Uchwała nr 101 Rady Ministrów z dnia 31 marca 2026 r. w sprawie przyjęcia Polityki zakupowej państwa na lata 2026-2029

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 24 kwietnia 2026 r. Poz. 413 UCHWAŁA NR 101 RADY MINISTRÓW z dnia 31 marca 2026 r. w sprawie przyjęcia Polityki zakupowej państwa na lata 2026–2029 Na podstawie art. 21 ust. 4 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1320, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje: § 1. Przyjmuje się Politykę zakupową państwa na lata 2026–2029, stanowiącą załącznik do niniejszej uchwały. § 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: D. Tusk 1) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2025 r. poz. 620, 769, 794, 1165, 1173 i 1235 oraz z 2026 r. poz. 252.  Monitor Polski –2– Poz. 413 Załącznik Załącznik do uchwały nr Rady Ministrów do uchwały nr101101 z dnia 31 marca 2026 r. (M.P. poz. 413) Rady Ministrów z dnia 31 marca 2026 r. (M.P. poz. ...)  Monitor Polski –3– POLITYKA ZAKUPOWA PAŃSTWA na lata 2026–2029 marzec 2026 r. Poz. 413  Monitor Polski –4– Poz. 413 Spis treści I. WPROWADZENIE .............................................................................................................................. 5 II. PRIORYTET I – BUDOWANIE KONKURENCYJNOŚCI I POTENCJAŁU POLSKIEJ GOSPODARKI ........ 9 1. 2. 3. III. CEL DZIAŁANIA – EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE POTENCJAŁU WYKONAWCÓW I PRODUCENTÓW Z SEKTORA MŚP ..... 10 1) Planowanie i przygotowanie postępowania ............................................................................................12 2) Warunki kontraktu i finansowanie ............................................................................................................13 3) Test MŚP ...................................................................................................................................................15 4) Działania szkoleniowe dla sektora MŚP ..................................................................................................17 5) Kampania edukacyjno-promocyjna dla sektora MŚP .............................................................................18 6) Uproszczenia w komunikacji ....................................................................................................................18 CEL DZIAŁANIA – ROZWÓJ ZRÓWNOWAŻONYCH ZAKUPÓW REALIZUJĄCYCH POLITYKĘ GOSPODARCZĄ PAŃSTWA ...... 19 1) Zwiększenie stopnia uwzględnienia aspektów społecznych .................................................................20 2) Zielone zamówienia ..................................................................................................................................22 CEL DZIAŁANIA – PROMOWANIE ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH NA INNOWACJE ................................................... 24 1) Koordynacja polityki innowacyjności .......................................................................................................26 2) Wykorzystanie potencjału Przemysłu 4.0 w zamówieniach publicznych .............................................27 PRIORYTET II – WZMOCNIENIE ODPORNOŚCI PAŃSTWA ............................................................. 29 1. 2. 3. 4. 5. IV. CEL DZIAŁANIA - ZWIĘKSZENIE ZAANGAŻOWANIA KRAJOWYCH PRZEDSIĘBIORCÓW W RYNEK ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH 29 1) Przygotowanie i wdrożenie dobrych praktyk ...........................................................................................30 2) Ograniczenie możliwości udziału wykonawców z państw trzecich w realizacji wrażliwych zamówień ...................................................................................................................................................................31 CEL DZIAŁANIA – WYBÓR WYKONAWCÓW GWARANTUJĄCYCH BEZPIECZEŃSTWO............................................ 32 CEL DZIAŁANIA – KRAJOWE WĘZŁY STRATEGICZNE WZMACNIAJĄCE ODPORNOŚĆ NA SYTUACJE KRYZYSOWE ............ 34 CEL DZIAŁANIA – WZMOCNIENIE ODPORNOŚCI INFRASTRUKTURY KRYTYCZNEJ ORAZ GOTOWOŚCI DO REAGOWANIA KRYZYSOWEGO .......................................................................................................................... 36 1) Zapewnienie bezpieczeństwa dokumentacji zamówienia .....................................................................38 2) Koordynacja zakupów bezzałogowych statków powietrznych przez administrację publiczną............39 CEL DZIAŁANIA – CYBERBEZPIECZEŃSTWO I OCHRONA DANYCH W ZAMÓWIENIACH PUBLICZNYCH ....................... 40 PRIORYTET III – PROFESJONALIZACJA RYNKU ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH .................................. 42 1. 2. CEL DZIAŁANIA – ZAPEWNIENIE WIEDZY I KOMPETENCJI UCZESTNIKÓW SYSTEMU ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH NA POZIOMIE GWARANTUJĄCYM REALIZACJĘ WYZNACZONYCH CELÓW ......................................................................... 42 1) Kompleksowe i odpowiednie do wyznaczonych ról podniesienie kompetencji pracowników uczestniczących w procesach zakupowych w organizacji poprzez wdrożenie - ProcurCompEU .......43 2) Adekwatny do potrzeb udział pracowników zaangażowanych w procesy zakupów publicznych w wydarzeniach edukacyjnych związanych z tematyką związaną z wszelkimi aspektami profesjonalnych zamówień publicznych .............................................................................................................................44 3) Kontynuacja w rozszerzonym zakresie działań edukacyjnych Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych ...................................................................................................................................................................46 4) Dostępność wiedzy o zamówieniach publicznych dla każdego uczestnika rynku w ramach Platformy Internetowej pzp.gov.pl ............................................................................................................................47 5) Utworzenie w polskich uczelniach wyższych kierunku/toku studiów kształcącego specjalistów/menadżerów do spraw zakupów publicznych wraz z wprowadzeniem standardów zawodowych .............................................................................................................................................49 CEL DZIAŁANIA – OPTYMALNA ORGANIZACJA PROCESÓW ZAKUPOWYCH U ZAMAWIAJĄCEGO PUBLICZNEGO ZAPEWNIAJĄCA EFEKTYWNOŚĆ ZAKUPOWĄ ADEKWATNĄ DO FAKTYCZNYCH POTRZEB ....................................... 50 3  Monitor Polski 3. 4. –5– Poz. 413 CEL DZIAŁANIA – ZAPEWNIENIE NARZĘDZI UCZESTNIKOM SYSTEMU ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH NA POZIOMIE GWARANTUJĄCYM REALIZACJĘ WYZNACZONYCH CELÓW ......................................................................... 52 CEL DZIAŁANIA – IDENTYFIKACJA NAJLEPSZYCH PRAKTYK ZAKUPOWYCH, ICH ROZPOWSZECHNIANIE I WDRAŻANIE U ZAMAWIAJĄCYCH PUBLICZNYCH Z JEDNOCZESNĄ ANALIZĄ WYDAJNOŚCI PROCESÓW ZAKUPOWYCH ..................... 53 V. SYSTEM REALIZACJI I PODMIOTY ODPOWIEDZIALNE.................................................................... 55 VI. MIERNIKI I ZASADY MONITOROWANIA .......................................................................................... 63 ZAŁĄCZNIK NR 1 DO POLITYKI ZAKUPOWEJ PAŃSTWA NA LATA 2026-2029 – DIAGNOZA ....................... 67 ZAŁĄCZNIK NR 2 DO POLITYKI ZAKUPOWEJ PAŃSTWA NA LATA 2026-2029 – PRZYKŁADY WYKORZYSTANIA GREENEVO W ZAMÓWIENIACH PUBLICZNYCH ............................................................ 75 ZAŁĄCZNIK NR 3 DO POLITYKI ZAKUPOWEJ PAŃSTWA NA LATA 2026-2029 – MATERIAŁY NA STRONIE URZĘDU ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH ........................................................................................................... 77 ZAŁĄCZNIK NR 4 DO POLITYKI ZAKUPOWEJ PAŃSTWA NA LATA 2026-2029 – PODSTAWOWE POJĘCIA DOTYCZĄCE ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH NA INNOWACJE ......................................................................... 80 4  Monitor Polski –6– Poz. 413 I. Wprowadzenie 1. Polityka zakupowa państwa i jej znaczenie Polityka zakupowa państwa (dalej: „Polityka”) to średniookresowy dokument o charakterze strategicznym, przyjmowany raz na 4 lata przez Radę Ministrów w drodze uchwały, na podstawie art. 21 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (dalej: „ustawa PZP”). Zadaniem Polityki jest określenie priorytetów działań państwa w sferze zamówień publicznych, powiązanie realizowanych zakupów z celami strategicznymi oraz wytyczenie kierunków działań dla zamawiających. Zadanie to ma służyć uspójnianiu zamówień publicznych, w szczególności w administracji rządowej, oraz ich instrumentalizacji dla rozwoju polskiej gospodarki. Co równie istotne, Polityka ma stanowić punkt odniesienia również dla zamówień udzielanych bez stosowania ustawy PZP, w tym o wartości poniżej progu stosowania ustawy PZP. 2. Polityka zakupowa państwa na lata 2022–2025 Pierwsza edycja Polityki – na lata 2022–2025 – została przyjęta przez Radę Ministrów uchwałą nr 6 z dnia 11 stycznia 2022 r. Był to ważny krok w kierunku dalszego otwierania systemu zamówień publicznych na wykonawców oraz podnoszenia konkurencyjności tego rynku. Celem Polityki na lata 2022–2025 było zainicjowanie zmiany podejścia do zamówień publicznych z postrzegania ich wyłącznie w kategoriach ściśle sformalizowanych procedur, których dochowanie jest głównym i najważniejszym celem zamawiającego, na rzecz ukierunkowania zakupów na usługi, dostawy oraz roboty budowlane o kluczowym znaczeniu z punktu widzenia interesów państwa. Istotne znaczenie miało również uzupełnienie przez poprzednią Politykę systemowych zmian, jakie dokonały się z dniem wejścia w życie ustawy PZP, tj.1 stycznia 2021 r. Polityka zakupowa państwa na lata 2022–2025 była także impulsem do prowadzenia szeroko zakrojonych szkoleń dla przedsiębiorców z sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Ich celem było przede wszystkim zwiększenie świadomości i aktywności MŚP w procesie ubiegania się o zamówienia. Szkolenia cieszyły się ogromną popularnością wśród przedsiębiorców dzięki doskonale zidentyfikowanym potrzebom MŚP oraz zaadresowaniu ich dotychczasowych obaw i wątpliwości związanych z ubieganiem się o udzielenie zamówienia publicznego. Jednocześnie poprzednia Polityka, oddziałując na zamawiających z sektora administracji rządowej, przedstawiała m.in. korzyści wynikające z przyjęcia i stosowania narzędzia, jakim jest ProcurCompEU – Europejskie ramy kompetencji dla specjalistów ds. zamówień publicznych. Dla zamawiających reprezentujących pozostałe sektory, tj. spoza administracji rządowej, Polityka na lata 2022–2025 stanowiła katalog dobrych praktyk, gdyż diagnozy i rekomendacje w niej zawarte miały charakter uniwersalny, znajdujący zastosowanie do zamawiających każdej kategorii. 5  Monitor Polski 3. –7– Poz. 413 Kierunki Nowej Polityki zakupowej państwa na lata 2026–2029 Zgodnie z Diagnozą, która stanowi Załącznik nr 1 do dokumentu, nowa Polityka zakupowa państwa – na lata 2026–2029 – będzie kontynuowała kierunki rozwoju systemu zamówień publicznych wyznaczone w poprzedniej Polityce. Dotychczasowe priorytety, takie jak (i) Profesjonalizacja, (ii) Rozwój potencjału mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw oraz (iii) Zrównoważone i innowacyjne zamówienia publiczne, znajdują swoje odzwierciedlenie w dokumencie na kolejne cztery lata, jednak z nieco innym rozłożeniem akcentów i skupieniem się na tych działaniach, które poprzednia Polityka pozwoliła zidentyfikować jako kluczowe dla osiągnięcia stawianych w niej celów. Polityka na lata 2026–2029 jako dokument o charakterze strategicznym i programowym stanowi przede wszystkim odpowiedź na aktualne wyzwania dla systemu zamówień publicznych i jego uczestników. Wyzwania te mają swoje źródło przede wszystkim w dynamice otoczenia gospodarczego i zmianach sytuacji geopolitycznej. Czynniki te w sposób szczególny oddziałują na rynki zbytu i zakupu, a tym samym także na rynek zakupów publicznych. Polityka wyznacza zatem cele strategiczne dla zamówień, wpisujące się w priorytety gospodarcze rządu i wskazuje, że zamówienia publiczne są ważnym instrumentem realizacji polityki państwa, w tym budowy potencjału polskich przedsiębiorców i kreowania warunków, które sprzyjają prowadzeniu działalności gospodarczej, a także rozwojowi krajowego łańcucha dostaw poprzez wzmocnienie współpracy zamawiających z krajowymi dostawcami i instytucjami badawczorozwojowymi oraz transformacji gospodarczej w kierunku modelu gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ). Polityka na lata 2026–2029 podkreśla istotny charakter dialogu uczestników rynku zamówień publicznych. Dialog stanowi podstawę zarówno w poszukiwaniu przez zamawiających towarów, usług oraz robót budowlanych odpowiadających ich potrzebom, jak i umożliwia przedsiębiorcom odpowiednie dopasowanie tego, co oferują na lokalnych rynkach zbytu. Dialog ten jest szczególnie istotny w kontekście wytwórców lokalnych, reprezentujących w szczególności sektor MŚP oraz zamawiających, którzy – poprzez bliskość oferentów – mogą zagwarantować bezpieczeństwo udzielanych zamówień oraz pośrednio przyczynić się do wzmacniania lokalnych społeczności. Aspekty te są niezwykle istotne w budowaniu potencjału polskiej gospodarki, zapewnienia w niej wysokiej reprezentacji polskiego kapitału oraz zagwarantowania bezpieczeństwa – w szczególności ekonomicznego, infrastrukturalnego oraz informatycznego. Wprowadzanie ułatwień dla MŚP w zakresie udziału w zamówieniach publicznych nie skupia się jednak wyłącznie na samym upraszczaniu procedur. Ma ono również na celu położenie większego nacisku na korzystanie z możliwości, które już obecnie oferuje ustawa PZP, takich jak zaliczki, częściowe płatności, właściwy dobór warunków udziału w postępowaniu oraz szersze wykorzystanie klauzul społecznych, środowiskowych czy innowacyjnych. Powyższym celom musi towarzyszyć również dalsza profesjonalizacja systemu zamówień publicznych, w tym 6  Monitor Polski –8– Poz. 413 rozwój kompetencji kadr zamawiających na każdym poziomie zaangażowania w proces zakupowy (kierownicy zamawiającego, specjaliści ds. udzielania zamówień, pracownicy komórek merytorycznych), standaryzacja praktyk i dokumentów, a także odpowiednia i dopasowana oferta szkoleniowa dla kadr zamawiających (na poziomie zarządczym, procesowym i merytorycznym). 4. Cel Polityki zakupowej państwa Celem Polityki Zakupowej Państwa jest zapewnienie, aby wszystkie zakupy realizowane przez zamawiających publicznych były: 1) Efektywne – zapewniały najlepszy stosunek jakości do ceny, z uwzględnieniem priorytetów Polityki zakupowej państwa, 2) Prorozwojowe – wspierające rozwój krajowej gospodarki i przedsiębiorczości, 3) Przejrzyste i Przewidywalne – zapewniające dostęp do wiedzy o przebiegu procesu i obowiązujących zasadach, 4) Zrównoważone – uwzględniały adekwatne do potrzeb i możliwości kryteria środowiskowe i społeczne, 5) Innowacyjne – wspierały rozwój rynku, konkurencyjność oraz polskie innowacje, 6) Zgodne – w pełni respektowały prawo unijne oraz krajowe, 7) Odporne – gwarantowały bezpieczeństwo kluczowej działalności państwa oraz realizowanych zamówień, 8) Profesjonalne – oparte na kompetencjach i standaryzacji procesu zakupowego. 5. Adresaci Polityki Adresatami Polityki są przede wszystkim zamawiający należący do sektora administracji rządowej. Zgodnie z ustawą PZP podmioty te zostały zobowiązane do sporządzania strategii zarządzania dla poszczególnych kategorii zakupowych, zgodnych z polityką zakupową państwa. Podobnie jak w Polityce na lata 2022–2025, strategie zakupowe dalej są instrumentem służącym wykonaniu priorytetów wskazanych w Polityce. Kolejna edycja Polityki jest zatem podstawą określenia przez zamawiających ich własnych szczegółowych celów w zakresie zakupów i inwestycji w okresie następnych czterech lat. W tym zakresie rekomenduje się także, aby jednostki administracji rządowej wprowadzały za pomocą odpowiednich postanowień umownych obowiązek stosowania Polityki przez podmioty realizujące zadania zlecone z zakresu administracji rządowej finansowane z budżetu państwa, w szczególności zadania powierzone administracji samorządowej. Dla zamawiających spoza sektora rządowego Polityka zakupowa państwa – tak jak w poprzedniej edycji – ma stanowić źródło pożytecznych rekomendacji i wytycznych w zakresie kształtowania kluczowych aspektów całego procesu zakupowego, chociażby z uwagi na uniwersalny charakter problemów występujących na rynku zamówień publicznych (czy to na 7  Monitor Polski –9– Poz. 413 poziomie centralnym czy lokalnym). Również i w tym przypadku odpowiedzią na te problemy może być stosowanie się do rekomendacji przeznaczonych dla zamawiających reprezentujących sektor administracji rządowej. Obok odpowiedzi na problemy także cele związane z poprawą lokalnego otoczenia ekonomicznego, społecznego czy też środowiskowego mogą być realizowane w samorządach dzięki instrumentom przewidzianym w nowej Polityce, z wykorzystaniem dostępnych środków z funduszy UE. 8  Monitor Polski – 10 – Poz. 413 II. Priorytet I – Budowanie konkurencyjności i potencjału polskiej gospodarki W gospodarce istnieją branże i technologie kluczowe dla rozwoju gospodarczego Polski w przyszłości. Są to branże już dziś odznaczające się wysokim potencjałem, stanowiące o sile gospodarczej, ale także te skupiające zaawansowane technologie i innowacje oraz odpowiedzialne za budowanie potencjału rozwojowego. Zamówienia publiczne są elementem systemu stwarzającym szerokie możliwości rozwoju tych branż. W tym kontekście istotne są dalsze działania zwiększające udział wykonawców z ww. branż, często pochodzących z sektora MŚP, w wykonywaniu zamówień publicznych, co z punktu widzenia polskiej gospodarki ma niebagatelne znaczenie. Zamówienia publiczne posłużą do stworzenia warunków zapewnienia trwałej konkurencyjności gospodarki i jej odporności na zagrożenia. Kluczowe jest wspieranie lokalnego potencjału, w tym umacnianie łańcuchów dostaw. Inwestycje w kluczowe sektory i branże polskiej gospodarki, w tym w technologie przyszłości i innowacje dające możliwości trwałego rozwoju gospodarczego, a także ułatwianie uczestnictwa przedsiębiorców z sektora MŚP w realizacji inwestycji publicznych, będą wspierane poprzez zamówienia publiczne oraz narzędzia służące ich udzielaniu. Zarówno nowoczesne rozwiązania, jak i automatyzacja procesów, będą promowane w ramach zakupów, dając tym samym impuls rozwojowy dla start-upów i lokalnych przedsiębiorstw. W tym kontekście istotne jest także uwzględnienie zmieniającego się podejścia na szczeblu unijnym – wzmacniania konkurencyjności wspólnego rynku poprzez stawianie przede wszystkim na produkty i wykonawców z UE. W zakresie budowania konkurencyjności i potencjału polskiej gospodarki kluczową rolę odgrywają zamawiający, będący gospodarzami postępowań o udzielenie zamówienia. Natomiast postępowanie zamówieniowe jest instrumentem pozwalającym na ustalenie możliwości zaspokajania ich potrzeb. Polityka zakupowa państwa stanowi w tym zakresie zbiór zaleceń, wytycznych i planowanych instrumentów, które mogą stanowić katalizator tych oczekiwanych rezultatów. 9  Monitor Polski 1. – 11 – Poz. 413 Cel działania – Efektywne wykorzystanie potencjału wykonawców i producentów z sektora MŚP Utrudnieniem dla przedsiębiorców z sektora MŚP, w tym przedsiębiorców krajowych, często nie są same procedury uregulowane w ustawie PZP, lecz sposób formułowania warunków zamówienia przez zamawiających. Zbyt rygorystyczne lub niedostosowane do mniejszych podmiotów warunki mogą ograniczać realne możliwości ubiegania się o zamówienia publiczne. Tymczasem odpowiednie dopasowanie warunków dotyczących np. doświadczenia, potencjału technicznego czy zdolności finansowych nie tylko zwiększy udział przedsiębiorców z sektora MŚP w zamówieniach publicznych, ale będzie przede wszystkim korzystne z punktu widzenia realizacji potrzeb zamawiających, zwiększania bezpieczeństwa dostaw, usług oraz robót budowlanych, a także wspierania rozwoju konkretnych branż. Dlatego też, w kontekście struktury krajowego rynku zamówień publicznych, kluczowe znaczenie ma wsparcie przedsiębiorców z sektora MŚP poprzez odpowiednie organizowanie procesów zakupowych. Przedsiębiorcy ci, często mimo chęci i podejmowanych w tym kierunku wysiłków, nie odnoszą na tym rynku oczekiwanych rezultatów. Nie dysponują dostateczną wiedzą o możliwościach rozszerzenia działalności na rynek zamówień publicznych, a dalej – o kwestiach proceduralnych czy też uprawnieniach i środkach ochrony prawnej, przewidzianych przepisami ustawy PZP. Szeroki udział przedsiębiorców z sektora MŚP w systemie zamówień publicznych umożliwi również promowanie społecznej odpowiedzialności biznesu i wpływu zakupów publicznych na rozwój lokalnej przedsiębiorczości. Potencjał MŚP, oparty w dużej mierze na lokalnych zasobach, może w istotny sposób oddziaływać na rozwój społeczności lokalnych, rynek pracy oraz środowisko naturalne. Zalecenia dla Zamawiających ❖ Zamawiający, realizując procesy zakupowe, powinni w każdym przypadku, przy zachowaniu poziomu realizacji uzasadnionych potrzeb, uwzględniać potencjał i zdolności krajowych wykonawców z sektora MŚP do realizacji danego typu usług, dostaw lub robót budowlanych. Osiągnięcie wskazanego celu wymaga strategicznego i całościowego spojrzenia na proces zakupowy. Od odpowiedniego rozpoznania potrzeb zamawiających i zbadania możliwości ich zaspokojenia przez przedsiębiorców na danym rynku (np. lokalnym), przez opisanie tych potrzeb w sposób pozwalający na udział jak największej liczby wykonawców, następnie przez 10  Monitor Polski – 12 – Poz. 413 zapewnienie proporcjonalnych warunków kontraktowych i odpowiednie zarządzanie realizacją kontraktu. Zaangażowanie krajowych wykonawców ma szczególne znaczenie w kluczowych i strategicznych branżach. Określają je dokumenty rangi ustawowej, akty niższego rzędu i prowadzone analizy. Kluczowe znaczenie ma w tym kontekście m.in. Średniookresowa Strategia Rozwoju Kraju. Ważne będą również rekomendacje wypracowane przez powołany przez Ministra Aktywów Państwowych Zespół do spraw Udziału Komponentu Krajowego w Kluczowych Procesach Inwestycyjnych1), dotyczące identyfikacji kluczowych sektorów gospodarki, w ramach których są lub będą realizowane kluczowe procesy inwestycyjne wymagające jak najszerszego angażowania komponentu krajowego. Identyfikacja kluczowych sektorów oparta będzie również o analizy Agencji Rozwoju Przemysłu S.A. oraz Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych, realizowane na danych z rynku zamówień publicznych. Branże, które w szczególności powinny być wzięte pod uwagę przy ułatwianiu dostępu przedsiębiorców z sektora MŚP do zamówień, powiązane są z: • transformacją energetyczną – w szczególności czystymi technologiami energetycznymi (OZE, technologiami niskoemisyjnymi, magazynami energii, rozwiązaniami poprawiającymi elastyczność systemu, efektywność energetyczną oraz cyfryzację sektora energii), ze szczególnym uwzględnieniem budowy lokalnych i regionalnych łańcuchów wartości, • cyberbezpieczeństwem, • sztuczną inteligencją (AI) i transformacją cyfrową – rozwiązaniami AI, automatyzacją procesów, technologiami ICT, • Deep tech – technologiami zaawansowanymi, w tym proof-of-concept i pilotażami, • bezpieczeństwem lekowym i sprzętem medycznym – produkcją leków, wyrobów medycznych, sprzętu krytycznego, • technologiami krytycznymi – technologiami kosmicznymi, kwantowymi, automatyką, robotyką, • obronnością – produkcją komponentów na potrzeby wytwarzania i serwisowania kompleksowych systemów uzbrojenia, budową infrastruktury wojskowej, • specjalistycznymi usługami inżynierskimi związanymi z przygotowaniem i obsługą inwestycji infrastrukturalnych, • odbiorem i zagospodarowaniem odpadów. Istotne będą także: • branże energochłonne i wysokoemisyjne – przemysł chemiczny, hutniczy, cementowy, 1) Zarządzenie Ministra Aktywów Państwowych z dnia 8 października 2025 r. w sprawie Zespołu do spraw Udziału Komponentu Krajowego w Kluczowych Procesach Inwestycyjnych (Dz. Urz. Min. Ak. Państ. poz. 25). 11  Monitor Polski • • – 13 – Poz. 413 branże z wysokim popytem państwa – np. infrastruktura publiczna, transport, niektóre usługi, krajowe inteligentne specjalizacje – obszary z przewagami komparatywnymi (np. biotechnologia, technologie czyste). Wytyczne dla instytucji wspierających wdrożenie Polityki ❖ Rada Ministrów, w oparciu o dostępne strategie i opracowania, wskaże cele oraz wytyczne dotyczące organizacji postępowań w sprawie zamówienia publicznego w branżach istotnych z punktu widzenia rozwoju sektora MŚP. ❖ Minister właściwy do spraw gospodarki, we współpracy z Prezesem Urzędu Zamówień Publicznych, przygotuje ww. cele i wytyczne – w celu przyjęcia przez Radę Ministrów. Realizacja wskazanego celu wymagać będzie działań w poniższych obszarach: 1) Planowanie i przygotowanie postępowania Odpowiednie przygotowanie postępowania zamówieniowego – oprócz efektywności wydatkowania środków – powinno zagwarantować szerokie i pozytywne konsekwencje gospodarcze. Niezwykle istotne jest w tym kontekście dokładne zbadanie i przeanalizowanie oferty lokalnych przedsiębiorców, a także podjęcie z nimi dialogu, na co pozwalają przepisy ustawy PZP. Rzetelne przeprowadzenie analizy potrzeb i wymagań oraz opracowanie strategii zakupowej pozwoli zidentyfikować potencjał i zdolności polskich przedsiębiorców na rynku krajowym, a także pozostałych przedsiębiorców faktycznie wspierających polską gospodarkę. Taka strategia zakupowa powinna z jednej strony brać pod uwagę podział zamówienia na mniejsze zadania w celu umożliwiania udziału wykonawcom z sektora MŚP, lecz z drugiej strony również zdolność zamawiającego do zarządzania całością inwestycji. Opracowanie i odpowiednio wczesne upublicznienie planów zakupowych są kluczowe dla przedsiębiorców, aby odpowiednio wcześnie przygotować się do udziału w postępowaniach. Przewidywalność procesów zakupowych instytucji publicznych i ich dostosowanie do aktualnych możliwości rynkowych pozwala nie tylko na efektywne zaspokojenie potrzeb zamawiających, ale również na budowanie dynamicznego i konkurencyjnego otoczenia gospodarczego, które stanowi stabilny fundament rozwijania działalności gospodarczej przez krajowych przedsiębiorców. 12  Monitor Polski – 14 – Poz. 413 Ustalona na etapie przygotowania postępowania (pozyskana np. w formule badania rynku czy wstępnych konsultacji rynkowych) wiedza o możliwościach i potencjale wykonawców pozwoli odpowiednio zaplanować i przygotować postępowania o udzielenie zamówienia w ramach realizacji danej potrzeby zakupowej. Umożliwi to podjęcie decyzji o udzieleniu jednego zamówienia bądź jego podziale na części, a przede wszystkim pozwoli skonstruować warunki zamówienia (kryteria oceny ofert, warunki udziału w postępowaniu czy też istotne postanowienia umowy) uwzględniające sytuację panującą na danym rynku i potencjał operujących na nim przedsiębiorców. Dzięki temu możliwe jest – obok zagwarantowania wysokiego poziomu konkurencyjności oraz proporcjonalności warunków – stworzenie optymalnego dla przedsiębiorców otoczenia gospodarczego, sprzyjającego ubieganiu się o publiczne kontrakty i ich późniejszej realizacji. Zalecenia dla Zamawiających ❖ Zamawiający powinni w postępowaniach o udzielenie zamówienia, w każdym możliwym przypadku, stosować dostępne instrumenty planowania i przygotowania postępowania, takie jak: badanie rynku, analiza potrzeb i wymagań, wstępne konsultacje rynkowe. ❖ Stosując instrumenty planowania i przygotowania (badanie rynku, analiza potrzeb i wymagań, wstępne konsultacje rynkowe), zamawiający uwzględniają sektor MŚP i polskie przedsiębiorstwa, poziom ich potencjału i doświadczenia, a także identyfikują lokalne i regionalne łańcuchy dostaw. Wytyczne dla instytucji wspierających wdrożenie Polityki ❖ Prezes Urzędu Zamówień Publicznych będzie prowadził działania związane z promowaniem stosowania instrumentów uregulowanych w ustawie PZP, służących dobremu planowaniu i przygotowaniu postępowania, w tym związane z organizacją szkoleń oraz przygotowaniem dobrych praktyk i wytycznych. 2) Warunki kontraktu i finansowanie Odpowiednie ukierunkowanie zamówień publicznych, sięganie po rozwiązania uwzględniające interesy wykonawców, takie jak podział zamówień na części, stosowanie częściowych płatności, udzielanie zaliczek oraz częstsze stosowanie umów ramowych czy dynamicznych systemów zakupów posłużą zwiększeniu zainteresowania przedsiębiorców z sektora MŚP udziałem w rynku zamówień publicznych. Powinny być one 13  Monitor Polski – 15 – Poz. 413 stosowane niezależnie od obowiązków wynikających z ustawy PZP, ale w powiązaniu z rozeznaniem sytuacji na rynku. Umowy w sprawie zamówienia publicznego powinny przewidywać jasny i zrównoważony podział ryzyka i odpowiedzialności, a także w sposób wyważony korzystać z kar umownych. Finansowanie i płatności pozostają dla wielu przedsiębiorców, w szczególności z sektora MŚP, kluczowym kryterium pozwalającym im ocenić bezpieczeństwo biznesowe ewentualnego udziału w zamówieniu. Uznanie bowiem ryzyka za nadmierne powoduje rezygnację przedsiębiorców z sektora MŚP z udziału w postępowaniach. Polityka zakupowa państwa zaleca szerokie wykorzystanie instrumentów wspierających płynność finansową wykonawców i sprawiedliwy rozkład ryzyka. Zalecenia dla Zamawiających ❖ Zamawiający powinni: • w sposób adekwatny do uzasadnionych potrzeb zamawiającego formułować warunki realizacji umowy, • uwzględniać możliwość zastosowania umowy ramowej albo dynamicznego systemu zakupów, • stosować krótkie terminy płatności, np. 7- i 14-dniowe, w szczególności w przypadku umów z wykonawcami z sektora MŚP, • stosować płatności częściowe lub zaliczki w umowach, których realizacja wymaga ponoszenia istotnych nakładów wstępnych oraz w realizacji ponad 12-miesięcznych kontraktów, • dostosować strukturę płatności do specyfiki danego rynku lub sektora (np. płatności miesięczne), • zapewnić przejrzysty harmonogram płatności już w dokumentacji zamówienia, tak aby wykonawcy mogli rzetelnie ocenić ryzyko finansowe, • stosować klauzule waloryzacyjne uwzględniające faktyczne zmiany kosztów i ich wpływ na koszt wykonania danego zamówienia publicznego. Wytyczne dla instytucji wspierających wdrożenie Polityki ❖ Minister właściwy do spraw finansów publicznych zapewni opracowanie, we współpracy z instytucjami finansowymi nadzorującymi, regulującymi i wspierającymi system finansowy w Polsce, preferencyjnych instrumentów i rekomendacji dotyczących finansowania i rozliczania realizacji zamówień publicznych. 14  Monitor Polski – 16 – Poz. 413 Celem takiego działania będzie przede wszystkim ograniczenie ryzyk finansowych po stronie wykonawców oraz zwiększenie dostępności rynku zamówień publicznych dla przedsiębiorców z sektora MŚP. ❖ Rada Ministrów wskaże wytyczne, również branżowe, dotyczące formułowania warunków realizacji zamówienia publicznego. ❖ Minister właściwy do spraw gospodarki, we współpracy z Prezesem Urzędu Zamówień Publicznych, przygotuje ww. wytyczne – celem przyjęcia ich przez Radę Ministrów. 3) Test MŚP Każde zamówienie powinno być ocenione przez pryzmat tego, czy jego konstrukcja nie eliminuje przedsiębiorców z sektora MŚP oraz czy sprzyja równej konkurencji i transparentności. Wskazane w poprzednich punktach działania tworzą listę warunków i powinności, jakie zamawiający powinien wziąć pod uwagę przy określaniu warunków zamówienia oraz sposobu jego realizacji. Zadbaniu o ich koordynację i realizację służy przeprowadzenie tzw. Testu MŚP. To praktyczne narzędzie dla zamawiających zawierające kluczowe kroki wspierające małe i średnie przedsiębiorstwa w ubieganiu się o zamówienia publiczne. Dzięki tej liście zamawiający mogą w sposób usystematyzowany sprawdzać, czy projektowane, a później prowadzone postępowanie nie eliminuje wykonawców z sektora MŚP oraz czy tworzy dla nich realne szanse na udział w zamówieniu. TEST MŚP 1 • • • • • • Etap planowania zamówienia Czy rozważono podział zamówienia na mniejsze części np. według regionu, zakresu usług lub etapów projektu? Jeśli nie przewidziano podziału, czy przygotowano uzasadnienie braku takiego podziału? Czy oszacowano wpływ zamówienia na potencjalny udział MŚP? Np. czy dokonano oceny, czy przedmiot zamówienia nie jest sztucznie łączony w jeden kontrakt, co eliminuje MŚP? Czy przed wszczęciem postępowania przeprowadzono konsultacje rynkowe, aby zidentyfikować bariery dla MŚP? Czy stworzono harmonogram realizacji z uwzględnieniem realnych zasobów mniejszych przedsiębiorstw? Jeżeli dotyczy – czy rozważono zgłoszenie zamówienia do objęcia osłoną antykorupcyjną? 15  Monitor Polski 2 • • • • 3 • • • • 4 • • • 5 • • • • – 17 – Poz. 413 Warunki udziału i kwalifikacja wykonawców Czy warunki udziału (doświadczenie, obrót, zdolność techniczna) są proporcjonalne do przedmiotu zamówienia? Czy wymagane doświadczenie odnosi się przede wszystkim do zakresu zamówienia, a nie do kontraktów o nieproporcjonalnie dużej wartości? Czy wymagany minimalny roczny obrót nie przekracza jedno- lub dwukrotności wartości zamówienia (zgodnie z zaleceniami UE)? Czy wymagania finansowe (obroty, polisy, gwarancje) nie przekraczają realnych możliwości MŚP? Czy dopuszczono możliwość korzystania z potencjału podwykonawców? Kryteria oceny ofert Czy kryteria oceny są zrównoważone? Czy poza ceną uwzględniono jakość, innowacyjność, terminowość, aspekty ekologiczne lub społeczne efekty zamówienia? Czy uwzględniono takie kryteria pozacenowe, które mogą zwiększać szanse MŚP (np. elastyczność dostaw, lokalna logistyka, aspekty społeczne, a w przypadku zamówień IT: jakość, innowacyjność, bezpieczeństwo i doświadczenie wykonawcy)? Czy przyjęte kryteria nie premiują nadmiernie dużych podmiotów (np. globalna skala działalności, wieloletnie ogromne kontrakty referencyjne)? Czy przewidziano kryteria związane z elastycznością, które mogą być przewagą MŚP (np. szybszy serwis, lepsza komunikacja, lokalne zaplecze)? Dokumentacja i procedury Czy SWZ/OPZ jest napisany prostym i przejrzystym językiem (bez nadmiernego używania sformułowań języka prawniczego/technicznego)? Czy terminy składania ofert są adekwatne do przygotowania i sporządzenia oferty (dłuższe niż minimalne) i czy uwzględniają obszerność dokumentacji postępowania (wydłużone terminy przy dużych zamówieniach)? Czy są one wystarczające dla MŚP, które mogą mieć mniejsze zasoby organizacyjne? Czy dopuszczono rozwiązania równoważne (a nie wskazano wyłącznie konkretnych technologii/produktów)? Warunki kontraktowe i finansowe Czy przewidziano zaliczki lub płatności częściowe dla wykonawców, szczególnie w dłuższych kontraktach, a także podczas realizacji umów dłuższych niż 12 miesięcy lub wykraczających poza dany rok kalendarzowy? Czy uwzględnione zostały krótkie terminy płatności nieprzekraczające 30 dni, np. 14 dni? Czy wymagania dotyczące zabezpieczenia należytego wykonania są proporcjonalne i nie eliminują mniejszych podmiotów? Czy przewidziano mechanizmy ochrony płatności dla podwykonawców (np. bezpośrednia płatność)? 16  Monitor Polski 6 • • • – 18 – Poz. 413 Monitorowanie i raportowanie Czy monitorowany jest udział MŚP w postępowaniu (liczba złożonych ofert, liczba udzielonych zamówień)? Czy po zakończeniu kontraktu prowadzona jest analiza barier, które napotkały MŚP? Czy wnioski z monitoringu są wykorzystywane w kolejnych postępowaniach? Zalecenia dla Zamawiających ❖ Zamawiający, w celu zwiększenia obecności przedsiębiorców z sektora MŚP w zamówieniach publicznych, w każdym możliwym przypadku, na etapie przygotowania i prowadzenia postępowania powinni przeprowadzić Test MŚP. 4) Działania szkoleniowe dla sektora MŚP Jedną z barier w dostępie do zamówień publicznych występującą po stronie przedsiębiorców z sektora MŚP jest brak wiedzy co do sposobu wyszukiwania ogłoszeń o zamówieniach i obawa przed udziałem w sformalizowanej i kosztownej procedurze. Podobnie brak wystarczającego przygotowania merytorycznego jest wskazywany przez przedsiębiorców jako częsty powód rezygnacji z udziału w rynku zamówień publicznych. Ze względu na odmienne role zamawiających i wykonawców w procesie udzielania zamówienia publicznego za niezbędne dla zapewnienia efektywności tego procesu należy uznać inicjatywy adresowane również do przedsiębiorców, w tym stowarzyszeń i podmiotów ich zrzeszających. Wytyczne dla instytucji wspierających wdrożenie Polityki ❖ Minister właściwy do spraw gospodarki zapewni kontynuację wsparcia MŚP w formie cyklu bezpłatnych szkoleń dotyczących udziału w postępowaniach o udzielenie zamówienia. Celem działań szkoleniowych skierowanych do MŚP jest wzmocnienie ich kompetencji oraz zapewnienie dostępu do wiedzy niezbędnej do efektywnego udziału w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego. W odpowiedzi na potrzeby rynku, w ramach oferowanych szkoleń pojawią się nowe zagadnienia stanowiące istotne wsparcie dla przedsiębiorców z sektora MŚP przy ubieganiu się o zamówienia publiczne, takie jak: wykorzystanie narzędzi cyfrowych i sztucznej inteligencji, wyjaśnienia zagadnień związanych z elektronizacją postępowania odwoławczego przed Krajową Izbą Odwoławczą. 17  Monitor Polski 5) – 19 – Poz. 413 Kampania edukacyjno-promocyjna dla sektora MŚP Niezależnie od szkoleń dostarczających wykonawcom z sektora MŚP niezbędnej wiedzy z zakresu udziału w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego kluczowe jest również zachęcanie ich do angażowania się w realizację zamówień publicznych. Wytyczne dla instytucji wspierających wdrożenie Polityki ❖ Minister właściwy do spraw gospodarki we współpracy z Prezesem Urzędu Zamówień Publicznych i Polską Agencją Rozwoju Przedsiębiorczości zapewni realizację kampanii promocyjnej zachęcającej przedsiębiorców z sektora MŚP do aktywnego udziału w postępowaniach zamówieniowych. Kampania ma wskazywać korzyści wynikające z angażowania się przez wykonawców z sektora MŚP w zamówienia publiczne, w tym korzyści dla samych przedsiębiorców, takie jak możliwość rozwoju działalności, działania prowizerunkowe w kontekście społecznej odpowiedzialności biznesu, jak również korzyści dla zamawiających, takie jak większa konkurencyjność udzielanych zamówień, wpływająca na podnoszenie jakości zamawianych dostaw, usług lub robót budowlanych. ❖ Prezes Urzędu Zamówień Publicznych i Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości będą współpracować z ministrem właściwym do spraw gospodarki w realizacji kampanii promocyjnej, z zachowaniem koordynacji i spójności podejmowanych inicjatyw z działaniami ministra. 6) Uproszczenia w komunikacji Jedną z głównych barier w dostępie sektora MŚP do rynku zamówień publicznych jest niska czytelność i jasność komunikatów i informacji przekazywanych w toku postępowania. Dokumenty związane z procedurą zamówieniową sporządzane są często w sposób mało zrozumiały dla ludzi nieposiadających odpowiedniego przygotowania prawnego. Ponadto komunikacja z wykonawcami prowadzona jest w sposób wysoce sformalizowany, a wystosowane wezwania są przez to nieczytelne i zbyt obszerne. Zalecenia dla Zamawiających Zamawiający powinni sporządzać pisma i dokumenty, w ramach postępowań o udzielenie zamówienia publicznego, posługując się możliwie prostym i przyjaznym 18  Monitor Polski – 20 – Poz. 413 językiem, w taki sposób, aby adresaci mogli zrozumieć ich sens niezależnie od wykształcenia i profilu działalności, już po pierwszym zapoznaniu się z ich treścią. Wytyczne dla instytucji wspierających wdrożenie Polityki ❖ Minister właściwy do sprawy gospodarki we współpracy z Prezesem Urzędu Zamówień Publicznych podejmie działania służące wdrożeniu prostego języka w komunikacji zamawiających z wykonawcami tam, gdzie to możliwe, w tym związane z przygotowaniem materiałów edukacyjnych dla zamawiających w zakresie wykorzystania prostego języka w toku prowadzonych postępowań o udzielenie zamówienia publicznego. 2. Cel działania – Rozwój zrównoważonych zakupów realizujących politykę gospodarczą państwa Podstawą rozwoju gospodarczego jest model zrównoważonego rozwoju stanowiący fundament polityki gospodarczej państw rozwiniętych. Decyzje zakupowe sektora publicznego mogą wpływać na rynek poprzez promowanie produktów, usług i technologii przyjaznych środowisku oraz społecznie odpowiedzialnych. Z kolei działania zmierzające do przekształcenia gospodarki europejskiej z modelu liniowego w model gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ) pozostają priorytetem na szczeblu unijnym i w politykach krajowych. Polska w ostatnich latach poczyniła znaczące postępy w tym zakresie, jednak niezbędne jest dalsze wzmocnienie realizacji celów środowiskowych i społecznych. Włączanie trzech wymiarów zrównoważonego rozwoju (środowiskowego, społecznego i gospodarczego) do procedur zamówieniowych pozwala na szersze promowanie godnej pracy czy zrównoważonej konsumpcji i produkcji. Dzięki temu proces zakupowy staje się narzędziem wspierającym transformację gospodarki w kierunku bardziej zrównoważonej o obiegu zamkniętym. W dłuższej perspektywie jest też efektywny finansowo, gdyż nabywanie zrównoważonych usług i produktów ogranicza koszty ich wykorzystania. Promowanie powyższych wartości ma również istotne znaczenie z punktu widzenia wykonawców, gdyż sprzyja tworzeniu warunków uczciwej konkurencji. Kompleksowe podejście będzie stanowiło ważny czynnik sprzyjający szerszemu udziałowi wykonawców w rynku. Stawianie wymagań związanych z tymi aspektami, powiązane z dobrym rozeznaniem rynku, może stanowić ważny czynnik wspierania lokalnej przedsiębiorczości. 19  Monitor Polski – 21 – Poz. 413 Zamówienia publiczne stanowią jedno z najskuteczniejszych narzędzi do wdrażania zasad zrównoważonego rozwoju w praktyce. Powinny być w tym celu szeroko wykorzystywane przez zamawiających. Zalecenia dla Zamawiających ❖ Zamawiający powinni organizować swoje działania zakupowe z uwzględnieniem długoterminowych korzyści środowiskowych i społecznych. W zakresie zrównoważonych zamówień publicznych przewiduje się podjęcie m.in. następujących działań: 1) Zwiększenie stopnia uwzględnienia aspektów społecznych Celem uwzględniania aspektów społecznych w zamówieniach jest wykorzystanie potencjału rynku zamówień publicznych do osiągania trwałych efektów społecznych. Służą one m.in. zwiększaniu udziału podmiotów ekonomii społecznej – w tym przedsiębiorstw społecznych – w realizacji zamówień, a także wspieraniu integracji społecznej i zawodowej. W obszarze usług społecznych mogą dodatkowo wspierać rozwój usług środowiskowych i proces deinstytucjonalizacji, przyczyniając się do budowy bardziej zintegrowanego i solidarnego społeczeństwa. Dla zamawiających społeczne zamówienia publiczne oznaczają wymierne korzyści. Pozwalają lepiej dopasować przedmiot zamówienia do potrzeb użytkowników końcowych, w szczególności osób z grup defaworyzowanych, podnosić jakość i trwałość realizowanych usług, a także wzmacniać lokalny rynek pracy i lokalną gospodarkę. Umożliwiają również osiąganie dodatkowej wartości społecznej w ramach już planowanych wydatków, bez konieczności tworzenia odrębnych instrumentów wsparcia. W efekcie zamówienia publiczne staną się nie tylko narzędziem racjonalnego wydatkowania środków publicznych, lecz także skutecznym mechanizmem realizacji polityki społecznej państwa, w zgodzie z kierunkami wyznaczanymi na poziomie Unii Europejskiej. Ustawa PZP przewiduje szereg rozwiązań, które zamawiający mogą stosować w celu, między innymi, wsparcia włączenia społecznego osób społecznie marginalizowanych, stabilności zatrudnienia, godnej pracy, przestrzegania praw człowieka czy dostępności. 20  Monitor Polski – 22 – Poz. 413 Wytyczne dla instytucji wspierających wdrożenie Polityki ❖ Minister właściwy do spraw pracy w porozumieniu z Prezesem Urzędu Zamówień Publicznych, w tym wykorzystując dane gromadzone przez Główny Urząd Statystyczny dotyczące częstotliwości występowania problemów społecznych, zapewni realizację celowanych działań prowadzących do zwiększenia stopnia uwzględniania aspektów społecznych przez zamawiających z tych obszarów, na których zjawiska te występują najczęściej. ❖ Rada Ministrów dokona przeglądu i zgodnej z Polityką aktualizacji swojego dokumentu z dnia 8 grudnia 2022 r. – Zaleceń w sprawie uwzględniania przez administrację rządową aspektów społecznych w zamówieniach publicznych, a także podejmie działania promujące wykorzystywanie zaleceń. W kontekście gospodarczym istotna jest także aktywizacja zawodowa osób, które ukończyły w nieodległej przeszłości studia techniczne, technika lub szkoły branżowe o profilu związanym z kluczowymi branżami, np. budownictwem, ale nie podjęły pracy w zawodzie. Wytyczne dla instytucji wspierających wdrożenie Polityki ❖ Minister właściwy do spraw pracy w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw transportu, ministrem właściwym do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa i ministrem właściwym do spraw gospodarki oraz Prezesem Urzędu Zamówień Publicznych podejmą działania zmierzające do opracowania przykładowych narzędzi nakierowanych na aktywizację młodych pracowników w kluczowych branżach w zamówieniach publicznych. Narzędzia te zostaną opracowane w konsultacji z zamawiającymi, wykonawcami i uczelniami technicznymi. Realizacja celów społecznych poprzez zamówienia publiczne możliwa jest również w przypadku zamówień, do których ze względu na ich wartość, nie stosuje się przepisów ustawy PZP. Pozwalają na to rozwiązania z ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 806) – art. 26 oraz ustawy z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 48) – art. 15a, które umożliwiają zamawiającym zastrzeżenie zamówień wyłącznie dla przedsiębiorstw społecznych lub spółdzielni socjalnych. 21  Monitor Polski – 23 – Poz. 413 W ramach działań mających na celu promowanie aspektów społecznych w zamówieniach publicznych szczególną uwagę należy zwrócić na kwestię dostępności i projektowania uniwersalnego. Obowiązki dla instytucji zamawiających w tym zakresie wynikają zarówno z samej ustawy PZP, jak i innych aktów prawnych (w tym m.in. ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1411), ustawy z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze (Dz. U. poz. 731)). Świadomość zamawiających na temat potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz konieczności uwzględniania tych potrzeb w ramach zamówień publicznych ma kluczowe znaczenie dla wspierania budowania społeczeństwa włączającego, uwzględniającego różnorodne potrzeby wszystkich jego uczestników. Na potrzeby przygotowania postępowań o udzielenie zamówienia, uwzględniających aspekty społeczne, rekomenduje się zamawiającym wykorzystanie opracowań i materiałów dostępnych na stronie Urzędu Zamówień Publicznych, wymienionych w Załączniku nr 3 do Polityki. 2) Zielone zamówienia Zielone zamówienia publiczne stanowią kluczowy instrument wdrażania zrównoważonego rozwoju i gospodarki niskoemisyjnej w sektorze publicznym. Ich celem jest ograniczenie negatywnego wpływu działalności gospodarczej na środowisko, wspieranie transformacji energetycznej oraz stymulowanie innowacji ekologicznych. Zalecane podejście, odpowiednio celowane, przyczynia się do rozwoju start-upów i przedsiębiorstw z sektora MŚP, które takie rozwiązania oferują. Na szczególną uwagę zasługuje konieczność wzmocnienia uwzględniania zasad gospodarki o obiegu zamkniętym jako kluczowego kryterium środowiskowego. Należy dążyć do przekształcenia GOZ w wyraźny, priorytetowy wymóg przy konstruowaniu kryteriów. Obszarami o największym potencjale wdrażania aspektów środowiskowych, ze szczególnym uwzględnieniem rozwiązań o charakterze cyrkularnym, są w szczególności te, w których występuje wysokie zużycie energii i zasobów oraz znaczący wpływ realizowanych działań na klimat i środowisko, przede wszystkim: 1) budownictwo i infrastruktura; 2) transport i logistyka; 3) energetyka i usługi komunalne; 4) ICT i wyposażenie biurowe; 5) usługi sprzątania i utrzymania obiektów; 6) produkcja rolna. 22  Monitor Polski – 24 – Poz. 413 Zgodnie z Polityką zakupową państwa na lata 2022–2025 powołany został Międzyresortowy Zespół do spraw Zielonych Zamówień Publicznych2). Do jego głównych zadań należy inicjowanie działań w administracji rządowej, które mają na celu szersze uwzględnianie aspektów środowiskowych w zamówieniach publicznych, w szczególności przygotowywanie, promowanie i udostępnianie dobrych praktyk, wzorcowych zapisów dokumentów zamówienia oraz poradników dla zamawiających. Wytyczne dla instytucji wspierających wdrożenie Polityki ❖ Międzyresortowy Zespół do spraw Zielonych Zamówień Publicznych opracuje i będzie promował wymogi środowiskowe dla zamówień z kluczowych branż, tak aby możliwe było w tym zakresie stosowanie m.in.: • rachunku kosztów cyklu życia (LCC) – obejmującego nie tylko cenę zakupu, ale również koszty eksploatacji, utrzymania i utylizacji, promując w ten sposób trwałe i zasobooszczędne rozwiązania; • efektywności energetycznej i zużycia zasobów w całym cyklu życia produktu zgodnie z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym oraz w przypadku systemów, produktów i usług ICT określonymi normami zużycia energii; • posiadania oznakowania środowiskowego; • możliwości naprawy, recyklingu lub ponownego użycia; • niskiego śladu węglowego lub ograniczenie emisji CO₂ podczas produkcji i transportu zamawianych produktów; • innowacyjności środowiskowej, np. zastosowanie technologii o niskiej emisji lub materiałów z recyklingu; • w przypadku zamówień publicznych, których przedmiotem jest dostarczanie żywności lub innych produktów pochodzenia rolnego – odniesień do funkcjonujących systemów certyfikacji w ramach systemów jakości, w szczególności produkcji ekologicznej (między innymi logo produkcji ekologicznej UE lub inne oznaczenia świadczące o wdrażaniu aspektów środowiskowych), wraz z określeniem minimalnego udziału żywności certyfikowanej (w tym ekologicznej) w tych zamówieniach. Stosowanie kryteriów pozacenowych pozwala nie tylko realizować cele środowiskowe, ale również wspierać rozwój rynku nowoczesnych, innowacyjnych technologii – zwłaszcza polskich. Przykładem programu zbierającym takie inicjatywy jest program GreenEvo – Akcelerator Zielonych Technologii, który promuje krajowych producentów rozwiązań 2) Utworzony zarządzeniem nr 47 Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 kwietnia 2024 r. w sprawie Międzyresortowego Zespołu do spraw Zielonych Zamówień Publicznych (M.P. poz. 338). 23  Monitor Polski – 25 – Poz. 413 proekologicznych (https://greenevo.gov.pl/pl/zielone-technologie/). Celem wdrażania Polityki będzie dotarcie do świadomości zamawiających, że przy stosowaniu ekologicznych rozwiązań mogą i tam, gdzie jest to możliwe, powinni korzystać z rozwiązań oferowanych przez polskich przedsiębiorców. W zamówieniach publicznych program GreenEvo – Akcelerator Zielonych Technologii może być wykorzystany na etapie planowania zamówień i określania swoich potrzeb do prowadzenia wstępnych konsultacji rynkowych, a także opracowywania kryteriów oceny ofert oraz może pełnić funkcję katalogu przedsiębiorców o potwierdzonej innowacyjności, bez ograniczania udziału innych wykonawców. Przykłady wykorzystania GreenEvo w zamówieniach publicznych wskazano w Załączniku nr 2 do Polityki. Ponadto na potrzeby przygotowania postępowań o udzielenie zamówienia uwzględniających aspekty środowiskowe rekomenduje się zamawiającym wykorzystanie opracowań i materiałów dostępnych na stronie Urzędu Zamówień Publicznych, wymienionych w Załączniku nr 3 do Polityki. 3. Cel działania – Promowanie zamówień publicznych na innowacje Zamówienia publiczne na innowacje umożliwiają osiągnięcie celów gospodarczych, środowiskowych i społecznych, zapewniając wdrażanie rozwiązań nowoczesnych, bardziej efektywnych kosztowo i organizacyjnie. Sprzyjają również powstawaniu nowych rynków dla przedsiębiorstw, co w konsekwencji prowadzi do rozwoju gospodarki opartej na wiedzy i nowych technologiach3). Szersze uwzględnianie aspektów innowacyjnych w zamówieniach publicznych sprzyja rozwojowi polskich przedsiębiorstw, w szczególności sektora MŚP oraz start-upów, które cechują się wysokim potencjałem wzrostu i zdolnością do szybkiego skalowania działalności. Tworzenie przestrzeni dla opracowywania nowych technologii lub wykorzystania innowacyjnych rozwiązań już dostępnych na rynku może stanowić fundament budowy przedsiębiorstw konkurencyjnych nie tylko na rynku krajowym, lecz także na poziomie europejskim i globalnym. Zamówienia publiczne powinny odgrywać ważną rolę w tym procesie. Zwiększenie wolumenu zamówień publicznych na innowacje to także element tworzenia nowoczesnej, profesjonalnej i efektywnej administracji publicznej, która w swoich działaniach opiera się na dostępnych rozwiązaniach cyfrowych, w szczególności tych opartych o AI. 3) Podstawowe pojęcia związane z zamówieniami publicznymi na innowacje znajdują się w Załączniku nr 4 do Polityki. 24  Monitor Polski – 26 – Poz. 413 Zamówienia publiczne na innowacje stanowią strategiczne narzędzie polityki publicznej. W ramach wdrażania Polityki państwo będzie dążyć do tworzenia, poprzez zamówienia publiczne, pierwszych rynków zbytu dla kluczowych innowacyjnych produktów i usług. Zalecenia dla Zamawiających ❖ W celu realizacji zamówień publicznych na innowacje zamawiający powinni rozważyć: • badanie rynku pod kątem dostępnych innowacyjnych rozwiązań, które mogą zaspokoić ich potrzeby lepiej niż tradycyjne rozwiązania; • możliwość uwzględnienia, adekwatnie do potrzeb danego zamówienia, kwestii innowacji m.in. w: analizie potrzeb i wymagań, wstępnych konsultacjach rynkowych, ogłoszeniu o zamówieniu, warunkach udziału w postępowaniu, wymaganiach związanych z realizacją zamówienia, poprzez wybór adekwatnego trybu udzielania zamówień publicznych (ze szczególnym uwzględnieniem trybów sprzyjającym innowacjom takich jak negocjacje z ogłoszeniem, dialog konkurencyjny, partnerstwo innowacyjne lub instrumentu, jakim jest konkurs, a dla postępowań poniżej progów UE – trybu podstawowego z obowiązkiem negocjacji), opisie potrzeb i wymagań i/lub opisie przedmiotu zamówienia adekwatnym do innowacyjnych potrzeb zamawiającego, kryteriach selekcji, kryteriach oceny ofert, adekwatnej treści umowy w sprawie zamówienia; • w przypadku zamówień o wartości równej albo wyższej niż progi unijne, które obejmują aspekty związane z innowacyjnością lub których przedmiotem jest produkt innowacyjny, możliwość skorzystania z prowadzonej przez Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych na wniosek zamawiającego kontroli uprzedniej dokumentów zamówienia (na podstawie art. 614 ustawy PZP); • możliwość zaspokojenia swoich potrzeb poprzez realizację zamówień przedkomercyjnych lub skorzystania z rozwiązań wypracowanych w ramach zamówień przedkomercyjnych realizowanych przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju; • możliwość jak najszerszego stosowania wymagań funkcjonalnych i wydajnościowych; • możliwość dopuszczania ofert wariantowych; • możliwość uwzględniania w postępowaniu całkowitego kosztu posiadania (Total Cost of Ownership, TCO) lub inżynierii wartości (Value Engineering, VE); • możliwość korzystnego dla wykonawców i zamawiających podziału praw i obowiązków w zakresie praw własności intelektualnej, w tym możliwość pozostawienia większości lub całości praw własności intelektualnej po 25  Monitor Polski – 27 – • • • 1) Poz. 413 stronie wykonawcy z adekwatnym zabezpieczeniem interesów zamawiającego; możliwość uwzględnienia aspektów strategicznej autonomii i odporności przy realizacji zamówień publicznych na innowacje; możliwość prowadzenia wspólnych transgranicznych zamówień publicznych na innowacje; możliwość skorzystania z wypracowanych technologii podwójnego zastosowania (dual use). Koordynacja polityki innowacyjności W zakresie zamówień publicznych na innowacje konieczne jest: 1) zapewnienie efektywnego przepływu informacji pomiędzy zamawiającymi a podmiotami oferującymi innowacyjne technologie, poprzez rozwijanie instrumentów takich jak regularne wstępne konsultacje rynkowe, platformy wymiany informacji oraz systemowe wsparcie analityczne; 2) zwiększenie wykorzystania rozwiązań innowacyjnych opracowywanych w krajowych ośrodkach naukowych i badawczych, w tym poprzez wzmocnienie współpracy pomiędzy administracją publiczną a sektorem B+R oraz zapewnienie mechanizmów umożliwiających testowanie i stosowanie wyników prac badawczorozwojowych w zamówieniach publicznych; 3) koordynacja i strukturyzacja działań podejmowanych przez poszczególne resorty oraz instytucje publiczne, tak aby zapewnić spójne i jednolite podejście do zamówień publicznych na innowacje w administracji rządowej. Wytyczne dla instytucji wspierających wdrożenie Polityki ❖ Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, jako centrum wiedzy i lider wdrażania zamówień publicznych na innowacje: • podejmie działania wspierające zamówienia publiczne na innowacje oraz zapewni spójność i ciągłości działań już podjętych w tym obszarze; • zapewni zamawiającym wsparcie doradcze i finansowe przy wdrażaniu innowacyjnych rozwiązań. Jako centralny ośrodek w zakresie zamówień publicznych na innowacje, Narodowe Centrum Badań i Rozwoju przejmie rolę integratora działań podmiotów administracji rządowej, tworząc jednolite ramy współpracy i umożliwiając szersze wykorzystanie doświadczenia w budowaniu krajowego ekosystemu innowacji. 26  Monitor Polski – 28 – Poz. 413 ❖ Rada Ministrów wskaże wytyczne dotyczące narzędzi i procedur dla zamówień publicznych na innowacje oraz podejmie działania zmierzające do ustanowienia warunków sprzyjających organizacji i finansowaniu innowacji w zamówieniach publicznych. ❖ Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki w porozumieniu z Prezesem Urzędu Zamówień Publicznych przygotuje ww. wytyczne – celem przyjęcia ich przez Radę Ministrów. 2) Wykorzystanie potencjału Przemysłu 4.0 w zamówieniach publicznych Przemysł 4.0 obejmuje automatyzację, cyfryzację procesów, Internet Rzeczy (IoT), sztuczną inteligencję (AI), big data, technologie chmurowe, druk 3D oraz rozwiązania z zakresu cyberbezpieczeństwa. To istotny kierunek rozwoju, a także obszar, który może znacząco poprawić efektywność i innowacyjność sektora publicznego. Zamówienia publiczne na technologie z obszaru Przemysłu 4.0 to także szansa na rozwój innowacyjnego sektora prywatnego. Zamawiający mają możliwość uwzględniania innowacyjności, w tym jej elementów powiązanych z Przemysłem 4.0, na różnych etapach postępowania o udzielenie zamówienia, m.in. w: analizie potrzeb i wymagań, wstępnych konsultacjach rynkowych, ogłoszeniu o zamówieniu, warunkach udziału w postępowaniu, poprzez wybór adekwatnego trybu udzielania zamówień (ze szczególnym uwzględnieniem trybów sprzyjającym innowacjom takich jak negocjacje z ogłoszeniem, dialog konkurencyjny, partnerstwo innowacyjne lub instrumentu, jakim jest konkurs, a dla postępowań poniżej progów UE – trybu podstawowego z obowiązkiem negocjacji), opisie potrzeb i wymagań oraz opisie przedmiotu zamówienia, kryteriach selekcji, kryteriach oceny ofert, wymaganiach związanych z realizacją zamówienia, adekwatnej treści umowy w sprawie zamówienia. Wykorzystanie potencjału Przemysłu 4.0 w zamówieniach publicznych wymaga świadomego projektowania postępowań, które premiują innowacyjność, cyfryzację i automatyzację, a jednocześnie pozostają w zgodzie z zasadami uczciwej konkurencji i efektywnego wydatkowania środków publicznych. Polityka wprowadza obowiązek systemowego uwzględniania potencjału technologii Przemysłu 4.0 już na etapie planowania zamówień, wszędzie tam, gdzie uzasadnia to ich przedmiot. Celem jest umożliwienie zamawiającym skutecznego i zgodnego z prawem nabywania technologii cyfrowych, automatyzacyjnych i innowacyjnych, otwierając system zamówień publicznych na rozwiązania Przemysłu 4.0. 27  Monitor Polski – 29 – Poz. 413 Zalecenia dla Zamawiających ❖ Zamawiający powinni: • w toku przygotowywania planu zamówień publicznych, przeprowadzić analizę potencjału wdrożenia: - rozwiązań cyfrowych i sprzyjających automatyzacji, - technologii uwzględniających: efektywność energetyczną i materiałową, „smart manufacturing”, zdolność integracji systemów IT w ramach Przemysłu 4.0. – zastosowanie sztucznej inteligencji (AI), automatyzację procesów produkc …