowa w ust. 1, na liście egzaminatorów, przydziela jej numer ewidencyjny. § 15. 1. Wojewoda zatrudnia egzaminatorów na podstawie umowy o pracę lub umowy zlecenia spośród osób umieszczonych na liście egzaminatorów. 26)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 4 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1.. Wojewoda zatrudniając egzaminatora przydziela mu na czas wykonywania obowiązków imienną pieczątkę z numerem ewidencyjnym, której wzór określa załącznik nr 8 do rozporządzenia, oraz komplet zewidencjonowanych testów egzaminacyjnych wydanych przez Ministerstwo Transportu i Gospodarki Morskiej, które nie mogą być używane do innych celów niż na egzaminie państwowym. § 16. 1. Do egzaminu kwalifikacyjnego przed komisją weryfikacyjną mogą przystąpić: 1) osoby, które ukończyły z wynikiem pozytywnym kurs oraz praktyki asystenckie według programu określonego w załączniku nr 9 do rozporządzenia, 2) egzaminatorzy, którzy ubiegają się o rozszerzenie uprawnień do egzaminowania. 27)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 5 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1.. Wniosek o przeprowadzenie egzaminu osoby, o których mowa w ust. 1, składają za pośrednictwem wojewody. Wojewoda sprawdza spełnienie wymogów, o których mowa w art. 83 ust. 1 pkt 1-8 i 10 ustawy. 3. Egzamin kwalifikacyjny dla osób, o których mowa w ust. 1, obejmuje, z zastrzeżeniem ust. 4, sprawdzenie znajomości: 1) prawa o ruchu drogowym, 2) techniki kierowania i obsługi pojazdów, 3) zasad udzielania pomocy przedlekarskiej, 4) zasad i warunków przeprowadzania egzaminów teoretycznych i praktycznych. 4. Egzamin kwalifikacyjny przeprowadza się w zakresie uprawnień wymienionych w zaświadczeniu o ukończeniu kursu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1; egzaminatorzy rozszerzający uprawnienia podlegają egzaminowi w zakresie posiadanych uprawnień do kierowania pojazdami. 5. W przypadku negatywnego wyniku egzaminu kwalifikacyjnego osoba egzaminowana może zdawać jeden egzamin poprawkowy, nie wcześniej jednak niż po upływie trzech miesięcy od daty pierwszego egzaminu; następne skierowanie na egzamin może nastąpić po ponownym ukończeniu przez tę osobę kursu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1. § 17. 1. Komisję weryfikacyjną w składzie co najmniej czteroosobowym powołują: 1) Minister Transportu i Gospodarki Morskiej - w odniesieniu do kandydatów na egzaminatorów i egzaminatorów osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi, 2) wojewoda - w odniesieniu do kandydatów na egzaminatorów i egzaminatorów osób ubiegających się o kartę: rowerową, motorowerową lub woźnicy bądź o pozwolenie na prowadzenie tramwajów. 2. Przewodniczącym komisji, o których mowa w ust. 1, jest przedstawiciel organu powołującego komisję. 38)W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 6 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1.. W skład komisji, o której mowa w ust. 1 pkt 1, wchodzą przedstawiciele Ministerstwa Transportu i Gospodarki Morskiej, Ministerstwa Obrony Narodowej oraz Komendy Głównej Policji, a w skład komisji, o której mowa w ust. 1 pkt 2, wchodzą przedstawiciele wojewody i komendanta wojewódzkiego Policji. 4. Komisja działa na podstawie wewnętrznego regulaminu zatwierdzonego przez organ powołujący komisję. § 18. 1. Wojewoda dokonuje oceny pracy egzaminatorów oraz tworzy warunki do podnoszenia kwalifikacji. 2. Wojewoda organizuje corocznie przeszkolenie egzaminatorów w zakresie: 1) prawa o ruchu drogowym, 2) techniki kierowania i obsługi pojazdów, 3) zasad udzielania pomocy przedlekarskiej, 4) zasad i warunków przeprowadzania egzaminów teoretycznych i praktycznych, 59)Dodany przez § 1 pkt 7 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1.) zagrożeń bezpieczeństwa i porządku w ruchu drogowym. § 19. (pominięty10)Zamieszczony w obwieszczeniu.). § 20. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.10a)Rozporządzenie zostało ogłoszone dnia 16 kwietnia 1992 r. Załącznik 1 Program szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi11)W załącznikach nr 1-9 numeracja akapitów w obrębie poszczególnych załączników wprowadzona przez § 1 pkt 8 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1. 1. Postanowienia wstępne 1.1. Program szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, zwany dalej „programem”, dotyczy ośrodków szkolenia prowadzących nauczanie kandydatów na kierowców w celu uzyskania przez nich prawa jazdy kategorii A, B, T, C, D, E lub trolejbusowej. 1.2. Program określa:   -   warunki i zasady prowadzenia szkolenia,   -   charakterystykę absolwenta kursu,   -   plan nauczania,   -   wzór zaświadczenia o ukończeniu kursu. 1.3. Celem szkolenia jest przygotowanie osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie wiedzy teoretycznej i umiejętności praktycznych do kierowania odpowiednimi rodzajami pojazdów lub zespołami pojazdów po drogach publicznych w sposób nie zagrażający bezpieczeństwu lub porządkowi ruchu. 1.4. Warunkiem przyjęcia osoby ubiegającej się o uprawnienie do kierowania pojazdami na kurs jest spełnienie przez nią odpowiednich wymogów określonych dla danego rodzaju uprawnień przepisami ustawy oraz rozporządzenia. Sprawdzenia spełnienia przez kandydatów na kierowców ustalonych przepisami wymogów dokonuje ośrodek szkolenia; nie dotyczy to osób, które uzyskały pozytywny wynik z części teoretycznej egzaminu państwowego. 1.5. Zakres nauczania na kursie: 1) programowym - obejmuje realizację wszystkich przedmiotów określonych planem nauczania dla danej kategorii prawa jazdy, 2) dokształcającym - obejmuje realizację wszystkich przedmiotów określonych planem nauczania dla danej kategorii prawa jazdy; dotyczy to osób posiadających przez wymagany okres odpowiednie uprawnienie do kierowania pojazdem, 3) nauki kierowania pojazdem - obejmuje realizację przedmiotu określonego w poz. 6 planu nauczania dla danej kategorii prawa jazdy kursu programowego; dotyczy to osób, które uzyskały pozytywny wynik z części teoretycznej egzaminu państwowego; w przypadku posiadania innego uprawnienia, kurs ten dla prawa jazdy kategorii C lub D przeprowadza się w wymiarze czasowym określonym w poz. 6 planu nauczania dla kursu dokształcającego. 1.6. Kursy szkolenia kierowców określone w ust. 1. 5 pkt 1 i 212)Zapis wynikający ze zmiany wprowadzonej przez § 1 pkt 8 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1. powinny być ewidencjonowane przez ośrodek szkolenia nie później niż w ciągu 14 dni od daty rozpoczęcia zajęć programowych. Po upływie tego terminu nie mogą następować zmiany w liście słuchaczy kursu lub być przyjmowani na kurs nowi kandydaci. 1.7. Ewidencja obejmuje:   -   numer kolejny kursu i rodzaj uprawnień, o jakie ubiegają się jego słuchacze,   -   datę rozpoczęcia kursu,   -   miejsce prowadzenia zajęć,   -   liczbę słuchaczy kursu. 1.8. Na wszystkich rodzajach kursów ich słuchacze powinni posiadać karty jazd wystawione przez ośrodek szkolenia, przeznaczone do dokonywania zapisów dotyczących przebiegu nauczania w zakresie nauki kierowania pojazdami. Zapisy te są dokonywane zarówno przez słuchaczy kursu, jak i instruktora prowadzącego nauczanie. Ponadto dla kursów określonych w ust. 1. 5 pkt 1 i 212)Zapis wynikający ze zmiany wprowadzonej przez § 1 pkt 8 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1. powinien być prowadzony dziennik lekcyjny zawierający:   -   imienny wykaz słuchaczy kursu, z adnotacją o ich ostatecznej liczbie,   -   daty urodzenia słuchaczy kursu,   -   imienny wykaz wykładowców i instruktorów prowadzących nauczanie oraz numery ich uprawnień,   -   listę obecności słuchaczy kursu,   -   wykaz przeprowadzonych zajęć teoretycznych, potwierdzonych podpisem wykładowcy. 1.9. Ewidencja kursów, karty jazd oraz dzienniki lekcyjne pozostają w ośrodku szkolenia przez okres co najmniej 10 lat i podlegają kontroli osób sprawujących w imieniu wojewody nadzór nad szkoleniem kandydatów na kierowców. 1.10. Przystąpienie do egzaminu państwowego osoby ubiegającej się o prawo jazdy, która odbyła przeszkolenie, uzależnione jest od wydania jej przez ośrodek szkolenia zaświadczenia o ukończeniu kursu, którego wzór określa załącznik do programu. Zaświadczenie o ukończeniu kursu, podpisane przez instruktora i kierownika ośrodka szkolenia, otrzymuje osoba, u której instruktor stwierdził posiadanie wiedzy i umiejętności ujętych w charakterystyce absolwenta kursu. 1.11. Wydanie zaświadczenia osobie, która opuściła część wymaganych zajęć, jest uzależnione od odbycia przez nią dodatkowego przeszkolenia w zakresie opuszczonych zajęć. 1.12. Ośrodek szkolenia zobowiązany jest do prowadzenia ewidencji wydanych zaświadczeń, które podlega kontroli osób sprawujących w imieniu wojewody nadzór nad szkoleniem kandydatów na kierowców. 1.13. Pojazdy przeznaczone do nauki jazdy powinny być wyposażone co najmniej tak jak pojazdy egzaminacyjne. 2. Charakterystyka absolwenta kursu 2.1. Absolwent kursu powinien mieć zasób wiadomości i umiejętności niezbędnych do samodzielnego kierowania tego rodzaju pojazdem, o jakie uprawnienia się ubiega, w sposób nie zagrażający bezpieczeństwu i porządkowi ruchu, a w szczególności: 1) powinien znać:   -   przepisy ruchu drogowego,   -   znaki i sygnały drogowe,   -   wybrane warunki techniczne pojazdu,   -   technikę kierowania pojazdem,   -   podstawowe czynności kontrolno-obsługowe pojazdu,   -   zasady przewozu osób i ładunków,   -   zasady udzielania przedlekarskiej pomocy ofiarom wypadków drogowych, 2) powinien umieć:   -   stosować przepisy ruchu drogowego podczas kierowania pojazdem,   -   stosować się do znaków i sygnałów drogowych podczas kierowania pojazdem,   -   stosować odpowiednie wyposażenie pojazdu oraz zasady przewozu osób lub ładunków,   -   kierować pojazdem w sposób zgodny z zasadami techniki kierowania w różnych warunkach drogowo-ruchowych,   -   wykonywać podstawowe czynności kontrolno-obsługowe tych mechanizmów i urządzeń pojazdu, które mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo jazdy,   -   podejmować działania w zakresie udzielania przedlekarskiej pomocy ofiarom wypadków drogowych. 3. Plan nauczania dla wszystkich kategorii prawa jazdy 3.1. Osoby prowadzące nauczanie w ośrodku szkolenia powinny realizować program zgodnie z określonym w tabeli planem nauczania odpowiednio do rodzaju kursu i uprawnień, o jakie ubiegają się jego słuchacze. Poz. Przedmiot nauczania Minimalna liczba godzin na kursie programowym dokształcającym A B T C D trol. C D 1*)Zajęcia teoretyczne i ćwiczenia. Przepisy ruchu drogowego 32 32 32 36 36 36 16 16 2*)Zajęcia teoretyczne i ćwiczenia. Technika kierowania pojazdem 12 12 12 16 16 16 8 8 3*)Zajęcia teoretyczne i ćwiczenia. Czynności kontrolno-obsługowe 8 8 12 32 32 32 16 16 4*)Zajęcia teoretyczne i ćwiczenia. Zasady przewozu osób i ładunków x x 8 8 8 8 8 8 5*)Zajęcia teoretyczne i ćwiczenia. Przedlekarska pomoc ofiarom wypadków drogowych 8 8 8 8 8 8 4 4 6**)Zajęcia praktyczne, przy czym dla prawa jazdy kategorii E liczba godzin nie może być mniejsza niż 10. Kierowanie pojazdem 10 20 15 40 150 70 20 40 7 RAZEM 70 80 87 140 250 170 72 92 3.2. Prowadzenie kursów nauki kierowania pojazdem polega na realizacji przedmiotu „Kierowanie pojazdem” w liczbie godzin zajęć określonej w planie nauczania - odpowiednio do uprawnień, o jakie ubiega się słuchacz kursu. 3.3. Programowe godziny zajęć z poszczególnych przedmiotów równają się 45 minutom, z wyjątkiem przedmiotu „Kierowanie pojazdem”, dla którego programowe godziny zajęć równają się 60 minutom, przy możliwości realizacji tego przedmiotu w jednostkach 30-, 45- i 60-minutowych dla prawa jazdy kategorii A, B, T lub E oraz 30-, 45-, 60- i 120-minutowych dla prawa jazdy kategorii C lub D. 3.4. Liczba godzin zajęć z poszczególnych przedmiotów powinna być traktowana jako minimalna, niezbędna do osiągnięcia celu nauczania przez przeciętnie uzdolnionego słuchacza kursu. Słuchacz, który nie osiągnął określonego w charakterystyce absolwenta kursu poziomu wiadomości i umiejętności, powinien być poddany dodatkowemu szkoleniu w tematach i wymiarze czasu określonym odpowiednio przez wykładowcę albo instruktora lub ponownemu sprawdzeniu kwalifikacji. 3.5. Realizacja przedmiotu „Kierowanie pojazdem” może nastąpić po przeprowadzeniu wszystkich zajęć z przedmiotu „Technika kierowania pojazdem” oraz co najmniej 50% zajęć z przedmiotu „Przepisy ruchu drogowego” w stosunku do słuchaczy kursów programowych lub dokształcających. Osoby prowadzące nauczanie dokonują odpowiedniego podziału ustalonych godzin zajęć z danego przedmiotu oraz ustalają jego zakres tematyczny w zależności od stwierdzonego poziomu wiedzy i umiejętności słuchaczy kursu, ich predyspozycji, łatwości przyswajania poszczególnych zagadnień itp. Ośrodek szkolenia w zależności od występujących potrzeb może zwiększyć liczbę godzin zajęć z poszczególnych przedmiotów lub prowadzić nauczanie dodatkowych przedmiotów w liczbie godzin ustalonej przez siebie. 4. Materiał nauczania 4.1. Przepisy ruchu drogowego 4.1.1. W realizacji przedmiotu „Przepisy ruchu drogowego” powinny być ujęte co najmniej następujące tematy: 1) podstawowe pojęcia i definicja, 2) zasady włączania się do ruchu, 3) zasady pierwszeństwa przejazdu, 4) prędkość i hamowanie, 5) zasady zachowania się:   -   przy stosowaniu zasady ograniczonego zaufania,   -   w stosunku do pieszych,   -   przy zmianie pasa lub kierunku jazdy,   -   przy wyprzedzaniu, omijaniu lub wymijaniu,   -   przy zatrzymywaniu lub postoju pojazdu,   -   przy cofaniu lub zawracaniu,   -   przy dojeżdżaniu do przystanków tramwajowych lub autobusowych,   -   przed przejazdami kolejowymi i tramwajowymi,   -   w warunkach niedostatecznej widoczności,   -   w sytuacjach nietypowych (awaria, wypadek),   -   w odniesieniu do znaków i sygnałów drogowych lub dawanych przez kierujących ruchem, 6) holowanie pojazdu, ciągnięcie przyczep, 7) wybrane warunki techniczne pojazdu, 8) obowiązki związane z rejestracją pojazdu, badaniami technicznymi oraz wydawaniem lub cofaniem prawa jazdy, 9) kontrola ruchu drogowego - kierowanie na egzaminy kontrolne, 10) sprawdzian posiadanych wiadomości. 4.2. Technika kierowania pojazdem 4.2.1. W realizacji przedmiotu „Technika kierowania pojazdem” powinny być ujęte co najmniej następujące tematy: 1) przyrządy przeznaczone do sterowania mechanizmami pojazdu, 2) przygotowanie się do jazdy, 3) uruchomienie silnika, 4) ruszanie na drodze płaskiej i wzniesieniu, 5) zatrzymywanie i postój pojazdu, 6) wykonywanie skrętów - zawracanie, 7) jazda w ruchu miejskim i zamiejskim, 8) jazda w różnych warunkach atmosferycznych, 9) jazda z przyczepą lekką i ładunkiem, 10) sprawdzian posiadanych wiadomości. 4.3. Czynności kontrolno-obsługowe 4.3.1. W realizacji przedmiotu „Czynności kontrolno-obsługowe” powinny być ujęte co najmniej następujące tematy: 1) ogólne zasady budowy, działania zespołów i mechanizmów pojazdu (sieć trakcyjna - tylko na kategorię trolejbusową), 2) podstawowe czynności kontrolne urządzeń mających bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo jazdy, 3) podstawowe czynności obsługowe urządzeń mających bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo jazdy, 4) ekonomiczna eksploatacja pojazdu. 4.4. Zasady przewozu osób lub ładunków 4.4.1. W realizacji przedmiotu „Zasady przewozu osób lub ładunków” powinny być ujęte co najmniej następujące tematy: 1) rozmieszczenie osób i ładunku, 2) sposób zabezpieczenia ładunku, 3) zasady i warunki przewozu osób, 4) czynności załadowczo-wyładowcze, 5) aspekty fizjologiczne i psychiczne wykonywania funkcji kierowcy. 4.5. Przedlekarska pomoc ofiarom wypadków drogowych 4.5.1. W realizacji przedmiotu „Przedlekarska pomoc ofiarom wypadków drogowych” powinny być ujęte następujące tematy: 1) zabezpieczenie miejsca wypadku, 2) ratowanie nieprzytomnych, 3) powstrzymywanie krwotoków i opatrywanie ran, 4) unieruchamianie miejsc złamań, 5) reanimacja, 6) oparzenia i zatrucia, 7) wstrząs. 4.6. Kierowanie pojazdem 4.6.1. W realizacji przedmiotu „Kierowanie pojazdem” powinny być ujęte co najmniej następujące tematy: 1) rozmieszczenie przyrządów przeznaczonych do sterowania pojazdem, 2) przygotowanie się do jazdy, 3) uruchomienie silnika, 4) ruszanie i zatrzymanie pojazdu, 5) jazda po prostej i łuku (do przodu i do tyłu) oraz zatrzymanie pojazdu w określonych miejscach, 6) parkowanie pojazdu w wyznaczonych miejscach, 7) ruszanie pod górę i zawracanie na drodze o ograniczonej szerokości, 8) jazda ze zmianą biegów na wyższe i niższe, 9) jazda w ruchu miejskim:   -   po drogach dwupasowych o małym ruchu,   -   po drogach jedno- i dwukierunkowych dwu- i więcej pasowych,   -   po drogach dwujezdniowych,   -   po drogach o podwyższonej prędkości,   -   przez skrzyżowanie równorzędne,   -   przez skrzyżowanie z pierwszeństwem przejazdu, w tym również „łamanym”,   -   przez skrzyżowanie z sygnalizacją świetlną,   -   przez przejazdy kolejowe i - jeżeli takie występują - przejazdy tramwajowe,   -   z wykonywaniem skrętów na drogach i skrzyżowaniach wymienionych wyżej,   -   obok przystanków komunikacji publicznej (autobusowych i - jeżeli takie występują - tramwajowych), 10) jazda w ruchu zamiejskim:   -   po łukach i wzniesieniach,   -   z prędkością bezpieczną i dopuszczalną,   -   z wykonywaniem wyprzedzania, omijania i wymijania, 11) jazda w warunkach niedostatecznej widoczności, 12) sprawdzian posiadanych wiadomości i umiejętności. 4.6.2. Przy realizacji tego przedmiotu dla prawa jazdy kategorii:   -   T, D, E i trolejbusowej - nie prowadzi się szkolenia w zakresie zawracania na drodze o ograniczonej szerokości,   -   trolejbusowej - szkolenie dotyczące ust. 4.6. 1 pkt 9 i 1012)Zapis wynikający ze zmiany wprowadzonej przez § 1 pkt 8 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1. prowadzi się w zakresie uwarunkowanym występowaniem tych elementów na trasach z istniejącą trakcją elektryczną,   -   T - szkolenie początkowo prowadzi się na ciągniku bez przyczepy,   -   A - dodatkowo prowadzi się szkolenie w zakresie jazdy po torze w kształcie cyfry 8. Załącznik do programu szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi Zaświadczenie o ukończeniu kursu dla osób ubiegających się o prawo jazdy (wzór) patrz oryginał Załącznik 2 Program szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do prowadzenia tramwajów Program szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do prowadzenia tramwajów11)W załącznikach nr 1-9 numeracja akapitów w obrębie poszczególnych załączników wprowadzona przez § 1 pkt 8 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1. 1. Postanowienia wstępne 1.1. Program szkolenia osób ubiegających się o uprawnienie do prowadzenia tramwajów, zwany dalej „programem”, dotyczy ośrodków szkolenia prowadzących nauczanie kandydatów na motorniczych w celu uzyskania przez nich pozwolenia na prowadzenie tramwajów. 1.2. Program określa:   -   warunki i zasady prowadzenia szkolenia,   -   charakterystykę absolwenta kursu,   -   plan nauczania,   -   wzór zaświadczenia o ukończeniu kursu. 1.3. Celem szkolenia jest przygotowanie osób ubiegających się o pozwolenie na prowadzenie tramwajów w zakresie wiedzy teoretycznej i umiejętności praktycznych do kierowania wszystkimi eksploatowanymi w przedsiębiorstwie komunikacyjnym typami tramwajów po drogach publicznych w sposób nie zagrażający bezpieczeństwu i porządkowi ruchu. 1.4. Przyjęcie na kurs osoby ubiegającej się o uprawnienia do prowadzenia tramwajów jest uwarunkowane spełnieniem przez nią odpowiednich wymogów określonych dla tych uprawnień przepisami ustawy oraz rozporządzenia. Sprawdzenia spełnienia przez kandydatów na motorniczych ustalonych przepisami wymogów dokonuje ośrodek szkolenia; nie dotyczy to osób, które uzyskały pozytywny wynik z części teoretycznej egzaminu państwowego. 1.5. Zakres nauczania na kursie: 1) programowym - obejmuje realizację wszystkich przedmiotów określonych planem nauczania dla tego kursu, 2) dokształcającym - obejmuje realizację wszystkich przedmiotów określonych planem nauczania dla tego kursu; dotyczy to osób rozszerzających swoje uprawnienia na inne typy tramwajów, 3) nauki kierowania tramwajem - obejmuje realizację przedmiotu określonego dla kursu programowego w poz. 7 planu nauczania; dotyczy to osób, które uzyskały pozytywny wynik z części teoretycznej egzaminu państwowego. 1.6. Kursy szkolenia motorniczych określone w ust. 1. 5 pkt 1 i 212)Zapis wynikający ze zmiany wprowadzonej przez § 1 pkt 8 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1. powinny być ewidencjonowane przez ośrodek szkolenia nie później niż w ciągu 14 dni od daty rozpoczęcia zajęć programowych. Po upływie tego terminu nie mogą następować zmiany w liście słuchaczy kursu lub być przyjmowani na kurs nowi kandydaci. 1.7. Ewidencja kursów obejmuje:   -   numer kolejny kursu i rodzaj uprawnień, o jakie ubiegają się jego słuchacze,   -   datę rozpoczęcia kursu,   -   miejsce prowadzenia zajęć,   -   liczbę słuchaczy kursu. 1.8. Słuchacze kursu powinni posiadać karty jazd wystawione przez ośrodek szkolenia, przeznaczone do dokonywania zapisów dotyczących przebiegu nauczania w zakresie nauki kierowania tramwajem. Zapisy te są dokonywane zarówno przez słuchaczy kursu, jak i instruktora prowadzącego nauczanie. Ponadto dla kursów określonych w ust. 1. 5 pkt 1 i 212)Zapis wynikający ze zmiany wprowadzonej przez § 1 pkt 8 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1. powinien być prowadzony dziennik lekcyjny zawierający:   -   imienny wykaz słuchaczy kursu, z adnotacją o ich ostatecznej liczbie,   -   daty urodzenia słuchaczy kursu,   -   imienny wykaz wykładowców i instruktorów prowadzących nauczanie oraz numery ich uprawnień,   -   listę obecności słuchaczy kursu,   -   wykaz przeprowadzonych zajęć teoretycznych, potwierdzonych podpisem wykładowcy. 1.9. Ewidencja kursów, karty jazd oraz dzienniki lekcyjne pozostają w ośrodku szkolenia przez okres co najmniej 10 lat i podlegają kontroli osób sprawujących w imieniu wojewody nadzór nad szkoleniem kandydatów na motorniczych. 1.10. Przystąpienie do egzaminu państwowego osoby ubiegającej się o uprawnienia do prowadzenia tramwaju, która odbyła wymagane przeszkolenie, uzależnione jest od wydania jej przez ośrodek szkolenia zaświadczenia o ukończeniu kursu według wzoru określonego w załączniku do programu. Zaświadczenie o ukończeniu kursu, podpisane przez kierownika ośrodka i instruktora, otrzymuje osoba, u której instruktor stwierdził posiadanie wiadomości i umiejętności ujętych w charakterystyce absolwenta kursu. Wydanie zaświadczenia osobie, która opuściła część wymaganych zajęć, jest uzależnione od odbycia przez nią dodatkowego przeszkolenia w zakresie opuszczonych zajęć. 1.11. Ośrodek szkolenia zobowiązany jest do prowadzenia ewidencji wydanych zaświadczeń, które podlega kontroli osób sprawujących w imieniu wojewody nadzór nad szkoleniem kandydatów na motorniczych. 2. Charakterystyka absolwenta kursu 2.1. Absolwent kursu powinien mieć zasób wiadomości i umiejętności niezbędnych do samodzielnego prowadzenia tramwaju w sposób nie zagrażający bezpieczeństwu i porządkowi ruchu, a w szczególności: 1) powinien znać:   -   przepisy ruchu drogowego,   -   znaki i sygnały drogowe,   -   budowę tramwaju w zakresie niezbędnym do kierowania nim,   -   technikę kierowania tramwajami,   -   podstawowe czynności kontrolno-obsługowe tramwaju,   -   zasady udzielania pierwszej pomocy przedlekarskiej,   -   przepisy dla służby ruchu przedsiębiorstw komunikacyjnych, 2) powinien umieć:   -   stosować przepisy ruchu drogowego i przepisy dla służby ruchu przedsiębiorstw komunikacyjnych podczas prowadzenia tramwaju,   -   stosować się do znaków i sygnałów podczas prowadzenia tramwaju,   -   stosować odpowiednie wyposażenie tramwaju,   -   prowadzić tramwaj w sposób zgodny z techniką kierowania w różnych warunkach drogowo-ruchowych,   -   wykonywać podstawowe czynności kontrolno-obsługowe tych urządzeń tramwaju, które mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo jazdy,   -   podejmować działania w zakresie udzielania przedlekarskiej pomocy ofiarom wypadków drogowych. 3. Plan nauczania 3.1. Osoby prowadzące nauczanie w ośrodku szkolenia powinny realizować program zgodnie z określonym w tabeli planem nauczania odpowiednio do rodzaju kursu i uprawnień, o jakie ubiegają się jego słuchacze. Poz. Przedmiot nauczania Minimalna liczba godzin na kursie(na jeden typ tramwaju) programowym dokształcającym 1*)Zajęcia teoretyczne i ćwiczenia. Urządzenia torowo-sieciowe 8 x 2*)Zajęcia teoretyczne i ćwiczenia. Budowa i działanie urządzeń mechanicznych i elektrycznych tramwaju 30 4 3*)Zajęcia teoretyczne i ćwiczenia. Przepisy dla służby ruchu przedsiębiorstw komunikacyjnych 10 x 4*)Zajęcia teoretyczne i ćwiczenia. Przepisy ruchu drogowego 40 x 5*)Zajęcia teoretyczne i ćwiczenia. Technika prowadzenia tramwaju 7 2 6*)Zajęcia teoretyczne i ćwiczenia. Przedlekarska pomoc ofiarom wypadków drogowych 8 x 7**)Zajęcia praktyczne, przy czym dla prawa jazdy kategorii E liczba godzin nie może być mniejsza niż 10. Kierowanie tramwajem 80 20 8 RAZEM 183 26 3.2. W przypadku eksploatowania w przedsiębiorstwie komunikacyjnym więcej niż jednego typu tramwaju, na każdy następny jego typ zwiększa się liczbę godzin zajęć dla przedmiotu: a) określonego w poz. 2 planu nauczania - o 4 godziny, b) określonego w poz. 5 planu nauczania - o 2 godziny. 3.3. Prowadzenie kursów nauki kierowania tramwajem polega na realizacji przedmiotu „Kierowanie tramwajem” w liczbie godzin zajęć określonej w planie nauczania, w tym co najmniej 20 godzin na każdym typie tramwaju, każdy słuchacz kursu. 3.4. Programowe godziny zajęć z poszczególnych przedmiotów równają się 45 minutom, z wyjątkiem przedmiotu „Kierowanie tramwajem”, dla którego programowe godziny zajęć równają się 60 minutom, przy możliwości realizacji tego przedmiotu w jednostkach 30-, 45- lub 60-minutowych. W końcowej fazie szkolenia czas nauki kierowania tramwajem powinien być wydłużony do 6 godzin. 3.5. Liczba godzin zajęć z poszczególnych przedmiotów powinna być traktowana jako minimalna, niezbędna do osiągnięcia celu nauczania przez przeciętnie uzdolnionego słuchacza kursu. Słuchacz, który nie osiągnął określonego w charakterystyce absolwenta kursu poziomu wiadomości i umiejętności, powinien być poddany dodatkowemu szkoleniu w tematach i wymiarze czasu określonym odpowiednio przez wykładowcę i instruktora lub ponownemu sprawdzeniu kwalifikacji. 3.6. Realizacja przedmiotu „Kierowanie tramwajem” może nastąpić po przeprowadzeniu wszystkich zajęć z przedmiotu „Technika prowadzenia tramwaju” oraz co najmniej 50% zajęć z przedmiotu „Przepisy ruchu drogowego” - w stosunku do słuchaczy kursów programowych. 3.7. Osoby prowadzące nauczanie dokonują odpowiedniego podziału ustalonych godzin zajęć z danego przedmiotu oraz ustalają jego zakres tematyczny w zależności od stwierdzonego poziomu wiedzy i umiejętności słuchaczy kursu, ich predyspozycji, łatwości przyswajania poszczególnych zagadnień itp. 3.8. Ośrodek szkolenia w zależności od występujących potrzeb może zwiększyć liczbę godzin zajęć z poszczególnych przedmiotów lub prowadzić nauczanie dodatkowych przedmiotów w liczbie godzin ustalonej przez siebie. 4. Materiał nauczania 4.1. Urządzenia torowo-sieciowe 4.1.1. W realizacji przedmiotu „Urządzenia torowo-sieciowe” powinny być ujęte co najmniej następujące tematy: 1) schemat zasilania sieci trakcyjnej, 2) przetwarzanie energii elektrycznej, 3) sieć jezdna i osprzęt trakcyjny, 4) sygnalizacja i oznakowanie sieci, 5) rodzaje sterowania zwrotnic, 6) wiadomości ogólne dotyczące torowisk, 7) eksploatacja torowisk, 8) usterki torowisk, zwrotnic i sieci trakcyjnej. 4.2. Budowa i działanie urządzeń mechanicznych i elektrycznych tramwaju 4.2.1. W realizacji przedmiotu „Budowa i działanie urządzeń mechanicznych i elektrycznych tramwaju” powinny być ujęte co najmniej następujące tematy: 1) źródła energii elektrycznej, materiały przewodzące prąd elektryczny, natężenie prądu, napięcie, oporność, przewodność, 2) siła elektromotoryczna, łączenie szeregowe, równoległe i mieszane, 3) elektromagnetyzm, magnetyzm, indukcja elektromagnetyczna, 4) zasada działania silników prądu stałego, 5) rozwój trakcji, cechy charakterystyczne poszczególnych typów tramwajów, 6) nadwozie wagonu, 7) zespoły zamocowane do nadwozia, 8) drzwi - mechanizm otwierania, 9) wózek (podwozie) wagonu, 10) przekładnie, koła, zestawy kołowe, 11) hamulce, mechanizm szczękowy, 12) rodzaje rozrządów stosowanych w wagonach tramwajowych, 13) obwody elektryczne stosowane w wagonach tramwajowych, 14) rodzaje hamowań stosowanych w wagonach tramwajowych, 15) aparatura zabezpieczająca obwody elektryczne, 16) opory rozruchowe, nastawniki, rozrusznik, styczniki i przekaźniki, przekształtnik tranzystorowy, dzwonki, akumulatory, regulator napięcia, odłącznik pantografu, grzejniki, silniki, boczniki, przetwornice, 17) współdziałanie urządzeń elektrycznych, 18) rozmieszczenie urządzeń na stanowisku motorniczego, 19) obwody sterowania, 20) rodzaje napięć stosowanych w wagonach tramwajowych. 4.3. Przepisy dla służby ruchu przedsiębiorstw komunikacyjnych 4.3.1. W realizacji przedmiotu „Przepisy dla służby ruchu przedsiębiorstw komunikacyjnych” powinny być ujęte co najmniej następujące tematy: 1) organizacja ruchu w trakcji tramwajowej, 2) przepisy ogólne dla służby ruchu, 3) przepisy szczegółowe dla motorniczych, 4) środowisko fizyczne w przestrzeni pracy, warunki wewnątrz wagonu i ich wpływ na organizm i wydajność pracy, 5) kultura zachowania się motorniczego w procesie pracy, 6) rola funkcji psychofizycznych w bezpiecznym prowadzeniu pojazdu, 7) charakterystyka miejsc szczególnie niebezpiecznych na trasach komunikacyjnych tramwajowych, 8) wybrane wypadki spowodowane przez motorniczych, środki prewencyjne, odpowiedzialność. 4.4. Przepisy ruchu drogowego 4.4.1. W realizacji przedmiotu „Przepisy ruchu drogowego” powinny być ujęte co najmniej następujące tematy: 1) podstawowe pojęcia i definicje, 2) zasady włączania się do ruchu, 3) zasady pierwszeństwa przejazdu, 4) prędkość i hamowanie, 5) zasady zachowania się:   -   przy stosowaniu zasady ograniczonego zaufania,   -   w stosunku do pieszych,   -   przy zmianie pasa lub kierunku jazdy,   -   przy wymijaniu,   -   przy zatrzymywaniu lub postoju pojazdu,   -   przy cofaniu lub zawracaniu,   -   przy dojeżdżaniu do przystanków komunikacji publicznej,   -   w warunkach niedostatecznej widoczności,   -   w sytuacjach nietypowych (awaria, wypadek),   -   w odniesieniu do znaków i sygnałów drogowych lub dawanych przez kierującego ruchem, 6) holowanie pojazdu szynowego, 7) wybrane warunki techniczne tramwajów, 8) kontrola ruchu drogowego, kierowanie na egzaminy kontrolne, 9) zasady wydawania pozwoleń na prowadzenie tramwajów, 10) sprawdzian posiadanych wiadomości. 4.5. Technika prowadzenia tramwaju 4.5.1. W realizacji przedmiotu „Technika prowadzenia tramwaju” powinny być ujęte co najmniej następujące tematy: 1) warunki techniczne dopuszczania tramwajów do ruchu, 2) stanowisko motorniczego, urządzenia do kierowania i hamowania pojazdu, 3) przygotowanie do jazdy, 4) technika sterowania zwrotnicami, wyprowadzanie pojazdu z poślizgu i zachowanie się w czasie „buksowania” kół, 5) technika jazdy wagonami jedno- i wieloczłonowymi, 6) prowadzenie tramwaju w różnych warunkach (deszcz, śnieg, mgła, zanieczyszczone szyny, awaria, holowanie, uszkodzona zwrotnica), 7) reakcja motorniczego na sygnały zewnętrzne i wewnętrzne, 8) wpływ techniki jazdy na ekonomikę zużycia energii elektrycznej i taboru oraz komfort podróżowania, 9) zjazdy techniczne - zgłaszanie usterek, 10) obsługi techniczne taboru, 11) sprawdzian posiadanych wiadomości. 4.6. Przedlekarska pomoc ofiarom wypadków drogowych 4.6.1. W realizacji przedmiotu „Przedlekarska pomoc ofiarom wypadków drogowych” powinny być ujęte co najmniej następujące tematy: 1) zabezpieczenie miejsca wypadku, 2) ratowanie nieprzytomnych, 3) powstrzymywanie krwotoków i opatrywanie ran, 4) unieruchamianie miejsc złamań, 5) reanimacja, 6) oparzenia i zatrucia, 7) wstrząs. 4.7. Kierowanie tramwajem 4.7.1. W realizacji przedmiotu „Kierowanie tramwajem” powinny być ujęte co najmniej następujące tematy: 1) przygotowanie wagonu (wagonów) tramwajowego do jazdy, rozmieszczenie przyrządów przeznaczonych do sterowania pojazdem, 2) uruchomienie wagonu, 3) jazda wstępna po torze w zajezdni tramwajowej (ruszanie i zatrzymywanie pojazdu), 4) manewrowanie:   -   jazda do przodu i do tyłu, po prostej i na łuku torowiska,   -   dojazd do zwrotnicy, przestawianie na pożądany kierunek jazdy, przejazd pod izolatorem sekcyjnym,   -   dojazd do stojącego wagonu, przeszkody, łączenie wagonów,   -   jazda jednym wózkiem wagonu, jazda drugim wagonem sterowanym z wagonu pierwszego, przejazd przez bramę zajezdni, kanał i myjnię, 5) jazda w ruchu miejskim:   -   jazda z określoną prędkością, wykorzystanie właściwości dynamicznych wagonu (wagonów),   -   jazda po spadkach drogi (ruszanie i zatrzymywanie),   -   włączanie się do ruchu,   -   jazda po liniach jednotorowych, przez mijanki, zwrotnice, skrzyżowania torowisk,   -   przejazdy przez skrzyżowania (równorzędne, z pierwszeństwem przejazdu, w tym również „łamanym”, z sygnalizacją świetlną),   -   dojazdy i ruszanie z przystanków tramwajowych,   -   jazda w warunkach niedostatecznej widoczności,   -   jazda z przestrzeganiem rozkładu jazdy na trasach tramwajowych, 6) sprawdzian posiadanych umiejętności. 4.7.2. Realizacja niektórych elementów tego przedmiotu zawartych w ust. 4.7.1. pkt 512)Zapis wynikający ze zmiany wprowadzonej przez § 1 pkt 8 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1. zależna jest od istniejącego układu torowo-sieciowego w danym mieście. Załącznik do programu szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do prowadzenia tramwajów. Zaświadczenie o ukończeniu kursu dla osób ubiegających się o pozwolenia na prowadzenie tramwajów (wzór) patrz oryginał Załącznik 3 Instrukcja w sprawie trybu, zasad i warunków egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami lub podlegających sprawdzeniu kwalifikacji11)W załącznikach nr 1-9 numeracja akapitów w obrębie poszczególnych załączników wprowadzona przez § 1 pkt 8 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1. 1. Przepisy wstępne 1.1. Przepisy „instrukcji w sprawie trybu, zasad i warunków egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami lub podlegających sprawdzeniu kwalifikacji”, zwane dalej „instrukcją”, dotyczą trybu, zasad i warunków przeprowadzania egzaminów państwowych, zwanych dalej „egzaminami”, osób ubiegających się:   -   o prawo jazdy kategorii A, B, C, D, T, M, E i trolejbusowej,   -   o kartę rowerową, motorowerową i woźnicy,   -   o pozwolenie na prowadzenie tramwajów oraz osób podlegających sprawdzeniu kwalifikacji w zakresie wymienionych uprawnień. 1.2. Przepisy instrukcji określają:   -   warunki i tryb przeprowadzania egzaminów,   -   tryb postępowania w zakresie obiegu dokumentacji związanej z egzaminem,   -   zasady przeprowadzania egzaminów. 1.3. Egzaminy są organizowane przez ośrodek egzaminowania i przeprowadzane przez egzaminatorów wyznaczonych przez wojewodę. Terminy egzaminów ustala ośrodek egzaminowania w porozumieniu z wojewodą. 1.4. Sprawdzenie kwalifikacji fachowych osób egzaminowanych odbywa się w formie: 1) egzaminu teoretycznego - sprawdzającego wiadomości z zakresu przepisów ruchu drogowego, techniki kierowania pojazdem, czynności obsługowo-kontrolnych i pierwszej pomocy przedlekarskiej, a dla osób ubiegających się o pozwolenie na prowadzenie tramwajów - także z zakresu przepisów dla służby ruchu przedsiębiorstw komunikacyjnych, realizowanego w sali egzaminacyjnej, 2) egzaminu praktycznego - sprawdzającego umiejętności kierowania pojazdem w zakresie:   -   część 1 - manewrów podstawowych realizowanych na wyłączonym z ruchu placu, zwanym placem manewrowym,   -   część 2 - jazdy w ruchu drogowym, realizowanej na drogach publicznych. 1.5. W stosunku do niektórych rodzajów uprawnień egzamin może odbywać się w ograniczonym zakresie, który został określony w ust. 4. 2. Warunki i tryb przeprowadzania egzaminów 2.1. Zasady ogólne 2.1.1. Egzaminy mogą być organizowane tylko przez tak przygotowany i wyposażony ośrodek egzaminowania, aby mógł on zaspokoić określone przez wojewodę w zakresie egzaminowania potrzeby, zgodnie z warunkami i zasadami podanymi w instrukcji. 2.1.2. Egzamin praktyczny może być przeprowadzony, z zastrzeżeniem ust. 2.2. 18 i 2.2. 19,12)Zapis wynikający ze zmiany wprowadzonej przez § 1 pkt 8 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1. wyłącznie przy użyciu pojazdów ośrodka egzaminowania. 2.1.3. Lokalizacja ośrodka i placu manewrowego powinna umożliwiać egzaminatorowi dokonanie oceny wykonania przez osobę egzaminowaną wszystkich określonych instrukcją zadań egzaminacyjnych na istniejącym układzie drogowo-ulicznym w ustalonym czasie. 2.1.4. Warunkiem przeprowadzenia egzaminu jest: 1) posiadanie przez ośrodek egzaminowania odpowiedniego wyposażenia w postaci:   -   pomieszczeń do przechowywania dokumentacji związanej z egzaminem oraz umożliwiających egzaminatorowi jej sprawdzenie i wypełnienie,   -   sali lub sal egzaminacyjnych,   -   placu lub placów manewrowych,   -   pojazdów egzaminacyjnych, 2) przygotowanie przez ośrodek egzaminowania:   -   dokumentacji osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami lub podlegających sprawdzeniu kwalifikacji,   -   planu egzaminów,   -   protokołów egzaminacyjnych,   -   arkuszy odpowiedzi, 3) wyznaczenie przez wojewodę egzaminatorów odpowiednio do przygotowanego przez ośrodek egzaminowania planu egzaminów. 2.1.5. Dopuszcza się przeprowadzanie egzaminów dla osób ubiegających się o prawo jazdy kategorii trolejbusowej oraz pozwolenie na prowadzenie tramwajów na terenie przedsiębiorstwa komunikacyjnego. 2.1.6. Przez tryb przeprowadzania egzaminów rozumie się:   -   sposób organizacji egzaminu przez ośrodek egzaminowania,   -   sposób postępowania egzaminatora w zakresie wykonywania przez niego czynności związanych z przeprowadzeniem egzaminu. 2.1.7. Opisy szczegółowe:   -   warunków przeprowadzania egzaminów podane zostały w ust. 2. 2,12)Zapis wynikający ze zmiany wprowadzonej przez § 1 pkt 8 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1.   -   trybu przeprowadzania egzaminu podane zostały w ust. 2.3.12)Zapis wynikający ze zmiany wprowadzonej przez § 1 pkt 8 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1. 2.2. Warunki przeprowadzania egzaminów 2.2.1. Egzamin teoretyczny przeprowadza się w sali egzaminacyjnej, która powinna być:   -   dobrze oświetlona, ogrzewana i przewietrzana,   -   wyposażona w stoliki i krzesła (oddzielnie dla każdej osoby egzaminowanej i egzaminatora),   -   wyposażona w tablicę lub inne urządzenie umożliwiające egzaminatorowi właściwe zobrazowanie graficzne zasad i kryteriów egzaminu teoretycznego i praktycznego,   -   oznakowana przez umieszczenie na drzwiach wejściowych z zewnątrz napisu „Sala egzaminacyjna nr... ” 2.2.2. W sali egzaminacyjnej nie powinny się znajdować żadne przedmioty, plansze itp., mogące stanowić pomoc dla osoby egzaminowanej w czasie trwania egzaminu. 2.2.3. Liczba sal powinna zapewnić terminowe przeprowadzenie egzaminów. 2.2.4. Plac manewrowy powinien być zlokalizowany możliwie blisko ośrodka egzaminowania i w takim miejscu, aby egzaminator mógł przystąpić do realizacji zadań egzaminacyjnych przewidzianych dla jazdy w ruchu drogowym bezpośrednio z tego placu. Plac manewrowy przeznaczony jest wyłącznie do przeprowadzania egzaminów i dlatego powinien być wyłączony z ruchu dla pojazdów innych niż egzaminacyjne oraz odgrodzony od pozostałej części ośrodka egzaminowania. 2.2.5. Plac manewrowy, z wyjątkiem przeznaczonego do sprawdzenia kwalifikacji osób ubiegających się o pozwolenie na prowadzenie tramwajów, powinien posiadać nawierzchnię asfaltową lub betonową, na której znakami poziomymi, w sposób zapewniający ich widoczność, powinny być wyznaczone elementy umożliwiające realizację zadań określonych w tabelach nr 4 i 5. Szerokość linii powinna wynosić 0,10 do 0,15 m, a poszczególne elementy placu powinny być uzupełnione pachołkami drogowymi, pomalowanymi w biało-czerwone pasy poprzeczne, oraz tyczkami stanowiącymi ich przedłużenie o jednolitej barwie żółtej lub pomarańczowej albo na przemian białej i czerwonej. Szerokość pasów białych i czerwonych na pachołkach i tyczkach powinna wynosić 0,15 m. 2.2.6. Minimalna wysokość pachołków i tyczek powinna wynosić:   -   0,6 m - pachołków,   -   1,0 m - tyczek, przy sprawdzaniu umiejętności osób egzaminowanych na prawo jazdy kategorii B i A oraz kartę rowerową i motorowerową,   -   2,0 m - tyczek, przy sprawdzaniu umiejętności osób na pozostałe kategorie prawa jazdy. 2.2.7. Zamiast pachołków ograniczających lub wyznaczających poszczególne elementy placu manewrowego dopuszcza się stosowanie innego uzupełnienia znaków poziomych, jak np. same tyczki, tekturowe pudła, opony samochodowe, makiety pojazdów itp., a stanowiska do realizacji zadania parkowania równoległego i zawracania powinny mieć krawędzie jezdni wyodrębnione w postaci krawężnika. 2.2.8. Wyposażenie uzupełniające powinno być dobrze widoczne dla osoby egzaminowanej i nie może ograniczać wymiarów poszczególnych elementów placu. Zaleca się stosowanie na tym wyposażeniu elementów odblaskowych. 2.2.9. Sprawdzenie umiejętności osób ubiegających się o pozwolenie na prowadzenie tramwajów w zakresie wykonywania manewrów podstawowych powinno odbywać się na wyłączonym z ruchu na czas egzaminu placu (torze w zajezdni tramwajowej), umożliwiającym realizację zadań egzaminacyjnych określonych w tabeli nr 10. 2.2.10. Plac manewrowy powinien być dobrze oświetlony, a jeżeli zlokalizowany jest w odległości większej niż 100 m od budynku ośrodka egzaminowania, powinien być dodatkowo wyposażony w oświetlone i ogrzewane pomieszczenie dla osób oczekujących na egzamin. 2.2.11. Szczegółowe wymiary elementów placu manewrowego określa załącznik nr 1 do instrukcji. 2.2.12. Pojazdy egzaminacyjne, którymi przeprowadzane są egzaminy, powinny być sprawne technicznie i oznaczone w sposób określony odrębnymi przepisami oraz dodatkowo wyposażone:   -   w gaśnicę i apteczkę pierwszej pomocy,   -   w lusterko zewnętrzne prawe,   -   w lusterko wewnętrzne i ogrzewaną tylną szybę (dotyczy tylko prawa jazdy kategorii B),   -   w pedał hamulca roboczego, a wagon tramwajowy w urządzenia zabezpieczające, umożliwiające przejęcie sterowania obwodem hamowania,   -   hak do ciągnięcia przyczepy - co najmniej jeden pojazd danego rodzaju. 2.2.13. Dodatkowe wyposażenie nie dotyczy roweru, motoroweru i motocykla. 2.2.14. Osoby egzaminowane w zakresie prawa jazdy kategorii A w czasie egzaminu w ruchu drogowym powinny być ubrane w kamizelkę o barwie pomarańczowej, posiadającą z tyłu oznaczenie „L” według wzoru i wymiarów przewidzianych dla oznakowania pojazdów egzaminacyjnych. 2.2.15. Dopuszcza się wyposażenie pojazdów egzaminacyjnych w inne dodatkowe urządzenia dublujące istniejące mechanizmy sterowania i kierowania w pojeździe. 2.2.16. Pojazdy egzaminacyjne nie mogą mieć automatycznie sterowanych mechanizmów przeniesienia napędu, z wyjątkiem przypadku, gdy osoba egzaminowana jest inwalidą z uszkodzeniami kończyn dolnych. 2.2.17. Samochody ciężarowe i przyczepy, na których przeprowadzany jest egzamin, powinny być obciążone co najmniej do połowy swojej dopuszczalnej ładowności. 2.2.18. Egzamin z umiejętności kierowania rowerem i motorowerem może być przeprowadzony na pojeździe osoby egzaminowanej. Inwalidzi mogą odbywać jazdę egzaminacyjną własnym pojazdem, przystosowanym do rodzaju ich inwalidztwa. 2.2.19. Dopuszcza się również przeprowadzanie egzaminów dla osób ubiegających się o prawo jazdy kategorii trolejbusowej lub pozwolenie na prowadzenie tramwajów na pojazdach dostarczonych przez ośrodek szkolenia. 2.3. Tryb przeprowadzania egzaminu 2.3.1. W celu wyznaczenia terminu egzaminu ośrodek egzaminowania przyjmuje - wydając zaświadczenie, którego wzór określa załącznik nr 2 do instrukcji - w zależności od rodzaju egzaminu i uprawnień, następujące dokumenty: 1) jeżeli osoba przystępuje tylko do egzaminu teoretycznego: a) podanie o wydanie określonego rodzaju uprawnień albo skierowanie na egzamin sprawdzający kwalifikacje, b) świadectwo badań lekarskich (nie dotyczy to osób ubiegających się o kartę rowerową, motorowerową lub woźnicy), c) dowód uiszczenia opłaty za egzamin, d) jedną fotografię (nie dotyczy to osób skierowanych na egzamin sprawdzający kwalifikacje), e) w razie potrzeby - zaświadczenie o posiadaniu odpowiedniego rodzaju uprawnień przez wymagany okres (dotyczy to osób ubiegających się o prawo jazdy kategorii C lub D), 2) jeżeli osoba przystępuje do egzaminu teoretycznego i praktycznego: a) dokumenty określone w ust. 2.3.1. pkt 1,12)Zapis wynikający ze zmiany wprowadzonej przez § 1 pkt 8 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1. b) zaświadczenie o ukończeniu kursu programowego lub zaświadczenie o odbyciu przeszkolenia w ramach nauki w szkole bądź zaświadczenie o ukończeniu kursu dokształcającego, jeżeli takie są wymagane, 3) jeżeli osoba przystępuje tylko do egzaminu praktycznego: a) dokumenty określone w ust. 2.3.1. pkt 1,12)Zapis wynikający ze zmiany wprowadzonej przez § 1 pkt 8 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1. b) potwierdzenie uzyskania wyniku pozytywnego z egzaminu teoretycznego - jeżeli taki jest wymagany dla określonego rodzaju uprawnień, c) zaświadczenie o ukończeniu kursu nauki kierowania pojazdem lub inne określone w ust. 2.3.1. pkt 2 lit. b),12)Zapis wynikający ze zmiany wprowadzonej przez § 1 pkt 8 rozporządzenia wymienionego w przypisie 1. jeżeli takie są wymagane. 2.3.2. Ośrodek po przyjęciu wymaganych dokumentów i sprawdzeniu prawidłowości ich wypełnienia wyznacza termin egzaminu, dokonując odpowiedniego wpisu w zaświadczeniu. 2.3.3. W razie wątpliwości co do autentyczności wymaganych dokumentów bądź prawdziwości złożonych oświadczeń, ośrodek egzaminowania przesyła je do właściwego kierownika urzędu rejonowego. 2.3.4. Egzamin powinien być wyznaczony w terminie nie dłuższym niż 30 dni od daty wpływu do ośrodka wymaganych dokumentów lub daty uzyskania przez osobę egzaminowaną negatywnego wyniku egzaminu. 2.3.5. Osobie, która uzyskała negatywny wynik egzaminu i zamierza przystąpić do niego ponownie, ośrodek wyznacza nowy termin bezpośrednio po zakończeniu egzami …