Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 maja 1949 r. o ogłoszeniu jednolitego tekstu kodeksu postępowania karnego.

DZIENNIK USTAW RZ E C Z YP O SP OL I TEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 24 maja 1949 r. Nr 33 TREŚC: OBWIESZCZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOSCI Poz.: 2~3 - 244 - z dnia 18 maja 1949 r. o ogłoszeniu jednolitego tekstu kodeksu z dnia 18 maja 1949 r. o ogłoszeniu jednolitego tekstu dekretu o postępowania karnego 731 763 postępowaniu doraźnym OBWIESZCZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 18 maja 1949 r. () ogłoszeniu jednolitego tekstu kodeksu postępowania karnego. • Na podstawie art. 22 ustawy z dnia 27 kwietnia poz. 249), dekretu z dnia 23 stycznia 194f r. o opłatach 1949 r. o zmianie przeplsow postępowania karsądowych w sprawach karnych (Dz. U. R. P. Nr ' 19, nego (Dz. U. R. P. Nr 32, poz. 238) ogłaszam w zapoz. 73), z prawa karnego skarbowego (Dz. U. R. P. łączniku do obwieszczenia niniejszego jednolity tekst · z 1947 r. Nr 32, poz. 140), dekretu z dnia 3 kwietnia kodeksu postępowania karnego z dnia . 19 marca 1928 r. 1948·-r.o zmianie kwot pieniężnych w p~zepisach ko(Dz. U. R. P. z 1939 r. Nr 8, poz. 44) z uwzględnieniem deksu postępbwania karnego (Dz. U. R. :p. Nr 20, zmian, wynikających z prawa o ustrojrt Sądów Wojpoz. 136)·i z dekretu z dnia 26 kwietnia 1948 r. o podskowych i Prokuratury Wojskovrej (Dz. U. R. P. wyższeniu grzywien, kar pieniężnych, kar porządko­ z 1944 r. Nr 6, poz. 29), dekretu z dnia 1 grudnia 1944 r. wych i nawiązek (Dz. U. R. P. Nr 24, poz. 161) oraz o częściowej zmianie kodeksu postępowania karnego z ustawy z dnia 27 kwietnia 1949 r. o zmianie przepi(Dz. U. R. P. Nr 13, poz. 70), dekretu z dnia 6 czerwca sów postępowania karnego i z zastosowaniem ciągłej 1945 r. o zmianie przepisów kodeksu postępowania numeracji artykułów. karnego (Dz. U. R. P. Nr 25, poz. 148), dekretu z dnia 19 sierpnia 1946 r. o zm i.::. ,je niektórych przeplSOW Minister Sprawiedliwości: H , S'wiqtkowski kodeksu postępowania karnego (Dz. U. R. P. Nr 43, Załącznik do wiedliwości z KODEKS POSTĘPOWANIA Przepisy ogólne. Art. 1. Postępowanie w sprawach o przestępstwa , do właściwości sądów powszechnych, odbywa się w e dług przepisów niniejszego kodeksu. należące Art. 2. § 1. Sąd wszczyna postępowanie na żą­ danie uprawnionego oskarżyciela. § 2. Oskarżyciel powinien wyjednać zezwolenie na ściganie określonej osoby, jeżeli takiego zezwolenia . wymaga szczególny przepis ustawy. Art. 3. Sąd nie wszczyna postępowania, a wszczę­ te umarza, w razie śmierci oskarżonego, przedawnie. nia lub innej. okoliczności wyłączającej ściganie. Art. 4. Sąd może za zgodą oskarżyciela umorzyć postępowanie, jeżeli naj wyższa kara grożąca oskarżo"" KARNEGO. obwieszczenia Ministra Spradnia 18 maja 1949 r. (poz. 243). • nemu nie przekracza jednego roku pozbawienia wolności i musiałaby z mocy ustawy ulec pochłoni ęciu przez k a rę już prawomocnie wyrze czoną .. Art. 5. W razie nieujęcia oskarżonego lub jego choroby psychicznej postępowanie zawiesza się na czas trwania przeszkody. W miarę potrzeby należy zebrać i zabezpieczyć dowody. Art. 6. O wszczęciu tudzież o ukończeniu postę­ powania karnego przeciwko osobom, podlegającym publicznej władzy dyscyplinarnej, oraz wychowańcom zakładów naukowych zawiadamia się właściwą władzę. Art • .,. Sąd karny rozstrzyga samodzielnie wszelkie zagadnienia prawne, wynikające w toku postęPo­ wania, i !lie jest związany orzeczeniem innego sądu lub urz~du. . Daienn.ik. Ustaw Nr 33. Poz. 243 Art. 8. § 1. Władze państwowe cywi:tne i woj'skowe jako też władze samorządowe są obowiązane do udzielanią PQInocy sądom i prokuratorom. § 2. W szczególności milicja obywatelska wykonywa w zakresie ścigania przestępstw polecenia sądu i prokuratora. § 3. . Sąd lub prokurator może bezpeśreclnio· zwracać się do władzy wojskowej o pomoc zbrojną. Art. 9. Wszystkie władze, powołane do udziału w dochodzeniu i ściganiu przestępstw, mają obowią­ zek uwzględniania zarówno okoliczności przemawiających za oskarżonym, jak i przeciw niemu. Ad. 10. Sędziowie (\)rzekają i1.a mocy przekon'alllia ~Jllartego na swoIDodnej. ecen,ie dowodów. KSIĘGA § 1. Sąd I. Uznając niewłaściwość, sąd przeka- zuje sprawę komt; nal e ży. § 3. Na postanowienie w przedmiocie właściwości sŁuży zażalenie .. Art. 12. Orzeezen.ne wydane pJlzez sąd powszechny względem 050hy, kUma w danej. spraw!e- nie :f)odlega: oczeezn.ictwu sącWw powszec:b.n,ych.,. j,ęst z ~(i!Jf "'i Ari. U. § 1. Oł'aeezerue, wyllla1JIe przez - sąd wsz-egQ rzędu z obł'azą' przerri-sól\illl o wla'ŚeL'W(i)śei :rze:cz-o,.. wej, jest z mocy pra.wa nieważDe; nie. dotycy to jednak Oł'zeezeiI. w . sp17Rwach,. dla których sąd wyżs2ega. 17Zędu r stał się właściwym. z mocy art. 2;9, § 2-. § 2. Orzeczenie sądu wyżs2ego r~du, wydaI'le w zakresie działania sądu niższego rzędu, nie jest z tego powodu nieważrre. Art. 14. § 1. W wypadkach, przewidzianych wart. 12 i 13, nieważność stwierdza postanowieniem sąd bezpośrednio wyższy nad sądem, który wydał nie'WaŹne orzeczenie'. § 2. Orzeczenie o nieważności sąd wydaje ź' włas­ nej inicjatywy albo na wniosek stron. § 'l. Stwierdzenie dopiero na rozprawie sprawa należy dQ właściwości sądu niż­ szego rzędu, nie wstrzymuje dalszego toku rozprawy. § 2. Jeżeli joed.t1ak zajdzie potneba. odroczenia. rozprawy z innej przyczyny, sąd może przekazać Art. 15. Art. 17. Do właściwości sądów grodzkich nie nasprawy o przestępstwa, wymienione w kodeksie karnym. 1932 r .. wart.. 151 §. 2, 164 § 1, 215§. 2, 216 § 2, 217 § 2, 243 § 2 i wart. 255, 256, jeżeli zniewagę popełniono treścią druku, oraz o przestępstwa, które ustawy szczególne przekazują do właściwości sądów leżą okręgowycn. Art. 18. Sąd grodzki wykonywa zlecone mu czynw sprawach naLeżących do właściwoś,d .innych ności instancji wszystkie innych właściwości sądów; z urzędu rozstrzyga o swojej swoją dowość' lub nawyknienie grozi:la przestępcy kara wyż­ sza, niż przewidziana w § 1! lub w przepisach, wymienionych w § 2. b) rozp9znaje śrud,1di odwoławcze od orzeczeń są­ właści wości. § 2. grod2:ki nie przestaje być, właściwym, Art. 19. Sąd okręgowy: a) rozpoznaje W pierwszej sprawy nie należące do Zakres działania, sądów. Art. 11. Sąd sąd.ów . ł. SĄDY. Rozdział § 3.. choćby ze względu na powrót do przestęilstwal zawo- dów grodzkich; c) orzeka w innych w ustawie. wypadkach wskazanych Art. 2&. § l. Sąd Okręg0wy orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch ławników,' jeżeli przepis S2t:z1l!glilbny nie stanowi iJila\i:Zej. § 2'. Sąd okręgowy r<'lZp071I1aje w siHadlzie trzech sędziów środki odwom'WCz-e od (')1'zeczeń sąd6w grod'z'ltich. § 3'. Prezes sądu okręgowego ' może zarząd'ziĆ' rozpoznanie s.(lrawy, nuleżącej d'o właściwości sądu okręgowego, jCl'ko pierwszej' instancj'i;' w skfadzie trzech sę,dziów, ieżeli uzna to za wskazane ze względu' na szczególną zawiłość sprawy. §, 1. W sąd.a'!i!n ok.ręgowyCi:h" w który<:h oso1!lm.e wydziały d1a lIlie]etrhldr (iSąd1y ci!ra nieletnich}, sprarwy l'titrleimcn z wyjątkiem 5J.illI!aw. wskazal!l:yeh wart. 5114 §. 2, rozp<DI1:naje się w tych wy;dziiała€h bez. względu na. ogi>ł.ae JjllTZepisy o , włól6eiwo­ ści rzeczowej. § 2. Sąd okręgowy rozpoznaje sprawy nielejnich w składzi~ jednego sęd ziego i dwóch ławników. § 3. Prezes sądu okręgowego może zarządzić rozpoznanie tych spraw w składzie jednego sędziego. Przepisur ant. 20 § 3 nie stosuje się. Ad.:n. usta:ntDwi'OłTO' Art. 22. § 1. Sąd apelacyjny rozpoznaje w pierwszej instancji sprawy~ 1) o przestępstwa umyślne określone w rozdziałach :XVII - XIX i XXXIII oraz wart. 12'5 i: 165-167 kodeksu karnego; s}'lłlawę właściwemu- sądC!>wi. 2) o przestępstwa oltreśhme- w rozdZiale rr ~raz wart. Art. 16. ~ 1. Sąd grodzki rozpoznaje sprawy 39, i 41 dekretu z dnia. 13. czerwca 1946 Ir. o przeo przestępstwa, za które ustawa przepisuje karę postępstwach szczególnie niebezpie€z.nych w okresie zbawienia wolności do dwóch lat' lub grzywnę albo ' odbudowy Państwa; obie te kary łącznie, ni~zależnie od kar clodatkElwych 3) o zbrodnie określone w dekreeie z dnia 31 sierpnia i środków za.boezpiecz~j:ących. 1944 r. o wymiarze kary dra faszystowsko-hitle§ 2. Sądy grl!l(j}zkie- EIlIzp10znają nadvC!> ~awy rowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęca­ ma się mad l~o:ścią ~óJ i j;emcami oraz dla o Bl11zestęps.twa T wynmi;eni~t! w: koc1eksie karnym 119:3l2: Ir.~ a) wart. 1.29, 130, 131, 133 i 200; ZWra:jiC" NaOOu Pmliskieg~ 4) o :ał:mD:dme &kreśhlme' w ~ z: dni,Q 2'2 styc:rbJ wart. 16'0', 257, ~62 § 1: i 2', 2'6'4, 2"67, 2'68' r 2'69~ nia 1946. r. Q odpowiedzialności za klę.skę wrześnio­ ". jeżeli. wartość mienia nie przenosi s.tu tysi~cy , Wfl: i faszpacfę życia państwowęgo; z~clr. głównej, że Dziennik Ustaw Nr 33 733 na szkodę Skarbu Państwa, sainstytucji prawa publicznego lub spółdzielni oraz na szkodę przedsiębiorstw, stanowiących własność bądź pozostających pod zarządem Państwa, samorządu, instytucji prawa publicznego lub spółdzielni oraz b) o inne przestępstwa jeżeli interesy gospodarcze Polski Ludowej zostały narażone na znaczną szkodę; 6) o inne przestępstwa, jeżeli prokurator ze względu na szczególne okoliczności sprawy wniesie akt oskarżenia do sądu apelacyjnego. § 2. Sąd apelacyjny może · jednak na wniosek prokuratora przekazać do rozpoznania sądowi ok~ę~o­ wemu sprawę o przestępstwo, wymienione w § 1, Jezeli uzna to za wskazane ze względu na okoliczności sprawy. § 3. Sąd apelacyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń sądów okręgowych oraz orzeka w innych wypadkach przewidzianych w ustawie. 5) a) o przestępstwa morządu, Art. 23. § 1. Sąd apelacyjny orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch ławników. § 2. Przepis art. 20 § 3 stosuje się odpowiednio. § 3. Sąd apelacyjny rozpoznaje środki odwoław­ cze w składzie trzech sędziów. Art. 24. Sąd Najwyższy rozpoznaje środki odwood orzeczeń sądów apelacyjnych oraz orzeka w innych wypadkach przewidzianych w ustawie. ławcze Art. 25. § 1. Właściwy miejscowo jest przede wszystkim sąd, w którego okręgu przestępstwo popełniono. § 2. Jeżeli przestępstwo popełniono w okręgu kilku sądów, właściwy jest ten z nich, w którym najpierw wszczęto postępowanie. § 3. Przestępstwo uważa się za popełnione w tym miejscu, gdzie wykonano działanie przestępne albo gdzie skutek przestępny nastąpił lub według zamiaru sprawcy miał nastąpić. Art. 26. § 1. Jeżeli w chwili wszczęcia postępo­ wania nie można ustalić miejsca popełnienia przestęp­ stwa, właśchvy jest sąd, w którego okręgu: a) przestępstwo wyszło na jaw; b) ujęto osobę podejrzaną; c) osoba ·podejrzana mieszka zależnie od tego, w którym z tych sądów najpierw wszczęto postępowanie. § 2. jeżeli Przepis § 1 ma odpowiednie zastosowanie, podlegaj ące orzecznictwu sądów za granicą. przestępstwo, polskich, popełniono Art. 27. Jeżeli w chwili wszczęcia sprawy nie można ustalić właściwości sądu w myśl art. 25 i 26, Sąd- Najwyższy postanawia, który sąd ma sprawę rozpoznawać. Art. 28. Sąd właściwy dla sprawców przestępstwa jest również właściwy dla podżegaczy, pomocników oraz innych osób, których działanie przestępne pozostaje w ścisłym związku z działaniem s,Prawcy, jeżeli postępowanie przeciw nim toczy się jednocześnie. Art. 29. § 1. J eże!i tę samą osobę oskarżono o., kilka przestępstw, a sprawy należą do właściwości różnych sądów tego samego rzędu, właściwy jest sąd, w którym najpierw wszczęto postępowanie. Poz. 243 -- § 2. Jeżeli sprawy należą do właściwości sądów różnego rzędu, sprawę rozpoznaje sąd wyższego rzędu. Art. 30. § 1. Sąd właściwy w myśl art. 28 lub 29 może wyłączyć sprawę względem danego oskarżonego lub danego przestępstwa, jeżeli uzna, że odrębne jej rozpoznanie przyczyni się do uproszczenia lub przyśpieszenia postępowan ~a. Wyłączona sprawa przechodzi ściwego według zasad ogólnych. § 2. do sądu wła­ Art. 31. § l. Jeżeli przeciwko tej samej osobie z powodu kilku przestępstw zapadły prawomocne wyroki skazujące w różnych sądach, a w pierwszej instancji rozpoznawały sprawy sądy tego samego rzędu, natenczas ten z tych sądów, który wydał ostatni wyrok skazujący, wydaje wyrok orzekający karę łączną. § 2. Przy zbiegu wyroków sądów różnego rzędu o karze łącznej orzeka sąd wyższego rzędu. § 3. W razie zbiegu wyroków sądu powszechnego i wojskowego, o karze łącznej orzeka ten z tych są­ dów, który wymierzył karę sllrowszą. Art. 32. § 1. Orzecznictwu polskich sądów karnych nie podlegają: a) uwierzytelnieni w Polsce przedstawiciele dyplomatyczni państw obcych; b) personel dyplomatyczny przedstawicielstwa; c) członkowie rodzin osób, wymienionych pod lit. a) i b); d) personel kancelaryjny przedstawicielstwa; e) służba przedstawicieli, posiadająca obywatelstwo tego samego, co oni, państwa; f) inne osoby, korzystające z prawa zakrajowości na mocy ustaw, umów lub ustalonych zwyczajów międzynarodowych . § 2. Przep·is § 1 nie ma zastosowania do obywateli polskich i nie stoi na przeszkodzie stosowaniu retorsji. § 3. Sądy porozumiewają się z osobami, wymienionymi w.§ 1, za pośrednictwem Ministra Sprawiedliwości. Art. 33. § .1. O niewłaściwości mIeJscowej sąd może orzec z urzędu lub na wniosek strony do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego w pierwszej instancji. § 2. Późniejsze podniesienie kwestii niewłaści­ wości miejscowej sądu jest nieważne. Art. 34. § 1. Spory o właściwość między sądami równorzędnymi rozstrzyga ostatecznie sąd bezpośrednio przełożony nad sądem, który pierwszy wszczął spór. § 2. Orzeczenie sądu wyższego w przedmiocie właściwości wiąże sąd niższy, nawet nafeżący do innego okręgu. Art. 35. Jeżeli sąd wojskowy przekaże sprawę sądowi powszechnemu lub nie przyjmie sprawy przekazanej mu przez sąd powszechny, sprawę rozpoznaje sąd powszechny w zakresie prawa karnego powszechnego. Art. 36. W toku sporu o właściwość każdy z są­ dów spór wiodących jest Clibowiązany spełniać w swoim zakresie działania wszelkie czynności nie cierpiące zwłoki. Art. 37. Jeżeli większość świ3.dków, których na- leży wezwać na rcrjlrawę, mieszka poza okręgiem są­ du, w który m sprawa .;ię toczy, a przy tym w znacznej odległości od tego sądu, to sąd bezpośrednio przełożony Dziennik Ustaw Nr ~ Poz. 243 734 . nad sądem, w którym sprawa się toczy, może przekazać sprawę sądowi, w którego okręgu mieszka więk- wniosek o wyłączenie najpóźniej przy rozpoczęcIu roz.. prawy głównE!j. sześć świadków. § 3. Art. 38. Sąd Najwyższy władny j€st na wniosek pierv.;:;zego prokuratora lub z inicjatywy sądu właści­ wego przekazać sprawę innem" ' sądowi równorzędne­ mu, jeżeli ze względu na zabezpieczenie prawidłowego wymiaru sprawiedliwości zachódzi potrzeba wyjęcia sprawy spod rozpoznania sądu miej scowo dla niej Późniejsze zgłoszenie Art. 44. wniosku jest nieważne. W razie wyłączenia całego sądu, sąd przekazuje sprawę innemu sądowi bezpośrednio wyższy równorzędnemu. Rozdział właściwego. III. Orzeczenia i zarządzenia. R o z d z i a ł II. Wyłączenie sędziego. Art. 39. § 1. Sędzia nie może brać udziału w prowadzeniu spraw y: a) jeżeli sprawa d{)tyczy go bezpośrednio; b) jeżeli jest małżonkiem oskarżyciela, pokrzywdzonego, oskarżonego albo ich pełnomocnika lub obrońcy; c) jeżeli jest krewnym lub powinowatym w linii prostej b ez ograniczenia, a w linii bocznej aż do stopnia między dziećmi rodzeństwa osób wymienionych pod lit. b), albo jeżeli jest związany z jedną z tych osób z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; d) jeżeli w t ej samej sprawie był przesłuchany jako świadek lub biegły albo jeżeli był świad­ kiem czynu, o który sprawa się toczy; e) jeżeli brał udział w tej samej sprawie jako prokurator, obrońca albo jako pełnomocnik oskarżyciela lub powoda cywilnego; f) jeżeli w tej samej sprawie prowadził śledztwo; g) jeżeli w niższej instancji brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia; h) w razie uchylenia wyroku, jeż eli br ał udzi ał w jego wydaniu, o ile ustawa inaczej nie stanowi. § 2. Powody wyłączenia trwają nawet po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli< Art. 40. § 1. O przyczynie wyłączenia sędzia zawiadamia właściwy sąd i wstrzymuje się od udziału w sprawie, z wyjątkiem czynności nie cierpiących zwłoki. § 2. Każda ze stron może zawiadomić sąd o przyczynie wyłączającej sędziego. Art. 41. O ' wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd, w którym sprawa się toczy, a gdy chodzi o sędziego grodzkiego - sąd okręgowy. Art. 42. Niezależnie od przyczyn wymienionych wart. 39, sąd właściwy w myśl art. 41 wyłącza sę­ dziego na własne jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli pomiędzy nim a jedną ze stronżachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności. * o wyłączenie " Art. 43. § 1. Wniosek stróny w myśl Art. 45. § 1. Sąd wydaje orzeczenia w postaci wyroków lub postanowień. Orzeczenie, którego ustawa nie nazywa wyrokiem jest postanowieniem. § 2. W kwestiach, nie wymagających orzeczenia sądu, prezes sądu wydaje zarządzenia. W sądach, podzielonych na wydziały, zarządzenia wydaje przewodniczący wydziału. § 3. rządzenia W sądzie grodzkim wszystkie orzeczenia i zawydaje sędzia grodzki. Art. 46. Wyrok mo że zapaść tylko na rozprawie. Art. 47. § 1. Postan owienia zapad a ją albq na rozpl'awie, albo na posiedzeniu niejawnym. § 2. Postanowienia na rozprawie zapadają po wy_ słuchaniu obecnych stron. § 3. Postanowienia poza rozprawą zapadają po wysłuchaniu ustnego lub odczytaniu pisemnego wniosku prokuratora. Postanowienia sądu grodzkiego zapadają bez wysłuchania prokuratora, chyba że kodeks nini~jszy inaczej stanowi lub prokurator wniosek swój złożył. Jeżeli zachodzi potrzeba sprawdzenia faktycznych celem wydania postanowienia na posiedzeniu niejawnym, sąd może delegować sę­ dziego tegoż sądu albo miejscowo właściwego sędziego grodzkiego d o przeprowadzenia odpowiednich czyn.., ności; od świadka lub biegłeg o można odebrać przy" rzeczenie. Art. 48. okoliczności Art. 49. § 1. Sąd nie ma obowiązku uzasadnienia postanowienia: a) zarządzającego p rzeprowadzenie dowodu lub wezwanie kogoś do sądu; b) uwzględniającego wniosek strony, któremu się inna strona nie sprz eciwiła. § 2. Inne orzeczenia sąd powmlen uzasadniać, z wyjątkiem wypadków, w których ustawa wyraźnie go od tego zwalnia. Art. 50. O ile przepis szczególny nie stanowi ina.., czej, sąd oznajmia swoje orzeczenia, zapadłe na roz .. prawie, przez ogłoszenie ustne, zapadłe zaś poza roz .. prawą bądź przez ogłoszenie ustne, bądź przez doręczenie odpisu. Art. 51. § 1. Oczywiste omyłki pisarskie worze" czeniu lub zarządzeniu moma każdego czasu sprostować. art. 42 należy zgłosić najpóźniej na trzy dni przed ter§ 2. Postanowienie sprostowania podpisuje się minem wyznaczonym do rozprawy głównej. w ten sam sposób, jak akt ulegający spr<lStowaniu. § 2. W sądzie grodzkim, jeżeli strony zawiadomiono o terminie rozprawy tak późno, że termin wska- . § 3. Na postanowienie zarządzające sprostowanie zany w § l nie może być zachowany, należy złożyć służy zażalenie. - Dziennik Ustaw Nr 33 KSIĘGA 735 Poz. 243 R o z d z i a ł II. II. Pokrzywdzony. STRONY, OBROŃCY i PEŁNOMOCNICY. Oskariyciel publiczny. Art. 61. Za pokrzywdzonego uważa się osobę, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone. publiczny w zakresie , ściga­ jest przedstawicielem władzy pań., Art. 62. Jeżeli pokrzywdzony nie ukończył lat 17 lub jest ubezwłasnowolniony, prawa jego wykonywają: ojciec, matka, opiekun lub osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje. Art. 53. Oskarżyciel publiCzny fest obowiązany i popierać oskarżenie w sprawach o przestęp­ stwa ścigane z urzędu. powyżej lat 17, to prawa jego na równi z ' nim mogą Rozdz Art. 52. ał I. Oskarżyciel nia przestępstw stwowej. wnosić Art. 54. Prokurator może jednak umorzyć śledz­ two, jeżeli wniesienie oskarżenia do sądu byłoby niecelowe ze względu na znikomą szkodliwość społecZną czynu. Art. 55: Przestępstwa, których dochodzenie i ści­ ganie są zależne od wniosku pokrzywdzonego, stają się z chwilą złożenia wniosku przestępstwami ściganymi z urzędu. Art. 56. kim~ sądami Oskarżycielem publicznym przed wszyst- jest prokurator. Art. 57. § 1. Oskarżycielami publicznymi przed grodzkimi są: a) milicja obywatelska; b) ponadto inne organa administracji - w granicach, zakreślonych przez poszczególne ustawy. sądami . § 2. Przepis powyższy nie ma zastosowania, o ile prokurator sam działa. Art. 58.• § 1. Oskarżyciel publiczny, co do którego . zachodzi jedna z okoliczności, wskazanych wart. 39 pod lit. a), b), c), d), lub który brat udział w sprawie jako sędzia lub obrońca, powinien się wyłączyć i zawiadomić o tym swego bezpośredniego zwierzchnika. § 2. O przyczynie wyłączającej oskarżyciela publicznego każda ze stron może zawiadomić jego bezpośredniego zwierzchnika, który, skoro uzna, że przyczyna taka zachodzi, wyznacza innego oskarżyciela. § 3. Czynność dokonana przez oskarżyciela pubncznego, który powinien się był wyłączyć, nie jest z tego powodu nieważna. Art. 59. § 1. Oskarżyciel publiczny może już w toku śledztwa złożyć wniosek o zabezpieczenie grozącej oskarżonemu kary pieniężnej lub konfiskaty sposobami, wskazanymi w ustawie postępowania cywilnego dla zabezpieczenia powództwa. § 2. Przepis § 1 ma odpowiednie zastosowanie do zabezpieczenia na mieniu osób odpowiedzialnych mająt­ kowo za oskarżonego. § 3. W przedmiocie zabezpieczenia rozstrzyga na posiedzeniu niejawnym sąd karny, do którego właści­ wości sprawa należy. § 4. Na postanowienie w tym przedmiocie służy zażalenie. Art. 60. oskarżenia sądu. Odstąpienie po wniesieniu oskarżyciela aktu publicznego od nie wiąże oskarżenia Art. 63. Jeżeli pokrzywdzony jest niepełnoletni wykonywać pełnoletni osoby, wymienione wart. 62, o ile nietemu się nie sprzeciwi. Art. 64. Jeżeli pokrzywdzoną jest osoba prawna, to prawa osoby tej wykonywa jej ustawowy przedstawiciel. Art. 65. W razie śmierci pokrzywdzonego prawa jego wykonywa: m a łżonek, rodzice, dzieci i wnuki. Art. 66. § 1. W sprawach o przestępstwa, ściga­ ne z urzędu, a należące . do właściwości sądów grodzkich, pokrzywdzony ma prawa strony, a zwłaszcza może wnosić i popierać oskarżenie zamiast lub obok ~ oskarżyciela publicznego. Przepis art. 60 ma tu odpo-·· wiednie zastosowanie. § 2. Prawa strony służą pokrzywdzonemu, jeżeli wniósł samodzielnie do sądu akt oskarżenia albo jeżeli przed rozpoczęciem przewodu sądowego w pierwszej instancji oświadczył, że popiera oskarżenie wniesione przez oskarżyciela publicznego . § 3. - Jeżeli śledztwo zostało prawomocnie umorzone, pokrzywdzony może wnieść akt oskarżenia tylko w razie wykazania, że po umorzeniu ujaWIiiły się nowe okoliczności uzasadniające oskarżenie. Gdy akt oskarżenia nie przytacza nowych okoliczności albo gdy przytoczone okoliczności nie mają znaczenia dla sprawy lub po sprawdzeniu nie potwierdziły się - sąd grodzki odmawia wszczęcia postępowania sądowego. Na postanowienie odmawiające wszczęcia postępowa­ nia służy pokrzywdzonemu .zażalenie do sądu okrę­ gowego. Rozdział Oskarżyciel III. prywatny. Art. 67. § 1. W sprawach o przestępstwa, ścigane z oskarżenia prywatnego, pokrzywdzony wnosi i popiera oskarżenie, jako oskarżyciel prywatny. § 2. Przepisy art. 62-65 mają tu odpowiednie zastosowanie. Jeżeli postępowanie wszczęto wskutek wniesionego przez jednego lub kilku pokrzywdzonych, inne osoby, pokrzywdzone tym samym czynem,rrlog ą się do tego postępowania przyłączyć aż do rozpoczęcia rozprawy głównej, choćby nawet upły­ nął termin zastrzeżony do wniesienia oskarżenia. Art. 68. oskarżenia, Art. 69. Jeżeli śmierć pokrzywdzonego nastąpiła pó wniesieniu przezeń oskarżenia, to' prawa pokrzywdzonego służą osobom, wymienionym wart. 65, o ile przystąpią do sprawy w terminie zavvitym trzymiesięcznym od daty śmierci pokrzywdzonego. Poz. 243 736 Dziennik Ustaw Nr 33 R o z d z i a ł Art. 70. Odstąpienie oskarżyciela prywatnego od przed rozpoczęciem rozprawy głównej powoduje umorzenie postępowania. ()skarżenia Art; 71. - Odstąpienie oskarżyciela prywatnego po rozprawy głównej, a przed uprawomocnieniem się wyroku, powoduje umorzenie postępowania tylko wtedy, gdy nastąpiło za zgodą oskarżonego lub na rozprawie zaocznej . rozpoczęciu Art. 72. § 1. W sprawie, już wszczętej na żąda­ nie oskarżyciela prywat nego, prokurator może objąć oskarżenie, jeżeli uzna, że tego wymaga interes publiczny. § 2. Postępowanie toczy się w dalszym ciągu z urzędu, lecz oskarżyciel prywatny zachowuję prawo popierania oskarżenia. § 3. W razie odstąpienia prokuratora sprawa toczy się z oskarżenia prywatnego. R o z d z i CI ł IV. Powód cywilny. Art. 73. § 1. Pokrzywdzony może nie później mz przy rozpoczęciu rozprawy głównej wytoczyć powództwo cywilne celem dochodzenia w drodze procesu karnego roszcz eń majątkowych wynikających z przestępstwa. § 2. W razie śmierci pokrzywdzonego powództwo cywilne o roszczenie majątkowe, wynikające dla nich z przestępstwa, mogą wytoczyć w terminie, przewidzianym w § 1: a) małżonek, rodzice; dzieci i wnuki pokrzywdzonego; b) inne osoby, które z mocy uprawnienia ustawowego pozostaw a ły na utrzymaniu pokrzywdzonego. Art. 74. Sąd karny pozostawia bez rozpoznania powództwo cywilne: a) jeżeli wyjdzie na jaw, że proces o te same roszczenia już się toczy w postępowaniu cywilnym lub został rozstrzygnięty w tym postępowaniu; b) jeżeli roszczenia nie mają bezpośredniego związ­ ku z przedmiotem oskarżenia. Art. 75. Powód cywilny ma prawo dowodzenia tych tylko okoliczności, na których opiera swoje roszczenia. Art. 76. § 1. Powód' cywilny JUZ w toku śledz­ twa może żądać zabezpieczenia powództwa sposobami wskazanymi w ustawie postępowania cywilnego. § 2.W przedmiocie zabezpieczenia rozstrzyga na posiedzeniu niejawnym sąd karny, do którego właści­ wości sprawa należy. § 3. Na postanowienie.<w tym przedmiocie służy zażal eni e. § 1. Powód cywilny zamieszkały poza w którym sprawa się toczy, powinien wskazać osobę zamieszkałą w siedzibie sądu, której mają być doręczane pisma dla niego przeznaczone. Sąd może go od tego obowiązku zwolnić. . § 2. W razie nieodnalezienia pod wskazanym adresem powoda cywilnego lub osoby, której mają być doręczane pisma, albo w razie niewskazania t ej osoby, pismo załącza się do akt i uważa się za doręczone. Art. 77. siedzibą sądu, V. Oskarżony. Art. 78. § 1. Ten, przeciwko komu toczy się nazywa się podejrzanym, a ten, przeciw komu wszczęto postępowanie sądowe - oskarżonym. § 2. Gdy kodeks mmeJszy używa w znaczeniu ogólnym wyrazu "oskarżony", odnośne przepisy mają zastosowanie także do podejrzanego. śledztwo, Art. 79. Podejrz~ny już w toku śledztwa może aby mu' wyjasniono, jakie przestępstwo mu za-o rzucono i jakie dowody przeciw niemu zebrano. żądać, Art. 80. Oskarżony dawane mu pytania. może nie odpowiadać na za- Art. 81. Co do każdego oskarżonego zbiera się dane, dotyczące jego tożsamości, wieku, pochodzenia społecznego i przynależności społecznej, zawodu, stosunków rodzinnych i majątkowych oraz wzmianek o nim w rejestrach karnych. Art. 82. § 1. Oskarżony, pozostający na wolności, jest obowiązany stawić się na każde wezwanie sądu lub prowadzącego śledztwo i zawiadomić o każdej zmianie miejsca zamieszkania: § 2. W razie nie usprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżonego, można go sprowadzić przymusowo. Rozdział Obrońcy Art. 83. § 1. z pomocy obrońcy. § 2. VI. pełnomocnicy. Oskarżony, ma Oskarżony może mieć nie prawo korzystac więcej niż trzech . obrońców. jest niepełnoletni lub prawo wybrania dlań obrońcy służy również jego ojcu, matce, opiekunowi i osobie, pod której stałą pieczą pozostaje. Art. 84. Jeżeli oskarżony ubezwłasnowolniony, Art. 85. Obrońcą w sprawach karnych przed wszystkimi sądami w granicach Polski może być tylko: a) osoba wpisana w Polsce na listę adwokatów; b) profesor lub docent prawa polskiej szkoły ak a .. demickiej państwowej lub przez Państwo uzna .. nej. Art. 86. § l. Przed wszystkimi sądami oskar.. musi mieć obrońcę: a) jeżeli nie ukończył lat siedemnastu, a nie staje przed sądem dla nieletnich; b) jeżeli jest głuchy albo niemy; c) jeżeli zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności. § 2. Ponadto każdy oskar żony musi mieć obrońcę w postępowaniu przed sąd em apelacyjnym jako pierwszą instancją oraz dla wniesienia wywodu rewizji . od wyroku tegoż sądu. żony Art. 87. Jeżeli oskarżony nie ma obrońcy z wyboru, prezes sądu wyznacza mu obrońcę z urzędu: a) w wypadkach wskazanych wart. 86; b) na pro śbę oskarż onego, który z powodu ubóstwa nie może ponieść kosztów obrony. ....... Dziennik Ustaw Nr 33 Wyznaczenie pełiIomocnika z urzędu dla lub powoda cywilnego może nastąpić w sposób wskazany w ustawie postępowania cywilnego. Art. 88. oskarżyciela Art. 89. Jednego obrońcę dla kilku współoskarżo­ nych można wyznaczyć tylko wtedy, gdy obrona jednego z nich nIe jest w sprzeczności z obroną drugiego. Art. 90. § 1. Do obrony z urzędu wyznacza się adwokata zamieszkałego w mieJscowoSCI, w której odbywa się rozprawa albo toczy się śledztwo. § 2. Gdyby powierzenie obrony z urzędu adwokatowi natrafiało na szczególne trudności, do obrony z urzędu wyznacza się asesora, aplikanta lub urzęd­ nika sekretariatu sądowego, w sprawach zaś nieletnich - także kuratora nieletnich lub członka patronatu nad nieletnimi. Art. 91. Z oskarżonym aresztowanym obrońca do czasu wniesienia aktu oskarżenia może porozumiewać się tylko za zgodą i w obecności prokuratora; po wniesieniu zaś aktu oskarżenia wolno mu porozumiewać się z nim sam na sam. Art. 92. § 1. Pełnomocnikiem oskarżyciela prywatnego, pokrzywdzonego (~rt. 66) lub powoda cywilnego może być osoba wymieniona w arŁ 85, a powoda cywilnego - nadto osoba, mająca prawo prowadzenia w danym sądzie spraw cywilnych. § 2.• Przepis art. 83 § 2 ma odpowiednie zastosowanie do pełnomocników. Art. 93. Strony mogą udzielać pełnomocnictwa na piśmie, bądź ustnie wobec sądu. bądź Art. 94. Pełnomocnictwo upoważnia do prowadzenia sprawy we w szystkich instancjach, o ile nie zawiera pod tym względem wyraźnego ograniczenia. KSIĘGA HI. DOWODY. Rozdział 1. ŚV'li:.Hlkowi~. Art. 95. Ka ż da osoba, wezwana na świadka, stapowinna w m iejscu, dniu i godzinie, wskazanych w wezwaniu, i pozostać aż do zwolnienia. Art. 96. Świadka, który nie może się stawić z powodu choroby lub kalectwa, można przesłuchać w jego mieszkaniu. Art. 9'1. VI r azie potrzeby przesłuchania Prezydenta Rzeczypospolitej sąd zwraca się do niego pisemnie o wyznaczenie miej sca i czasu prz esłuchania. Art. 98. Nie wolno przeshichiwać jako świadka: a) duchownego co do faktów, . o których dowiedział się na spowiedzi; b) obrońcy oskarżonego - co do faktów, o których się od niego dowiedział przy udzielaniu porady prawnej lub prowadzeniu sprawy. Art. 99. § 1. Poza wypadkami, wskazanymi wart. 98, sąd lub prokurator może przesłuchać świad­ ka, który odmawia zeznań z powodu taj emnicy zawodowej, tylko wtedy, jeżeli nie uzna za możliwe zwolnić go od zezn a ń. § 2. Przesłuchanie odbywa Art. 100. § 1. Urzęfiników publicznych i wojskowych, chociażby jut, nie pozostawali w czynnej służbie, wolno słuchać jako świadków Co do okolicz" ności, na które rozciąga się ich obowiązek zachowania tajemnicy urzędowej, jedynie za zezwoleniem ich obec- . nej lub ostatnio przełożonej władzy służbowej. § 2. Zezwolenia wolno odmówić jedynie wtedy, gdyby złożenie zeznania wyrządzić miało poważną szkodę Państwu. § 3. Sąd lub prokurator może zwrOCiC się o zwolnienie urzędnika lub wojskowego z obowiązku tajemnicy do władzy naczelnej odnośnego działu zarządu państwowego . . Art. 101. § 1. Mają prawo odmówić zeznań: a) małżonek oskarżonego; b) krewny i powinowaty oskarżonego w linii prostej; c) krewny oskarżonego w linii bocznej aż do stoQnia między dziećmi rodzeństwa; d) brat i siostra małżonka oskarżonego; e) osoba związana z oskarżonym z tytułu przysposobienia. § 2. Prawo odmowy zeznań trwa nawet po ustaniu małżeństwa lub przysposobienia. § 3. O prawie odmowy zeznań należy osoby te uprzedzić. Art. 102. Jeżeli osoba, wymieniona wart. 101, zeznanie, a następnie przed złożeniem zeznania na przewodzie sądowym pierwszej instancji oświad­ czy, ze chce z prawa odmowy skorzystać, poprzednie jej zeznanie nie może służyć za dowód i nie może być odczytane ani odtworzone. złożyła Art. 103. Świadek ma prawo nie odpowiadać na pytania Co do okoliczności, których ujawnienie mogłoby nar azi ć na odpowiedzialność za przestępstwo jego samego lub osobę pozostającą z nim w stosunku wskazanym wart. 101. Art. 104. Świadka, po uprzedzeniu go o odpowie... za nieprawdziwe zeznania, należy przede wszystkim zapytać , o imię, nazwisko, wiek, zajęcie, miejsce zamieszkania i stosunek do stron. dzia lności wić się zamkniętych•. ; Poz. 24~' 737 się przy drzwiach Art. 105. Sąd ne>. rozprawie · głównej odbiera od przyrzeczenie, według przepisanej roty, chyba że strony zwolnią świadka od przyrzeczenia, a sąd nie uzna, że złożenie przyrzeczenia jest konieczne. świadka Art. 106. Nie składają przyrzeczenia: a) nieletni do lat czternastu; b) osoby, które z powodu choroby psychicznej lub innego zakłócenia czynno ści psychicznych nie zdają sobie sprawy ze znaczenia przyrzeczenia; c) podejrz:mi o udział w czynie, będącym przedmiotem postępowania, lub o działalność przestępną, pozostającą w ścisłym związku z dzia.., laniem osk arżone go . Świadek składa przyrzeczenie ,według roty: " Świadomy wagi mych słów i odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że będę mówił szczerą prawdę, niczego nie ukrywając z tego, co mi jest wiadome". Art. 107. następuj ąć:ej Art. 108. powtarz aj ąc § 1. Świadek składa przyrzeczenie, za odbierającym przyrzeczenie lub odczy.., - Dziennik Ustaw Nr 33 tując Poz. 243 738 R o z d z i a ł na głos jego rotę, przy czym wszyscy, nie wy- łączając sędziów, stoją· Oględziny, § 2. Niemi plsmwnni składają przyrzeczenie przez podpisanie jego roty. Niemi niepiśmienni i głusi .ni epiśmienni przyrzekają przy pomocy biegłego. § 3. Przed odebraniem przyrzeczenia odbierający przyrzeczenie uprzedza świadka o znaczeniu tego aktu i o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie. Art. 109. Świa dkom, którzy w danej sprawie przyrzeczenie, przypomina się je przy ponownym przesłuchaniu, chyba że sąd uzna, iż konieczne jest ponowne odebranie przyrzeczenia. skład ali Art. 110. Prz esłuchanie co do samej sprawy zaczyna się od wezwania świadka, aby opowiedział wszystko, co mu wiadomo w sprawie, po czym sąd, a następnie strony mogą zadawać mu pytania. , Art. 111. dą Jeżeli między sprzeczności, można zeznaniami świadków zajzarządzić stawienie ich sobie do oczu. Art. 112. § 1. Za nie usprawiedliwione niestawiennictwo sąd lub prokurator skazuje świadka na grzywnę do dWudziestu pięciu tysięcy złotych oraz na zapłacenie kosztów, wywołanych odroczeniem rozprawy z powodu jego niestawiennictwa. Grzywnę, w razie niemożności jej ściągnięcia, zamienia się na areszt do dwóch tygodni. § 2. Ponadto sąd lub prokurator w razie potrzeby zarządza przymusowe sprowadzenie świadka. Art. 113. § 1. Skutki wymieIlione wart. 112 mają również zastosowanie w razie nie usprawiedlivvionej . odmowy złożenia zeznań lub przyrzeczenia, przy czym w razie ponownej odmowy sąd lub prokurator mocen jest skazać świadka ponownie na grzywnę do pięćdziesięciu tysięcy złotych, z zamianą w razie niemożności ściągnięcia na areszt do jednego miesiąca. § 2. Niezależnie od powyższych kar, sąd lub prokurator może nakazać niezwłoczne aresztowanie świad­ ka, odmaWIając ego zeznań lub przyrzeczenia, na czas nie przekraczający jednego miesiąca. Areszt uchyla się, jeżeli świadek złoży zeznania, względnie przyrzeczenie lub jeżeli sprawę w danej instancji ukończono. Art. 114. O przymusowe sprowadzenie lub o ukaranie osoby, podlegającej sądownictwu wojskowemu, io zastosowanie względem niej środka, przewidzianego wart. 113 § 2, sąd lub prokurator zwraca się do wła­ dzy wojskowej. Art. 115. Jeżeli rozprawę odroczono z powodu niestawiennictwa albo odmowy zeznań lub przyrzeczenia przez kilka osób, wszyscy, których nieusprawiedliwione niestawiennictwo lub odmowa stały się powodem odroczenia rOzprawy, ponoszą odpowiedzialność solidarną za zwrot związanych z tym kosztów, o ile sąd . inaczej nie postanowi. Art. 116. Sąd lub prokurator zwalnia świadka od kary, zwrotu kosztów i przymusowego sprowadzenia, jezeli świadek w ciągu dwóch tygodni od zawiadomienia go udowodni, że niestawiennictwo jego było usprawiedliwione. Art. 117. Na postanowienia, wydane art. 112, 113, 115 i 116, służy zażalenie. w myśl biegli i II. tłumacze. A:rt. 118. W razie potrzeby dokonywa się oględzin . miejsca, rzeczy lub ciała. Art. 119. W wypadka.::h, wymagających wiadospecjalnych, wzywa się biegłych . mości Art. 120. § 1. Do pełnienia czynności biegłego jest nie tylko biegły sądowy, lecz także każdy, kto uprawia zawód stwierdzający jego wiedzę wdanej dziedzinie. , § 2. Okoliczność, że ktoś jest świadkiem w d anej sprawie, nie wyłącz.a przesłuchania go jako biegłego. obowiązany Art. 121. § 1. Nie mogą być biegłymi osoby, których w myśl art. 98 nie wolno przesłuchiwać jako świadków, lub które w myśl art. 101 mają prawo od~ mówić zeznań. § 2. Jeżeli strona przytoczy ważne powody, osła­ zaufanie do danego biegłego, wzywa się w jego miejsce innego. biające Art. 122. Do oględzin zwłok zawsze wzywa lekarza, w miarę możności biegłego sądowego. Art. 123. § 1. się Gdy zachodzi podejrzenie zadania otwarcie zwłok przez gwałtownej śmierci, zarządza , się lekarza. § 2. Do otwarcia zwłok należy, w miarę możności, prócz biegłego zawezwać również lekarza, który ostatnio udzielał pomocy zmarłemu. Art. 124. § 1. Gdy zachodzi podejrzenie śmierci z otrucia, należy przez chemika lub odpowiedni urząd albo zakład dokonać badania wnętrzności i innych przedmiotów, mogących mieć związek z otruciem. § 2. Do badania należy w razie potrzeby zawezwać róvvnież lekarza. Art. 125. § 1. Jeżeli zachodzi potrzeba zbadania stanu psychicznego oskarżonego, sąd lub prokurator wzywa przynajmniej dwóch lekarzy, w miarę możności psychiatrów. , § 2. Biegli mogą żądać oddania oskarżonego pod obserwację w zakładzie leczniczym . . § 3. Potrzebę, czas trwania oraz mIeJsce obserwacji określa sąd lub prokurator. Obserwacja powinna trwać nie dłużej niż sześć tygodni. W wypadkach wyjątkowych sąd lub prokurator na wniosek biegłych może przedłużyć ten termin na czas ściśle ·określony. § 4. Na postanowienie, nakazujące obserwację w zakładzie leczniczym, służy zażalenie. § 5. Jeżeli karalnośĆ czynu oskarżonego zależy od ustalenia stanu psychicznego pokrzywdzonego, to przepis § 1 ma zastosowanie i do pokrzywdzonego. Art. 126. Oględzin połączonych z obnażeniem ciała dokonywa się, w miarę możności, przez biegłego tej samej płci. Jeżeli sędzia lub prowadzący śledztwo jest innej płci, niż osoba poddawana oględzinom, może być przy tym obecny tylko w razie konieczności. Art. 127. Biegły składa ustnie lub pisemnie do~ sprawozdanie ze swoich spostrzeżeń oraz opartą na nich opinię. kładne Art. 128. następującej § 1, roty: Biegły składa przyrzeczeni~ według 73łJ - D.ziennik Ustaw Nr 33 "Świadomy wa-g i mych saów i @dlpIDwiedzia:lnClŚci przed prawem, .p~rzek<łm uroczyście,. że powier.zone mi obowiązki biegłego wykol'lam z .całą sumiennością i bezstronnością"· §2. Biegły sądowy składa przyrzeczenie tylko przy objęciu stanowiska, a składając opinię w poszczególnych sprawach powolujesię na nie. Art. 129. Biegli mogą za zgodą sądu :lub prowa- .dzącego śledztwo przeglądać .a kta sprawy w .całości lub w części oraz zadawać oskarżonemu i świadkom pytania potrzebne do ustalenia opin ii. Art. no. Sąd 1ub [prowadzący śledztwo kieruje badaniem dokonywanym przez bieglych, a jeżeli warunki badania tego wymagają, może wyznaczyć biegłym termin do złożenia opinii .oraz wydać im za pokwitowaniem przedmioty ulegające badaniu. Art. 131. Jeżeli przedmiot badania mo~ ulec zniszczeniu lub zmianie przy badaniu, najeży, w miarę możności, pozostawić część tego przedmiotu w przechowaniu sądow ym. Art. 132. Jeżeli opinia biegłych jest niejasna lub sprzeczna, sąd lub prowadzący śledztwo może zarzą­ dzić ponowne przesłuchanie tych samych biegłych lub wezwać innych. Art. 133. Zamiast wzywania biegłych lub nieza- leżnie od ich wezwania sąd ~lub prowadzący śledztwo może zasięgnąć opinii odpowiedniego urzędu lub zakła- du. . Art. 134. § 1. W sprawach o podrabianie polskich pieniędzy sąd lub- prowadzący śledztwo zasi ęga opinii urzędu ' lub zakładu, pow olanego do drukowania banknotów lub bicia monet. . § 2. W .sprawach o podrabianie pieniędzy obcych sąd lub prowadzący . śl.edztwo w razie potrzeby zasięga za pośr.e.dnictwem Ministra Sprawiedliwości opinii właściwego urzędu lub zakładu zagranicznego. Art. 133. § 1. Sąd lub · prowadzący śledztwo wzywa odpowiedniego tłumacza, jeżeli zachodzi potrzeba: a) przesłuchania głuchego l ub niemego, z którym sąd lub prowadzący śledztwo nie może porozumieć się bezpośrednio; b) przesłuchania zrozumiałym osoby, nie mówiąc ej językiem dla sądu lub prowadzącego śledz­ two; . S) przekładu .pisma zyku. · sporządzonego w obcym ję- . § 2. Do tłurnaczó'w mają odpowIednie zastosowanie przepisy dotyczące biegłych. . Art. i36, § L Art. 95, 104, 105, 108 § 1 i 3 i art. 109 - 117 mają odpowiednie zastosowanie do biegłych i tłumaczów. § 2. Przymusowe ~rowadzenie biegłych i tłuma­ czów należy stosować tylko w wypadkach wyjątko­ wych. R o z d z i a ł III. Rewizja i zatrzymanie ·r~ecZ'y. Art. 137. przestępstwa § 1. U 6sób podejrzanycq o popełnienie wolne dak-Qllywać rewizji osobistej lub domowej celem ich ujęcia, wykry:cia d0wodów winy .Poz. 243 - albo przedmiotów uzyska~ych przez przest ępstwoJub ulegaj ących konfiskacie. § 2. U innych oS0b lub w innych miejscach wolnO dokonywać rewizji tylko wteqy, jeże li zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że się tam znajdują: osoba podejrzana o , przestępstwo albo przedmioty stanowiące dowód przestępstwa, u zyskane prwz przestępstwo lub ulegające konfIskacie. ATt. 138. Rewizji osobistej należy d o konywać w miarę m02;ności za pośrednictwem osoby tejże płci. Art. 139. Rewizjid@m0wej w porze nocnej dokowolno tylko: a) w wypadkach nie cierpiących zwłoki, jeżeli chodzi o przestępstwo, za które ustawa przepisuje karę pozbawienia wolności do sześciu miesięcy lub karę cięższą; b) w lokalach otwartych w tej porze dla publicz- nywać ności; 'które służą za miejsce schadzek albo do przechowywania rzeczy pochodzących z przestępstwa, albo do zawododego upr a\\'iania nierządu lub gier hazardowych. c) w lokalach, przestępców Art. 140. § 1. Za porę nocną uważa się czas od godziny dziewiątej wieczorem do siódmej rano. § 2. Rewizję r-o-zpoczętą za dnia można prowadzić nadal mimo nastania pory nocnej. Art. 141. Rewizji w pomieszczeniu urzędu pań­ stwowego lub ' samorządowego dokonywa się po zawiadomieniu przełożonego lub jego zastępcy. Art. 142. Rewizji w pomies.zczeniu zajęty m przez . wojsko dokonywa się w obecności bezp ośre dniego przełożonego lub wyznaczonego przezeń zastępcy. Art. 143. Rewizji w biurze lub mieszkaniu osób wymienionych wart. 32 wolno dokonyw a ć tylko za zgodą właściwego przedstawiciela dyplomatycznego. Al·t. 144. § 1. Osobę, u któr ej r ewizja ma się zawiadamia się o celu rewizji i w zywa się do ::;becności przy niej . § 2. Jeżeli gospodarza lokalu nie ma na miejscu, wzywa się do obecności przy rewizji przynajmniej jednego dorosłego domownika lub są siada . odbyć, Art. 145. § 1. Jeżeli r ewizji dokonywa milicja obywatelska, to winna okaz ać osobie , ukt6re j rewizja ma się odbyć, polecenie sędziego lub prokuratora . § 2. W wypadkach nie cierpiących zwłoki, jeżeli polecenie nie mogło być wydane przed rewizj ą, należy okazać nakaz kierownika . wł aściw ej j ednost k i milicyjnej lub l egitymację służbową, a nast ę pnie zwrócić się do sądu .luh prokuratora o zatwierdzenie rewizji; na. żądanie osoby, li której przeprowadzon o rewizję, należy doręczyć jej postanowienie o zatwIerdzeniu rewizji w ciągu '] dni od zgłoszenia . żądania. Art. 146. Przedmioty zabrane przy rewizji należy na żądanie osoby, od której je odebrano, wy~ dać jej pokwitowanie. spisać, ił , Art; 147. § 1. Przedmioty, mogące słlizyć do usta_ lenia istoty czynu łub do wykrycia sprawcy, należy~ po dokonaniu oględzin i sporządzeniu dokładnego opisu, albo ,dołączy~ do akt sprawy, albo oddać na przechowanie właścicielQw.i ,. luQ innej osobie godnej ·z aufania· z obowiązkiem . pr!2leós<tawi~ia ich na ikai.de.ż'ldanię Dziennik Ustaw Nr 33 .- 740 są du lub prowadzącego śledztwo i z zakazem ich zbycia lub przekształcenia. § 2. Dowody rzeczowe należy odpowiednio zabezpieczyć i w miarę możności opieczętować. Art: 148. § 1. Jeżeli osoba, mająca u siebie przedmioty stanowiące dowód przestępstwa, uZ'yskane przez przestępstwo lub ulegające konfiskacie, odmawia ich wydania, można zarządzić ich odebranie. § 2. J eżeli przedmioty odebrała milicja obywatelska, należy zwrócić się niezwłocznie · do sądu lub prokuratora o zatwierdzenie odebrania. Art. 149. § 1. Osobę, która odmówiła wydania rzeczy, następnie u niej znalezionych, sąd skazuje .na grzy"vnę do dwudziestu pięciu tysięcy złotych z zamianą, w razie niemożności ściągnięcia, na areszt do dwóch tygodni. § 2. Jeżeli osoba, której udowodniono, że posiada u siebie przedmioty wymienione wart. 148, odmówiła ich wydania; a drogą rewizji nie można ich odnaleźć, to sąd może skazać tę osobę na grzywnę do dwudziestu pięciu tysięcy złotych z zamianą, w razie niemożności ściągnięcia, na areszt do dwóch tygodni, w razie zaś ponownej odmowy - na grzywnę do pięćdziesięciu tysięcy złotych, z zamianą, w ·r azie niemożnoscl JeJ ściągnięcia, na areszt do jednego miesiąca. § 3. Niezależnie od powyższych, kar, sąd może w wypadku, wskazanym w § 2, nakazać niezwłoczne aresztowanie osoby, odmawiającej wydania, na czas nie .przekraczający jednego miesiąca. Areszt uchyla się, jeżeli przedmioty wydano albo jeżeli sprawę w danej instancji ukończono. § 4. Przepisy nini ejszego artykułu nie mają zastosowania do tego, kto bądź sam jest podejrzany o dane przestępstwo, bądź może zwolnić się od skła­ dania zeznall. § 5. Uprawnienia, służące z mocy niniejszego artykułu sądowi, posiada również prokurator. § 6. Na postanowienie, wydane na zasadzie niniejszego artykułu, służy zażalenie. Art. 150. § 1. Jeż eli urząd, od którego zażądano dokumentu, odmawia wydania go, można zwrócić się do władzy naczelnej odnośnego zarządu państwowego o polecenie wydania dokumentu. § 2. Wydania wolno odmówić jedynie wtedy, gdyby ujawnienie dokumentu wyrządzić miało poważną szkodę Państwu. Art. 151. § 1. Korespondencję i inne papiery, znalezione przy rewizji, można przeglądać bez zgody osoby, u której je znaleziono. § 2. Jeżeli u osoby ni.e podejrzanej o popełnienie przestępstwa (art. 137 § 2) dokonywa rewizji nie sę­ dzia i nie prokurator, a zachodzi potrzeba przejrzenia takiej korespondencji lub papierów mimo sprzeciwu osoby, u której je znaleziono, należy nie przeglądając opieczętować je i przesłać do sądu lub do prokuratora. Osoba, od której papiery odebrano, może je opieczęto­ wać własną pieczęcią. Ad. 152. Do obecności przy rozpieczętowaniu przejrzeniu korespondencji i papierów wzywa się w miarę możności osobę, od której je odebrano. i Art. 153. § 1. Urzędy pocztowe, telekomunikacyjne, kolejowe i celne oraz instytucje żeglugi wodnej Poz. 243 i powietrznej są obowiązane wydawać sądowi lub prokuratorowi na ich żądani.e korespondencję i przesyłki, mające znaczenie dla toczącego się postępowania; tylko sąd lub prokurator mają prawo je otwierać. § 2. Na postanowienie w tym przedmiocie służy zażalenie . Art. 154. P rzedmioty uzyskane za pomocą przestępstwa, o ile nie są niezbędne do ustalenia istoty przestępstwa albo do wykrycia sprawcy, zwraca się pokrzywdzonemu. Art. 155. § 1. Jeżeli zachodzi wątpliw ość co do osoby lub praw właściciela przedmiotów odebranych od oskarżonego, oddaje się je aż do czasu rozstrzygnięcia sądowego na przechowanie sądowe lub osobie godnej zaufania, pod warunkami przewidzianymi w art . . 147 § 1. § 2. Przedmioty ulegające szybkiemu zepsuciu i zniszczeniu sprzedaje się w tym wypadku z przetargu publicznego przez zarząd gminny lub milicję, a osiąg­ nięte pieniądze składa się do sądu. K S I Ę G A IV. ZAPOBIEGANIE UCHYLANIU Rozdział SIĘ OD SĄDU. I. Stosowanie środków zapobiegających uchylaniu się od sądu • Srodki zapobiegające uchylaniu się od tylko sędzia lub prokurator w razie istnienia dostat~cznych poszlak przeciwko oskarżo­ nemu. Art. 156. sądu stosować może Art. 157. · .Nadzór nad przestrzeganiem przeplsow o zatrzymaniu i stosowaniu środków zapobiegających uchylaniu się od s ądu należy do sądu i prokuratora. Art. 158. Na postanowienie w przedmiocie środka zapobiegającego uchylańiu się od sądu służy zażalenie. R o z d z i, a ł II. Tymczasowe aresztowanie. Art. 159. § 1. Tymczasowe aresztowanie może tylko na mocy postanowienia sądu lub prokuratora. § 2. Prokurator może stosować tymczasowe aresztowanie tylko w toku śledztwa. nastąpić Art. 160. _§ 1. się : Tymczasowe aresztowanie stosuje a) w sprawach określonych wart. 22 f 1 · pkt 1), 3), 4) i 5), b) w razie wydania w pierwszej instancji wyroku skazującego na karę pozbawienia wolności powyżej 2 lat albo w razie skazania przestępcy zawodowego lub recydywisty. § 2. Sąd lub prokurator może w w ypad'{ach, określonych w § 1, odstąpić od stosowania tymczasowego aresztowania jedynie wówczas, gdy ze wzgl ędu na szczegÓlne okoliczności sprawy zastosowąnie tymczasowego aresztowania uzna za niewskazane. § 3. W innych wypadkach tymczasowe aresztowanie może nastąpić, jeżeli: 741 Dziennik: tjstaw Nr 33 a) żachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony bę­ d zie się ukrywał, nakłaniał do fałszywych zeznań albo w inny b ezprawny sposób będzie się starał utrudnić postępowanie k arne; b) gdy oska rżony nie ma w kraju stałego miejsca zamieszkania, określonego źródła utrzymania l ub gdy nie można ustalić jego tożsa mości, albo c) gdy oskarżony jest przestępcą zawodowY,m lub rec ydywistą · § 1. Sch\"lytanego na gorącym uczynk u lub be zpośrednio po tym w czasie pościgu każdy m~ prawo zatrzym ać nawet ·bez postanowienia sądu lub prokuratora, j eżeli zachodzi obawa u cieczki schwytan ego lub jeżeli nie można ustalić j ego tożsamości. Art. 161. § 2. Schwytanego n al eży natychmiast oddać w r ę­ ce milicji obywatelskiej, organów b ezpieczeńshva publicznego, prokuratora lub sądu grodzkiego. Art. 162. Milicji obywatelskiej lub organom bezpublicznego służy w każd ej chwili prawo zatrzymania podejrzanego, gdy zachodzą wa.r unki n iezbędne do wydania p ostanowienia o aresztowaniu, a zwłoka mogłaby spowodować uci eczkę podejrzanego lub zatarcie śladów prz estępstwa. pieczeństwa Art. 163. P odejrzan ego zatrzymanego należy spronatychmiast do n ajbliższego prokuratora lub sądu grodzkiego, który prz esłuchuje zatrzymanego i po zapoznaniu się z zebranymi poszlakami bądź zarz ądza aresztowanie pod,=jrzanego, b ą dź wypuszcza go na wolwadzić ność. Poz. 243 Art. 168. Zamiast zażądania kaucji lub poręcze­ nia od wojskowego w służbie czynnej można poprzestać na dozorze jego władzy prz e ł ożonej. Art. 169. Kau cję może złożyć. albo sam oskarżony, albo inna osoba . . Art. 170. Kaucj,,: składać należy "IN gotowiźnie lu b w papierach wartościowych, przyjmowanych za kaucje przez u rzędy skarbowe. Art. 171. Wpis hipoteczny m oże zastąpić zł ożenie g otowizny lub papierów. wartościow yc h tylko wówczas, jeż eli j ednoc ześnie złoż ono dow ód, że wartość obcią­ żanej ni e ruchomo ści, po potrąceniu hipotek maj ą cych pierwszeńs two, dostatecznie zabezpiecza wyznaczoną sumę kaucji. Art.. 172. § 1. Poręczenie składać mo że tylko osoba, m ając a st a łe zamieszkanie w kraju i przedstawiająca dostateczne dowody, że j ej majątek wystarcza na pokrycie poręczenia. § 2. Można nie przyjąć poręczenia, jeżeli osoba poręczyci ela nie budzi zaufania. Art. 173. § 1. Składającego kaucję lub poręcze­ nie uprzedza się, że w r<l.zie ucieczki oskarżonego lub nie usprawiedliwionego jego niestawiennictwa na wezwanie sądu lub prokuratora kaucja ulegnie przepadkowi, a od poręczyci e l a ściągnięta b ędzie suma poręczenia. § 2. Do składając ego kaucj ę lub poręczenie mają zastosowanie przepisy art. 77. Z przyjęcia kaucji lub po rę czenia nal eż y który podpisuj ą składaj ą cy oraz przyjmuj ący kau cję lub por<;:czenie. VI protokole -tym zaznacz yć należy zachowanie przepisu art. 173. Art. 174. sporz ądzić protok6ł, Art. 164. Je żeli w ciągu czterdziestu ośmiu god zin od chwili za trzymania przez władzę nie doręczono p odejrzanemu odpisu postanowienia o aresztowaniu, nal eży zatrzymanego wypuści ć na wolność. Art. 165. § 1. Aresztowanego tymczasowo na leży natychmiast wypuścić na wolność, jeżeli ustaną przyczyny, dla których aresztowanie nastąpiło. § 2. Zatrzymanego może zwolnić organ bezpiecz eńs twa publicz1\.ego lub milicja obywatelska. Art. 166. § 1. A resztowanie podejrzanego może w toku śledztwa n ajw yżej trzy miesiące. N:ależy to uwidocz nić w p ostanowieniu o zastosowaniu tymczasowego aresztowania. § 2. Prok urator sądu apelacyjnęgo może przedłu­ żyć areszt do sześciu miesięcy. trwać § 3. Sąd właściwy do rozpoznania sprawy może na wniosek prokuratora udzielić dalszego przedłużenia aresztu na czas oznaczony, j eżeli ze względu na szczególne 6koliczności sprawy, śledztwa nie można było ukończyć w t erminie wskazanym w § 2. R o z d z i a ł Kaucja i III. poręczenie. Art. 167. S ą d lub prokurator może od aresztowania oskarżonego odstąpić lub ju ż ·aresztowanego zwolnić pod warunkiem zlożenia kaucji lub poręcz e nia w określ one j sumie pien iężne j , przy której wyzna czeniu uwzględnia się sto p ień zamożności oskar ż onego i _składającego kaucję lub poręcz yciela, wysokość wyrządzonej szkody i grożąc ą kar~. Art. 175. § 1. O przepadku kaucji lub o SCląg ­ sumy poręczen ia rozstrzyga: w toku śledztwa prok u rator, w innych wypadkach - sąd, do którego właściwości sprawa należy. § 2. Przed wydaniem postanowienia nale ży ·' osobę, która złożyła kau cję lub poręcz enie, wezwać do zł9że ­ nia wyjaśn ień. § 3. Na postanowienia w tym przedmiocie służy ni ęci u zażal enie . przepadłej kaucji lub ściągn ię­ przelewa się do Skarbu Pańs twa, wszakże pokrzywdzony ma pierwszeństwo do zaspokojenia z tej kwoty rosz czeń o odszkodowanie za wyrząd zoną przez prz estęp stwo krzywdę, o ile odszkodowania tego nie może uzyskać z majątku sprawcy lub osoby za jego czyn odpowiedzialnej. Art. 17G. tego Kwot ę poręczenia Art. 177. Os obę , która zło żyła kaucję lub porę­ czenie, zawiadamia się o terminach wyznaczonych do stawiennictwa oskar żonego. Art. 178. Sąd lub prokurator może na kazać aresztowanie os karżon ego wyp uszczonego na woln oś ć za kau cj ą lub poręcz enie m, j eżeli wyjdą na jaw n m,v e okoliczności wymagaj ące aresztowania. Art. 179. § 1. W razie cofni ęcia kaucji lub porę­ czenia należy os karżonego niezwłocz nie aresztować. § 2. Odpowiedzialność osoby, która cofn ęła kauc ję lub poręcz enie, u staje dopiero z chwilą aresztowania o :oI>;: :trżonego albo złożenia n owej kaucji lub po n~cz e­ nia. Art. 180. § 1. Z chwilą aresztowania oskarzonego, umorzenia post.;powania lub wydania wyroku uniewinmaJącego, poręczenie ustaje, a kaucję zwraca się osobie, która ją złożyła. § 2. Przepis § 1 nie dotyczy kaucji lub poręcze­ nia, co do których już zapadło postanowienie o ich p rzepadku lub ściągnięciu . R o zd zi ał IV. Zah.az w ydalani.:! się, dozór milicji obywatelskiej. Art. 181. § 1. Uznając potrzebę zastosowania środka zapobiegawczego, sąd lub prokurator może zakazać oskarżonemu wydalania się ze stałego miejsca zamieszkania albo oddać go pod dozór milicji obywatelskiej, wójta lub sołtysa albo pod dozór innej wła­ dzy, która tego się podejmie, jeżeli środki te są w danym wypa<iku wystarczające. § 2. iN razie zakazu wydahnia się nie wolno oskarż onemu opuszczać stałego miejsca zamieszkania bez zezwolenia sądu, a w toku śledz twa - bez zezwolenia prokuratora. § 3. Oddany pod dozór ma nadto obowiązek zgła­ szania się do \vladzy dozorujące j VI odstępach czasu, określonych w postanowieniu sądu lub prokuratora, który prócz tego· zobowiązać może oskarżonego do innych ograniczeń jego swobody, ulCl.twiajr.cych wykonywanie dozoru. § 4. J eżeli oskarżony nie stosuje się do zarzą­ dzeń wydany ch na zasadzie nmLeJ ~JZegb artykułu, sąd lub prokurator władny jest zastosować skuteczniejszy środ ek zapobiegawczy. R o z d z i a ł V. Art. 185. Sposób rozpovvszec:ll1i~nia listów 'goń:' c:iych, w ybór pism, w któr ych maj ą być ogłoszone, oraz miejscowości, w których mają być plakatowane, zależy od uznania wł ad zy , która roz syła listy gończe . przebywający za grast awi się do sądu w ozna ... czonym t erminie pod warunkiem odpowiadania z wolnej stopy, sQd moż e mu wydać list żęlazny. Art. 186. § 1. Jeżeli oskarżony, wzg~dem którego zapadło postanowienie o aresztowaniu,. ukrywa się, sąd lub prokurator może zarządzić rozesłanie . listów gończych. § 2.. Rozesłanie listów gOi1.czych za skazanym, który się ukrywa, zarządza władza wykonywająca wyrok. Art. 183. Art;. 184. iN listach gończych wymienia się: a) władzę, która je rozsyła; b) imię i nazwisko, a w miarę mo ż ności - dokładny rysopis oskarżon eg o z d ołączeniem jego podobizny; c) zarzucane mu przestęp stwo ; d) ostatnie znane miejsce zamieszkania i gminę, do której oskarżony nale ży ; e) postanow ienie o aresztowaniu lub wyrok skazujący; f) wezwanie każdego , kto zna miejsce pobytu oskarżonego, do zaw iadomienia o nim najbliższej wład zy sądowej lub milicyjnej i do zatrzymania oskarżonego w miarę możności. oskarżony Art. 187. List żelazny zapewnia osk arżonemu pozostawanie na wolności aż do z apadnięcia wyroku pierwszej instancji, o ile oskadony: a) stawi się w oznaczonym pnez sąd t erminie; b) nie będzie się wy dalał bez pozwolenia sądu z obranego miejsca pobytu w kraju; c) nie będzie nakłaniał świadków do f ałszywych zeznań lub starał się w inny sposób usuwać d owodów prze stęp s twa. Art. 188. § 1. Sąd moż e wydanie listu żelaznego od złożenia kau cj i lub. poręczenia. § 2. 'V takim r azie nie dotrzymanie warunków wymienionych wart. 187 p ociąga nie tylko aresztowanie oskarżo n ego , lecz ta l:że pi'zepadek kaucji lub ściągnięcie sumy poręczenia. uzależnić KSIĘGA V. PRZEPISY PDRZ.c\DKOWE. Rozdział Do ręczanie wezwall I. i innych pism sądowych. .... Art. 18·9 . Wezwanie w ysyłane przez sąd powinno opatrzone podpisem sędzi eg o lub sekretarza, a wysyłane przez prokuratora podpisem prokuratora lub sekretarza. być Listy gończe i żelazne. A r t. 182. § 1. Jeż e li m iejsce' pobytu oskarżonego j·e st nie znane, sąd z wIasrrej inicjatywy lub na wniosek _ oskarżyciela zarządza poszukiwanie oskarżonego przez milicję o1::-ywatel ską· § 2. iN toku śledztwa zarządzenia takie wydaje prokurator, a przy wykonaniu wyroku władza wykonywająca wyrok. .Jeżeli nic ą złoży oświadczenie, że Art. 190. iN wezwaniu należy wskazać: a) imię, nazwisko i adres ·w ezwanego; b) w jakim charakterze i w jakiej sprawie się go wzywa; c) miejsce, . dzierl i godzinę stawiennictwa; d) nazwę i d o kładny aclres wzywającego , sądu lub urzędu prokuratorskiego; ·e) skutki niestawiennictwa. Art. 191. § 1. Pism a sądowe doręcza się pocztą w listach z pokwitowaniem zwrotnym lub · przez funkcjonariuszów sądowych lub prokuratorskich, a osobom pozostającym w wi ęzi~ni u tak że prżez funkcjop~5ill,:- . szów zarządu wię zienn ego. . § 2. Adresat może odebrać pismo bezpośrednio w sekretariacie sądu. Art. 192. Pisma adresowane do mIejSCOWOSCI, w których nie ma urzę du pocztowego ani nie jest zorganizowane stałe doręczanie korespondencji poleconej, doręcza się za pośr ednictw em \vładz gminnych. Art. 193. Milicja obywatelsk a , doręcza pisma są­ dowe, je żeli doręcz enie pozostaje w związku z czynnością, pol econą milic) przez sąd lub prokuratora. Art. 194. iNeEwania i inne pisma sądowe przesyła dla doręczenia wojskc;,vym w słu żbie czynnej ich bezpośredniemu dowództwu. się AJ."t. 195. O \vezwaniu osoby, będącej w służbie kolei albo żeglu~ i wodnej luh pClw:2trzn" j , zawiadamia się jednocześnie b ezpośredni ~ :zwierzchność osbby wezwanej. 743 DziennIK Ustaw Nr 3:J Art. 196. Pisma sądowe doręcza się adresatom, w miarę możności, do rąk własnych. Art. 197. § 1. Jeżeli z powodu n ieobe cności adresata nie można doręczyć mu pisma do rąk własnych, dorę­ cza się je dorosłemu domownikowi, a w jego braku sąsiadowi lub dozorcy domu. § 2. Jeżeli się nikt nie znajdzie, kto by pism'o chciał przyjąć, zostawia się je bądź w miejscowym urz ę dzie gminnym, bądź w urzędzie pocztowym. § 3. W razie doręczenia pisma sąsiadowi lub dozorcy domu albo pozostawienia go w urzędzie gminnym lub pocztowym, przybija się na drzwiach adresata zawiadomienie, komu pismo doręczono. Art. 198. Pi~mo, pr …