Uchwała Nr 195 Rady Ministrów z dnia 16 października 2015 r. w sprawie "Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem

W skrócie

Niniejsza uchwała Rady Ministrów przyjmuje "Krajowy plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym", który określa zasady i etapy zarządzania tymi materiałami w Polsce. Plan ten ma być realizowany w latach 2015–2050.

Co reguluje

Cele, zadania i koszty związane z postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.
Sposób monitorowania i oceny stopnia realizacji Krajowego planu.
Etapy realizacji zadań, w tym przygotowanie do budowy składowiska głębokiego i modyfikację zasad postępowania.
Prognozy ilości odpadów promieniotwórczych z różnych źródeł, w tym z energetyki jądrowej.

Kogo dotyczy

Instytucje i podmioty gospodarcze zaangażowane w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi.
Minister właściwy ds. gospodarki, Minister właściwy ds. nauki, Prezes Państwowej Agencji Atomistyki, ZUOP, Inwestorzy/Operatorzy obiektów energetyki jądrowej, Instytuty badawcze.

Kluczowe punkty

Przyjęto "Krajowy plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym".
Okres realizacji planu ustalono na lata 2015–2050.
Plan obejmuje przygotowanie do budowy składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych.
Wskazuje na konieczność stworzenia programu naukowo-badawczego i przygotowania kadr w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi.

Tekst ustawy

Dokument podpisany przez Marek Głuch Data: 2015.11.17 17:08:28 CET MONITOR POLSKI v.p l DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 17 listopada 2015 r. Poz. 1092 UCHWAŁA NR 195 RADY MINISTRÓW .go z dnia 16 października 2015 r. w sprawie „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym” Na podstawie art. 57d ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2014 r. poz. 1512 oraz z 2015 r. poz. 1505) Rada Ministrów uchwala, co następuje: §

Przyjmuje się „Krajowy plan postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym”, stanowiący załącznik do uchwały. w. rcl §
Okres realizacji „Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym” ustala się na lata 2015–
ww §
Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Prezes Rady Ministrów: E. Kopacz – 2 – Poz. 1092 Załącznik Załącznik do uchwały nr 195 Rady Ministrów do uchwały nr 195 z dnia 16 października 2015 r. (poz. 1092) Rady Ministrów z dnia 16 października 2015 r. (poz. ….) .go v.p l Monitor Polski ww w. rcl KRAJOWY PLAN POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM ____________________________________ Monitor Polski – 3 – Poz. 1092 SPIS TREŚCI v.p l Spis treści ...................................................................................................................................................................... 3 Wykaz skrótów i Oznaczeń............................................................................................................................................ 7 Wstęp ............................................................................................................................................................................ 9 Rozdział
Cele, zadania i koszty w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Rzeczypospolitej Polskiej ........................................................................................................................ 11 1.
Cel Krajowego planu. ....................................................................................................................................... 11 1.1.
Zakres Krajowego planu ........................................................................................................................... 11 1.1.
Zadania związane z postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym wskazane w Krajowym planie ............................................................................................................................ 12 .go 1.1.
Zasady postępowania z odpadami promieniotwórczymi ......................................................................... 13 1.
Sposób monitorowania i oceny stopnia realizacji Krajowego planu ............................................................... 13 1.
Zadania, których realizacja jest niezbędna dla prawidłowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi w Polsce ................................................................................................................................ 13 1.3.
Zadania w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi ........... 14 1.3.
Przygotowanie do budowy składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych, w tym realizacja programu Polskiego Podziemnego Laboratorium Badawczego - wytypowanie jego bezpiecznej lokalizacji .... 14 w. rcl 1.3.
Modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz likwidacji elektrowni jądrowych ................................................................................................................. 16 1.3.
Stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ..................................................................................... 17 1.3.
Przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz Nadzór nad tym postępowaniem ................................. 17 1.
Koszty realizacji i źródła finansowania Krajowego planu................................................................................. 18 Rozdział
Etapy realizacji zadań Krajowego planu .................................................................................................... 20 2.
Zadania w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi .................. 20 2.1.
Przygotowanie do zamknięcia i zamknięcie Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych w Różanie ............................................................................................................................................................... 20 2.1.
Wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji nowego składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych........................................................................................................................................... 20 ww 2.
Wytypowanie bezpiecznej lokalizacji składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych i budowa składowiska............................................................................................................................................................. 20 2.
Modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz z likwidacji elektrowni jądrowych ............................................................................................................................. 23 2.
Stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.............................................................................................................................. 23 2.
Przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem. ............................................................. 23 Rozdział
Ilość wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych ..................................................... 24 3 Monitor Polski – 4 – Poz. 1092 v.p l 3.
Zebrane dotychczas odpady promieniotwórcze nisko- i średnioaktywne oraz zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze .................................................................................................................................................. 25 3.
Prognoza ilości odpadów promieniotwórczych z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych (spoza sektora energetyki jądrowej) ...................................................................................................................... 26 3.
Prognoza ilości odpadów promieniotwórczych z reaktora MARIA .................................................................. 26 3.
Prognozy zużycia zestawów niskowzbogaconego paliwa jądrowego typu MR w reaktorze MARIA ............... 27 3.
Prognoza Ilości zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych ................................................................ 27 3.
Odpady promieniotwórcze pochodzące z energetyki jądrowej ...................................................................... 28 3.6.
Odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne ....................................................... 28 3.6.
Wypalone paliwo jądrowe ........................................................................................................................ 29 .go 3.
Odpady promieniotwórcze pochodzące z likwidacji obiektów jądrowych ...................................................... 30 3.7.
Reaktor MARIA ......................................................................................................................................... 30 3.7.
Elektrownie jądrowe ................................................................................................................................ 30 3.
Podsumowanie dotyczące ilości odpadów promieniotwórczych .................................................................... 30 3.8.
Odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne (do 2144 r.) przeznaczone do składowania w NSPOP ........................................................................................................................................ 30 3.8.
Odpady promieniotwórcze, w tym wypalone paliwo jądrowe, przeznaczone do składowania w SGOP . 32 3.8.3 Możliwość zmiany klasyfikacji odpadów promieniotwórczych ................................................................. 32 w. rcl Rozdział
Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ................................ 33 4.
Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi krótkożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi ..................... 33 4.1.
Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi w miejscu ich powstania ............................................. 33 4.1.
Odbiór odpadów promieniotwórczych .................................................................................................... 33 4.1.
Transport odpadów promieniotwórczych ................................................................................................ 34 4.1.
Przetwarzanie odpadów promieniotwórczych ......................................................................................... 34 4.1.
Przechowywanie odpadów promieniotwórczych .................................................................................... 34 4.1.
Składowanie odpadów promieniotwórczych ........................................................................................... 36 4.1.
Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych w Różanie ............................................................ 37 4.
Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi ...................... 37 4.
Postępowanie z zużytymi zamkniętymi źródłami promieniotwórczymi .......................................................... 37 ww 4.
Postępowanie z wysokoaktywnymi odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ........ 38 4.4.
Postępowanie z wypalonym paliwem w Polsce ....................................................................................... 38 4.4.
Cykl paliwowy ........................................................................................................................................... 39 4.4.
Rozstrzygnięcie w zakresie końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi wysokoaktywnymi i wypalonym paliwem jądrowym ......................................................................................... 40 4.
Odpady z likwidacji obiektów jądrowych......................................................................................................... 41 Rozdział
Zamknięcie składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych .......................................... 43 5.
Działania przygotowawcze poprzedzające zamknięcie składowiska i jego zamknięcie ................................... 43 4 Monitor Polski – 5 – Poz. 1092 5.
Długookresowy monitoring po zamknięciu składowiska ................................................................................. 43 v.p l 5.
Zachowanie wiedzy o składowisku .................................................................................................................. 43 Rozdział
Badania i rozwój w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym .................................................................................................................................................................... 45 6.
Badania nad cyklem paliwowym ..................................................................................................................... 47 6.
Program prac badawczych dla wytypowania bezpiecznej lokalizacji składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych ............................................................................................................................... 47 6.
Program prac badawczych dla wytypowania bezpiecznej lokalizacji składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych wysokoaktywnych ................................................................................................................ 47 .go Rozdział
Podmioty zaangażowane w realizację Krajowego planu oraz najważniejsze wskaźniki służące monitorowaniu jego realizacji ..................................................................................................................................... 49 7.
Minister właściwy ds. gospodarki .................................................................................................................... 49 7.
Minister właściwy ds. nauki ............................................................................................................................. 49 7.
Prezes Państwowej Agencji Atomistyki ........................................................................................................... 49 7.
ZUOP ................................................................................................................................................................ 49 7.
Inwestorzy/Operatorzy obiektów energetyki jądrowej ................................................................................... 50 7.
Instytuty badawcze .......................................................................................................................................... 50 7.
Wskaźniki służące monitorowaniu realizacji Krajowego planu........................................................................ 50 w. rcl Rozdział
Rozwiązania finansowe w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ..................................................................................................................................................... 52 8.
Finansowanie postępowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi pochodzącymi z energetyki jądrowej ..................................................................................................................... 52 8.
Finansowanie postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi spoza energetyki jądrowej ................................................................................................................................................ 53 Rozdział
Zobowiązania międzynarodowe w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym .................................................................................................................................. 55 9.
Wspólna konwencja bezpieczeństwa w postępowaniu z wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi ................................................................................................... 55 9.
Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej ................................................................... 56 9.2.
Art. 37 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej (Traktat Euratom) ............ 56 ww 9.2.
Dyrektywa Rady 2006/117/Euratom z dnia 20 listopada 2006 r. w sprawie nadzoru i kontroli nad przemieszczaniem odpadów promieniotwórczych oraz wypalonego paliwa jądrowego .................................. 56 9.2.
Dyrektywa Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiająca ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi .......................................................................................................................................... 57 9.2.
Zalecenie Komisji 2006/851/Euratom dotyczące zarządzania funduszami likwidacyjnymi, przeznaczonymi na likwidację instalacji jądrowych, zużytego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych........................................................................................................................................... 57 9.
Inicjatywa ograniczania globalnych zagrożeń proliferacyjnych (GTRI) ............................................................ 57 5 Monitor Polski – 6 – Poz. 1092 9.3.
Umowy ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki ........................................................................................... 58 v.p l 9.3.
Umowa z Federacją Rosyjską ................................................................................................................... 58 Rozdział
Przejrzystość, informowanie i zaangażowanie społeczeństwa w procesy decyzyjne w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz ochrona środowiska ......... 59 10.
Podstawy prawne informowania i udziału społeczeństwa w procesie decyzyjnym ...................................... 59 10.
Informowanie społeczeństwa ........................................................................................................................ 59 10.
Udział społeczeństwa w procesie decyzyjnym............................................................................................... 60 10.3.
Ocena oddziaływania na środowisko ..................................................................................................... 60 10.3.
Decyzje wydawane przez Prezesa PAA ................................................................................................... 61 10.
Opłata za lokalizację KSOP na terenie gminy ................................................................................................. 61 .go Załącznik nr
Program działań wykonawczych na lata 2015–2020........................................................................... 62 Działanie I. Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi ..................................... 63 Działanie II. Postępowanie z odpadami promieniotwórczym wysokoaktywnymi i wypalonym paliwem jądrowym ................................................................................................................................................................................ 65 Działanie III. Modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz likwidacji elektrowni jądrowych ..................................................................................................................... 65 Działanie IV. Stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ......................................................................................... 66 w. rcl Działanie V. Przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem ...................................... 67 Załącznik nr
Bilans odpadów promieniotwórczych odebranych przez ZUOP w latach 2000–2013 ........................ 68 ww Załącznik nr
Wnioski ze Strategicznej Oceny Oddziaływania na Środowisko projektu Krajowego planu ............... 70 6 Monitor Polski – 7 – Poz. 1092 WYKAZ SKRÓTÓW I OZNACZEŃ v.p l A B BJiOR Bezpieczeństwo Jądrowe i Ochrona Radiologiczna C D E EJ Oznaczenie typu paliwa jądrowego wykorzystywanego w reaktorze badawczym EWA w latach 1958–1966 Elektrownia jądrowa F G GBq GTRI Gigabekerel Inicjatywa Ograniczania Globalnych Zagrożeń (ang. Global Threat Reduction Initiative) H I Instytut Chemii i Techniki Jądrowej Raport ze studium wykonalności przedsięwzięcia (ang. Investment Feasibility w. rcl IChTJ .go EK-10 IFR Report) J K KSOP Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych L Ł M MAEA Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (ang. International Atomic Energy Agency) Ministerstwo Gospodarki MOX Paliwo jądrowe powstałe z mieszaniny tlenków uranu i plutonu (mixed oxide fuel) ww MG MR Oznaczenie typu paliwa jądrowego wykorzystywanego w reaktorze badawczym MARIA MWe Megawat mocy elektrycznej MWh Megawatogodzina MWt Megawat mocy cieplnej N NCBiR Narodowe Centrum Badań i Rozwoju 6 Monitor Polski – 8 – Poz. 1092 Narodowe Centrum Badań Jądrowych NCN Narodowe Centrum Nauki NFOŚiGW Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej NSPOP Nowe składowisko powierzchniowe odpadów promieniotwórczych O OECD v.p l NCBJ Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang. Organization for Economic Co-operation and Development) Obiekt Energetyki Jądrowej OOŚ Ocena oddziaływania na środowisko OR Polatom Ośrodek Radioizotopów Polatom .go OEJ P PAA Państwowa Agencja Atomistyki PIG-PIB Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy PPEJ Program polskiej energetyki jądrowej PURL Polskie Podziemne Laboratorium Badawcze (ang. Polish Underground Research Laboratory) R w. rcl S SAR Raport bezpieczeństwa (ang. Safety assessment report) SGOP Składowisko głębokie odpadów promieniotwórczych SOOŚ Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko T TBq Terabekerel tHM Tona metali ciężkich (uranowców) (ang. tons of heavy metal) TWh Terawatogodzina U W Oznaczenie typu paliwa jądrowego wykorzystywanego w reaktorze badawczym EWA w latach 1966-1995 ww WWR Z ZUOP ZSRR Państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej – ,,Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych” Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich 7 Monitor Polski – 9 – Poz. 1092 v.p l WSTĘP Odpady promieniotwórcze to materiały stałe, ciekłe lub gazowe, zawierające substancje promieniotwórcze lub skażone tymi substancjami, których wykorzystanie nie jest przewidywane ani rozważane, 1) w tym wypalone paliwo jądrowe przeznaczone do składowania . Każdej działalności związanej z produkcją, bądź stosowaniem izotopów promieniotwórczych (w przemyśle, medycynie, nauce, rolnictwie) towarzyszy powstawanie odpadów promieniotwórczych. Z uwagi na ich szczególny charakter, wymagają one specjalnego postępowania. Dotyczy to ich gromadzenia, przetwarzania, zestalania, transportu, przechowywania i składowania. .go Odpady promieniotwórcze muszą być zakwalifikowane do odpowiedniej kategorii, posegregowane, odpowiednio przetworzone, zestalone, opakowane, a następnie bezpiecznie składowane. Podstawowym celem wymienionych działań jest ich zabezpieczenie i odizolowanie, aby nie stwarzały zagrożeń dla człowieka i środowiska. Właściwe postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest również jedną z najważniejszych kwestii związanych z wdrożeniem energetyki jądrowej. Nie jest możliwe stosowanie energii jądrowej bez wprowadzenia akceptowalnego społecznie, efektywnego i bezpiecznego postępowania z odpadami promieniotwórczymi. W związku z tym, prawidłowe postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest szczególnie istotne zarówno dla użytkowników materiałów promieniotwórczych, jak również dla społeczeństwa. W celu spełnienia oczekiwań w tym zakresie przygotowano niniejszy dokument. w. rcl Celem Krajowego planu postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym (Krajowy plan) jest zapewnienie rozwoju i wdrożenie ogólnokrajowego, spójnego, zintegrowanego i zrównoważonego systemu postępowania obejmującego wszystkie kategorie odpadów promieniotwórczych wytwarzanych w kraju. Działania, przewidziane przez Krajowy plan, zapewnią odpowiedzialne, bezpieczne i zrównoważone postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem, zgodnie z art. 57c 2) ustawy – Prawo atomowe . Krajowy plan jest strategicznym narzędziem umożliwiającym określenie koniecznych działań i wyznaczenie zadań, które umożliwią osiągniecie założeń polityki państwa w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. W tym celu Krajowy plan identyfikuje nowe potrzeby i określa cele dalszych prac. Ponadto przedstawia ogólny zarys istniejących oraz nowe metody postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, istniejącą i przyszłą infrastrukturę do postępowania z uwzględnieniem obecnego podziału na kategorie, oraz ilości dotychczas zgromadzonych i prognozy przyszłych dostaw tych odpadów. Krajowy plan ma również na celu zapewnienie spójności w postępowaniu z tymi substancjami jak i optymalizację rozwoju i wykorzystania zasobów postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. ww Ponieważ istotną kwestię w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi stanowi udział społeczeństwa, w centrum przewidzianych w Krajowym planie działań znajdują się przejrzystość, dialog i konsultacje z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego. Krajowy plan jest wynikiem współpracy wszystkich instytucji zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, z uwzględnieniem doświadczeń innych krajów. Pokazuje on także, że Polska ma wymagane doświadczenie i wiedzę niezbędną do zapewnienia efektywnego 1) Art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2014 r. poz. 1512 oraz z 2015 r. poz. 1505). 2) Ustawa z 4 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo atomowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 587) wdrożyła do polskiego porządku prawnego dyrektywę Rady 2011/70/Euratom ustanawiającej ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczym (Dz. Urz. UE L 199 z 02.08.2011, str. 48). 8 Monitor Polski – 10 – Poz. 1092 v.p l bezpiecznego i zrównoważonego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. ww w. rcl .go Niniejszy dokument został sporządzony zgodnie z przepisami ustawy – Prawo atomowe oraz z wytycznymi dyrektywy Rady 2011/70/Euratom z dnia 19 lipca 2011 r. ustanawiającej ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi. 9 Monitor Polski – 11 – Poz. 1092 v.p l ROZDZIAŁ
CELE, ZADANIA I KOSZTY W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Krajowy plan stanowi wykonanie obowiązku nałożonego na ministra właściwego do spraw gospodarki w art. 57c ustawy – Prawo atomowe oraz zobowiązań Polski wynikających ze Wspólnej konwencji bezpieczeństwa w postępowaniu z wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami 3) promieniotwórczymi (Wspólna konwencja) przyjętej w Wiedniu 5 września 1997 r. Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe, aktualizacja Krajowego planu będzie się odbywać co 4 lata, co pozwoli na weryfikację danych o środkach finansowych, potrzebnych do jego realizacji, jak też na wprowadzenie innych niezbędnych zmian, w tym bezpośrednio dotyczących postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. 1.
CEL KRAJOWEGO PLANU .go Okres obowiązywania Krajowego planu określa się na lata 2015–2050, z perspektywą do połowy XXII wieku, to jest do przewidywanego zamknięcia głębokiego składowiska odpadów promieniotwórczych. w. rcl Celem Krajowego planu jest zapewnienie w Polsce efektywnego i bezpiecznego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz zapewnienie rozwoju i wdrożenia ogólnokrajowego, spójnego, zintegrowanego i zrównoważonego systemu postępowania obejmującego wszystkie kategorie odpadów promieniotwórczych wytwarzanych w kraju. Dla osiągnięcia tego celu Krajowy plan określa działania i wyznacza zadania, które umożliwią osiągniecie założeń polityki państwa w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, ze szczególnym uwzględnieniem zasady transparentności oraz zapewnienia udziału społeczeństwa w podejmowaniu kluczowych decyzji. 1.1.
ZAKRES KRAJOWEGO PLANU Krajowy plan przewiduje bezpieczne i odpowiednio zabezpieczone postępowanie ze wszystkimi kategoriami odpadów promieniotwórczych, wytworzonych w Polsce, od ich wytworzenia do składowania i monitoringu zamkniętego składowiska. 4) Polskie prawo przewiduje następującą klasyfikację odpadów promieniotwórczych: Tabela nr 1.
Kategorie odpadów promieniotwórczych Podkategoria Kategoria Odpady niskoaktywne EAC < A ≤ 4 10 EAC Odpady średnioaktywne 10 EAC < 7 A ≤ 10 EAC ww 4 3) 4) Przejściowe Krótkożyciowe Długożyciowe Po trzech latach stężenie promieniotwórcze izotopów spadnie poniżej wartości t1/2 ≤ 30 lat A ≤ 400 kBq/kg dla izotopów długożyciowych t1/2 > 30 lat A > 400 kBq/kg dla izotopów długożyciowych Dz. U. z 2002 r. Nr 202, poz.
Art. 47 ustawy – Prawo atomowe oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 grudnia 2002 r. w sprawie odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego (Dz. U. Nr 230, poz. 1925). 10 Odpady wysokoaktywne – 12 – A >10 EAC 7 Poz. 1092 określonej dla odpadów 5) niskoaktywnych Tabela nr 1.
Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze Podkategoria Niskoaktywne 8 EA < A ≤ 10 Bq Średnioaktywne 8 12 10 < A ≤ 10 Bq Wysokoaktywne 12 A >10 Bq Krótkożyciowe t1/2 ≤ 30 lat Długożyciowe t1/2 > 30lat .go Zużyte zamknięte źródła 6) promieniotwórcze v.p l Monitor Polski A – stężenie promieniotwórcze izotopu w odpadzie (kBq/kg) lub aktywność zawartych izotopów w źródle (Bq), EAC – wartość stężenia promieniotwórczego izotopu stanowiąca podstawę kwalifikowania odpadów do kategorii odpadów promieniotwórczych (kBq/kg), EA – wartość aktywności stanowiącą podstawę kwalifikowania odpadów do kategorii odpadów promieniotwórczych (Bq). w. rcl Zakresem Krajowego planu nie są objęte odpady powstałe w wyniku eksploatacji kopalni, ponieważ zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 grudnia 2002 r. w sprawie odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego, niskoaktywne masy ziemne lub skalne, usuwane lub przemieszczane w związku z realizacją inwestycji lub prowadzeniem eksploatacji kopalin, wraz z ich przerabianiem, zawierających naturalne izotopy promieniotwórcze, nie są kwalifikowane do kategorii odpadów promieniotwórczych, gdy suma stosunków maksymalnych stężeń tych izotopów, wynikających z niejednorodności odpadów do wartości określonych w załączniku nr 1 nie przekracza 10 dla reprezentatywnej próbki odpadów o masie 1 kg. Na terenie Polski w latach powojennych, tj. do lat 70-tych, wydobywano i przerabiano rudę uranu. Obecnie na terenie dawnego kopalnictwa rud uranu realizowany jest przez PAA ,,Program monitoringu radiacyjnego terenów zdegradowanych w wyniku działalności wydobywczej i przeróbczej rud uranu”. 1.1.
ZADANIA ZWIĄZANE Z POSTĘPOWANIEM Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM WSKAZANE W KRAJOWYM PLANIE Kluczowymi zadaniami są: • ww • przygotowanie do zamknięcia, ostateczne zamknięcie i długotrwały monitoring Krajowego Składowiska Odpadów Promieniotwórczych (KSOP) w Różanie; wybór lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji nowego składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych (NSPOP); przygotowanie do budowy składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych (SGOP) – w tym realizacja programu Polskiego Podziemnego Laboratorium Badawczego (PURL); uruchomienie SGOP przed rozpoczęciem likwidacji pierwszej polskiej elektrowni jądrowej; • • 5) Wartości aktywności i stężenia promieniotwórczego dla poszczególnych izotopów, stanowiące podstawę kwalifikowania odpadów do kategorii odpadów promieniotwórczych określa załącznik Nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 grudnia 2002 r. w sprawie odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego. 6) Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze tworzą dodatkową kategorię odpadów promieniotwórczych. 11 Monitor Polski • • • Poz. 1092 modyfikacja zasad postępowania z odpadami promieniotwórczymi pod kątem uwzględnienia odpadów promieniotwórczych pochodzących z energetyki jądrowej; modyfikacja systemu finansowania postępowania z odpadami promieniotwórczymi, opartego na zasadzie „zanieczyszczający płaci”; stworzenie programu naukowo-badawczego dotyczącego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym; przygotowanie kadr dla krajowych instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi oraz nadzór nad tym postępowaniem. v.p l • – 13 – 1.1.
ZASADY POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI System postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Polsce oparty jest na następujących zasadach: • • • • • w. rcl • projektowanie, budowa, eksploatacja i zamknięcie obiektów systemu zapewniające bezpieczeństwo jądrowe i ochronę radiologiczną; minimalizacja ilości, objętości i aktywności odpadów promieniotwórczych oraz segregowanie, kwalifikowanie, przetwarzanie, pakowanie i odpowiednie znakowanie opakowanych odpadów promieniotwórczych uwzględniające ich skład; „zanieczyszczający płaci”; stosowanie na wszystkich etapach postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym opartego na dowodach i udokumentowanego procesu decyzyjnego; stosowanie otwartego cyklu paliwowego oraz monitorowanie trendów w zakresie cyklu paliwowego. W przypadku powstania ekonomicznych i technicznych warunków korzystnych dla wprowadzenia cyklu zamkniętego, zostanie dokonana analiza zasadności i celowości jego wprowadzenia w Polsce; monitorowanie przechowywania, składowania oraz transportu odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego; zakaz wwozu do Polski odpadów promieniotwórczych w celu składowania oraz wywozu, z wyjątkiem wywozu do kraju, z którym zawarto porozumienie w sprawie składowania odpadów promieniotwórczych w składowiskach odpadów promieniotwórczych; stosowanie, zgodnego ze standardami międzynarodowymi, podejścia do zagrożeń radiacyjnych i postępowania awaryjnego oraz zarządzania kryzysowego; realizowane w sposób ciągły szkolenie kadr gwarantujących zachowanie bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym; rozwijanie działalności szkoleniowo-informacyjnej; przejrzystość prowadzonych działań i informowanie społeczeństwa; zapewnienie udziału społeczeństwa w podejmowaniu decyzji; stała współpraca z organizacjami międzynarodowymi i instytucjami zajmującymi się postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym; stosowanie najnowszych osiągnięć nauki i techniki w dziedzinie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. .go • • • • • • • • 1.
SPOSÓB MONITOROWANIA I OCENY STOPNIA REALIZACJI KRAJOWEGO PLANU ww Minister właściwy ds. gospodarki monitoruje realizację Krajowego planu. W przypadku wystąpienia odstępstw od zamierzonych rezultatów przeprowadza analizę przyczyn ich powstania oraz podejmuje stosowne działania korygujące. Wyniki monitoringu oraz ocena stanu realizacji Krajowego planu będą zawarte w sprawozdaniach ministra właściwego ds. gospodarki przedkładanych do akceptacji Radzie Ministrów, stosownie do wymogów określonych w art. 57f ustawy – Prawo atomowe. Zgodnie z art. 57c ust. 4 ustawy – Prawo atomowe, Krajowy plan jest aktualizowany nie rzadziej niż raz na cztery lata, a jego kolejne wersje uwzględniać mają postęp techniczny i naukowy, dobre praktyki w zakresie gospodarowania wypalonym paliwem i odpadami promieniotwórczymi oraz wnioski i zalecenia będące wynikiem międzynarodowego przeglądu zewnętrznego. 1.
ZADANIA, KTÓRYCH REALIZACJA JEST NIEZBĘDNA DLA PRAWIDŁOWEGO POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI W POLSCE 12 Monitor Polski – 14 – Poz. 1092 v.p l 1.3.
ZADANIA W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNYMI 1.3.1.
PRZYGOTOWANIE DO ZAMKNIĘCIA, OSTATECZNE ZAMKNIĘCIE I DŁUGOTRWAŁY MONITORING KRAJOWEGO SKŁADOWISKA ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W RÓŻANIE Celem podejmowanych działań jest przygotowanie do zamknięcia KSOP w Różanie w związku z wypełnieniem jego pojemności, a następnie jego ostateczne zamknięcie i długotrwały monitoring. Odpowiedzialni za realizację: Minister właściwy ds. gospodarki – organ wiodący; Minister właściwy ds. środowiska; Państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej – Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych (ZUOP). .go • • • 1.3.1.
WYBÓR LOKALIZACJI, BUDOWA I ROZPOCZĘCIE EKSPLOATACJI NOWEGO SKŁADOWISKA POWIERZCHNIOWEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W związku z zapełnieniem i wynikającym z tego planowanym zamknięciem istniejącego KSOP w Różanie, konieczne jest znalezienie lokalizacji, budowa i rozpoczęcie eksploatacji NSPOP, z uwzględnieniem potrzeb wynikających z rozwoju energetyki jądrowej w Polsce. w. rcl NSPOP będzie przyjmowało do składowania odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne pochodzące z energetyki jądrowej oraz z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych w tym zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne. Na terenie składowiska będzie zlokalizowany magazyn do przechowywania odpadów promieniotwórczych długożyciowych nisko- i średnioaktywnych, do czasu uruchomienia SGOP, gdzie zostaną przeniesione do składowania. Kluczowym elementem wyboru lokalizacji, oprócz spełnienia warunków wymaganych przez prawo, będzie akceptacja lokalnej społeczności. Odpowiedzialni za realizację: • • • Minister właściwy ds. gospodarki – organ wiodący; Minister właściwy ds. środowiska; ZUOP. 1.3.
PRZYGOTOWANIE DO BUDOWY SKŁADOWISKA GŁĘBOKIEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH, W TYM REALIZACJA PROGRAMU POLSKIEGO PODZIEMNEGO LABORATORIUM BADAWCZEGO - WYTYPOWANIE JEGO BEZPIECZNEJ LOKALIZACJI ww Celem prac w tym zakresie jest docelowo znalezienie optymalnej lokalizacji składowiska głębokiego. Zadanie to będzie obejmowało następujące działania: • prowadzenie prac nad wdrożeniem w Polsce otwartego cyklu paliwowego oraz monitorowanie trendów i osiągnięć nauki w zakresie przerobu wypalonego paliwa; • zapewnienie udziału polskich instytucji i ośrodków badawczych w prowadzonych badaniach nad zagadnieniami z zakresu postępowania z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi i wypalonym paliwem jądrowym; • monitorowanie trendów w zakresie wykorzystywania paliwa MOX (paliwo powstałe z mieszaniny tlenków uranu i plutonu) oraz możliwości jego zastosowania w Polsce; 13 Monitor Polski – 15 – Poz. 1092 monitorowanie postępu prac nad wdrożeniem technologii umożliwiającej oddzielenie mniejszościowych aktynowców i ich wykorzystywanie, jako paliwa do reaktorów prędkich IV generacji lub spalenie w systemach podkrytycznych sterowanych akceleratorami; • nawiązanie stałej współpracy międzynarodowej w dziedzinie postępowania z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi - konsekwentne uaktualnianie wiedzy na temat programów innych krajów w tym zakresie; • monitorowanie inicjatyw mogących skutkować budową wspólnych regionalnych składowisk głębokich przy uwzględnieniu stanowiska polskiego społeczeństwa; • realizację programu badań nad składowaniem głębokim odpadów długożyciowych średnioaktywnych i wysokoaktywnych - prowadzenie prac i przygotowań w zakresie znalezienia lokalizacji SGOP. v.p l • 7) .go W związku z przyjęciem Programu polskiej energetyki jądrowej (PPEJ) planowane jest podpisanie przez ministra właściwego ds. gospodarki, Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy (PIG-PIB) oraz inne zainteresowane instytucje porozumienia w sprawie wspierania koncepcji i podjęcia zintegrowanych badań nad głębokim składowaniem odpadów promieniotwórczych i budową Polskiego podziemnego laboratorium badawczego. Celem porozumienia ma być: wspieranie badań naukowych mających na celu wypracowanie technik składowania podziemnego i rozpoznanie warunków geologicznych w warunkach polskich, zapewniających bezpieczne składowanie w głębokich strukturach geologicznych, a jednocześnie przyczyniające się do rozwoju kadry naukowej i technologii niezbędnych do prowadzenia przyszłych prac; • zapewnienie koordynacji ww. prac w Polsce; • maksymalne wykorzystanie doświadczeń międzynarodowych dotyczących głębokiego składowania odpadów promieniotwórczych; • dostarczenie społeczeństwu obiektywnej informacji na temat głębokiego składowania; • wspieranie utworzenia PURL; w. rcl • • wspieranie działania PURL umiejscowionego organizacyjnie w PIG-PIB; • wykorzystanie doświadczeń PURL w budowie składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych. Cele powstania PURL to: • prowadzenie prac poprzedzających powstanie składowiska głębokiego dla wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych; • uzyskanie wiedzy pozwalającej na podjęcie racjonalnej decyzji o składowaniu wypalonego paliwa jądrowego i rodzaju przyjętego cyklu paliwowego; koordynacja prac w Polsce i gromadzenie uzyskanych wyników; współpraca międzynarodowa w zakresie składowania głębokiego odpadów promieniotwórczych, w szczególności wysokoaktywnych; • prowadzenie badań naukowych nad składowaniem głębokim odpadów promieniotwórczych, w szczególności wysokoaktywnych; • poszerzenie wiedzy o warunkach geologicznych potencjalnych składowisk; • popularyzacja wiedzy na temat w szczególności wysokoaktywnych; • upowszechnienie w społeczeństwie wiedzy na temat SGOP; • przygotowanie kadr i struktur organizacyjnych do funkcjonowania składowiska. ww • • 7) składowania głębokiego odpadów promieniotwórczych, Przyjęty uchwałą Rady Ministrów nr 15/2014 z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie programu wieloletniego pod nazwą „Program polskiej energetyki jądrowej” (M.P. poz. 502). Zob. także: Komunikat Ministra Gospodarki z dnia 28 maja 2014 r. o podjęciu przez Radę Ministrów uchwały w sprawie programu wieloletniego pod nazwą „Program polskiej energetyki jądrowej” (M.P. poz. 503). 14 Monitor Polski – 16 – Poz. 1092 • Minister właściwy ds. gospodarki – organ wiodący; • Minister właściwy ds. środowiska; • ZUOP; • PIG-PIB; • Instytuty naukowe i badawcze. v.p l Odpowiedzialni za realizację: 1.3.
MODYFIKACJA ZASAD POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM ORAZ LIKWIDACJI ELEKTROWNI JĄDROWYCH .go Celem tego zadania jest stworzenie systemu finansowania postępowania z odpadami i wypalonym paliwem jądrowym, zapewniającego spójne, niezawodne i zrównoważone postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym teraz i w przyszłości. Zadanie to będzie obejmowało następujące działania: • aktualizację przepisów prawa w zakresie końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem pochodzącymi z energetyki jądrowej, a także z likwidacji elektrowni jądrowych; • wdrożenie systemu finansowania końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym ze szczególnym uwzględnieniem odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa z energetyki jądrowej, a także zapewnienie finansowania procesu likwidacji elektrowni jądrowych. Zakres zadania obejmuje: w. rcl • zmianę przepisów umożliwiającą podział kwoty określonej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 8) października 2012 r. na dwie części: − odpis na pokrycie kosztów końcowego postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, tj. odpis na Fundusz Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego, zasilanego przez operatorów obiektów energetyki jądrowej, − odpis na pokrycie kosztów likwidacji elektrowni jądrowej, tj. odpis na Fundusz Likwidacji Obiektu 9) Energetyki Jądrowej będącego elektrownią jądrową ; • wypracowanie i wdrożenie do systemu prawnego zasad zarządzania środkami finansowymi zgromadzonymi na Funduszu Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego oraz Funduszu Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej; • wyznaczenie instytucji pełniącej nadzór nad Funduszem Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego oraz Funduszem Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej, wraz z zakresem nadzoru; ww • określenie i wdrożenie do systemu prawnego zasad aktualizacji wysokości odpisów dokonywanych na Fundusz Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego oraz Fundusz Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej; 8) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 października 2012 r. w sprawie wysokości wpłaty na pokrycie kosztów końcowego postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi oraz na pokrycie kosztów likwidacji elektrowni jądrowej dokonywanej przez jednostkę organizacyjną, która otrzymała zezwolenie na eksploatację elektrowni jądrowej (Dz. U. poz. 1213). 9) W przypadku, gdyby elektrownia jądrowa nie pracowała w podstawie obciążenia systemu lub będzie okresowo wyłączana z ruchu, wprowadzony zostanie inny system rozliczeń – np. uzależniający odpisy na Fundusze od każdego zestawu paliwowego umieszczonego w reaktorze. 15 Monitor Polski – 17 – Poz. 1092 v.p l • zmianę przepisów umożliwiającą zniesienie limitu poziomu dotacji celowej określonego w ustawie o 10) finansach publicznych w odniesieniu do ZUOP, w celu sfinansowania budowy NSPOP; .go • wykonanie analiz, opracowanie i wdrożenie do systemu prawnego zasad finansowania budowy składowisk odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa. Środki gromadzone na Funduszu Składowania Odpadów Promieniotwórczych i Wypalonego Paliwa Jądrowego oraz Funduszu Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej będą pochodzić z kwartalnych wpłat na fundusze, dokonywanych przez operatora elektrowni jądrowej oraz z przychodów wynikających z dozwolonego prawem inwestowania środków funduszy. Środki finansowe gromadzone na obu funduszach będą wyłączone z masy upadłościowej operatora. Środki te będą zwolnione z egzekucji. Fundusz Likwidacji Obiektu Energetyki Jądrowej będącego elektrownią jądrową pozostanie w gestii operatora elektrowni jądrowej, jednak wypłata możliwa będzie po uprzednim uzyskaniu pozytywnej opinii instytucji nadzorującej fundusz. Wpłaty na fundusze uzależnione będą od ilości wytworzonej w elektrowni jądrowej energii elektrycznej. Wysokość tych odpisów będzie cyklicznie aktualizowana przez instytucję nadzorującą fundusze. Wypłata środków z funduszy będzie możliwa po uprzednim uzyskaniu pozytywnej opinii instytucji nadzorującej fundusze. Odpowiedzialni za realizację: • Minister właściwy ds. gospodarki – organ wiodący. 1.3.
STWORZENIE PROGRAMU NAUKOWO-BADAWCZEGO DOTYCZĄCEGO POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM w. rcl Celem niniejszego zadania jest ustalenie i wykonanie programu naukowo-badawczego dotyczące postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, przy uwzględnieniu posiadanych środków finansowych, oraz włączeniu polskich ekspertów i naukowców z instytutów naukowych i badawczych, jak również specjalistów z zakresu postępowania z odpadami promieniotwórczymi z krajowego przemysłu. Najważniejsze obszary badawcze zostały przedstawione w rozdziale 6 niniejszego dokumentu. Odpowiedzialni za realizację: • Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR) podmiot wiodący; • Minister właściwy ds. gospodarki; • Minister właściwy ds. nauki; • ZUOP; • Instytuty naukowe i badawcze; • Narodowe Centrum Nauki (NCN). ww 1.3.
PRZYGOTOWANIE KADR DLA KRAJOWYCH INSTYTUCJI I PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH ZAANGAŻOWANYCH W POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI ORAZ NADZÓR NAD TYM POSTĘPOWANIEM Celem niniejszego zadania jest zapewnienie odpowiedniej ilości wykwalifikowanych kadr dla funkcjonowania i rozwoju instytucji i podmiotów gospodarczych zaangażowanych w postępowanie z odpadami promieniotwórczymi. Odpowiedzialni za realizację: 10) • Minister właściwy ds. gospodarki – organ wiodący; • Prezes PAA – w zakresie własnych kadr; • ZUOP; Art. 133 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885, z późn. zm.). 16 Monitor Polski – 18 – Poz. 1092 Instytuty naukowe i badawcze; • Inwestor/operator elektrowni jądrowej – w zakresie własnych kadr. v.p l • Szczegółowy opis działań na lata 2015–2020 w zakresie zadań wymienionych w rozdziale 1.
zawiera Załącznik nr 1 pt. Program działań wykonawczych na lata 2015-
1.
KOSZTY REALIZACJI I ŹRÓDŁA FINANSOWANIA KRAJOWEGO PLANU Wyliczenia kosztów realizacji Krajowego planu przeprowadzono dla lat 2015–
Szacunki kosztów będą aktualizowane wraz z aktualizacją Krajowego planu, stosownie do dyspozycji art. 57c ust. 4 ustawy – Prawo atomowe. Lp. Zadanie .go Tabela nr 1.3 Koszty realizacji Krajowego planu w latach 2015–2025 W tym wydatki w latach 20152018 tys. zł. Wydatki do 2025 r. tys. zł 2015 r. 2016 r. 2017 r. 2018 r.
Analizy lokalizacyjne nowego składowiska (środki NFOŚiGW)
4.000 3.000 1.000
Przygotowania do budowy głębokiego składowiska* 40.000 320 500 500 1.000
Realizacja Krajowego planu (środki MG) 100 100 100
Zamknięcie KSOP RÓŻAN - przygotowanie do zamknięcia KSOP Różan (środki 11) programu wieloletniego) 800 1.600 w. rcl
Ocena bezpieczeństwa dla NSPOP* Budowa NSPOP (środki 12) programu wieloletniego) ww
Ocena bezpieczeństwa dla zamknięcia KSOP Różan* 2.500 500 8.900 20.000 10.000 20.000 243.200, w tym środki 11) 1.600 środki nie 10.000 10.000 1.600 środki nie 3.000 Po przyjęciu Krajowego Planu przez Radę Ministrów oraz po dokładnym oszacowaniu kosztów realizacji powyższego, dla zapewnienia finansowania i uproszczenia procedury uruchamiania środków finansowych, MG wystąpi do Rady Ministrów z wnioskiem o utworzenie programu wieloletniego (w rozumieniu art. 136 ustawy o finansach publicznych) na zamknięcie KSOP RÓŻAN. 12) Po przyjęciu przez Radę Ministrów Krajowego planu, wyborze lokalizacji NSPOP oraz po dokładnym oszacowaniu kosztów realizacji powyższego, dla zapewnienia finansowania i uproszczenia procedury uruchamiania środków finansowych, MG wystąpi do Rady Ministrów z wnioskiem o utworzenie programu 17 – 19 – programu wieloletniego 240.000
Program naukowo-badawczy**dotyczący postępowania z odpadami promieniotwórczymi (środki Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (NCBiR)) 50.000 RAZEM 388.600 Poz. 1092 objęte programem wieloletnim objęte programem wieloletnim v.p l Monitor Polski 5.420 5.000 5.000 5.000 9.000 17.200 29.100 ww w. rcl .go * środki własne Ministra Gospodarki w ramach określonego dla niego limitu wydatków na dany rok budżetowy, bez konieczności jego zwiększania, ewentualnie, przy powstaniu takiej możliwości środki NFOŚiGW (zgodnie z zapisami PPEJ). W przypadku braku możliwości sfinansowania tych działań z obu tych źródeł, realizacja tych zadań zostanie sfinansowana ze środków programu wieloletniego. ** środki Programu ustanowionego zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki ( Dz.U. z 2014 r. poz. 1620, z późn. zm.). wieloletniego (w rozumieniu art. 136 ustawy o finansach publicznych) na budowę nowego składowiska powierzchniowego odpadów promieniotwórczych. 18 Monitor Polski – 20 – Poz. 1092 v.p l ROZDZIAŁ
ETAPY REALIZACJI ZADAŃ KRAJOWEGO PLANU W niniejszym rozdziale przedstawiono harmonogram czasowy realizacji poszczególnych zadań zaprezentowanych w rozdziale
2.
ZADANIA W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNYMI 2.1.
PRZYGOTOWANIE DO ZAMKNIĘCIA I ZAMKNIĘCIE KRAJOWEGO SKŁADOWISKA ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W RÓŻANIE Niniejsze zadanie będzie obejmować następujące działania: wybór opcji zamknięcia KSOP w Różanie oraz wykonanie raportów bezpieczeństwa dla jego dalszej eksploatacji, zamknięcia i okresu po zamknięciu – 2015 r. – 2018 r.; • przygotowanie koncepcji zamknięcia KSOP w Różanie – 2019 r. – 2020 r.; • przygotowania do zamknięcia, sporządzenie Programu zamknięcia składowiska i uzyskanie zezwolenia na zamknięcie – 2021 r. – 2024 r.; • zamykanie składowiska – 2025 r. – 2029 r.; .go • • przygotowanie raportu z zamknięcia składowiska, uzyskanie decyzji Prezesa PAA zatwierdzającej raport, zamknięcie składowiska – 2025 r. – 2029 r. Po zamknięciu składowiska będzie prowadzony długookresowy monitoring składowiska (około 300 lat). w. rcl 2.1.
WYBÓR LOKALIZACJI, BUDOWA I ROZPOCZĘCIE EKSPLOATACJI NOWEGO SKŁADOWISKA POWIERZCHNIOWEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Niniejsze zadanie będzie obejmować następujące działania: • poszukiwanie potencjalnych lokalizacji NSPOP 2013 r. – 2017 r.; • wybór lokalizacji NSPOP 2017 r. – 2018 r.; • przygotowanie projektu NSPOP, ocena bezpieczeństwa – 2017 r. – 2019 r.; • uzyskanie wszystkich niezbędnych decyzji i pozwoleń – 2018 r. – 2021 r.; • realizację inwestycji (budowę) – 2021 r. – 2024 r.; • uzyskanie pozwolenia na użytkowanie NSPOP, zezwolenia na eksploatację NSPOP – 2024 r. – 2025 r.; • eksploatację – 2025 r. – 2144 r.; • zamknięcie składowiska powierzchniowego w latach 2145 r. – 2155 r.; ww Po zamknięciu składowiska będzie prowadzony długookresowy monitoring składowiska (około 300 lat). 2.
WYTYPOWANIE BEZPIECZNEJ LOKALIZACJI SKŁADOWISKA GŁĘBOKIEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH I BUDOWA SKŁADOWISKA Procedura wyboru i oceny lokalizacji głębokiego składowiska odpadów promieniotwórczych zależy w dużej mierze od tego, czy z przyszłym składowiskiem ma być związane planowane PURL, czy też planowane jest przeprowadzenie badań dedykowanych bezpośrednio lokalizacji składowiska, niezależnie od prowadzenia prac nad PURL. Decyzja o tym, czy SGOP może być zlokalizowane w tym samym miejscu, co PURL, może być podjęta po przeprowadzeniu badań w PURL. Dodatkowo, w warunkach polskich istnieją możliwości adaptacji istniejących obiektów podziemnych lub ich części na PURL, jednak wymagać to będzie podjęcia stosownych działań w tym kierunku. 19 Monitor Polski – 21 – Poz. 1092 • v.p l Wobec tego, poniżej przedstawiono dwie modelowe opcje realizacji programu dla składowiska głębokiego, z uwzględnieniem dotychczasowych rozważań w warunkach polskich – tj. ram czasowych i wariantów procesu lokalizacyjnego: dla procesu lokalizacji SGOP z PURL potencjalnie związanym z przyszłą lokalizacją składowiska; • • ten sam typ litologiczny; .go dla procesu lokalizacji SGOP z PURL niezwiązanym z lokalizacją SGOP lub z możliwością adaptacji istniejących obiektów na PURL. Istnieje także możliwość, że w wyniku badań prowadzonych w PURL początkowo niezwiązanym z lokalizacją składowiska, zostanie stwierdzona przydatność tego samego masywu lub warstwy do składowania. Wtedy ścieżka postępowania nie zmienia się. To podejście wymaga jednak realizacji programu badań zgodnie z zasadą minimalizacji ingerencji w masyw lub warstwę od momentu rozpoczęcia prac (w przeciwieństwie do klasycznego górnictwa). Obecnie dyskutowana jest zasadność ponoszenia kosztów budowy i utrzymania laboratoriów podziemnych w krajach o małych programach jądrowych i krajach bez energetyki jądrowej. Proponowanym rozwiązaniem alternatywnym jest wykorzystanie istniejących na świecie laboratoriów. Jest to efektywne kosztowo, jednak muszą być spełnione przynajmniej dwa podstawowe warunki merytoryczne: • zbliżone parametry ośrodka skalnego w obrębie tego samego typu litologicznego. Jednocześnie założono, że niezależnie od możliwości prowadzenia badań w innych ośrodkach, dla właściwej oceny warunków rodzimych niezbędne jest przeprowadzenie analiz własnych dla konkretnej lokalizacji SGOP. Opcja 1 – PURL potencjalnie związane z przyszłą lokalizacją składowiska w. rcl Istotnym warunkiem dla opcji 1 jest to, że laboratorium podziemne musi być zlokalizowane w warstwie o tym samym typie litologicznym, co samo składowisko. W warunkach polskich, w wybranych regionach (np. wysady kujawskie; monoklina przedsudecka - iłowce) jest to możliwe. Uwzględniając warunki krajowe i doświadczenia innych państw, możliwe jest powstanie składowiska w miejscu istnienia laboratorium, przy zachowaniu konieczności udowodnienia bezpieczeństwa lokalizacji. Wzięcie pod uwagę takiej opcji wymaga odpowiedniego zaprojektowania ośrodka badawczego. W ramach realizacji niniejszej opcji konieczne będzie podjęcie następujących działań: • studium wykonalności i koncepcja badań – 2 lata; • studium kameralne – przegląd lokalizacji w oparciu o kryteria prawne (bezpieczeństwo jądrowe, ochrona środowiska i zasobów naturalnych – wód i złóż, konflikty zagospodarowania przestrzennego) – 3–4 lata – wytypowanie obszarów perspektywicznych do badań; • nieinwazyjne badania terenowe wybranych struktur i masywów (warstw) oraz analiza materiałów archiwalnych (dokumentacje, rdzenie) – 8 lat; wybór typu litologicznego skały macierzystej składowiska oraz lokalizacji PURL; ww • przeprowadzenie uzgodnień i uzyskanie decyzji dla budowy PURL; • aktualizacja koncepcji badań i studium wykonalności PURL – 2 lata; • przygotowanie oraz zatwierdzenie wniosku koncesyjnego i raportu „Ocena oddziaływania na środowisko (OOŚ) dla PURL” – 2 lata; • budowa PURL – ok. 5 lat; • prowadzenie badań w PURL oraz szczegółowych badań w lokalizacji składowiska, opracowanie koncepcji projektowej SGOP – ok. 15 lat; • przygotowanie dokumentacji z zakresu bezpieczeństwa jądrowego i ochrona radiologiczna (BJiOR) do zezwolenia na budowę, wniosku koncesyjnego na budowę oraz OOŚ dla składowiska – 5 lat; 20 Monitor Polski – 22 – Poz. 1092 • zatwierdzenie dokumentacji i uzyskanie decyzji – ok. 5 lat; 13) v.p l • budowa składowiska – ok. 7–8 lat ; • przedłożenie raportu bezpieczeństwa (SAR) i uzyskanie zezwolenia na eksploatację – ok. 3 lata; • eksploatacja SGOP – ok. 50 lat; • zaprzestanie dostarczania odpadów i prace przygotowawcze do zamknięcia SGOP – 10 lat; • zamknięcie SGOP – 8 lat; • monitoring po zamknięciu SGOP. Opcja 2 – PURL niezwiązane z przyszłą lokalizacją składowiska, możliwa adaptacja istniejących obiektów na PURL .go Jeżeli laboratorium podziemne nie jest planowane w masywie lub warstwach wytypowanych, jako perspektywiczne do składowania, wpływa to na wydłużenie części badań i okresu budowy PURL. Przy adaptacji istniejącego obiektu w warstwie (masywie) o podobnych lub tożsamych właściwościach litologicznych, część działań może zostać przeprowadzona w krótszym okresie czasu (istniejąca infrastruktura, istniejące w większej ilości materiały archiwalne z dotychczasowych badań). W ramach realizacji niniejszej opcji konieczne będzie podjęcie następujących działań: • studium wykonalności i koncepcja badań - 2 lata; w. rcl • studium kameralne - rewizja lokalizacji w oparciu o kryteria prawne (bezpieczeństwo jądrowe, ochrona środowiska i zasobów naturalnych – wód i złóż, konflikty planów zagospodarowania przestrzennego) – 3–4 lata wytypowanie perspektywicznych obszarów do badań; • nieinwazyjne badania terenowe wybranych struktur i masywów (warstw) oraz analiza materiałów archiwalnych (dokumentacje, rdzenie) – 8 lat; wybór typu litologicznego skały macierzystej składowiska oraz lokalizacji PURL; • przeprowadzenie uzgodnień i wystąpienie o uzyskanie decyzji dla budowy PURL lub adaptacji istniejących obiektów na PURL; • aktualizacja koncepcji badań i studium wykonalności PURL – 2 lata; • adaptacja istniejącego obiektu na PURL – 3 lata lub budowa PURL – 5 lat; • prowadzenie badań w PURL oraz szczegółowych badań w lokalizacji składowiska, opracowanie koncepcji projektowej SGOP – ok. 15 lat; • przygotowanie dokumentacji BJiOR do zezwolenia na budowę, wniosku koncesyjnego na budowę oraz OOŚ dla składowiska – 5 lat; ww • wystąpienia o zatwierdzenie dokumentacji i uzyskanie decyzji – ok. 5 lat; • budowa składowiska – 10 lat; • przedłożenie SAR i wystąpienie o uzyskanie zezwolenia na eksploatację – 3 lata; • eksploatacja SGOP – ok. 50 lat; • zaprzestanie dostarczania odpadów i prace przygotowawcze do zamknięcia SGOP – 10 lat; 13) Zakłada się, że w przypadku budowy składowiska głębokiego w miejscu istnienia laboratorium, zostanie wykorzystana istniejąca infrastruktura wjazdowa i techniczna. Pozwoli to skrócić czas budowy jak i zaoszczędzić środki finansowe. 21 Monitor Polski – 23 – Poz. 1092 • zamknięcie SGOP – ok. 8 lat; v.p l • monitoring po zamknięciu SGOP. Mimo badań w laboratorium położonym w strukturze o tej samej litologii, lecz odrębnym masywie lub warstwie, niezbędne będzie przeprowadzenie badań także bezpośrednio w miejscu przyszłej lokalizacji. 2.
MODYFIKACJA ZASAD POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM ORAZ Z LIKWIDACJI ELEKTROWNI JĄDROWYCH Realizacja niniejszego zadania będzie obejmować następujące działania: opracowanie szczegółowej koncepcji instytucjonalnej systemu postępowania z odpadami promieniotwórczymi w Polsce, w tym pochodzącymi z energetyki jądrowej – 2015 r. – 2019 r.; • wprowadzenie niezbędnych zmian do systemu prawnego w celu umożliwienia wdrożenia ww. koncepcji – 2019 r. – 2021 r. .go • Realizacja niniejszego zadania w zakresie zmiany systemu finansowania postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, uwzględniającego energetykę jądrową, będzie obejmować następujące działania: • opracowanie szczegółowej koncepcji finansowania systemu postępowania z odpadami promieniotwórczymi w Polsce, w tym pochodzącymi z energetyki jądrowej – 2015 r. – 2019 r.; • w. rcl wprowadzenie niezbędnych zmian do systemu prawnego w celu umożliwienia wdrożenia ww. koncepcji – 2020 r. – 2023 r. Należy jednak podkreślić, że nie przewiduje się zmiany formy prawnej operatora – to jest państwowego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej. 2.
STWORZENIE PROGRAMU NAUKOWO-BADAWCZEGO DOTYCZĄCEGO POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM Realizacja niniejszego zadania będzie obejmować następujące działania: • opracowanie programu naukowo-badawczego na lata 2016–2019; • realizacja ww. programu – 2016 r. – 2019 r.; • opracowanie kolejnego programu badawczego na lata 2020–2023; • realizacja programu – 2020 r. – 2023 r. 14) 2.
PRZYGOTOWANIE KADR DLA KRAJOWYCH INSTYTUCJI I PODMIOTÓW GOSPODARCZYCH ZAANGAŻOWANYCH W POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI ORAZ NADZÓR NAD TYM POSTĘPOWANIEM Realizacja niniejszego zadania będzie obejmować następujące działania: oszacowanie potrzeb poszczególnych instytucji w tym zakresie i przygotowanie programów dla wzrostu zatrudnienia oraz szkolenia kadr – 2015 r. – 2016 r.; • realizacja wskazanych w powyższym punkcie programów – 2017 r. – 2025 r., docelowo – przewiduje się wzrost zatrudnienia w następujących instytucjach: – ZUOP, – MG, – instytuty badawcze – według potrzeb i możliwości. ww • 14) Podmioty gospodarcze będą przygotowywać kadry we własnym zakresie i zostanie to uwzględnione w kolejnej aktualizacji Krajowego planu. 22 Monitor Polski – 24 – Poz. 1092 v.p l ROZDZIAŁ
ILOŚĆ WYPALONEGO PALIWA JĄDROWEGO I ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Największym wytwórcą stałych odpadów promieniotwórczych w Polsce jest NCBJ, gdzie powstają głównie odpady nisko- i średnioaktywne przy eksploatacji reaktora badawczego MARIA oraz w Ośrodku Radioizotopów (zakład produkujący izotopy promieniotwórcze wykorzystywane w medycynie do diagnostyki i terapii). Pozostała część tj. około 60% tych odpadów promieniotwórczych pochodzi ze znajdujących się na terenie całego kraju szpitali, klinik i innych instytucji wykorzystujących techniki izotopowe. Z reaktora MARIA pochodzi również wypalone paliwo jądrowe. .go Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe w Polsce prowadzony jest rejestr źródeł promieniotwórczych. Za prowadzenie tego rejestru odpowiedzialny jest Prezes PAA. Zgodnie z danymi PAA, pod koniec 2013 r. w Polsce 15) znajdowały się 23.089 źródła promieniotwórcze w eksploatacji jak i wycofane już z eksploatacji i przekazane do ZUOP. W załączniku nr 2 przedstawiono bilans odpadów promieniotwórczych odebranych przez ZUOP do unieszkodliwiania w latach 2000–
Rys. 3.1 Ilości odpadów promieniotwórcze odebranych przez ZUOP w latach 2000 -
Źródło: ZUOP [m³] 300 w. rcl 250 200 Odpady stałe 150 Odpady ciekłe 100 50 15) 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 2001 ww 2000 0 Raport roczny Prezesa PAA ,,Działalność Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki oraz ocena stanu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej w Polsce w 2013 r.”, Warszawa 2014 r., str.
23 Monitor Polski – 25 – Poz. 1092 v.p l 3.
ZEBRANE DOTYCHCZAS ODPADY PROMIENIOTWÓRCZE NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNE ORAZ ZUŻYTE ZAMKNIĘTE ŹRÓDŁA PROMIENIOTWÓRCZE Ilości odpadów promieniotwórczych i zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych, zebranych dotychczas w Polsce do tej pory i znajdujących się w KSOP w Różanie przedstawia tabela nr 3.1: Tabela nr 3.
Ilości odpadów zebranych w Polsce (składowanych i przechowywanych w KSOP- Różan) 16) Odpady w Różanie (stan na dzień 27 listopada 2013 r.) Objętość bez 3 opakowania[m ] Obiekt 810,83 Obiekt nr 2 46,95 Obiekt nr 3 530,49 Razem: Obiekt nr 1, 2 i 3 1 388,27 Obiekt nr 3a (źródła) Obiekt nr 8 Obiekt nr 1 Komora K-5 (odpady czasowo w komorze recepcyjnej) Razem: Obiekt nr 8 i Komora K-5 14 002 590 Odpady 346 518 promieniotwórcze 2 805 749 długożyciowe niskoaktywne 17 154 857 0,05 6 641 732 2 402,51 25 972 095 6,40 2 408,91 3 Kategorie i podkategorie odpadów .go Obiekt nr 1 Aktywność całkowita [MBq] (27.11.2013 r.) Zużyte zamknięte źródła nisko i średnioaktywne krótkożyciowe Odpady promieniotwórcze 3 350 niskoaktywne krótkożyciowe 25 975 445 w. rcl RAZEM W KSOP RÓŻAN: 3797,23 m odpadów promieniotwórczych ww W magazynie ZUOP w Otwocku-Świerk jest przechowywanych 109 zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych wysokoaktywnych pochodzących z zastosowań medycznych i naukowych. 16) Odpady długożyciowe w przyszłości trafią do SGOP w celu składowania, a wcześniej do NSPOP, gdzie będą przechowywane. 24 Monitor Polski Poz. 1092 Rys. 3.
Ilości przetworzonych odpadów promieniotwórczych przekazanych do składowania/przechowania w KSOP w Różanie w latach 2000 -
Źródło: ZUOP [m³] v.p l 150 – 26 – 100 .go 50 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 3.
PROGNOZA ILOŚCI ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Z ZASTOSOWAŃ MEDYCZNYCH, NAUKOWYCH I PRZEMYSŁOWYCH (SPOZA SEKTORA ENERGETYKI JĄDROWEJ) Na potrzeby Krajowego planu ZUOP dokonał oszacowania ilości odpadów z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych (spoza sektora energetyki jądrowej) od 2013 r.: w. rcl • do 2023 r. przewiduje się następujące ilości odpadów promieniotwórczych: 3 – odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne: 40 m rocznie, co 3 daje łącznie 440 m , – odpady promieniotwórcze stałe długożyciowe niskoaktywne: 2 m rocznie, co daje łącznie 3 22 m . 3 Odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne będą składowane w istniejącym KSOP w Różanie. Natomiast odpady długożyciowe nisko- i średnioaktywne zostaną tam umieszczone czasowo, tj. do czasu zamknięcia KSOP w Różanie. Potem zostaną one przeniesione w celu przechowania do NSPOP do czasu uruchomienia SGOP, gdzie zostaną przeniesione do składowania. • W latach od 2024 r. do 2050 r. przewiduje się następujące ilości odpadów promieniotwórczych : 3 – odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne: 40 m rocznie, co 3 daje łącznie 1.080 m , 3 ww – odpady promieniotwórcze stałe długożyciowe nisko- i średnioaktywne: 2 m rocznie, co daje 3 łącznie 54 m . Stałe odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne będą składowane w NSPOP. Natomiast odpady długożyciowe zostaną tam umieszczone w celu przechowania do czasu uruchomienia SGOP, gdzie zostaną przeniesione do składowania. 3.
PROGNOZA ILOŚCI ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Z REAKTORA MARIA Na potrzeby Krajowego planu ZUOP dokonał oszacowania ilości odpadów promieniotwórczych z reaktora MARIA od 2013 r.: • do 2023 r. przewiduje się następujące ilości odpadów promieniotwórczych: 25 Monitor Polski – 27 – Poz. 1092 3 v.p l – odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne: 4 m rocznie, co daje łącznie 3 44 m , 3 – odpady promieniotwórcze ciekłe krótkożyciowe niskoaktywne: 25 m rocznie, co daje łącznie 3 275 m (docelowo do składowania w postaci stałej, jako produkty cementowania 3 3 koncentratów powyparnych: 1 m rocznie, co daje łącznie 11 m ). Odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne będą składowane w KSOP w Różanie. • W latach od 2024 r. do 2040 r. (w przypadku przedłużenia okresu eksploatacji reaktora MARIA do 2040 r.): 3 – odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne: 4 m rocznie, co daje łącznie 3 68 m , – odpady promieniotwórcze ciekłe krótkożyciowe niskoaktywne: 25 m rocznie, co daje łącznie 3 425 m (docelowo do składowania w postaci stałej, jako produkty cementowania 3 3 koncentratów powyparnych: 1 m rocznie, co daje łącznie 17 m ). .go 3 • W latach od 2024 r. do 2050 r. (w przypadku przedłużenia okresu eksploatacji reaktora MARIA do 2050 r.): 3 – odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne: 4 m rocznie, co daje łącznie 3 108 m , 3 w. rcl – odpady promieniotwórcze ciekłe krótkożyciowe niskoaktywne: 25 m rocznie, co daje łącznie 3 675 m (docelowo do składowania w postaci stałej, jako produkty cementowania 3 3 koncentratów powyparnych: 1 m rocznie, co daje łącznie 27 m ). Odpady promieniotwórcze stałe krótkożyciowe niskoaktywne będą składowane w NSPOP. 3.
PROGNOZY ZUŻYCIA ZESTAWÓW NISKOWZBOGACONEGO PALIWA JĄDROWEGO TYPU MR W REAKTORZE MARIA Na potrzeby Krajowego planu dokonano oszacowania ilości odpadów promieniotwórczych z reaktora MARIA, uwzględniając planowane roczne zużycie paliwa (wynosi ono od 20 do 25 zestawów paliwa MR) oraz planowany czas pracy reaktora MARIA (przewiduje się jego przedłużenie do 2040 r., z dopuszczeniem możliwości przedłużenia jego pracy o kolejne 10 lat – do 2050 r.). Obliczenie w ujęciu ilościowym oraz objętościowym dotyczące zestawów wypalonego niskowzbogaconego paliwa MR przedstawia poniższa tabela nr 3.
Obliczenia wykonano dla czterech opcji, zakładających, że wyłączenie reaktora nastąpi w 2040 r. lub w 2050 r. przy wykorzystaniu 20 lub 25 zestawów paliwa MR. Tabela nr 3.
Planowane zużycie paliwa typu MR w reaktorze MARIA (od 2013 r.) ww Planowane zużycie paliwa typu MR w reaktorze MARIA (od 2013 r.) Zużycie: 20 zestawów/rok 25 zestawów/rok 3 675 zestawów – 238 m 3 925 zestawów – 327 m Do 2040 r. 540 zestawów -191 m Do 2050 r. 740 zestawów - 261 m 3 Wypalone paliwo z reaktora MARIA będzie w przyszłości składowane w GSOP. 3.
PROGNOZA ILOŚCI ZUŻYTYCH ZAMKNIĘTYCH ŹRÓDEŁ PROMIENIOTWÓRCZYCH 26 3 Monitor Polski – 28 – Poz. 1092 v.p l Na potrzeby Krajowego planu ZUOP dokonał oszacowania ilości zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych: • do 2050 roku szacuje się odebrać następujące ilości zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych krótkożyciowych: - Niskoaktywnych – 53 780 szt., - Średnioaktywnych – 27 029 szt., - Wysokoaktywnych- 81 szt. • do 2050 roku szacuje się odebrać następujące ilości zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych długożyciowych: - Niskoaktywnych - 3 498 szt. , oraz 647 548 szt. czujek dymu, .go - Średnioaktywnych – 16 625 szt. 3.
ODPADY PROMIENIOTWÓRCZE POCHODZĄCE Z ENERGETYKI JĄDROWEJ Opracowując bilans odpadów promieniotwórczych wytworzonych w elektrowniach jądrowych w Polsce, dla których proces inwestycyjny przebiega zgodnie z przyjętym w PPEJ scenariuszem rozwoju energetyki jądrowej, poczyniono następujące założenia: • w Polsce zostaną wybudowane dwie elektrownie jądrowe o mocy ok. 3000 MW każda, wyposażone w reaktory III generacji, • założony czas pracy każdego z reaktorów wynosi 60 lat, w. rcl • odpady promieniotwórcze z likwidacji poszczególnych reaktorów będą wliczane do bilansu przez 30 lat od wyłączenia bloku. Dla określenia ilości zapotrzebowania na paliwo jądrowe oraz ilości wytwarzanych odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego przez sektor energetyki jądrowej posłużono się 17) obliczeniami NCBJ wykonanymi dla technologii lekkowodnej (PWR) . 3.6.
ODPADY PROMIENIOTWÓRCZE KRÓTKOŻYCIOWE NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNE ww Na podstawie analizy ww. danych zakłada się całkowitą ilość odpadów promieniotwórczych 3 krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych z 60 - letniej eksploatacji obu siłowni jądrowych na 54 000 m 3 3 (45 000 m nisko- i 9 000 m średnioaktywnych). 17) S. Chwaszewski „Analiza wysokości wpłat na pokrycie kosztów końcowego postępowania z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi oraz na pokrycie kosztów likwidacji elektrowni jądrowej”, Raport NCBJ, luty 2012 r. 27 Monitor Polski – 29 – Poz. 1092 Odpady z eksploatacji elektrowni jądrowych 2121 2117 2113 2109 2105 .go 2081 2077 2073 2069 2065 2061 2057 2053 2049 2045 2041 2037 2033 2029 2025 0 2101 500 2097 1000 2093 1500 2089 2000 2085 2500 v.p l Rys.3.
Prognoza ilości odpadów promieniotwórczych stałych nisko- i średnioaktywnych obejmująca lata 2025-2124, pochodzących z energetyki jądrowej [m³] Odpady z likwidacji elektrowni jądrowych 3.6.
WYPALONE PALIWO JĄDROWE Przyjęto, że w związku z realizacją PPEJ (budowa dwóch elektrowni jądrowych o mocy ok. 6000 MW), w ciągu 60 lat ich eksploatacji wytworzone zostanie 6.700 tHM wypalonego paliwa. w. rcl Rys. 3.
Prognoza ilości wypalonego paliwa jądrowego z dwóch elektrowni jądrowych [tHM] 120 100 80 60 40 20 2094 2091 2088 2085 2082 2079 2076 2073 2070 2067 2064 2061 2058 2055 2052 2049 2046 2043 2040 2037 2034 2031 2028 2025 0 ww Wypalone paliwo jądrowe z elektrowni jądrowych Faktyczna ilość wypalonego paliwa jądrowego będzie znana po wyborze technologii i przekazaniu przez przyszłego dostawcę technologii danych dotyczących ilości generowanych w trakcie pracy odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego. Wielkości te zostaną uwzględnione w kolejnych aktualizacjach Krajowego planu. 28 Monitor Polski – 30 – Poz. 1092 v.p l 3.
ODPADY PROMIENIOTWÓRCZE POCHODZĄCE Z LIKWIDACJI OBIEKTÓW JĄDROWYCH 3.7.
REAKTOR MARIA 18) Na podstawie opracowania Instytutu Energii Atomowej , przewiduje się następujące ilości odpadów promieniotwórczych stałych krótkożyciowych: 3 • Niskoaktywne • Średnioaktywne • Niskoaktywne produkty zestalania koncentratów po wyparnych - 100 m , 3 - 50 m , 3 - 30 m . 3.7.
ELEKTROWNIE JĄDROWE .go NCBJ w 2012 r. oszacował pojemność w składowisku powierzchniowym odpadów promieniotwórczych konieczną, jako rezerwa na likwidację lub modernizację reaktora MARIA i związanych z reaktorem MARIA 3 laboratoriów izotopowych NCBJ, na 20 000 m (przy założeniu likwidacji obiektów do III stopnia – tzw. „zielona trawa”). Ilość odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych z likwidacji obu elektrowni jądrowych wyniesie ok. 3 3 67 500 m (w tym 6 000 m odpadów średnioaktywnych). Patrz rysunek 3.
3.
PODSUMOWANIE DOTYCZĄCE ILOŚCI ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH w. rcl Opierając się na wymienionych we wcześniejszych rozdziałach danych, oszacowano następujące ilości odpadów promieniotwórczych (rozdział 3.8.1 i 3.8.2), które będą składowane w NSPOP i NSGOP. 3.8.
ODPADY PROMIENIOTWÓRCZE KRÓTKOŻYCIOWE NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNE (DO 2144 R.) PRZEZNACZONE DO SKŁADOWANIA W NSPOP Ilość odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych przeznaczonych do 3 składowania w NSPOP do 2144 r. wyniesie 153 500 m , z tego: 3 3 3 • z eksploatacji obu elektrowni jądrowych 54 000 m (45 000 m nisko- i 9 000 m średnioaktywnych), • z likwidacji obu elektrowni jądrowych 67 500 m (w tym 6 000 m krótkożyciowych średnioaktywnych), • z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych (w tym reaktora MARIA), spoza sektora 3 3 energetyki jądrowej (rocznie po 100 m ) 12 000 m krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych 19) odpadów promieniotwórczych oraz • z likwidacji reaktora MARIA i związanych z reaktorem MARIA laboratoriów izotopowych NCBJ 3 (20 000 m krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych). 3 3 3 ww Po dodaniu rezerwy na nieprzewidziane zdarzenia w wysokości 16.500 m oznacza to całkowitą, niezbędną 3 pojemność NSPOP na poziomie 170 000 m . 18) A. Hryczuk, A. Cholerzyński „Wstępny plan likwidacji reaktora MARIA”, Instytutu Energii Atomowej – ORB, 12.1998 r. 19) Dane przyjęte w niniejszym wyliczeniu różnią się od danych w przyjętych w rozdziale 3.
i 3.3., z uwagi na zastosowanie uśrednionej ilości odpadów promieniotwórczych w znacznie dłuższym okresie czasu, tj. 120 lat. 29 Monitor Polski – 31 – Poz. 1092 v.p l Rys. 3.
Prognoza dostaw nisko- i średnioaktywnych odpadów promieniotwórczych do NSPOP w latach 2025 - 2144 [m³] 2500 2000 1500 1000 500 .go 2025 2029 2033 2037 2041 2045 2049 2053 2057 2061 2065 2069 2073 2077 2081 2085 2089 2093 2097 2101 2105 2109 2113 2117 2121 2125 2129 2133 2137 2141 0 Odpady z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych Odpady z likwidacja reaktora MARIA i laboratoriów NCBJ Odpady z eksploatacji dwóch elektrowni jądrowych Odpady z likwidacji dwóch elektrowni jądrowych w. rcl Rys 3.
Planowane wykorzystanie pojemności NSPOP w rozbiciu na pochodzenie odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych z uwzglednieniem rezerwy w latach 2025 - 2144 [m³] ww Odpady z ekploatacji 2 elektrowni jądrowych 32% Odpady z likwidacji 2 elektrowni jądrowych 39% 30 Odpady z liwidacji reaktora badawczego Maria i laboratoriów NCBJ 12% Rezerwa na nieprzewidziane zdarzenia 10% Odpady z zastosowań medycznych, naukowych i przemysłowych 7% Monitor Polski – 32 – Poz. 1092 v.p l 3.8.
ODPADY PROMIENIOTWÓRCZE, W TYM WYPALONE PALIWO JĄDROWE, PRZEZNACZONE DO SKŁADOWANIA W SGOP Do składowania w SGOP przeznaczone będą następujące ilości odpadów promieniotwórczych: • wypalone paliwo jądrowe pochodzące z energetyki jądrowej: 6 700 tHM, • wypalone paliwo jądrowe pochodzące z reaktora badawczego w wysokości 800 tHM, • wysokoaktywne zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze pochodzące z onkologii (medycyny): 190 szt. odebrane do 2050 r., • odpady promieniotwórcze długożyciowe niskoaktywne zgromadzone do tej pory w KSOP w Różanie – 3 1 388,3 m , .go • odpady promieniotwórcze stałe długożyciowe niskoaktywne, które będą gromadzone w kolejnych 3 3 latach (od 2014 r. do 2120 r.) - 2,0 m rocznie, co daje łącznie 214 m . 3.8.3 MOŻLIWOŚĆ ZMIANY KLASYFIKACJI ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W niektórych krajach (np. Francja, Hiszpania, Słowacja) klasyfikacja odpadów promieniotwórczych obejmuje dodatkową kategorię odpadów promieniotwórczych - bardzo niskoaktywnych. Są to odpady pochodzące głównie z likwidacji obiektów energetyki jądrowej. Zazwyczaj około 90% odpadów, pochodzących z likwidacji elektrowni jądrowej to odpady bardzo niskoaktywne a tylko 10% to odpady nisko i średnioaktywne. w. rcl Ze względu na niski poziom aktywności odpadów izotopów zawartych odpadach bardzo niskoaktywnych, nieco powyżej poziomów określonych dla zwolnienia materiałów z kontroli dozorowej, postępowanie z nimi jest uproszczone, wymaga mniejszej liczby barier, a przez to jest mniej kosztowne niż postępowanie z odpadami nisko i średnioaktywnymi. ww Należy w przyszłości analizować wprowadzenie kategorii odpadów promieniotwórczych bardzo niskoaktywnych, wraz ze zbliżaniem się terminów likwidacji obiektów jądrowych w Polsce. Wprowadzenie tej kategorii odpadów powinno zostać również uwzględnione w NSPOP, poprzez zapewnienie możliwości rozmieszczenia na jego terenie obiektów do składowania tego typu odpadów. 31 Monitor Polski – 33 – Poz. 1092 v.p l ROZDZIAŁ
POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM Każda jednostka organizacyjna, w której powstają odpady promieniotwórcze lub wypalone paliwo jądrowe, jest zobowiązana do zapewnienia możliwości postępowania z tymi odpadami, oraz jego finansowania 20) od momentu ich powstania aż po ich oddanie do składowania, łącznie z finansowaniem składowania . .go Instytucją powołaną ustawą – Prawo atomowe do wykonywania działalności w zakresie postępowania 21) z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym jest ZUOP . Wykonuje on również działalność polegającą na odbiorze, transporcie, przechowywaniu i składowaniu materiałów jądrowych, źródeł promieniotwórczych oraz innych substancji promieniotwórczych. Siedzibą ZUOP-u jest Otwock-Świerk, gdzie są przetwarzane oraz przechowywane odpady promieniotwórcze. Po przetworzeniu stałe i zestalone odpady promieniotwórcze składowane są w KSOP Różan. ZUOP jest operatorem KSOP Różan, w którym składowane są krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne odpady promieniotwórcze, zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze (krótkożyciowe nisko-, średnioi wysokoaktywne) a także przechowywane są odpady długożyciowe nisko i średnioaktywne. Przed ostatecznym zamknięciem KSOP, które planowane jest na lata 2024 - 2029, odpady długożyciowe zostaną przeniesione do dalszego przechowywania w NSPOP. w. rcl Zamknięcie KSOP w Różanie zostanie poprzedzone otwarciem NSPOP dla odpadów krótkożyciowych nisko– i średnioaktywnych. NSPOP zostanie wyposażony w instalacje do postępowania z odpadami promieniotwórczymi, pochodzącymi od wytwórców z sektora medycznego, placówek naukowych oraz z przemysłu (spoza sektora energetyki jądrowej). Wyjątkiem będzie pozostawienie na terenie ZUOP w Otwocku-Świerku instalacji do przetwarzania odpadów ciekłych, ze względu na lokalizację w tym miejscu reaktora badawczego MARIA, z którego pochodzi 90% ciekłych odpadów promieniotwórczych wytwarzanych obecnie w Polsce. 4.
POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI KRÓTKOŻYCIOWYMI NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNYMI 4.1.
POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI W MIEJSCU ICH POWSTANIA Wytwórca odpadów promieniotwórczych jest odpowiedzialny za zapewnienie możliwości postępowania 23) z nimi , w tym za ograniczenie ich ilości . Kierownik jednostki organizacyjnej prowadzącej działalność związaną z narażeniem na promieniowanie jonizujące jest zobowiązany do dokonania kwalifikacji odpadów promieniotwórczych do odpowiedniej kategorii i podkategorii na podstawie kryteriów wskazanych w 24) przepisach . Ma on również obowiązek prowadzić na kartach ewidencyjnych ewidencję odpadów 25) promieniotwórczych . Odpady przechowuje się w sposób zapewniający ochronę ludzi i środowiska. ww 22) 4.1.
ODBIÓR ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH ZUOP odbiera stałe i ciekłe odpady promieniotwórcze nisko- i średnioaktywne, zużyte zamknięte źródła 20) Art. 48a ust. 1 ustawy – Prawo atomowe. Art. 114 ustawy – Prawo atomowe. 22) Art. 48a ust. 1 ustawy – Prawo atomowe. 23) Art. 48b ust. 2 ustawy – Prawo atomowe. 24) Art. 47 ust. 1 – 1c ustawy – Prawo atomowe. 25) Art. 49 ust. 1 – 1d ustawy – Prawo atomowe. 21) 32 Monitor Polski – 34 – Poz. 1092 v.p l promieniotwórcze. 4.1.
TRANSPORT ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Transport odpadów promieniotwórczych może wykonywać ZUOP lub inny podmiot gospodarczy, który otrzymał zezwolenie Prezesa PAA na wykonywanie tego rodzaju działalności. Transport odpadów promieniotwórczych na składowisko odpadów promieniotwórczych wykonuje wyłącznie 26) ZUOP . .go 4.1.
PRZETWARZANIE ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W celu przygotowania odpadów promieniotwórczych do przechowywania oraz składowania, poddaje się je redukcji, przetworzeniu, zestaleniu oraz umieszcza się je w opakowaniu. Celem tych działań jest odpowiednie zabezpieczenie odpadów promieniotwórczych, aby nie stwarzały zagrożeń dla człowieka i środowiska. Postępowanie z odpadami krótkożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi powstałymi w elektrowni jądrowej będzie się odbywało na jej terenie. Odpowiednio przetworzone odpady będą umieszczane w opakowaniach umożliwiających ich transport i złożenie na składowisku powierzchniowym odpadów promieniotwórczych. Odpady krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne, odbierane przez ZUOP z elektrowni jądrowej będą musiały spełniać, określone przez ZUOP, kryteria akceptacji dla odpadów promieniotwórczych pochodzących z elektrowni jądrowych przeznaczonych do składowania na składowisku powierzchniowym odpadów promieniotwórczych. w. rcl 4.1.
PRZECHOWYWANIE ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Odpady promieniotwórcze muszą być przechowywane w sposób zapewniający ochronę ludzi i środowiska przed oddziaływaniem promieniowania jonizującego w warunkach normalnych, jak i w sytuacjach powodujących zagrożenie, w szczególności poprzez zabezpieczenie ich przed rozlaniem, rozproszeniem lub 27) uwolnieniem . Odpady promieniotwórcze przejściowe są przechowywane w celu umożliwienia rozpadu radioizotopów krótkożyciowych do poziomu, przy którym odpady te mogą być wyłączone spod kontroli dozorowej i nie będzie konieczne umieszczenie ich na składowisku odpadów promieniotwórczych. ww Magazyn odpadów promieniotwórczych na terenie elektrowni jądrowej będzie miał powierzchnię umożliwiającą magazynowanie nieprzetworzonych i przetworzonych odpadów promieniotwórczych powstałych w związku z jej eksploatacją przez okres umożliwiający przetworzenie odpadów oraz oczekiwanie na transport na składowisko. 26) 27) Art. 56 ust. 2 ustawy – Prawo atomowe. Art. 50 ust. 1 ustawy – Prawo atomowe. 33 ww PRASOWANIE I FRAGMENTACJA ODPADY ALFA PROMIENIOTWÓRCZE CZUJKI DYMU DEMONTAŻ PRASOWANIE I FRAGMENTACJA ODPADY STAŁE NISKOAKTYWNE – 35 – 34 UTRWALANIE ŹRÓDEŁ W ŻYWICY POLIESTROWEJ UTRWALANIE PRZY POMOCY RZADKIEJ ZAPRAWY CEMENTOWEJ TRANSPORT DO KSOP v.p l .go UTRWALANIE PRZY POMOCY RZADKIEJ ZAPRAWY CEMENTOWEJ UTRWALANIE PRZY POMOCY RZADKIEJ ZAPRAWY CEMENTOWEJ PRASOWANIE I FRAGMENTACJA CEMENTOWANIE Monitor Polski ZUŻYTE ZAMKNIĘTE ŹRÓDŁA PROMIENIOTWÓRCZE SCHŁADZANIE CEMENTOWANIE ZATĘŻANIE METODĄ WYPARNĄ w. rcl OCZYSZCZANIE METODĄ WYPARNĄ SCHŁADZANIE ODPADY STAŁE ŚREDNIOAKTYWNE ODPADY CIEKŁE NISKOAKTYWNE ODPADY CIEKŁE NISKO - I ŚREDNIO - AKTYWNE Rys. 4.
Schemat postępowania z nisko- i średnioaktywnymi odpadami promieniotwórczymi w Polsce Poz. 1092 Monitor Polski – 36 – Poz. 1092 Elektrownia jądrowa Przetwarzanie i przechowywanie odpadów Elektrownia jądrowa Składowanie odpadów w KSOP ZUOP .go Wytwarzanie odpadów v.p l Rys. 4.
Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi pochodzącymi z energetyki jądrowej Rys. 4.
Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi nisko- i średnioaktywnymi spoza energetyki jądrowej Wytwarzanie odpadów, wstępne przetwarzanie i przechowywanie Składowanie odpadów w KSOP ZUOP ZUOP w. rcl Szpitale, ośrodki naukowe, Inne Przetwarzanie i przechowywanie odpadów 4.1.
SKŁADOWANIE ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Składowanie odpadów promieniotwórczych oznacza złożenie tych odpadów w składowisku odpadów 28) promieniotwórczych bez zamiaru ponownego ich wydobycia . Celem składowania jest usunięcie izotopów promieniotwórczych z powszechnie dostępnego środowiska i izolowanie ich w taki sposób, aby na miejscu uległy rozpadowi do tak niskiego poziomu aktywności promieniotwórczej, aby ich ewentualne uwolnienie nie stwarzało istotnego zagrożenia dla ludzi i środowiska. Odpady promieniotwórcze można składować wyłącznie w stanie stałym w opakowaniach zapewniających bezpieczeństwo ludzi i środowiska przed oddziaływaniem promieniowania jonizującego, przy zapewnieniu odprowadzania ciepła oraz przy stałym prowadzeniu kontroli tych czynników w okresie składowania, a także po 29) zamknięciu składowiska. ww Odpady promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne oraz zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze (krótkożyciowe nisko-, średnio- i wysokoaktywne) można składować w składowisku 30) powierzchniowym odpadów promieniotwórczych . Izolację odpadów promieniotwórczych zapewniają bariery ochronne, które zabezpieczają przed uwalnianiem się substancji promieniotwórczych w miejscu ich składowania i zapobiegają ich migracji do środowiska. Bariery 28) Art. 3 pkt 44 ustawy – Prawo atomowe. Art. 52 ust. 3 ustawy – Prawo atomowe. 30) Art. 55b ustawy – Prawo atomowe. 29) 35 Monitor Polski – 37 – Poz. 1092 v.p l ochronne można podzielić na sztuczne oraz naturalne. 4.1.
KRAJOWE SKŁADOWISKO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH W RÓŻANIE KSOP w Różanie funkcjonuje od 1961 r. i według klasyfikacji Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA) jest typem składowiska powierzchniowego. Składowisko to, zajmujące obszar 3,045 ha, znajduje się w jednym z dawnych fortów, wybudowanych w latach 1905-
Wody gruntowe znajdują się pod warstwą gliny o bardzo małej przepuszczalności i warstwą gleby o właściwościach sorpcyjnych na głębokości kilkunastu metrów poniżej składowiska. Miejscem składowania odpadów na terenie składowiska są obiekty betonowe fortu, częściowo pokryte ziemią oraz fragmenty fosy. Natomiast odpady długożyciowe alfapromieniotwórcze przechowywane są w komorach betonowych. .go Przewiduje się, że proces zamykania KSOP w Różanie nastąpi w latach 2025–2029, ze względu na wyczerpanie się pojemności składowiska do przyjmowania odpadów promieniotwórczych. Zamknięcie KSOP w Różanie zostanie poprzedzone działaniami przygotowawczymi, w ramach których zostanie ustalony zakres działań umożliwiających przygotowanie składowiska do bezpiecznego zamknięcia i długotrwałego monitoringu, w tym wyboru wariantu pokrywy. W oparciu o powyższe ustalenia zostanie przygotowana koncepcja zamknięcia a następnie program zamknięcia, który zostanie przedłożony Prezesowi PAA, czego następstwem będzie uzyskanie zezwolenia na zamknięcie KSOP w Różanie. w. rcl Prace związane z zamknięciem KSOP w Różanie prowadzone będą zgodnie z uzyskanym zezwoleniem na zamknięcie. Po zamknięciu ZUOP będzie zobowiązany sporządzić raport z zamknięcia składowiska i przedłożyć go do zatwierdzenia Prezesowi PAA. Po zatwierdzeniu powyższego raportu rozpocznie się długotrwały monitoring zamkniętego składowiska, za który odpowiedzialny będzie ZUOP. Zakłada się, że monitoring będzie prowadzony przez okres 300 lat. 4.
POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI DŁUGOŻYCIOWYMI NISKO- I ŚREDNIOAKTYWNYMI Postępowanie z odpadami promieniotwórczymi długożyciowymi nisko- i średnioaktywnymi, obejmuje: postępowanie z odpadami w miejscu ich powstania, odbiór, transport, przetwarzanie, które są analogiczne, jak w przypadku odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych. ww Odpady promieniotwórcze długożyciowe nisko- i średnioaktywne przechowuje się w magazynie odpadów promieniotwórczych na terenie ZUOP w Otwocku-Świerk oraz w KSOP w Różanie. Zamknięcie KSOP w Różanie zostanie poprzedzone wydobyciem i przeniesieniem odpadów długożyciowych do NSPOP w celu dalszego ich przechowywania. Odpady promieniotwórcze długożyciowe nisko- i średnioaktywne będą przechowywane do czasu uruchomienia SGOP, gdzie będą składowane. 4.
POSTĘPOWANIE Z ZUŻYTYMI ZAMKNIĘTYMI ŹRÓDŁAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI Postępowanie ze zużytymi zamkniętymi źródłami promieniotwórczymi obejmuje: postępowanie w miejscu ich 36 Monitor Polski – 38 – Poz. 1092 v.p l powstania, odbiór, transport, przetwarzanie, które są analogiczne, jak w odniesieniu do odpadów promieniotwórczych krótkożyciowych nisko- i średnioaktywnych. Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze krótkożyciowe nisko- i średnioaktywne są składowane w KSOP w Różanie, natomiast wysokoaktywne są przechowywane w magazynie odpadów promieniotwórczych na terenie ZUOP w Otwocku-Świerk. Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze długożyciowe przechowywane są w magazynie odpadów promieniotwórczych na terenie ZUOP w Otwocku-Świerk oraz KSOP w Różanie. Zamknięcie KSOP w Różanie zostanie poprzedzone wydobyciem i przeniesieniem zużytych zamkniętych źródeł promieniotwórczych długożyciowych do NSPOP w celu ich dalszego przechowywania. .go Zużyte zamknięte źródła promieniotwórcze długożyciowe oraz zużyte zamknięte źródła krótkożyciowe wysokoaktywne będą przechowywane do czasu uruchomienia SGOP, gdzie będą składowane. 4.
POSTĘPOWANIE Z WYSOKOAKTYWNYMI ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM w. rcl Ze względu na to, że odpady wysokoaktywne zawierają wysokie stężenia radioizotopów zarówno krótkojak i długożyciowych, wymagają one stosowania metod gwarantujących wyższy poziom zabezpieczeń niż stosowane w przypadku omawianych wyżej kategorii odpadów. Odpady te wytwarzają znaczące ilości ciepła pochodzącego z rozpadu promieniotwórczego. Osobną grupę odpadów, zazwyczaj zaliczanych do wysokoaktywnych, stanowi wypalone paliwo jądrowe. Kraje stosujące cykl zamknięty z przerobem nie zaliczają wypalonego paliwa jądrowego do odpadów promieniotwórczych, uważając je za surowiec do dalszego wykorzystania. W Polsce wypalone paliwo jądrowe przeznaczone do składowania kwalifikuje się do kategorii 31) odpadów promieniotwórczych wysokoaktywnych . 4.4.
POSTĘPOWANIE Z WYPALONYM PALIWEM W POLSCE ww Konieczność wdrożenia w Polsce systemu postępowania z wypalonym paliwem jądrowym pojawiła się 32) wraz z uruchomieniem w 1958 r. pierwszego reaktora badawczego EWA . System ten polegał na tym, że wypalone paliwo z reaktora EWA oraz uruchomionego później reaktora MARIA było sukcesywnie przekazywane do mokrych przechowalników basenowych, gdzie następowało jego schładzanie trwające ok. 5 lat. Celem tego procesu było obniżenie jego aktywności i wytwarzania ciepła z paliwa. Wykorzystywane w polskich reaktorach elementy paliwowe posiadają koszulkę wykonaną ze stopu aluminium, która chroni przed oddziaływaniem środowiska wodnego w reaktorze i w przechowalniku. Po tym okresie wypalone paliwo jądrowe miało być transportowane do składowiska. Jednak, wobec braku składowiska, wypalone paliwo jądrowe było przez cały czas przechowywane w przechowalniku mokrym. Najstarsze wypalone elementy paliwowe były przechowywane w takich warunkach przez 50 lat. W 2000 r. dokonano badań stanu fizycznego wypalonych elementów paliwowych wszystkich typów (EK-10, WWR, MR). Ich wyniki pozwoliły na określenie, ile i które z elementów wymagają zmiany środowiska przechowywania z mokrego na suche. Ponadto, wyniki te umożliwiły określenie stopnia ogólnej degradacji koszulek elementów paliwowych i związanej z tym perspektywy czasowej, w której zmiana sposobu przechowywania będzie konieczna. W związku z powyższym, w byłym Instytucie Energii Atomowej, którego częścią był wtedy ZUOP, opracowano koncepcję suchego przechowalnika dla wypalonego paliwa w celu zapewnienia właściwych warunków 31) 32) Art. 47 ust. 1c ustawy – Prawo atomowe. Pierwszy polski reaktor jądrowy eksploatowany w latach 1958–
Od 1997 r. znajduje się w stanie likwidacji. 37 Monitor Polski – 39 – Poz. 1092 v.p l przechowywania przez kolejnych 100 lat. Koncepcja zakładała umieszczenie paliwa w betonowej osłonie biologicznej zbiornika wyłączonego z eksploatacji reaktora EWA. Założono, że wypalone elementy będą szczelnie zamknięte w kapsułach wykonanych ze stali kwasoodpornej i wypełnionych helem. Obecność helu miała ograniczyć korozję elementów paliwowych, poprawić warunki odprowadzania ciepła z wypalonego paliwa oraz umożliwić kontrolę szczelności kapsuł. W ZUOP wdrożono technologię kapsułowania wypalonych elementów paliwowych. .go W 2006 r. Polska przystąpiła do międzynarodowej inicjatywy ograniczania globalnych zagrożeń proliferacyjnych (Global Threat Reduction Initiative – GTRI), w ramach której w 2009 r. podpisano stosowne umowy z rządami 33) Stanów Zjednoczonych i Federacji Rosyjskiej . Umożliwiły one wywóz wypalonego paliwa z polskich reaktorów badawczych do kraju producenta (Federacji Rosyjskiej) w celu jego przerobu. Powstałe w wyniku przerobu wypalonego paliwa jądrowego odpady promieniotwórcze pozostaną na terytorium Federacji Rosyjskiej. W ramach realizacji ww. umów w latach 2009–2014 zostało wysłanych do Federacji Rosyjskiej siedem transportów wypalonego paliwa, także niskowzbogaconego (EK-10). Za realizację tego programu w Polsce odpowiedzialny jest ZUOP. Przechowalniki wypalonego paliwa z reaktorów badawczych EWA i MARIA są obecnie puste i służą jako rezerwa na wypadek sytuacji awaryjnych. Niewielkie ilości wysokowzbogaconego wypalonego paliwa jądrowego znajdują się w basenie technologicznym reaktora MARIA i czekają na wywóz do Rosji. Zakończenie realizacji ww. programu planowane jest na 2016 r. Inne, poza wypalonym paliwem jądrowym, niewielkie ilości odpadów wysokoaktywnych oraz źródła wysokoaktywne są w chwili obecnej przechowywane w obiektach magazynowych na terenie Ośrodka Świerk. w. rcl 4.4.
CYKL PALIWOWY Cykl paliwa jądrowego (cykl paliwowy) to zespół operacji przemysłowych i procesów technologicznych podzielonych na cztery fazy: 1) przygotowanie paliwa jądrowego dla reaktora; 2) wypalenie paliwa jądrowego w reaktorze jądrowym; 3) chemiczny przerób wypalonego paliwa w celu odzyskania materiałów rozszczepialnych, w tym uranu i plutonu ( np. U-235, Pu-239, Pu-241); 4) trwałe zestalenie i bezpieczne składowanie odpadów promieniotwórczych. ww Jeżeli cykl paliwowy, po fazie drugiej, po okresie tymczasowego przechowywania, przewiduje skierowanie wypalonego paliwa jądrowego do bezpiecznego składowania w głębokich formacjach geologicznych (bez fazy trzeciej), nazywany jest otwartym, a jeżeli obejmuje także przerób – zamkniętym. Jeśli odzyskuje się w nim tylko uran i pluton – jest to cykl częściowo zamknięty, zaś gdy przewiduje się wydzielenie z odpadów promieniotwórczych – nie tylko rozszczepialnego uranu i plutonu, ale i innych najbardziej długożyciowych radionuklidów (przede wszystkim mniejszościowych aktynowców – zwłaszcza ameryku, neptunu i kiuru) – jest to cykl zamknięty. Jednym z ważniejszych aspektów rozwoju polskiej energetyki jądrowej jest wybór cyklu paliwowego. Dokonanie w chwili obecnej wyboru cyklu paliwowego jest trudne, m.in. ze względu na trudności z określeniem kosztów poszczególnych faz cyklu paliwowego w dłuższym horyzoncie czasowym – zwłaszcza cen uranu, kosztów 33) Zob. rozdział
38 Monitor Polski – 40 – Poz. 1092 v.p l składowania wypalonego paliwa jądrowego i wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych, transportu materiałów jądrowych, dostępności usług cyklu paliwowego. Biorąc pod uwagę opcję cyklu otwartego, trzeba zwrócić uwagę na jej pozytywną stronę, jaką jest brak zapotrzebowania na usługi przerobu wypalonego paliwa. Za to większe jest zużycie uranu, jak też wykorzystywania usług w zakresie jego konwersji i wzbogacania. Towarzyszą temu wysokie koszty przechowywania i składowania głębokiego wypalonego paliwa. .go Określenie stopnia efektywności cyklu paliwowego częściowo zamkniętego jest zagadnieniem bardziej złożonym. Wybór tej opcji cyklu paliwowego w obecnych uwarunkowaniach pociągałby za sobą konieczność korzystania z drogich i trudno dostępnych usług zagranicznych. Trzeba bowiem uwzględnić wysokie koszty transportu i przerobu wypalonego paliwa, a także zagospodarowania m.in. otrzymanego plutonu lub koszty jego przechowywania. Pełna analiza cyklu całkowicie zamkniętego, obejmująca wydzielenie wszystkich aktynowców – łącznie z mniejszościowymi oraz ich późniejszą transmutację jądrową (reaktory IV generacji) przy obecnym stanie wiedzy nie jest jeszcze możliwa. Analiza porównawcza wszystkich wymienionych wyżej opcji cyklu paliwowego prowadzi do wniosku, iż w obecnej sytuacji pod względem ekonomicznym, najkorzystniejszy dla Polski jest otwarty cykl paliwowy. Wyniki analiz przeprowadzonych na zlecenie MG przez instytuty naukowe i badawcze oraz jednostki specjalizujące się w gospodarce odpadami promieniotwórczymi, wskazują, że w sytuacji Polski cykl otwarty będzie korzystniejszy ekonomicznie (od 30 do 50%) od cyklu częściowo zamkniętego. Światowe trendy w tym zakresie będą jednak stale obserwowane i, w razie potrzeby, jeżeli będzie to zasadne, w proponowanych rozwiązaniach wprowadzone zostaną stosowne zmiany. w. rcl Ponowna analiza w zakresie cyklu paliwowego zostanie dokonana po uruchomieniu pierwszej polskiej 34) elektrowni jądrowej. Zgodnie z ustawą – Prawo atomowe , decyzja dotycząca kwalifikacji wypalonego paliwa, jako odpadu albo surowca do dalszego przerobu będzie należała do operatora elektrowni jądrowych. Koszty przerobu będzie on musiał pokryć z własnych środków. 4.4.
ROZSTRZYGNIĘCIE W ZAKRESIE KOŃCOWEGO POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI WYSOKOAKTYWNYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM Obecnie przyjmuje się, że najbezpieczniejszym rozwiązaniem problemu wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego jest ich składowanie w głębokich składowiskach odpadów promieniotwórczych budowanych w strukturach geologicznych. ww Po fazie schładzania w basenie technologicznym, trwającej ok. 3–5 lat, wypalone paliwo jądrowe jest transportowane do przechowalnika poza reaktorem (suchego lub mokrego). W przypadku Polski można rozważyć budowę jednego, wspólnego przechowalnika dla obu elektrowni, lub dwóch – dla każdej elektrowni osobno. Za przechowywanie wypalonego paliwa jądrowego odpowiedzialny jest operator EJ, który musi zapewnić możliwość przechowywania wypalonego paliwa jądrowego z całego okresu eksploatacji elektrowni jądrowej. Po kilkudziesięciu latach przechowywania i po uruchomieniu SGOP, paliwo to będzie mogło być przekazane do składowania. Kwestia budowy SGOP, była rozpatrywana na potrzeby pierwszego programu jądrowego w Polsce (EJ „Żarnowiec”). Wykonano wtedy szereg badań związanych z wytypowaniem lokalizacji głębokiego składowiska wypalonego paliwa jądrowego. Prace te były kontynuowane w latach 1997–1999 w ramach opracowanego przez PAA Strategicznego Programu Rządowego „Gospodarka odpadami 34) Art. 48 ust. 1 ustawy – Prawo atomowe. 39 Monitor Polski – 41 – Poz. 1092 35) v.p l promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Polsce” . Jednym z celów tego programu było wytypowanie lokalizacji i opracowanie koncepcji składowiska odpadów promieniotwórczych w głębokich formacjach geologicznych. W wyniku prowadzonych w ramach ww. programu prac, na terenie Polski zidentyfikowano 44 struktury skalne, w których istnieje potencjalna możliwość lokalizacji SGOP. Struktury te obejmują skały magmowe i metamorficzne, utwory ilaste oraz sole kamienne. W ramach prowadzonych prac dokonano negatywnej oceny możliwości składowania wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego w wyrobiskach górniczych i powierzchniowych formacjach geologicznych oraz w niezagospodarowanych głębokich formacjach geologicznych. Negatywnie oceniono też obszary zbiorników wód podziemnych, zalegania cennych kopalin, obszary aktywne sejsmicznie, położone w obrębie prowadzenia prac górniczych czy wreszcie obszary atrakcyjne pod względem przyrodniczo-krajobrazowym. Wykluczenia te są zgodne z przesłankami wykluczającymi, określonymi w art. 53 b ust. 1 ustawy – Prawo atomowe. .go Wobec powyższego, można stwierdzić, że Polska dysponuje zarówno warunkami, jak i wiedzą odnośnie do możliwości składowania wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczymi na terenie kraju. Podejmowane działania, mające na celu budowę SGOP, będą także oparte na doświadczeniach innych krajów. W związku z przyjęciem PPEJ planowane jest podpisanie porozumienia przez ministra właściwego ds. gospodarki, PIG-PIB oraz inne zainteresowane instytucje, w sprawie wspierania koncepcji i podjęcia zintegrowanych badań nad głębokim składowaniem odpadów promieniotwórczych i budową PURL (zob. pkt 1.3.2). Zgromadzone wyniki badań będą w przyszłości wykorzystane do wskazania lokalizacji i budowy SGOP. w. rcl Do czasu zakończenia budowy SGOP wypalone paliwo będzie przechowywane w przechowalniku (przechowalnikach) poza reaktorem, których pojemność musi być wystarczająca na przyjęcie do przechowywania wypalonego paliwa jądrowego z całego okresu eksploatacji elektrowni jądrowych. Wielkość składowiska będzie uzależniona od rozwoju energetyki jądrowej w Polsce. Ze względu na koszty budowy SGOP Polska będzie także uczestniczyć w europejskich inicjatywach takich jak Organizacja Rozwoju Europejskiego Składowania - ERDO, analizujących możliwość budowy w przyszłości wspólnego dla kilku krajów SGOP. Zgodnie 36) z przepisami polskiego prawa , lokalizacja takiego składowiska na terytorium Polski jest niemożliwa. 4.
ODPADY Z LIKWIDACJI OBIEKTÓW JĄDROWYCH ww Likwidacja obiektu jądrowego polega na administracyjnych i technicznych czynnościach prowadzących 37) do osiągnięcia stanu niewymagającego ograniczeń związanych z BJiOR w wykonywaniu dowolnej działalności , a zatem do stanu, w którym możliwe jest ograniczenie lub całkowite wyjęcie go spod kontroli dozoru jądrowego. Jest to proces wieloletni, złożony i dynamiczny, reagujący na postęp technologiczny i zmiany regulacji prawnych. Ze względu na koszty, proces likwidacji obiektu jądrowego należy uwzględniać już na etapie projektowania obiektu, dlatego też program likwidacji jest przedstawiany Prezesowi PAA do zatwierdzenia wraz 35) Zob. Sprawozdanie końcowe z realizacji w latach 1997–1999 r. Strategicznego Programu Rządowego ,,Gospodarka odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Polsce”, PAA, Warszawa, czerwiec 2000 r. 36) Art. 62e ust.2 ustawy – Prawo atomowe. 37) Art. 3 pkt 9 ustawy – Prawo atomowe. 40 Monitor Polski – 42 – Poz. 1092 v.p l z wnioskiem o wydanie zezwolenia na budowę, rozruch lub eksploatację obiektu jądrowego. W toku eksploatacji obiektu jądrowego jednostka organizacyjna odpowiedzialna za eksploatację ma obowiązek okresowo uaktualniać (nie rzadziej niż raz na pięć lat) program likwidacji wraz z prognozą jej kosztów, który 38) przekazuje do zatwierdzenia Prezesowi PAA. Likwidacja musi być przeprowadzona w sposób zapewniający bezpieczeństwo jądrowe oraz ochronę radiologiczną pracowników i ludności. Proces musi także spełniać wymogi określone w zezwoleniu Prezesa PAA 39) oraz we wdrożonym w jednostce zintegrowanym systemie zarządzania . .go Zgodnie z ustawą - Prawo atomowe, odpowiedzialność za zapewnienie bezpieczeństwa jądrowego, ochrony radiologicznej, ochrony fizycznej i zabezpieczeń materiałów jądrowych ponosi kierownik jednostki posiadającej zezwolenia na wykonywanie działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące, polegającej na budowie, rozruchu, eksploatacji lub likwidacji obiektu jądrowego. Odpowiedzialność kierownika jednostki za bezpieczeństwo jądrowe obiektu ustaje z dniem zatwierdzenia przez Prezesa PAA raportu z likwidacji obiektu 40) jądrowego . Koszty likwidacji elektrowni jądrowej są pokrywane ze środków funduszu likwidacyjnego, który ma obowiązek 41) utworzyć i zasilać wpłatami operator elektrowni jądrowej. 42) Wyróżnia się dwa typy likwidacji obiektu jądrowego : • likwidacja natychmiastowa, • likwidacja odłożona i rozłożona w czasie. w. rcl Przy wyborze strategii likwidacyjnej uwzględnia się m.in. względy bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, współzależności pomiędzy budowlami, budynkami i instalacjami na terenie obiektu jądrowego, możliwe obciążenia dla przyszłych pokoleń, czy też możliwą z upływem czasu utratę wiedzy i kompetencji w zakresie stanu obiektu jądrowego i jego likwidacji. Polska ma doświadczenie w likwidacji obiektów jądrowych. W 1997 r. rozpoczęto likwidację reaktora EWA. Do 2002 r. dokonano usunięcia paliwa jądrowego oraz wszystkich substancji promieniotwórczych, których poziom aktywności ma znaczenie z punktu widzenia ochrony radiologicznej. Dalsze prace wstrzymano, nie przewidując obecnie całkowitej rozbiórki korpusu reaktora. ww Kolejnym zadaniem w tym zakresie będzie likwidacja reaktora badawczego MARIA, po jego wycofaniu z eksploatacji, co jest spodziewane za ok. 30 lat. 38) Art. 38b ust. 2 ustawy – Prawo atomowe Art. 38a ustawy – Prawo atomowe. 40) Art. 35 ust. 2 ustawy – Prawo atomowe. 41) Zob. rozdział
42) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lutego 2013 r. w sprawie wymagań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej dla etapu likwidacji obiektów jądrowych oraz zawartości raportu z likwidacji obiektu jądrowego (Dz. U. poz. 270). 39) 41 Monitor Polski – 43 – SKŁADOWISKA POWIERZCHNIOWEGO ODPADÓW v.p l ROZDZIAŁ
ZAMKNIĘCIE PROMIENIOTWÓRCZYCH Poz. 1092 Zamknięcie składowiska oznacza zaprzestanie dostarczania na nie odpadów promieniotwórczych oraz podjęcie działań zmierzających do zabezpieczenia składowiska przed: • infiltracją wód opadowych, • nieświadomą penetracją przez człowieka, • niszczącym działaniem roślin i zwierząt. Celem tych działań jest zapewnienie skutecznej i długotrwałej izolacji składowanych odpadów promieniotwórczych od środowiska i ludzi. .go Pierwszym składowiskiem odpadów promieniotwórczych, jakie zostanie zamknięte w Polsce będzie KSOP w Różanie (po ponad 60-ciu latach funkcjonowania). Realizację tego procesu planuje się na lata 2025–
W celu zachowania wiedzy na temat składowiska i składowanych w nim odpadów promieniotwórczych dla przyszłych generacji, zostaną sporządzone i przekazane do wieczystego przechowania rejestry danych. 5.
DZIAŁANIA PRZYGOTOWAWCZE POPRZEDZAJĄCE ZAMKNIĘCIE SKŁADOWISKA I JEGO ZAMKNIĘCIE 43) Stosowne rozwiązania, umożliwiające zamknięcie składowiska, muszą być zawarte w jego projekcie . w. rcl Program zamknięcia składowiska jest przygotowywany przez jego operatora i przedkładany do zatwierdzenia 44) Prezesowi PAA wraz z wnioskiem o zezwolenie na budowę lub eksploatację składowiska . Program ten 45) podlega aktualizacji nie rzadziej niż raz na 15 lat i jest zatwierdzany przez Prezesa PAA. Składowisko jest zamykane zgodnie z zezwoleniem na zamknięcie wydanym przez Prezesa PAA oraz wdrożonym zintegrowanym systemem zarządzania. Po zamknięciu operator składowiska sporządza raport z zamknięcia składowiska i przedkłada go do zatwierdzenia Prezesowi PAA. 5.
DŁUGOOKRESOWY MONITORING PO ZAMKNIĘCIU SKŁADOWISKA Monitoring to obserwacja stanu zachowania składowiska oraz jego wpływu na środowisko, za pośrednictwem stałych lub okresowych obserwacji i pomiarów parametrów inżynieryjnych, środowiskowych i radiacyjnych oraz konserwacja zabezpieczeń. Plan monitoringu obszaru składowiska i jego otoczenia z uwzględnieniem charakterystyki odpadów, uwzględniający jego okres jest elementem programu zamknięcia składowiska, który zatwierdzany jest przez Prezesa PAA. ww Teren monitorowanego składowiska jest odpowiednio oznaczony i niedostępny dla osób nieupoważnionych. 5.
ZACHOWANIE WIEDZY O SKŁADOWISKU W celu zachowania wiedzy na temat składowiska, jego konstrukcji, składowanych odpadów, systemów monitoringu i danych z pomiarów, zostaną sporządzone rejestry danych. 43) Art. 55e ustawy - -Prawo atomowe. Art. 55j ust. 1 ustawy – Prawo atomowe. 45) Art. 55j ust. 3 ustawy – Prawo atomowe. 44) 42 Monitor Polski – 44 – Poz. 1092 v.p l Rejestry danych zostaną sporządzone w formie papierowej (na papierze trwałym) oraz na nośnikach elektronicznych, umożliwiających ich przenoszenie na różne systemy zapisu danych, stosownie do rozwoju technologicznego. Kopie rejestrów danych zostaną przekazane do wieczystego przechowania do następujących instytucji: ZUOP, PAA, • Urzędu gminy, w której znajduje się monitorowane składowisko, • Archiwum Państwowego. ww w. rcl .go • • 43 Monitor Polski – 45 – Poz. 1092 v.p l ROZDZIAŁ
BADANIA I ROZWÓJ W ZAKRESIE POSTĘPOWANIA Z ODPADAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI I WYPALONYM PALIWEM JĄDROWYM .go Zgodnie z doświadczeniami państw posiadających rozwiniętą i funkcjonującą energetykę jądrową, także w kwestii postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, ważne jest zbudowanie silnego zaplecza naukowo-badawczego. Ze względu na dokonujący się postęp w nauce, założeniem Krajowego planu jest jego ciągła ewolucja powiązana z aktualnym stanem wiedzy. Duże znaczenie w kwestii wyboru w przyszłości konkretnych rozwiązań będzie miał postęp w nauce, zwłaszcza prace nad składowaniem geologicznym i badania nad końcem cyklu paliwowego. Te ostatnie obejmują szeroką grupę zagadnień: metody rozdzielania składników wypalonego paliwa oraz selektywne wydzielanie aktynowców mniejszościowych, a także ich wypalanie w reaktorach IV generacji lub transmutację w hybrydowych systemach złożonych z reaktorów podkrytycznych z akceleratorami cząstek. Pomimo, że prace nad tymi zagadnieniami są zaawansowane, nadal nie dostarczają one gotowych rozwiązań dających podstawy do umieszczenia ich w strategii krajowej. W Polsce od lat działają instytuty badawcze i ośrodki realizujące programy naukowe w zakresie pokojowego wykorzystania energii jądrowej oraz zajmujące się praktycznymi aspektami składowania odpadów promieniotwórczych – np. Instytut Chemii i Techniki Jądrowej (IChTJ), NCBJ, z którymi ściśle współpracuje ZUOP. W latach 70-tych i 80-tych ubiegłego wieku prowadziły one prace związane z rozwojem energetyki jądrowej w Polsce. Obecnie, po ponownej decyzji o wdrożeniu energetyki jądrowej, aktywnie włączyły się w prace badawcze w tym zakresie, w szczególności, w prace dotyczące postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. w. rcl Polskie instytuty badawcze oraz uczelnie wyższe brały udział w projektach realizowanych w ramach Ramowego Programu Wspólnoty Europejskiej 2007 r. – 2013 r. (7PR), w obrębie programu EURATOM, szczególnie w ramach drugiego priorytetu, którego celami było m.in.: • ustanowienie naukowych i technologicznych podstaw bezpiecznego postępowania z długożyciowymi odpadami promieniotwórczymi; • zwiększenie bezpieczeństwa jądrowego reaktorów; • zwiększenie efektywności kosztowej energetyki jądrowej; • zapewnienie społecznie akceptowalnego systemu ochrony ludzi i środowiska przed promieniowaniem jonizującym. ww Z inicjatywy MG, NCBiR, nadzorowane przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wszczęło we wrześniu 2011 r. i zakończyło w lipcu 2012 r., procedury zamówień publicznych na wykonanie – w ramach strategicznego projektu badawczego „Technologie wspomagające rozwój bezpiecznej energetyki jądrowej” – 10 zadań badawczych przewidzianych do realizacji do połowy 2015 r. Część z tych zadań dotyczy cyklu paliwowego, w tym gospodarki odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym: • podstawy zabezpieczenia potrzeb paliwowych polskiej energetyki jądrowej (wykonawca - konsorcjum z Uniwersytetem Warszawskim jako liderem); • rozwój technik i technologii wspomagających postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym (wykonawca: konsorcjum z IChTJ jako liderem). Mając na uwadze ww. fakty, konieczne jest prowadzenie w kraju prac badawczych pozwalających na międzynarodową współpracę naukową oraz obserwację trendów w rozwoju badań dotyczących końcowego 44 Monitor Polski – 46 – Poz. 1092 v.p l etapu cyklu paliwowego i nowych technologii przetwarzania odpadów promieniotwórczych. Pozwoli to na zdobycie odpowiednich doświadczeń i wykształcenie kadr, które w przyszłości pomogą w świadomym wyborze rozwiązań w zakresie postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. Należy, w szczególności, rozwijać następujące kierunki prac badawczych: • rozwój metod przetwarzania odpadów nisko- i średnioaktywnych, • zaawansowane technologie wysokoaktywnych, • postępowanie z wielkogabarytowymi elementami elektrowni jądrowych, • struktura i właściwości wypalonego paliwa jądrowego, • przechowywanie i transport wypalonego paliwa jądrowego, • technologie pakowania odpadów promieniotwórczych, • procesy selektywnego oddzielania mniejszościowych aktynowców, • przetwarzanie składników wypalonego paliwa jądrowego w systemach do transmutacji aktynowców długożyciowych w krótkożyciowe lub stabilne izotopy, • materiały i paliwa dla reaktorów IV generacji, • procedury postępowania z odpadami promieniotwórczymi różnego rodzaju: z długożyciowymi średnioi wysokoaktywnymi oraz wypalonym paliwem jądrowym oraz z krótkożyciowymi niskoi średnioaktywnymi, • transport lądowy i morski odpadów i substancji promieniotwórczych, • metody zestalania i utrwalania odpadów promieniotwórczych, • metody i techniki składowania odpadów promieniotwórczych w składowiskach, • zamknięcie i monitoring składowisk, odpadów promieniotwórczych, w tym w. rcl .go przechowywania • bariery ochronne składowisk, uniemożliwiające migrację radionuklidów, • metodyka badań lokalizacyjnych i ocen bezpieczeństwa dla lokalizacji składowiska powierzchniowego, • metodyka badań lokalizacyjnych i ocen bezpieczeństwa dla lokalizacji składowiska głębokiego, • geologiczne i geofizyczne kryteria lokalizacji składowiska powierzchniowego i składowiska głębokiego, • prowadzenie badań i analiz w celu wytypowania lokalizacji składowiska powierzchniowego oraz składowiska głębokiego, • bezpieczeństwo jądrowe, ochrona radiologiczna, ochrona fizyczna i nieproliferacja na składowiskach odpadów promieniotwórczych oraz w obiektach jądrowych, • innowacyjne reaktory w systemach sterowanych akceleratorami w cyklach paliwowych, • edukacja i szkolenie kadr na potrzeby postępowania z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym, • zaangażowanie polskiego przemysłu w budowę składowisk odpadów promieniotwórczych, • analiza systemów finansowania i zarządzania funduszami: postępowania z promieniotwórczymi oraz zamknięcia składowisk i ich monitoringu w państwach trzecich. odpadami ww Dla zrealizowania ww. prac konieczne będzie włączenie przynajmniej części z nich do nowego strategicznego programu badawczego lub stworzenie nowego programu, poświęconego wyłącznie kwestiom związanym z postępowaniem z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym w Polsce. W przyszłości, po uruchomieniu elektrowni jądrowych, podmioty prowadzące postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym powinny przejąć na siebie realizację części tematów badawczych dotyczących m.in.: • wpływu składowisk na środowisko w otoczeniu zewnętrznym i wewnętrznym, • stosunków społecznych w otoczeniu składowisk, 45 Monitor Polski – 47 – Poz. 1092 metod monitoringu radiacyjnego, geologicznego i hydrogeologicznego składowisk; • zasad ochrony fizycznej składowisk oraz innych obiektów, w których prowadzi się postępowanie z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym. 6.
BADANIA NAD CYKLEM PALIWOWYM v.p l • Jak wspomniano wcześniej, w Polsce będą prowadzone prace nad wdrożeniem otwartego cyklu paliwowego, który w chwili obecnej jest bardziej efektywny ekonomicznie niż cykl zamknięty. Polska będzie jednak uważnie obserwować zachodzące w tym zakresie zmiany na świecie i w razie potrzeby wprowadzać stosowne korekty w proponowanych do wdrożenia rozwiązaniach. Szczegółowe prace badawcze w zakresie cyklu paliwowego będą się koncentrować na badaniach nad: metodami przerobu wypalonego paliwa jądrowego; • wykorzystaniem toru jako materiału paliworodnego; • paliwem dla reaktorów IV generacji; • procesami zapobiegania migracji radionuklidów z rejonów składowisk: - systemy barier ochronnych (chemiczna, fizyczna, inżynierska, naturalna); - przygotowanie odpadów do składowania; • sposobami i materiałami do zestalania i utrwalania wyskoaktywnych odpadów promieniotwórczych; • sposobami i materiałami do składowania odpadów promieniotwórczych, w szczególności wypalonego paliwa jądrowego; • nowymi barierami chemicznymi, inżynieryjnymi i fizycznymi; • wyborem lokalizacji składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych, w tym nad stabilnością i właściwościami izolacyjnymi ośrodków skalnych. w. rcl .go • 6.
PROGRAM PRAC BADAWCZYCH DLA WYTYPOWANIA BEZPIECZNEJ LOKALIZACJI SKŁADOWISKA POWIERZCHNIOWEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH Celem prac w tym zakresie jest opracowanie metodyki oceny bezpieczeństwa, wsparcie w wyborze optymalnej lokalizacji składowiska, a następnie jego budowa z zapewnieniem maksymalnego poziomu bezpieczeństwa dla ludzi i środowiska. Będą się one koncentrować na: • badaniach geologicznych, w tym także geologiczno-inżynieryjnych, geofizycznych, hydrogeologicznych i geochemicznych; • badaniach warunków społeczno-ekonomicznych; • badaniach geograficzno-przyrodniczych; • symulacji i modelowaniu transportu radionuklidów przez system barier ochronnych; • ocenie technologicznej i ekonomicznej możliwości zastosowania nowoczesnych sorbentów, jako dodatkowego uszczelnienia otoczenia składowiska powierzchniowego. ww 6.
PROGRAM PRAC BADAWCZYCH DLA WYTYPOWANIA BEZPIECZNEJ LOKALIZACJI SKŁADOWISKA GŁĘBOKIEGO ODPADÓW PROMIENIOTWÓRCZYCH WYSOKOAKTYWNYCH Celem prac w tym zakresie jest wsparcie w procesie poszukiwania optymalnej lokalizacji składowiska głębokiego odpadów promieniotwórczych, a następnie jego budowa z zapewnieniem maksymalnego poziomu bezpieczeństwa dla ludzi i środowiska. Będą się one koncentrować na: • badaniach geologicznych (m.in. geologiczno-inżynierskich i geomechanicznych, strukturalnych i tektonicznych, sejsmologicznych, hydrogeologicznych, geomorfologicznych, geochemicznych oraz mineralogicznych); 46 Monitor Polski – 48 – badaniach warunków społeczno-ekonomicznych; • badaniach geograficzno-przyrodniczych; v.p l • Poz. 1092 • badaniach geofizycznych, w szczególności procesów termicznych; • symulacji i modelowaniu transportu radionuklidów przez system barier ochronnych. ww w. rcl .go Jako miejsce lokalizacji składowiska głębokiego rozpatrywane będą struktury w postaci skał krystalicznych, kompleksów iłowców, formacji solnych oraz tufitów. 47 Monitor Polski – 49 – Poz. 1092 PLANU ORAZ v.p l ROZDZIA

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.