Obwieszczenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 1 lipca 2005 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2025 r.

Monitor Polski Nr 42 — 1436 — Poz. 560, 561 i 562 560 Rej. 57/2005 POSTANOWIENIE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 15 marca 2005 r. o nadaniu orderów Na podstawie art. 138 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz ustawy z dnia 16 paêdziernika 1992 r. o orderach i odznaczeniach (Dz. U. Nr 90, poz. 450, z 1999 r. Nr 101, poz. 1177, z 2000 r. Nr 62, poz. 718 oraz z 2002 r. Nr 74, poz. 676) odznaczeni zostajà: KRZY˚EM KAWALERSKIM ORDERU ODRODZENIA POLSKI 2. Bàczyk Jerzy Marian, za wybitne zas∏ugi w dzia∏alnoÊci samorzàdowej i spo∏ecznej za wybitne zas∏ugi dla wymiaru sprawiedliwoÊci: KRZY˚EM KAWALERSKIM ORDERU ODRODZENIA POLSKI KRZY˚EM OFICERSKIM ORDERU ODRODZENIA POLSKI 3. Rupnik Henryk W∏adys∏aw. 1. Krzemieniewski Maciej Jan, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej: A. KwaÊniewski 561 Rej. 58/2005 POSTANOWIENIE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 18 marca 2005 r. o nadaniu orderu Na podstawie art. 138 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz ustawy z dnia 16 paêdziernika 1992 r. o orderach i odznaczeniach (Dz. U. Nr 90, poz. 450, z 1999 r. Nr 101, poz. 1177, z 2000 r. Nr 62, poz. 718 oraz z 2002 r. Nr 74, poz. 676) odznaczony zostaje za wybitne zas∏ugi w dzia∏alnoÊci na rzecz rozwoju i upowszechnianiu sportu KRZY˚EM KOMANDORSKIM ORDERU ODRODZENIA POLSKI Wojciech W∏adys∏aw Szkiela Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej: A. KwaÊniewski 562 OBWIESZCZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY1) z dnia 1 lipca 2005 r. w sprawie polityki energetycznej paƒstwa do 2025 r. Na podstawie art. 15a ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. — Prawo energetyczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1504, z póên. zm.2)) w zwiàzku z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 4 marca 2005 r. o zmianie ustawy — Prawo energetyczne oraz ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 552) og∏asza si´ w za∏àczniku do niniejszego obwieszczenia Polityk´ energetycznà Polski do 2025 r. Minister Gospodarki i Pracy: J. Piechota ——————— 1) Minister Gospodarki i Pracy kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozpo- rzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 2004 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Gospodarki i Pracy (Dz. U. Nr 134, poz. 1428). 2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2003 r. Nr 203, poz. 1966, z 2004 r. Nr 29, poz. 257, Nr 34, poz. 293, Nr 91, poz. 875, Nr 96, poz. 959 i Nr 173, poz. 1808 oraz z 2005 r. Nr 62, poz. 552. Monitor Polski Nr 42 — 1437 — Poz. 562 Za∏àcznik do obwieszczenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 1 lipca 2005 r. (poz. 562) MINISTER GOSPODARKI I PRACY ZESPÓ¸ DO SPRAW POLITYKI ENERGETYCZNEJ POLITYKA ENERGETYCZNA POLSKI DO 2025 R. DOKUMENT PRZYJ¢TY PRZEZ RAD¢ MINISTRÓW W DNIU 4 STYCZNIA 2005 R. SPIS TREÂCI I. DOKTRYNA POLITYKI ENERGETYCZNEJ POLSKI DO 2025 R. ............................. 1437 1. CELE, ZASADY, PRIORYTETY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. ZARZÑDZANIE BEZPIECZE¡STWEM ENERGETYCZNYM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1437 1441 II. D¸UGOTERMINOWE KIERUNKI DZIA¸A¡ DO 2025 R. ORAZ ZADANIA WYKONAWCZE DO 2008 R. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1444 1. ZDOLNOÂCI WYTWÓRCZE KRAJOWYCH èRÓDE¸ PALIW I ENERGII . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. WIELKOÂCI I RODZAJE ZAPASÓW PALIW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. ZDOLNOÂCI TRANSPORTOWE I PO¸ÑCZENIA TRANSGRANICZNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. EFEKTYWNOÂå ENERGETYCZNA GOSPODARKI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. OCHRONA ÂRODOWISKA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. WZROST WYKORZYSTANIA ODNAWIALNYCH èRÓDE¸ ENERGII . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. RESTRUKTURYZACJA I PRZEKSZTA¸CENIA W¸ASNOÂCIOWE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. KIERUNKI BADA¡ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. WSPÓ¸PRACA MI¢DZYNARODOWA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1445 1446 1447 1448 1449 1451 1452 1453 1454 ZA¸ÑCZNIK 1. OCENA REALIZACJI DOTYCHCZASOWEJ POLITYKI ENERGETYCZNEJ . . . . . . . . . . . . ZA¸ÑCZNIK 2. WNIOSKI Z PRAC PROGNOSTYCZNO-ANALITYCZNYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ZA¸ÑCZNIK 3. PRZELICZNIKI JEDNOSTEK ENERGETYCZNYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ZA¸ÑCZNIK 4. MATERIA¸Y èRÓD¸OWE I POMOCNICZE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1455 1463 1467 1467 I. DOKTRYNA POLITYKI ENERGETYCZNEJ POLSKI DO 2025 R. 1. CELE, ZASADY, PRIORYTETY Polski konsument i przedsi´biorca potrzebujà taniej energii, o wysokiej jakoÊci, a polska energetyka wymaga w dalszym ciàgu skutecznej restrukturyzacji i prorynkowej orientacji, ze szczególnym dostosowaniem si´ do warunków funkcjonowania w Unii Europejskiej. To wyzwanie, zas∏ugujàce na miano wr´cz cywilizacyjnego, musi zostaç zrealizowane w mo˝liwie krótkim czasie, by w horyzoncie do 2025 r. zapewniç Polsce i Polakom mo˝liwoÊç pe∏nego korzystania z dobrodziejstw wspólnego, unijnego dorobku, mi´dzy innymi w zakresie jednolitego rynku energii. Realizacji tego rodzaju zamierzeƒ, przesàdzajàcych o przysz∏oÊci, mo˝e si´ podjàç wy∏àcznie paƒstwo i jego organy. Potrzebne jest zatem mo˝liwie szerokie i wszechstronne opracowanie kompleksowego programu gospodarczego, adresowanego do administra- cji publicznej, z definicji zobowiàzanej do dzia∏ania w imi´ interesu publicznego. KoniecznoÊç posiadania takiego programu dzia∏aƒ w odniesieniu do energetyki znajduje tak˝e swoje potwierdzenie w zapisach ustawy — Prawo energetyczne, zobowiàzujàcej przede wszystkim ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki do przygotowania polityki w tym zakresie. W okresie transformacji polskiej gospodarki po 1989 r. polityka energetyczna paƒstwa by∏a realizowana na podstawie czterech rzàdowych dokumentów programowych. By∏y to: 1. „Za∏o˝enia polityki energetycznej Rzeczypospolitej Polskiej na lata 1990—2010” z sierpnia 1990 r. 2. „Za∏o˝enia polityki energetycznej Polski do 2010 roku”, przyj´te przez Rad´ Ministrów w dniu 17 paêdziernika 1995 r. Monitor Polski Nr 42 — 1438 — 3. „Za∏o˝enia polityki energetycznej Polski do 2020 roku”, przyj´te przez Rad´ Ministrów w dniu 22 lutego 2000 r. 4. „Ocena realizacji i korekta Za∏o˝eƒ polityki energetycznej Polski do 2020 roku” wraz z za∏àcznikami, przyj´ta przez Rad´ Ministrów w dniu 2 kwietnia 2002 r. Programy te, oparte na ró˝nych doÊwiadczeniach wynikajàcych tak z zakresu, jak i z tempa zaawansowania restrukturyzacji polskiej energetyki, ró˝ni∏y si´ w podejÊciu do wielu kluczowych spraw. Jednak w zakresie ich filozofii i zw∏aszcza podstawowych celów polityki energetycznej charakteryzowa∏y si´ znacznym podobieƒstwem. Co wi´cej, w odniesieniu do przyjmowanych g∏ównych celów programy te by∏y i sà zbie˝ne z za∏o˝eniami i kierunkami polityki energetycznej Unii Europejskiej. Tego rodzaju zbie˝noÊç, po˝àdana na etapie akcesji, okazuje si´ byç niewystarczajàca po uzyskaniu pe∏nego cz∏onkostwa w unijnej wspólnocie. Jest to z pewnoÊcià pierwszy wa˝ny powód do nowelizacji ca∏ego spektrum dzia∏aƒ w zakresie polityki energetycznej. Drugi powód, nie mniej wa˝ny, to zespó∏ uwarunkowaƒ zwiàzanych z przewidywanym tempem zakoƒczenia transformacji rynkowej polskiej gospodarki, g∏ównie za sprawà unijnego otoczenia rynkowego. Po raz pierwszy restrukturyzacja istotnego dla ca∏ej gospodarki i spo∏eczeƒstwa sektora odbywaç si´ b´dzie w nowych warunkach: powstajàcego jednolitego rynku energii elektrycznej i gazu, b´dàcego jednym ze strategicznych celów Unii Europejskiej. Te dwa zasadnicze uwarunkowania, niemajàce dotàd znaczenia rozstrzygajàcego, a jedynie mobilizujàce, powodujà obecnie koniecznoÊç znacznie skuteczniejszej realizacji dotychczasowego paradygmatu polskiej polityki energetycznej, polegajàcego na wprowadzeniu stosunków rynkowych do energetyki. Dlatego te˝, dla wyeksponowania sprawczego wp∏ywu powy˝szych okolicznoÊci i w celu wyró˝nienia aktualnie przygotowanego programu dzia∏aƒ, zosta∏ on okreÊlony mianem doktryny polityki energetycznej. Powy˝szà koniecznoÊç dodatkowo wzmacnia ustawowe zobowiàzanie do cyklicznego uaktualniania polityki energetycznej, co powoduje z kolei, zresztà nie po raz pierwszy, koniecznoÊç dokonania rzetelnej analizy jej celów, przebiegu i skutków, a przede wszystkim — zmieniajàcych si´ pozosta∏ych uwarunkowaƒ i ich wp∏ywu na wybór korzystnej strategii jej realizacji. W szczególnoÊci polityka energetyczna nie mo˝e nie braç pod uwag´ faktu, ˝e sektor energetyczny nale˝y do najistotniejszych êróde∏ oddzia∏ywania na Êrodowisko naturalne (przyrodnicze) w kraju, jak te˝ do pewnego stopnia w skali globalnej. Wià˝e si´ to z wykorzystywaniem znaczàcych iloÊci paliw w´glowych i wynikajàcymi stàd emisjami do Êrodowiska, powodujàcymi jego przekszta∏canie (odpady), jak i zaburzenia równowagi fizykochemicznej (zakwaszanie opadów i gleby, efekt cieplarniany). Rada Ministrów, przyjmujàc niniejszy dokument na wniosek ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki, opracowany przez powo∏any przez Prezesa Rady Poz. 562 Ministrów Zespó∏ do Spraw Polityki Energetycznej, potwierdza zasadnoÊç kontynuacji polityki energetycznej, której celem jest: • zapewnienie kraju, bezpieczeƒstwa energetycznego • wzrost konkurencyjnoÊci gospodarki i jej efektywnoÊci energetycznej, • ochrona Êrodowiska przed negatywnymi skutkami dzia∏alnoÊci energetycznej, zwiàzanej z wytwarzaniem, przesy∏aniem i dystrybucjà energii i paliw. StabilnoÊç celów polityki energetycznej nie mo˝e i nie oznacza ani pe∏nej satysfakcji z realizacji programu reform, ani tym bardziej zgody na dotychczasowe tempo zmian i ich spo∏eczno-gospodarcze skutki. W okresie najbli˝szych kilku lat musimy wspólnie, tj. organy paƒstwa, przedsi´biorcy sektora energetyki, a tak˝e odbiorcy koƒcowi energii i paliw — we wspólnym narodowym interesie — dokonaç zasadniczego prze∏omu w wype∏nianiu przez polski sektor energii s∏u˝ebnej funkcji dla ca∏ej gospodarki, pod groêbà jego marginalizacji i zastàpienia go w tej roli przez bardziej efektywnych konkurentów. Aby zapobiec urzeczywistnieniu si´ takiego zagro˝enia, potrzebna jest nie tylko poprawa skutecznoÊci samej polityki energetycznej, lecz tak˝e jej trwa∏e powiàzanie z d∏ugookresowà wizjà rozwoju kraju i jej narz´dziami realizacyjnymi. Immanentna wspó∏zale˝noÊç polityki energetycznej i „Za∏o˝eƒ Narodowego Planu Rozwoju na lata 2007—2013” (NPR), przyj´tych przez Rad´ Ministrów w dniu 30 kwietnia 2004 r., jest potwierdzeniem s∏usznoÊci tego rodzaju programowych powiàzaƒ, niewyst´pujàcych jak dotàd w okresie ustrojowej, gospodarczej i spo∏ecznej transformacji naszego paƒstwa. Dzi´ki NPR polityka energetyczna zyska swój Êredniookresowy horyzont realizacyjny, stanowiàc jednoczeÊnie istotnà sk∏adowà dla kompleksowej strategii rozwoju spo∏eczno-gospodarczego. Stwarza to zarazem mo˝liwoÊç skoncentrowania prac rzàdu przede wszystkim na gospodarczych priorytetach i dzia∏aniach o charakterze rozwojowym. Dlatego, po potwierdzeniu podstawowego celu polityki energetycznej, który zawsze musi byç rozpatrywany i realizowany ∏àcznie jako uk∏ad zrównowa˝ony i zorientowany na maksymalizacj´ sumy korzyÊci: bezpieczeƒstwa energetycznego i niezawodnoÊci zaopatrzenia w energi´, wzrostu konkurencyjnoÊci gospodarki, uzyskanego m.in. dzi´ki poprawie jej efektywnoÊci energetycznej i ochrony Êrodowiska przed negatywnym oddzia∏ywaniem energetyki, tj. bezpieczeƒstwa ekologicznego, konieczne jest przyj´cie na u˝ytek przedk∏adanego programu istotnych dla doktryny polityki energetycznej kategorii oraz zasad. I tak u˝yte w programie okreÊlenia definiowane sà nast´pujàco: 1. Bezpieczeƒstwo energetyczne to stan gospodarki umo˝liwiajàcy pokrycie bie˝àcego i perspektywicznego zapotrzebowania odbiorców na paliwa i energi´, w sposób technicznie i ekonomicznie uzasadniony, przy minimalizacji negatywnego od- Monitor Polski Nr 42 — 1439 — dzia∏ywania sektora energii na Êrodowisko i warunki ˝ycia spo∏eczeƒstwa. Poziom bezpieczeƒstwa energetycznego zale˝y od wielu czynników, z których najwa˝niejsze to:

1. a)stopieƒ zrównowa˝enia popytu i poda˝y na energi´ i paliwa, z uwzgl´dnieniem aspektów strukturalnych i przewidywanego poziomu cen;
2. b)zró˝nicowanie struktury noÊników energii tworzàcych krajowy bilans paliwowy;
3. c)stopieƒ zdywersyfikowania êróde∏ dostaw przy akceptowalnym poziomie kosztów oraz przewidywanych potrzebach;
4. d)stan techniczny i sprawnoÊç urzàdzeƒ i instalacji, w których nast´puje przemiana energetyczna noÊników energii, oraz systemów transportu, przesy∏u i dystrybucji paliw i energii;
5. e)stany zapasów paliw w iloÊci zapewniajàcej utrzymanie ciàg∏oÊci dostaw do odbiorców;
6. f)uwarunkowania ekonomiczne funkcjonowania przedsi´biorstw energetycznych i ich wyniki finansowe;
7. g)kondycja ekonomiczno-finansowa u˝ytkowników paliw i energii, zarówno gospodarstw domowych, jak i przedsi´biorstw;
8. h)stan lokalnego bezpieczeƒstwa energetycznego, tj. zdolnoÊç do zaspokojenia potrzeb energetycznych na szczeblu lokalnych spo∏ecznoÊci. 2. Bezpieczeƒstwo ekologiczne paƒstwa to stan, w którym zmniejsza si´ presja wszystkich sektorów gospodarki, w tym sektora energetyki, na Êrodowisko. Pozwala to na utrzymywanie, co najmniej na obecnym poziomie, ró˝norodnoÊci biologicznych form egzystencji, umo˝liwia skutecznà ochron´ zdrowia i ˝ycia ludzi oraz zachowanie walorów przyrodniczych i krajobrazowych, a tak˝e zapewnia efektywne wywiàzywanie si´ z mi´dzynarodowych zobowiàzaƒ Rzeczypospolitej Polskiej w dziedzinie ochrony Êrodowiska. W zakresie gospodarowania energià zapewnienie bezpieczeƒstwa ekologicznego oznacza w szczególnoÊci:
9. a)ograniczenie do niezb´dnego minimum Êrodowiskowych skutków eksploatacji zasobów paliw;
10. b)radykalnà popraw´ efektywnoÊci wykorzystania energii zawartej w surowcach energetycznych — poprzez zwi´kszanie sprawnoÊci przetwarzania energii w ciep∏o i energi´ elektrycznà, promowanie uk∏adów skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej i ciep∏a oraz zagospodarowywanie ciep∏a odpadowego;
11. c)hamowanie jednostkowego wzrostu zapotrzebowania na energi´ elektrycznà i ciep∏o w gospodarce i sektorze gospodarstw domowych — poprzez promowanie energooszcz´dnych wzorców i modeli produkcji i konsumpcji oraz technik, technologii i urzàdzeƒ;
12. d)systematyczne ograniczanie emisji do Êrodowiska substancji zakwaszajàcych, py∏ów i gazów Poz. 562 cieplarnianych, zmniejszanie zapotrzebowania na wod´ oraz redukcj´ iloÊci wytwarzania odpadów;
13. e)zapewnienie adekwatnego do krajowych mo˝liwoÊci technicznych i ekonomicznych udzia∏u energii ze êróde∏ odnawialnych w pokrywaniu rosnàcych potrzeb energetycznych spo∏eczeƒstwa i gospodarki. 3. NiezawodnoÊç dostaw to zaspokojenie oczekiwania odbiorców, gospodarki i spo∏eczeƒstwa na wytwarzanie w êród∏ach i ciàg∏e otrzymywanie, za sprawà niezawodnych systemów sieciowych lub dzia∏ajàcych na rynku konkurencyjnym poÊredników-dostawców, energii lub paliw odpowiedniego rodzaju i wymaganej jakoÊci, realizowane poprzez dywersyfikacj´ kierunków dostaw oraz rodzajów noÊników energii pozwalajàcych na ich wzajemnà substytucj´. 4. Ekonomiczne uwarunkowania bezpieczeƒstwa energetycznego to suma efektów mechanizmów rynkowych i regulacyjnych kszta∏tujàcych zakres i poziom konkurencyjnoÊci w sektorze energii i paliw. Rosnàca konkurencyjnoÊç wymaga tworzenia dla wszystkich uczestników rynku jednakowych warunków dzia∏alnoÊci, w szczególnoÊci:
14. a)zapewniajàcych wiarygodnoÊç oraz przejrzystoÊç cen i kosztów;
15. b)wspierajàcych poprzez mechanizmy rynkowe osiàganie po˝àdanych efektów ekologicznych i wzrost efektywnoÊci wykorzystania energii;
16. c)eliminujàcych wykorzystywanie mechanizmów kreowania cen, jak i cen regulowanych na podstawie ustawy — Prawo energetyczne, dla realizacji polityki socjalnej lub jako instrumentu ekonomicznego wspierania konkretnego podsektora energetyki lub noÊnika energii. 5. Dywersyfikacja êróde∏ dostaw paliw i energii i jej stopieƒ to stan i miara zró˝nicowania êróde∏ dostaw paliw i energii z powodów:
17. a)ekonomicznych — koniecznoÊç obni˝enia kosztów zaopatrzenia w energi´;
18. b)naturalnych — zrównowa˝enie struktury noÊników energii pierwotnej wchodzàcych do bilansu paliwowo-energetycznego i tym samym minimalizowanie a priori nast´pstw potencjalnych awarii, kataklizmów, zdarzeƒ losowych itp.;
19. c)politycznych — osiàgni´cie po˝àdanego stopnia uniezale˝nienia si´ od konkretnego dostawcy, z regu∏y o dominujàcej pozycji. Dywersyfikacja, uzyskiwana poprzez import, pomniejsza samowystarczalnoÊç energetycznà kraju. Nie jest to jednak to˝same z zagro˝eniem bezpieczeƒstwa energetycznego kraju. Nie sam bowiem fakt importu jest takim zagro˝eniem, mo˝e si´ nim staç jego z∏a struktura, nierzetelni dostawcy, niekorzystne ceny lub wadliwe klauzule kontraktowe. Syntetycznà miarà korzystnej dywersyfikacji, a w konsekwencji tak˝e miarà poziomu bezpieczeƒstwa energetycznego, powinien byç akceptowalny poziom kosztów. Monitor Polski Nr 42 — 1440 — 6. SamowystarczalnoÊç energetyczna kraju to relacja pomi´dzy krajowym pozyskaniem paliw i energii a ca∏kowitym zu˝yciem energii pierwotnej. Jest ona wyra˝ana poprzez wskaênik. Najistotniejsze zasady doktryny polityki energetycznej to: 1. Konstytucyjna zasada post´pu w gospodarce opartego na idei zrównowa˝onego rozwoju. Znalaz∏a ona swój wyraz w Narodowym Planie Rozwoju. Rzàd przyjmuje jà tak˝e jako podstawowà zasad´ harmonijnego gospodarowania energià w warunkach spo∏ecznej gospodarki rynkowej. 2. Pe∏na integracja polskiej energetyki z europejskà i Êwiatowà, zgodnie z d∏ugookresowà wizjà rozwoju polskiej gospodarki i kolejnymi narodowymi planami rozwoju, a zw∏aszcza NPR na lata 2007—2013. 3. Podstawowymi mechanizmami funkcjonowania energetyki sà mechanizmy rynku konkurencyjnego z niezb´dnà administracyjnà regulacjà w tych jego obszarach, gdzie zaistnienie konkurencji jest obecnie znacznie ograniczone. 4. Wype∏nienie zobowiàzaƒ traktatowych Rzeczypospolitej Polskiej w okreÊlonych terminach i w przyj´tych wielkoÊciach, zarówno poprzez wdro˝enie odpowiednich rozwiàzaƒ prawno-ekonomicznych o charakterze systemowym, jak i indywidualne decyzje administracyjne, w tym tak˝e o charakterze sankcji, w odniesieniu do przedsi´biorców niestosujàcych si´ do na∏o˝onych na nich obowiàzków ustawowych o charakterze publicznym. W przypadku zobowiàzaƒ traktatowych, których wype∏nienie wymaga poniesienia wysokich nak∏adów finansowych, podj´te zostanà, w miar´ potrzeby, negocjacje majàce na celu ustalenie optymalnych — uwzgl´dniajàcych analiz´ kosztów-korzyÊci oraz potrzeb´ zapewnienia dynamicznego rozwoju gospodarczego kraju, jak te˝ jego bezpieczeƒstwa energetycznego i ekologicznego — dróg dochodzenia do uzgodnionych celów, w tym tak˝e zakresu oczekiwanej i niezb´dnej dla ich realizacji pomocy finansowej z funduszy unijnych. 5. Wspomaganie rozwoju Odnawialnych èróde∏ Energii (OZE) i pracujàcych w skojarzeniu, w tym generacji rozproszonej, przy u˝yciu mechanizmów rynkowych. 6. Autonomiczne wykonywanie zadaƒ polityki energetycznej zgodnie z posiadanymi kompetencjami i tym samym odpowiedzialnoÊcià przez administracj´ rzàdowà i przez administracj´ samorzàdowà, a tak˝e ich wspó∏dzia∏anie w rozwiàzywaniu wspólnych problemów. 7. Podejmowanie przez administracj´ publicznà wobec przedsi´biorstw energetycznych dzia∏aƒ inspirujàcych i wspierajàcych, z regu∏y o systemowym charakterze, a w jednostkowych przypadkach — udzielanie pomocy publicznej na ogólnych zasadach. 8. Upowszechnianie idei partnerstwa publiczno-prywatnego na szczeblu regionalnym i lokalnym, Poz. 562 w przedsi´wzi´ciach Êwiadczenia us∏ug dystrybucyjnych i zapewnienia dostaw energii i paliw, szczególnie dla rozwoju Odnawialnych èróde∏ Energii oraz skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej i ciep∏a. 9. Konsekwentna realizacja zasady regulowanego Dost´pu Strony Trzeciej (TPA — Third Party Access) jako podstawowego narz´dzia demonopolizacji i liberalizacji naturalnego monopolu przedsi´biorstw sieciowych. 10. Udost´pnianie przez operatorów systemów przesy∏owych (OSP) zdolnoÊci przesy∏owych po∏àczeƒ transgranicznych w formie aukcji, z których przychody b´dà przeznaczane na rozbudow´ tych po∏àczeƒ. 11. Dokonywanie wymiany energii elektrycznej z sàsiednimi systemami elektroenergetycznymi na zasadach rynkowych, przy za∏o˝eniu braku negatywnego oddzia∏ywania tej wymiany na funkcjonowanie krajowego systemu elektroenergetycznego oraz ze wzgl´du na jego niezawodnoÊç i bezpieczeƒstwo dostaw energii dla odbiorców koƒcowych. 12. Utrzymanie w∏aÊcicielskiego nadzoru paƒstwa nad podmiotami posiadajàcymi infrastruktur´ przesy∏owà i prze∏adunkowà, w tym operatorami systemów przesy∏owych (OSP), których jedynà funkcjà jest zapewnienie funkcjonowania i rozwoju infrastruktury konkurencyjnego rynku energii elektrycznej, gazu ziemnego i paliw ciek∏ych. 13. Realizacja doktryny polityki energetycznej „przy otwartej kurtynie”. Informacje o zasadach i rezultatach funkcjonowania i tendencjach rozwojowych w energetyce, istotne dla potencjalnych inwestorów oraz odbiorców, powinny byç upowszechniane wÊród zainteresowanych w formie ogólnodost´pnych publikacji. Powy˝sze definicje i zasady stanowià zarówno zr´by konstrukcyjne, jak i swoiste metody rozstrzygania i realizacji priorytetów polityki energetycznej oraz okreÊlania wynikajàcych z nich kierunków dzia∏aƒ rzàdu. Sà one przedstawione poni˝ej w syntetycznej formie, a ich geneza to z jednej strony — niezrealizowane dotychczas zamierzenia z wczeÊniejszych programów gospodarczych zwiàzanych z energetykà, z drugiej zaÊ — wnioski wynikajàce z d∏ugoterminowej prognozy, czyli wybory najbardziej prawdopodobnych lub po˝àdanych stanów przysz∏oÊci oraz dzia∏aƒ majàcych na celu ich osiàganie. Poszerzonà ilustracj´ w tym zakresie stanowià odpowiednio: za∏àcznik 1 „Ocena realizacji dotychczasowej polityki energetycznej” oraz za∏àcznik 2 „Wnioski z prac prognostyczno-analitycznych”. Tak wi´c rekomendacje wynikajàce z prognozy d∏ugookresowej oraz niezrealizowane zamierzenia okresów wczeÊniejszych, ∏àcznie rozpatrywane, stanowià nie tylko zasadniczà przes∏ank´ przyjmowanej doktryny, ale wraz z nià stanowià podstawy do okreÊlenia priorytetowych kierunków dzia∏aƒ. Monitor Polski Nr 42 — 1441 — W horyzoncie najbli˝szych czterech lat, do kolejnej aktualizacji polityki energetycznej, przewidzianej obecnie nowelizowanà m.in. w tym zakresie ustawà — Prawo energetyczne, za najwa˝niejsze priorytety i kierunki dzia∏aƒ rzàdu przyjmuje si´: 1. kszta∏towanie zrównowa˝onej struktury paliw pierwotnych, z uwzgl´dnieniem wykorzystania naturalnej przewagi w zakresie zasobów w´gla, a tak˝e jej zharmonizowanie z koniecznoÊcià zmniejszenia obcià˝enia Êrodowiska przyrodniczego; 2. monitorowanie poziomu bezpieczeƒstwa energetycznego przez wyspecjalizowane organy paƒstwa wraz z inicjowaniem poprawy stopnia dywersyfikacji êróde∏ dostaw energii i paliw, zw∏aszcza gazu ziemnego i ropy naftowej; 3. konsekwentnà budow´ konkurencyjnych rynków energii elektrycznej i gazu, zgodnie z politykà energetycznà Unii Europejskiej, poprzez pobudzanie konkurencji i skuteczne eliminowanie jej barier (np. kontrakty d∏ugoterminowe w elektroenergetyce i gazownictwie); 4. dzia∏ania nakierowane na redukcj´ kosztów funkcjonowania energetyki, zapewnienie odbiorcom racjonalnych cen energii i paliw oraz zwi´kszenie (poprawa) efektywnoÊci energetycznej we wszystkich dziedzinach wytwarzania i przesy∏u oraz wykorzystania energii; 5. ustawowe wzmocnienie pozycji administracji samorzàdowej wobec przedsi´biorstw energetycznych dla skutecznej realizacji gminnych planów zaopatrzenia w ciep∏o, energi´ elektrycznà i paliwa gazowe; 6. propoda˝owe modyfikacje dotychczasowych sposobów promowania energii z OZE i energii elektrycznej wytwarzanej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciep∏a oraz wdro˝enie systemu obrotu certyfikatami pochodzenia energii, niezale˝nego od jej odbioru i tym samym pozwalajàcego jej wytwórcom na kumulacj´ odpowiednich Êrodków finansowych, a w konsekwencji przyczyniajàcego si´ do wzrostu potencja∏u wytwórczego w tym zakresie; 7. równowa˝enie interesów przedsi´biorstw energetycznych i odbiorców koƒcowych, w powiàzaniu z osiàgni´ciem znaczàcej poprawy jakoÊci ich obs∏ugi w zakresie dostaw paliw i energii; 8. aktywne kszta∏towanie struktury organizacyjno-funkcjonalnej sektora energetyki, zarówno poprzez narz´dzia regulacyjne przewidziane w ustawie — Prawo energetyczne, jak i poprzez konsekwentnà restrukturyzacj´ (w∏asnoÊciowà, kapita∏owà, przestrzennà i organizacyjnà) przedsi´biorstw energetycznych nadzorowanych przez Skarb Paƒstwa. Sformu∏owanie doktryny polityki energetycznej, zdefiniowanie w niej strategicznych celów, zasad realizacji oraz ustalenie priorytetów i kierunków dzia∏aƒ rzàdu nie przesàdzajà tempa i sposobów regulowania sektora energii — jego struktury i warunków funkcjo- Poz. 562 nowania — oraz rodzajów narz´dzi i sekwencji ich stosowania. Dokonanie stosownych wyborów w tych zakresach zostanie ka˝dorazowo oparte na analizie bie˝àcej sytuacji i poddane ocenie Zespo∏u do Spraw Polityki Energetycznej, nadal bowiem otwartà kwestià jest zakres i skutecznoÊç oddzia∏ywania paƒstwa na energetyk´. Do tej pory brakowa∏o konsekwencji w realizacji podejmowanych zamierzeƒ. Stàd zdecydowanie zbyt wiele problemów charakterystycznych dla tego sektora ciàgle powraca jako sprawy do za∏atwienia. Âwiadczy to o sile i przewadze realiów nad nawet najlepszymi intencjami. Dla urzeczywistnienia przedk∏adanej doktryny polityki energetycznej — której wymiernym celem, zrozumia∏ym dla wszystkich, sà efektywne firmy oraz wysoka jakoÊç energii i jej racjonalne ceny, tj. ceny uwzgl´dniajàce jednoczeÊnie imperatyw pewnoÊci zaopatrzenia oraz mo˝liwoÊci dochodowe spo∏eczeƒstwa — rzàd b´dzie korzysta∏ z wszelkich dost´pnych mu instrumentów instytucjonalno-prawnych, fiskalnych, finansowych oraz perswazyjnych, preferujàc rozwiàzania systemowe i legislacyjne oraz korzystajàc tak˝e z w∏aÊcicielskich prerogatyw. 2. ZARZÑDZANIE BEZPIECZE¡STWEM ENERGETYCZNYM Sytuacja geopolityczna ostatnich kilku lat, tendencje wzrostowe cen ropy naftowej i gazu, awarie systemów elektroenergetycznych w Europie, USA i Ameryce Po∏udniowej, pozbawiajàce miliony ludzi energii elektrycznej, uwra˝liwiajà ludzkoÊç na problemy bezpieczeƒstwa energetycznego. Znalaz∏o to m.in. wyraz w dokumentach Unii Europejskiej dotyczàcych zarówno budowy europejskiej strategii samego bezpieczeƒstwa energetycznego, jak i dostaw strategicznych noÊników energii. ¸àczy nas wspólna troska o stan bezpieczeƒstwa i stàd nieodzowne staje si´ podejmowanie takich dzia∏aƒ równie˝ w wymiarze krajowym. Rozwiàzaniem nowym, w stosunku do poprzednich programów, jest z pewnoÊcià propozycja systemowego podejÊcia do zarzàdzania bezpieczeƒstwem energetycznym — b´dàcego szczególnà sferà urzeczywistnienia polityki energetycznej — o maksymalnie du˝ych walorach aplikacyjnych. Takie oczekiwanie spe∏nia zespó∏ dzia∏aƒ zwiàzanych z planowaniem, organizowaniem, koordynacjà, nadzorem i kontrolà bezpieczeƒstwa energetycznego, z wykorzystaniem wszelkich dost´pnych w warunkach rynkowych Êrodków jego zapewnienia, uj´tych procesowo jako zarzàdzanie bezpieczeƒstwem energetycznym. W warunkach polskiej transformacji ustrojowej i gospodarczej istotne stajà si´ zarówno instytucjonalizacja, jak i sposoby zarzàdzania bezpieczeƒstwem energetycznym. Sà one pochodnà: 1. cech ustrojowo-systemowych — oznacza to podzia∏ odpowiedzialnoÊci za bezpieczeƒstwo energetyczne, w uj´ciu podmiotowym, mi´dzy administracj´ publicznà (rzàdowà oraz samorzàdowà) i operatorów energetycznych systemów siecio- Monitor Polski Nr 42 — 1442 — wych: zdefiniowanie jej zakresu oraz przyporzàdkowanie im mechanizmów i narz´dzi realizacji; 2. sytuacji dziedzin gospodarki energetycznej (uj´cie przedmiotowe); 3. czynnika czasu (czasu reakcji i czasu dzia∏ania), w∏aÊciwego zarówno dla danego podmiotu, jak i przedmiotu zarzàdzania. Ad 1. Odpowiedzialni za bezpieczeƒstwo energetyczne Administracja rzàdowa, w zakresie swoich konstytucyjnych i ustawowych obowiàzków, jest odpowiedzialna g∏ównie za: — sta∏e prowadzenie prac prognostycznych i analitycznych w zakresie strategii bezpieczeƒstwa energetycznego wraz z niezb´dnymi pracami planistycznymi; — takie realizowanie polityki energetycznej paƒstwa, które zapewnia przede wszystkim bezpieczeƒstwo energetyczne, w szczególnoÊci tworzy warunki: • koniecznej dywersyfikacji, • utrzymania zapasów paliw, • utrzymania rezerw mocy wytwórczych, • zapewnienia zdolnoÊci przesy∏owych umo˝liwiajàcych po˝àdanà dywersyfikacj´ êróde∏ i/lub kierunków dostaw ropy i produktów naftowych, gazu oraz energii elektrycznej; — tworzenie mechanizmów rynkowych zapewniajàcych rozwój mocy wytwórczych oraz zdolnoÊci przesy∏owych systemu elektroenergetycznego w celu zwi´kszenia stopnia niezawodnoÊci dostaw i bezpieczeƒstwa pracy systemu elektroenergetycznego; — przygotowywanie procedur umo˝liwiajàcych, w przypadku wystàpienia nag∏ych zagro˝eƒ, kl´sk ˝ywio∏owych i dzia∏ania tzw. si∏y wy˝szej, stosowanie innych ni˝ rynkowe mechanizmów równowa˝enia interesów uczestników rynku i koordynacji funkcjonowania sektora energii; — redukowanie ryzyka politycznego w stosowanych regulacjach; — monitorowanie i raportowanie do Komisji Europejskiej stanu bezpieczeƒstwa energetycznego oraz podejmowanie odpowiednich Êrodków zaradczych w przypadku zagro˝eƒ niezawodnoÊci dostaw; — analiz´ wp∏ywu dzia∏aƒ planowanych w ramach polityki energetycznej na bezpieczeƒstwo narodowe; — koordynacj´ i nadzór nad dzia∏alnoÊcià operatorów systemów przesy∏owych w zakresie wspó∏pracy z krajami oÊciennymi i europejskimi systemami: elektroenergetycznym i gazowym. Szczególnà sferà aktywnoÊci administracji rzàdowej, wspierajàcà wszystkie powy˝sze, jest dzia∏anie na rzecz promowania konkurencji i usuwania barier jà Poz. 562 ograniczajàcych wraz racjonalizacjà zasad i zakresu administracyjnej ingerencji w funkcjonowanie sektora energii. Wojewodowie oraz samorzàdy województw odpowiedzialni sà g∏ównie za zapewnienie warunków do rozwoju infrastrukturalnych po∏àczeƒ mi´dzyregionalnych i wewnàtrzregionalnych, w tym przede wszystkim na terenie województwa, i koordynacj´ rozwoju energetyki w gminach. Gminna administracja samorzàdowa jest odpowiedzialna za zapewnienie energetycznego bezpieczeƒstwa lokalnego, w szczególnoÊci w zakresie zaspokojenia zapotrzebowania na energi´ elektrycznà, ciep∏o i paliwa gazowe, z racjonalnym wykorzystaniem lokalnego potencja∏u odnawialnych zasobów energii i energii uzyskiwanej z odpadów. Operatorzy systemów sieciowych (przesy∏owych i dystrybucyjnych), odpowiednio do zakresu dzia∏ania, sà odpowiedzialni g∏ównie za: — zapewnienie równoprawnego dost´pu uczestników rynku do infrastruktury sieciowej; — utrzymywanie infrastruktury sieciowej w sta∏ej gotowoÊci do pracy, zgodnie ze standardami bezpieczeƒstwa technicznego i obowiàzujàcymi krajowymi i europejskimi standardami jakoÊci i niezawodnoÊci dostaw oraz warunkami wspó∏pracy mi´dzysystemowej; — efektywne zarzàdzanie systemem i sta∏e monitorowanie niezawodnoÊci pracy systemu oraz bie˝àce bilansowanie popytu i poda˝y; — optymalnà realizacj´ procedur kryzysowych w warunkach stosowania innych ni˝ rynkowe, mechanizmów równowa˝enia interesów uczestników rynku oraz koordynacj´ funkcjonowania sektora energii; — planowanie rozwoju infrastruktury sieciowej, odpowiednio do przewidywanego komercyjnego zapotrzebowania na us∏ugi przesy∏owe oraz wymiany mi´dzysystemowej; — monitorowanie dyspozycyjnoÊci i niezawodnoÊci pracy podsystemu wytwarzania energii elektrycznej i systemu magazynowania paliw gazowych oraz systemu magazynowania paliw ciek∏ych. W podziale odpowiedzialnoÊci za stan bezpieczeƒstwa energetycznego szczególna rola przypadnie tzw. dostawcy z urz´du, zgodnie z dokonanà nowelizacjà ustawy — Prawo energetyczne. Mechanizmy i narz´dzia zapewnienia bezpieczeƒstwa energetycznego wykorzystywane przez organy administracji publicznej: rzàdowej i samorzàdowej 1. Organy administracji publicznej w swoich dzia∏aniach na rzecz zapewnienia bezpieczeƒstwa energetycznego stosujà przynale˝ne im narz´dzia prawno-organizacyjne o charakterze stricte administracyjnym oraz wspomagajàce rozwój stosunków i mechanizmów rynkowych (regulacje prawne, programy gospodarcze, konkretne zamierze- Monitor Polski Nr 42 — 1443 — nia inwestycyjne). Instrumentarium wykorzystywane przez administracj´ rzàdowà reguluje przede wszystkim te sfery gospodarki energetycznej, które w istotny sposób warunkujà ciàg∏oÊç dostaw noÊników energii i paliw oraz powierzanie przedsi´biorstwom energetycznym obowiàzków w zakresie Êwiadczenia us∏ug o charakterze u˝ytecznoÊci publicznej. 2. Dzia∏ania administracji powinny zostaç skierowane na tworzenie warunków do poprawy efektywnoÊci ekonomicznej systemów zaopatrzenia w energi´. W gospodarce rynkowej oznacza to wykorzystanie konkurencji tam, gdzie mo˝na os∏abiç monopol naturalny, oraz skutecznà regulacj´ w obszarze, gdzie w istniejàcych uwarunkowaniach technicznych wprowadzenie konkurencji jest mocno utrudnione. Szczególnymi instrumentami racjonalizacji kosztów dostarczania energii, znaczàco oddzia∏ywajàcymi tak˝e na stan bezpieczeƒstwa energetycznego, sà polityka wzrostu efektywnoÊci energetycznej i sprzyjajàca jej polityka podatkowa paƒstwa, w tym tzw. podatki energetyczne. 3. W ramach polityki w∏aÊcicielskiej ministra w∏aÊciwego do spraw Skarbu Paƒstwa oraz samorzàdów, w zakresie restrukturyzacji i prywatyzacji przedsi´biorstw elektroenergetycznych, gazowniczych oraz ciep∏owniczych, b´dzie realizowana strategia w∏àczania w budow´ nowoczesnego sektora us∏ug publicznych ca∏ej infrastruktury technicznej. Istotà nowej strategii jest ∏àczenie majàtku Skarbu Paƒstwa (przedsi´biorstwa elektroenergetyczne, gazowe), majàtku gminnego (przedsi´biorstwa us∏ug komunalnych) i majàtku ró˝nych bran˝ w zintegrowane przedsi´biorstwa, dzia∏ajàce na rzecz zaspokojenia ró˝nych potrzeb mieszkaƒców, które sà zwiàzane z noÊnikami energii, gospodarkà wodno-kanalizacyjnà, us∏ugami teleinformatycznymi itp. Przedsi´biorstwa te powinny charakteryzowaç si´ znacznym potencja∏em ekonomicznym (umo˝liwiajàcym rozwój na ryzyko akcjonariuszy, nie zaÊ klientów), byç zdolne do absorpcji funduszy strukturalnych UE, a przede wszystkim posiadaç niezb´dne warunki do reagowania w warunkach kryzysowych. Mechanizmy i narz´dzia zapewnienia bezpieczeƒstwa energetycznego wykorzystywane przez operatorów systemów sieciowych Poz. 562 — szczegó∏owe procedury post´powania w zakresie zarzàdzania systemem sieciowym, zawarte w zatwierdzanych i publikowanych dokumentach, dotyczàce zw∏aszcza bilansowania systemu, zarzàdzania ograniczeniami systemowymi i wymiany mi´dzysystemowej; — uprawnienia operatora do sta∏ego monitorowania bezpieczeƒstwa systemu i bie˝àcego podejmowania dzia∏aƒ zaradczych; — mo˝liwoÊç realizacji w∏asnej inwestycji infrastruktury sieciowej i po∏àczeƒ mi´dzysystemowych, zgodnie z zatwierdzonym przez organ regulacyjny planem rozwoju, z zapewnieniem Êrodków w ramach zatwierdzanej taryfy za us∏ugi przesy∏owe (lub w przypadku operatora systemu sieciowego nieb´dàcego w∏aÊcicielem infrastruktury sieciowej mo˝liwoÊç zobowiàzania do realizacji ww. inwestycji przez przedsi´biorstwo przesy∏owe). Ad 2. Przedmiotowy zakres zarzàdzania bezpieczeƒstwem energetycznym OdpowiedzialnoÊç za bezpieczeƒstwo energetyczne wymaga rozpoznania i uwzgl´dniania charakterystycznych cech podsektorów energii, stopnia ich zaawansowania w rynkowej restrukturyzacji, niezb´dnoÊci i mobilnoÊci zasobów krajowych z punktu widzenia struktury paliw pierwotnych, a tak˝e ich podatnoÊci na innowacje i znaczàcy post´p technologiczny i techniczny w niezbyt odleg∏ej perspektywie czasowej. Tego rodzaju identyfikacja umo˝liwia ju˝ na etapie bie˝àcego zarzàdzania bezpieczeƒstwem energetycznym prognozowanie ewentualnoÊci wystàpienia w danym sektorze stanów zagro˝enia bezpieczeƒstwa, a w konsekwencji przygotowanie adekwatnych scenariuszy post´powania i dobór odpowiednich narz´dzi przywracania stanu normalnego. Pami´taç przy tym nale˝y, i˝ choç immanentne cechy podsektorów energii determinujà znaczenie poszczególnych z nich dla bezpieczeƒstwa energetycznego, to czymÊ innym jest funkcjonowanie tych podsektorów w stanie zagro˝enia kryzysowego lub ju˝ w kryzysie. Stàd niezb´dne jest odr´bne podejÊcie do sposobów zarzàdzania bezpieczeƒstwem energetycznym w danym obszarze. Za koordynacj´ prac w tym zakresie odpowiada minister w∏aÊciwy do spraw gospodarki. Operatorzy systemów sieciowych dysponujà Êrodkami pozwalajàcymi im na wywiàzywanie si´ z odpowiedzialnoÊci za niezawodnoÊç pracy tych systemów. Sà to: Podstaw´ tych prac stanowiç b´dà poni˝sze wytyczne dla organów paƒstwa, odnoszàce si´ do zapewnienia bezpieczeƒstwa dostaw poszczególnych noÊników energii, tj. pokrycia zapotrzebowania na nie. I tak za niezb´dne sk∏adowe tych dzia∏aƒ uznaje si´: — Êrodki techniczne do zapewnienia bezpieczeƒstwa technicznego pracy sieciowego systemu energetycznego i jego odbudowy po ewentualnych awariach lub katastrofach; 1. monitorowanie stanu aktualnego i okresowa aktualizacja prognoz bilansu zapotrzebowania, dostaw i zapasów noÊników energii przez wyspecjalizowane jednostki; — ustawowe upowa˝nienie do zarzàdzania systemem sieciowym, w tym do nak∏adania obowiàzków na uczestników rynku, oraz do podejmowania dzia∏aƒ specjalnych w przypadku wystàpienia zagro˝eƒ w pracy systemu lub sytuacji kryzysowej; 2. stworzenie i wdro˝enie systemu informowania ministra odpowiedzialnego za bezpieczeƒstwo energetyczne o ewentualnych zagro˝eniach w pokryciu zapotrzebowania na poszczególne noÊniki energii; Monitor Polski Nr 42 — 1444 — Poz. 562 3. wykorzystywanie regulacyjnych uprawnieƒ paƒstwa na rzecz stosownych korekt w zakresie struktury i kierunków dostaw noÊników energii; 2. Za bezpieczeƒstwo energetyczne w poszczególnych przedzia∏ach czasowych odpowiada w∏aÊciwy podmiot. 4. koordynacj´ przez ministra odpowiedzialnego za bezpieczeƒstwo energetyczne paƒstwa dzia∏aƒ innych organów paƒstwa w zakresie zwiàzanym z bezpieczeƒstwem dostaw noÊników energii. 3. Za bezpieczeƒstwo krótkoterminowe — rozpatrywane w zale˝noÊci od rodzaju noÊnika energii, w horyzoncie czasowym sekund, minut lub godzin — odpowiedzialni sà w∏aÊciwi operatorzy systemów sieciowych, którzy zapewniajà to bezpieczeƒstwo poprzez realizacj´ odpowiednich procedur bilansowania, wykorzystujàc mechanizmy rynkowe odpowiednio do zdefiniowanego horyzontu czasowego. Ad 3. Horyzont czasowy a zarzàdzanie bezpieczeƒstwem Ka˝de zdarzenie lub proces w sektorze energii ma nie tylko swój w∏aÊciwy wymiar czasowy. Ma tak˝e adekwatny czas reakcji podmiotów odpowiedzialnych za zarzàdzanie bezpieczeƒstwem. Tak wi´c czynnik czasu w istotny sposób wp∏ywa na realizacj´ kompetencji w zapewnianiu bezpieczeƒstwa energetycznego. Zgodnie z tym kryterium w praktyce zarzàdzania bezpieczeƒstwem b´dzie stosowane nast´pujàce podejÊcie: 1. Przyjmuje si´ trzy podstawowe horyzonty czasowe, które determinujà bezpieczeƒstwo energetyczne: — krótkoterminowe, rozumiane jako zbilansowanie systemu elektroenergetycznego; — Êrednioterminowe, rozumiane jako zapewnienie dostaw energii; — d∏ugoterminowe, rozumiane jako zapewnienie zdolnoÊci wytwórczych i przesy∏owych. 4. Za bezpieczeƒstwo Êrednioterminowe dostaw energii odpowiadajà odbiorcy energii dokonujàcy transakcji w warunkach rynkowych, a w przypadku odbiorców taryfowych lub niekorzystajàcych z rynku energii — ich dostawcy z urz´du. 5. Za bezpieczeƒstwo d∏ugoterminowe odpowiada administracja publiczna: rzàdowa i samorzàdowa. Jej rola polega na tworzeniu, w niezb´dnym dope∏nieniu mechanizmów rynkowych, takich warunków funkcjonowania sektora energii, by stanowi∏y one zach´t´ dla inwestorów do kalkulowania i podejmowania d∏ugookresowego ryzyka rozpoczynania, prowadzenia i rozwoju dzia∏alnoÊci gospodarczej w tym sektorze. II. D¸UGOTERMINOWE KIERUNKI DZIA¸A¡ DO 2025 R. ORAZ ZADANIA WYKONAWCZE DO 2008 R. Osiàganie celów okreÊlonych w doktrynie polityki energetycznej w perspektywie do 2025 r. wymaga wspó∏dzia∏ania organów paƒstwa w poszczególnych obszarach tej polityki, szczególnie w tych, które sà zwiàzane z pokrywaniem przyrostów zapotrzebowania na paliwa i energi´, poprawà konkurencyjnoÊci i efektywnoÊci energetycznej gospodarki oraz ze zmniejszaniem oddzia∏ywania sektora energii na Êrodowisko przyrodnicze. Dla obszarów obejmujàcych: 1. zdolnoÊci wytwórcze krajowych êróde∏ paliw i energii, 2. wielkoÊci i rodzaje zapasów paliw, 3. zdolnoÊci przesy∏owe, w tym po∏àczenia transgraniczne, 4. efektywnoÊç energetycznà gospodarki, 5. ochron´ Êrodowiska, 6. wykorzystanie odnawialnych êróde∏ energii, 7. restrukturyzacj´ i przekszta∏cenia w∏asnoÊciowe sektora paliwowo-energetycznego, 8. badania naukowe i prace rozwojowe, 9. wspó∏prac´ mi´dzynarodowà zosta∏y wyznaczone d∏ugoterminowe kierunki dzia∏aƒ do 2025 r., pakiet zadaƒ wykonawczych do 2008 r. oraz odpowiedzialni za realizacj´ tych zadaƒ. Wdra˝anie dzia∏aƒ przewidzianych do realizacji w horyzoncie d∏ugoterminowym i w perspektywie do roku 2008 wymaga narz´dzi prawnych, instytucjonalnych i Êrodków finansowych. Systematyczne zmniejszanie dystansu dzielàcego poziom gospodarki kraju od poziomu wysoko rozwini´tych krajów UE mo˝na osiàgnàç najszybciej poprzez wdro˝enie scenariusza efektywnoÊciowego rozwoju gospodarki paliwowo-energetycznej, w ramach którego wzrost zapotrzebowania na energi´ pokrywany jest przy istotnej poprawie efektywnoÊci energetycznej. Kszta∏towanie i realizacja zrównowa˝onej polityki energetycznej zapewniajàcej bezpieczeƒstwo energetyczne kraju, wype∏niajàcej wymogi bezpieczeƒstwa ekologicznego poprzez wzrost konkurencyjnoÊci i efektywnoÊci energetycznej, wymaga wspó∏dzia∏ania organów paƒstwa z wyspecjalizowanymi w tematyce instytucjami stanowiàcymi intelektualne zaplecze rzàdu. Aby wspó∏praca ta przebiega∏a w sposób efektywny, niezb´dne jest odpowiednie umocowanie prawne tych instytucji, zapewnienie êróde∏ finansowania ich funkcjonowania. Instytucje te by∏yby odpowiedzialne za przygotowywanie materia∏ów analitycznych dotyczà- Monitor Polski Nr 42 — 1445 — cych istotnych aspektów krajowej i mi´dzynarodowej polityki energetycznej oraz raportów okresowych identyfikujàcych wyzwania i zagro˝enia, w tym przede wszystkim w zakresie bezpieczeƒstwa energetycznego, oraz proponowanie dzia∏aƒ dla celów kolejnej aktualizacji polityki energetycznej. Podstawà do aktualizacji d∏ugoterminowych kierunków i zadaƒ wykonawczych w kolejnych, czteroletnich okresach wdra˝ania polityki energetycznej powinny byç mi´dzy innymi okresowo wykonywane prognozy zapotrzebowania na paliwa i energi´. Przygotowywanie i publikowanie tych prognoz b´dzie zadaniem Rzàdowego Centrum Studiów Strategicznych, przy merytorycznym wsparciu ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki i Prezesa Urz´du Regulacji Energetyki. 1. ZDOLNOÂCI WYTWÓRCZE KRAJOWYCH èRÓDE¸ PALIW I ENERGII Polska b´dzie dà˝yç do utrzymywania harmonijnego rozwoju krajowego sektora energii, wykorzystujàc post´pujàcà liberalizacj´ mi´dzynarodowych rynków energii oraz relacje cen surowców energetycznych na rynkach Êwiatowych. W´glowa monokultura posiadanych zasobów energetycznych przesàdza o unikatowej w mi´dzynarodowej skali strukturze zu˝ycia noÊników energii pierwotnej. Pokrycie przyrostów zapotrzebowania na energi´ pierwotnà b´dzie realizowane przez wzrost udzia∏u ropy naftowej i paliw ropopochodnych, gazu ziemnego, energii odnawialnej i energii jàdrowej w proporcjach wynikajàcych z minimalizacji kosztów pozyskania niezb´dnej iloÊci energii pierwotnej przy jednoczesnym spe∏nieniu wymogów polityki ekologicznej kraju, w tym dotrzymania mi´dzynarodowych zobowiàzaƒ w tym zakresie. Posiadane zasoby w´gla kamiennego i brunatnego oraz koszt pozyskania z nich energii elektrycznej i cieplnej wskazujà, ˝e w horyzoncie do 2025 r. zasoby wymienionych noÊników b´dà dostarczaç podstawowego paliwa do wytwarzania tych rodzajów energii. Potrzeba posiadania sprawnych i efektywnych zdolnoÊci wytwórczych krajowych êróde∏ paliw i energii oraz koniecznoÊç wype∏nienia przyj´tych zobowiàzaƒ w obszarze ochrony Êrodowiska i zapewnienia bezpieczeƒstwa energetycznego implikuje nast´pujàce kierunki dzia∏aƒ realizacyjnych polityki energetycznej: 1. Zapewnienie bezpieczeƒstwa i efektywnoÊci dostaw w´gla kamiennego dla polskiej oraz wspólnotowej gospodarki — bioràc pod uwag´ znaczenie w´gla kamiennego w bilansie energetycznym Polski oraz rosnàce uzale˝nienie UE od importu noÊników energii, polski sektor górnictwa w´gla kamiennego powinien odgrywaç istotnà rol´ w zapewnieniu bezpieczeƒstwa energetycznego w kraju i innych paƒstwach UE. Niezale˝nie od stanu koniunktury na w´giel kamienny na Êwiatowych rynkach, stan polskiego sektora wskazuje, i˝ konieczne jest kontynuowanie dzia∏aƒ majàcych na celu osiàgni´cie i utrzymanie efektywnoÊci, rentownoÊci i p∏ynnoÊci finansowej w polskich przedsi´biorstwach górniczych dla utrzymania ich zdolnoÊci Poz. 562 do zaspokajania potrzeb energetycznych. Przedsi´biorstwa górnicze muszà utrzymaç zdolnoÊci wydobywcze na poziomie równowa˝enia poda˝y z popytem, zarówno pod wzgl´dem iloÊci, jak i wymaganej ze wzgl´dów technologicznych i ekologicznych jakoÊci produkowanego surowca. Konieczne wi´c b´dà: dalsza redukcja kosztów wydobycia, odpowiednia strategia zatrudnienia pozwalajàca na utrzymanie optymalnej liczby pracowników oraz przestrzeganie w kopalniach w∏aÊciwych standardów bezpieczeƒstwa i higieny pracy, a tak˝e inwestycje zapewniajàce konkurencyjnoÊç tego noÊnika energii. 2. Utrzymanie udzia∏u gazu ziemnego pochodzenia krajowego w wolumenie gazu zu˝ywanego w Polsce — prognozowany wzrost zu˝ycia gazu ziemnego jako surowca oraz noÊnika energii powinien skutkowaç m.in. zintensyfikowaniem prac badawczych nad udokumentowaniem i udost´pnieniem do eksploatacji z∏ó˝, których zasoby prognostyczne szacowane sà na ponad 1 000 mld m3. Umo˝liwi∏oby to realizacj´ przedsi´wzi´ç inwestycyjnych zwi´kszajàcych moce wytwórcze energii elektrycznej i ciep∏a z wykorzystaniem rodzimych zasobów gazu ziemnego. 3. Zapewnienie pokrycia wzrastajàcego zapotrzebowania na energi´ elektrycznà — przewidywany sta∏y wzrost zapotrzebowania na energi´ elektrycznà powoduje, i˝ szczególnie istotnym zagadnieniem staje si´ zapewnienie wystarczajàcego potencja∏u wytwórczego tej energii, z odpowiednim wykorzystaniem krajowych êróde∏ energii pierwotnej. Szczególnà rol´ w tym zakresie b´dzie nadal odgrywa∏ w´giel brunatny, najtaƒszy noÊnik energii pierwotnej w kraju. Wià˝e si´ to jednak z koniecznoÊcià udost´pnienia nowych z∏ó˝ tego w´gla i budowà nowych mocy w horyzoncie 2025 r. JednoczeÊnie koniecznoÊç wype∏nienia wymagaƒ ekologicznych wg prawodawstwa Unii Europejskiej i zapisów Traktatu Akcesyjnego — dotyczàcych szczególnie lat 2008—2016, skutkujàcych wycofaniem z eksploatacji bloków niespe∏niajàcych odpowiednich norm — stwarza sytuacj´ zagro˝enia wystarczalnoÊci polskiego sektora wytwarzania energii elektrycznej. Aby do tego nie dopuÊciç, potrzebna jest wymiana i budowa nowych mocy wytwórczych. Wycofywanie z eksploatacji starych êróde∏ wytwarzania energii elektrycznej, pracujàcych w oparciu o spalanie w´gla, powinno si´ odbywaç poprzez zast´powanie tych êróde∏ nowoczesnymi jednostkami, wykorzystujàcymi wysoko sprawne technologie spalania w´gla na poziomie maksymalnie mo˝liwym ze wzgl´du na wymagania ekologiczne. Wymogi ekologiczne wymuszajà tak˝e wzrost udzia∏u elektrowni i elektrociep∏owni gazowych, odnawialnych êróde∏ energii i rozwa˝enie budowy elektrowni jàdrowych, zgodnie z wymaganiami zrównowa˝onego rozwoju. Ze wzgl´du na koniecznoÊç dywersyfikacji noÊników energii pierwotnej oraz potrzeb´ ograniczenia Monitor Polski Nr 42 — 1446 — emisji gazów cieplarnianych do atmosfery, uzasadnione staje si´ wprowadzenie do krajowego systemu energetyki jàdrowej. Realizacja tego przedsi´wzi´cia wymaga jednak uzyskania spo∏ecznej akceptacji. Poniewa˝ prognozy wskazujà na potrzeb´ pozyskiwania energii elektrycznej z elektrowni jàdrowej w drugim dziesi´cioleciu rozpatrywanego okresu, to, bioràc pod uwag´ d∏ugoÊç cyklu inwestycyjnego, konieczne jest niezw∏oczne rozpocz´cie spo∏ecznej debaty na ten temat. 4. Utrzymanie znacznego udzia∏u krajowej produkcji paliw ciek∏ych w rynku oraz poprawa jakoÊci paliw ciek∏ych — zdolnoÊci wytwarzania paliw ciek∏ych przez sektor rafineryjny powinny uwzgl´dniaç wielkoÊç zapotrzebowania na te paliwa. Majàc na uwadze d∏ugoterminowe prognozy, przewidujàce zwi´kszenie zapotrzebowania na produkty naftowe, w d∏u˝szej perspektywie konieczne b´dà dodatkowe inwestycje, aby zwi´kszyç zdolnoÊci produkcyjne tego sektora, w celu utrzymania lub poprawienia pozycji konkurencyjnej na europejskim rynku oraz dostosowania produktów do coraz ostrzejszych wymagaƒ jakoÊciowych w zakresie ochrony Êrodowiska. 5. Umacnianie lokalnego charakteru zaopatrzenia w ciep∏o — zaopatrzenie w ciep∏o ma ze swej natury charakter lokalny, dlatego te˝ w perspektywie do 2025 r. dzia∏ania podejmowane w tym obszarze b´dà w zasadniczej mierze nale˝eç do zadaƒ w∏asnych gmin lub zwiàzków gmin. Natomiast dzia∏ania organów paƒstwa b´dà si´ sprowadzaç do tworzenia ram prawnych sprzyjajàcych racjonalnej gospodarce ciep∏em. W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych zadaƒ wykonawczych: Ad 1.
20. a)Kontynuacja restrukturyzacji przedsi´biorstw sektora górnictwa w´gla kamiennego nakierowana na popraw´ ich efektywnoÊci, rentownoÊci i p∏ynnoÊci finansowej — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki.
21. b)Opracowanie wspólnej strategii paliwowo-ekologiczno-energetycznej dla wype∏nienia w sposób optymalny, rzeczowo i kosztowo, wymagaƒ ochrony Êrodowiska — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Êrodowiska we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki. Ad 3.
22. a)Wypracowanie rozwiàzaƒ systemowych wspierajàcych budow´ nowych mocy wytwórczych energii elektrycznej — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z Prezesem Urz´du Regulacji Energetyki.
23. b)Dostosowanie systemu akcyzy dla energii elektrycznej do rozwiàzaƒ UE z uwzgl´dnieniem sytuacji finansowej paƒstwa — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw finansów publicznych we wspó∏pracy Poz. 562 z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki1).
24. c)Przeprowadzenie spo∏ecznych konsultacji programu budowy energetyki jàdrowej — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki. Ad 4. Tworzenie regulacji prawnych zapewniajàcych wysokie standardy jakoÊciowe paliw ciek∏ych i gazu LPG — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw Êrodowiska. Ad 5. Wypracowanie mechanizmów wsparcia rozwoju lokalnych systemów ciep∏owniczych z preferencjami dla kogeneracji — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki. 2. WIELKOÂCI I RODZAJE ZAPASÓW PALIW Ró˝nice w iloÊci poszczególnych paliw w zasobach krajowych i w dost´pie do nich, jak równie˝ odmienne formy przechowywania zapasów tych paliw wymagajà zró˝nicowanego podejÊcia. Podstawowym kierunkiem dzia∏ania jest zagwarantowanie ciàg∏oÊci funkcjonowania polskiej gospodarki w razie wystàpienia przerw w dostawach na rynek okreÊlonego rodzaju paliwa. KoniecznoÊç posiadania adekwatnej wielkoÊci i rodzajów zapasów paliw wymaga dzia∏aƒ w polityce energetycznej dotyczàcych nast´pujàcych kierunków: 1. Skuteczne zarzàdzanie zapasami paliw ciek∏ych, w tym posiadanie 90-dniowych zapasów, i opracowanie kompleksowego programu dzia∏aƒ w sytuacjach kryzysowych na rynku naftowym — niemal pe∏ne uzale˝nienie polskiej gospodarki od importu ropy naftowej i przewidywany w latach nast´pnych sta∏y wzrost jej zu˝ycia powoduje, i˝ szczególnà wag´ przywiàzuje si´ do sprawy zapasów. System zapasów paliw ciek∏ych wprowadzono w 1996 r. ustawà o rezerwach paƒstwowych i zapasach obowiàzkowych paliw. Na tej podstawie budowa zapasów paliw ciek∏ych w systemie obowiàzkowym trwa od 1998 r. i wymagane 90 dni zostanie osiàgni´te, zgodnie z uzyskanym okresem przejÊciowym na wdro˝enie tego systemu, w roku 2008. Przysz∏e dzia∏ania ukierunkowane b´dà przede wszystkim na popraw´ efektywnoÊci i skutecznoÊci tego systemu — zarówno w zakresie rozwiàzaƒ organizacyjnych, jak i zarzàdzania zapasami w sytuacjach kryzysowych. Cel ten wynika równie˝ z ponadnarodowej skali problemu bezpieczeƒstwa dostaw ropy i produktów naftowych oraz obowiàzujàcej, zarówno w ramach UE, jak i OECD, zasady solidarnego ponoszenia odpowiedzialnoÊci za przeciwdzia∏anie skutkom kryzysów w dostawach. Konieczne b´dzie równie˝ tworzenie warunków zapewniajàcych ekonomiczne ——————— 1) Zadanie to stanowi element polityki cenowej. Monitor Polski Nr 42 — 1447 — bezpieczeƒstwo dostaw, tj. zapewnienie dostaw po cenach akceptowanych przez gospodark´ i konsumentów. 2. Opracowanie i wdro˝enie zasad funkcjonowania oraz organizacji systemu zapasów i magazynowania gazu ziemnego — w sektorze gazowym, ze wzgl´du na znaczny udzia∏ importu w krajowym bilansie tego paliwa (b´dàcego jednoczeÊnie istotnym surowcem dla przemys∏
25. u)oraz planowanà liberalizacj´ obrotu z zagranicà, zak∏ada si´, i˝ konieczne b´dzie opracowanie systemu tworzenia zapasów, tj. rozbudowy podziemnych magazynów gazu ziemnego (PMG), oraz wprowadzenia przejrzystych zasad zarzàdzania tymi zapasami i korzystania z us∏ug magazynowania. Tworzenie zapasów gazu jest jednym ze Êrodków (wprowadzonych przez dyrektyw´ 2004/67/WE dotyczàcà Êrodków zapewniajàcych bezpieczeƒstwo dostaw gazu ziemnego) zapewniajàcych bezpieczeƒstwo dostaw gazu ziemnego. 3. Kszta∏towanie odpowiedniej struktury zapasów w´gla kamiennego i brunatnego — obecna samowystarczalnoÊç Polski w zakresie w´gla kamiennego i brunatnego oraz post´pujàca liberalizacja rynku energii elektrycznej, zarówno w skali krajowej, jak i w szerszym kontekÊcie UE, przyczyni si´ w przysz∏oÊci do zmniejszenia znaczenia zapasów w´gla jako Êrodka wspierajàcego bezpieczeƒstwo dostaw energii elektrycznej, przesuwajàc akcent na wzrost efektywnoÊci energetycznej, synchronizacj´ systemów energetycznych, rozbudow´ po∏àczeƒ mi´dzysystemowych oraz wzmocnienie stosowania zasady TPA w odniesieniu do sieci krajowej, jak te˝ po∏àczeƒ mi´dzysystemowych. JednoczeÊnie konieczna jest zmiana regulacji prawnych w celu umo˝liwienia przedsi´biorstwom energetycznym, zajmujàcym si´ wytwarzaniem energii elektrycznej i ciep∏a, samodzielnego opracowywania strategii tworzenia niezb´dnych zapasów paliw, gwarantujàcych bezpieczeƒstwo produkcji i dostawy energii, przy pozostawieniu przy wytwórcach odpowiedzialnoÊci za ciàg∏oÊç i jakoÊç dostaw. W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych zadaƒ wykonawczych: Ad 1.
26. a)Opracowanie nowych rozwiàzaƒ prawnych dotyczàcych sposobów gromadzenia obowiàzkowych zapasów paliw ciek∏ych — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki.
27. b)Opracowanie kompleksowego programu dzia∏aƒ w sytuacjach kryzysowych na rynku naftowym — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw wewn´trznych, ministrem w∏aÊciwym do spraw administracji publicznej oraz ministrem w∏aÊciwym do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej. Ad 2. Opracowanie systemu tworzenia zapasów gazu ziemnego, tj. rozbudowy podziemnych magazy- Poz. 562 nów gazu ziemnego (PMG), oraz wprowadzenie przejrzystych zasad zarzàdzania tymi zapasami i korzystania z us∏ug magazynowania — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z Prezesem Urz´du Regulacji Energetyki. Ad 3. Zmiana regulacji prawnych kszta∏towania struktury zapasów w´gla kamiennego i brunatnego — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki. 3. ZDOLNOÂCI TRANSPORTOWE TRANSGRANICZNE I PO¸ÑCZENIA Poziom rozwoju infrastruktury sieciowej, niezb´dnej dla zapewnienia ciàg∏oÊci dostaw paliw i energii, ma wa˝ny wp∏yw na zachowanie bezpieczeƒstwa energetycznego, wzrost konkurencyjnoÊci gospodarki, efektywnoÊç u˝ytkowania surowców i energii oraz ochron´ Êrodowiska. Obecny poziom po∏àczeƒ transgranicznych w Polsce nie zapewnia efektywnego funkcjonowania rynku energii elektrycznej i rynku gazu ziemnego ani te˝ wykorzystania tranzytowego po∏o˝enia Polski dla dostaw paliw do krajów UE. Równie˝ bilansowanie rosnàcych potrzeb naszej gospodarki wymaga uwzgl´dnienia zró˝nicowanego kierunku dostaw surowców energetycznych. Polska powinna tak˝e odgrywaç wi´kszà rol´ w dostawie surowców energetycznych dla krajów UE ze êróde∏ rosyjskich. Pozycja kraju tranzytowego wymagaç b´dzie podj´cia wielokierunkowych dzia∏aƒ w celu rozbudowy zdolnoÊci przesy∏owych. Ocenie powinny zostaç poddane tak˝e jakoÊç i struktura funkcjonujàcej infrastruktury przesy∏owej. Potrzeba posiadania zdolnoÊci transportowych i po∏àczeƒ transgranicznych zapewniajàcych ciàg∏oÊç dostaw paliw i energii oraz tworzenie jednolitych rynków paliw i energii w UE ukierunkowuje dzia∏ania realizacyjne polityki energetycznej na: 1. Rozwój systemów przesy∏owych energii elektrycznej, gazu ziemnego i ropy naftowej wraz z po∏àczeniami transgranicznymi oraz tworzenie alternatywnych metod i kierunków dostaw importowanych paliw i energii. Ze wzgl´du na swoje po∏o˝enie na granicy trzech systemów elektroenergetycznych — tj. zachodnioeuropejskiego (UCTE), wschodnioeuropejskiego (WNP/kraje ba∏tyckie) i skandynawskiego (Nordel) — Polska mo˝e byç zarówno eksporterem energii elektrycznej, jak równie˝ pe∏niç rol´ kraju tranzytowego. Polska mo˝e i powinna odgrywaç rol´ jednego z liderów w ramach rozwoju rynku energii elektrycznej w UE, obejmujàcego tworzenie w pierwszym etapie rynków regionalnych. Dla zapewnienia bezpieczeƒstwa i ciàg∏oÊci dostaw gazu ziemnego niezb´dne jest oddzia∏ywanie paƒstwa na dywersyfikacj´ kierunków dostaw gazu dla krajowych odbiorców. Post´pujàcy rozwój technologii, umo˝liwiajàcych korzystanie z innych ni˝ sieciowe dróg zaopatrywania kraju w gaz ziemny, wymaga zbudowania odpowiedniej infrastruktury technicznej, w tym magazynowej i sieciowej, Monitor Polski Nr 42 — 1448 — umo˝liwiajàcej import gazu, w postaci skroplonej Liquid Natural Gas (LNG) lub w postaci spr´˝onej Compressed Natural Gas (CNG), drogà morskà ze êróde∏ niedost´pnych dla transportu sieciowego. W przypadku ropy naftowej, obok istniejàcej sieci ropociàgów, bardzo wa˝ne jest posiadanie odpowiedniej instalacji do prze∏adunku tego surowca z dostaw transportem morskim jako rozwiàzania alternatywnego. Obecnie posiadane zdolnoÊci prze∏adunkowe i przesy∏owe zaspokajajà potrzeby przerobowe krajowych rafinerii, zarówno w zakresie ropy naftowej dostarczanej rurociàgami z kierunku wschodniego, jak równie˝ drogà morskà. Majàc na uwadze planowany wzrost zapotrzebowania na dostawy ropy naftowej, powinny byç podj´te dzia∏ania s∏u˝àce rozwojowi nowych zdolnoÊci przesy∏owych i dywersyfikacji êróde∏ zaopatrzenia. 2. Rozbudow´ i modernizacj´ sieci dystrybucyjnych — wzrost zapotrzebowania na energi´ elektrycznà wymaga dzia∏aƒ zapewniajàcych przebudow´ i rozbudow´ sieci Êredniego i niskiego napi´cia, a tak˝e modernizacj´ i unowoczeÊnienie sieci dystrybucyjnych g∏ównie na obszarach wiejskich w zakresie zapewniajàcym odpowiednià jakoÊç dostarczanej energii elektrycznej. W odniesieniu do sieci gazowych kierunkiem rozwoju infrastruktury dystrybucyjnej b´dà obszary o rosnàcym zapotrzebowaniu na gaz ziemny, stanowiàcy mi´dzy innymi êród∏o energii dla energetyki rozproszonej i skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej i ciep∏a. W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych zadaƒ wykonawczych: Ad 1, 2.
28. a)Stworzenie rozwiàzaƒ systemowych dla znoszenia barier w rozwoju infrastruktury sieciowej — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej, we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki oraz Prezesem Urz´du Regulacji Energetyki.
29. b)Identyfikacja mo˝liwoÊci wykorzystania funduszy UE i opracowania sposobu ich efektywnej absorpcji na rozwój sieci i po∏àczeƒ transgranicznych — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw rozwoju regionalnego we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw zagranicznych, Prezesem Urz´du Regulacji Energetyki oraz Prezesem Rzàdowego Centrum Studiów Strategicznych.
30. c)Wspieranie dzia∏aƒ zwi´kszajàcych mo˝liwoÊci dywersyfikacji i bezpieczeƒstwa dostaw gazu ziemnego — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw zagranicznych.
31. d)Wdro˝enie dyrektyw dotyczàcych bezpieczeƒstwa dostaw energii elektrycznej i ga- Poz. 562 zu ziemnego oraz rozwoju infrastruktury, w tym przesy∏owej infrastruktury transgranicznej — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki.
32. e)Wsparcie dla pozyskania Êrodków UE na wykonanie analiz op∏acalnoÊci budowy rurociàgów, gazociàgów oraz linii elektroenergetycznych zapewniajàcych alternatywne drogi zaopatrzenia w paliwa i energi´ — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki. Ad 2. Wspieranie modernizacji sieci dystrybucyjnych energii elektrycznej na obszarach wiejskich, w tym pilota˝owego programu reelektryfikacji obszaru tzw. Êciany wschodniej — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw rozwoju regionalnego. 4. EFEKTYWNOÂå ENERGETYCZNA GOSPODARKI Wzrost efektywnoÊci u˝ytkowania energii — czyli zmniejszenie zu˝ycia energii pierwotnej w przeliczeniu na jednostk´ Produktu Krajowego Brutto — jest istotnym elementem zrównowa˝onego rozwoju kraju. Mimo ˝e w ca∏ym kraju osiàgni´to ju˝ znaczàcy post´p w zakresie poprawy efektywnoÊci energetycznej gospodarki, to potencja∏ w tym zakresie jest nadal bardzo znaczàcy. Zwi´kszenie efektywnoÊci energetycznej gospodarki przewiduje si´ mi´dzy innymi poprzez: zmniejszenie energoch∏onnoÊci wyrobów (przy produkcji i eksploatacji), zwi´kszenie sprawnoÊci wytwarzania energii, zmniejszenie energoch∏onnoÊci procesów przemys∏owych, zmniejszenie strat energii w przesyle oraz wdro˝enie systemów zarzàdzania popytem na energi´. Zwi´kszenie efektywnoÊci energetycznej jest jednym z kluczowych elementów zrównowa˝onej polityki energetycznej i wymaga dzia∏aƒ w nast´pujàcych kierunkach: 1. Zmniejszenie energoch∏onnoÊci wyrobów w trakcie ich projektowania, wytwarzania, u˝ytkowania i utylizacji — na energoch∏onnoÊç wyrobów decydujàcy wp∏yw ma etap ich projektowania. Zak∏ada si´ wdro˝enie do produkcji urzàdzeƒ o najwy˝szych klasach efektywnoÊci energetycznej, prowadzenie kampanii informacyjnych na temat celowoÊci i op∏acalnoÊci stosowania urzàdzeƒ najbardziej efektywnych. Istotnà sprawà jest równie˝ takie projektowanie wyrobów, aby po ich zu˝yciu mo˝na by∏o odzyskaç jak najwi´kszà iloÊç surowca. 2. Zwi´kszanie sprawnoÊci wytwarzania energii — sprawnoÊç wytwarzania energii w Polsce jest mniejsza ni˝ w innych wysoko rozwini´tych krajach Unii Europejskiej. Przewiduje si´ zwi´kszenie wytwarzania energii elektrycznej w skojarzeniu z produkcjà ciep∏a. W elektrociep∏owniach zak∏ada si´ stosowanie zasobników ciep∏a, co wyeliminuje wytwarzanie energii cieplnej w szczycie w kot∏ach wodnych. W elektrowniach kondensacyjnych przewiduje si´ stosowanie wysoko sprawnych bloków energetycznych opalanych w´glem na nadkrytyczne parame- Monitor Polski Nr 42 — 1449 — Poz. 562 try pary oraz stosowanie obiegów parowo-gazowych. W budynkach mieszkalnych i obiektach u˝ytecznoÊci publicznej zak∏ada si´ wymian´ nieefektywnych kot∏ów na wysoko sprawne. kowe na rynku wewn´trznym energii oraz zmieniajàcej dyrektyw´ 92/42/EWG — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki. 3. Zmniejszenie energoch∏onnoÊci procesów przemys∏owych — przewiduje si´ osiàgni´cie du˝ych efektów oszcz´dnoÊci energii poprzez modernizacj´ szeregu procesów produkcyjnych w przemyÊle i dostosowanie ich do wymogów najlepszej dost´pnej techniki. Celowi temu s∏u˝yç b´dzie tak˝e dalsza restrukturyzacja polskiej gospodarki, prowadzàca do ograniczenia energoch∏onnych ga∏´zi przemys∏owych. Zak∏ada si´ rozwój produkcji wyrobów zaawansowanych technologicznie o wysokim stopniu przetworzenia. Przewiduje si´ rozwój sektora us∏ug oraz przebudow´ technologicznà gospodarki. Ad 3. Dokonanie przeglàdu wybranych ga∏´zi przemys∏owych pod kàtem mo˝liwoÊci zmniejszenia ich energoch∏onnoÊci — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki. 4. Zmniejszenie strat energii w przesyle i dystrybucji — przewiduje si´ ograniczenie strat energii w krajowym systemie elektroenergetycznym poprzez zwi´kszenie przepustowoÊci linii elektroenergetycznych, popraw´ rozdzia∏u energii i ograniczenie przesy∏u energii liniami 110 kV na dalekie odleg∏oÊci. Zak∏ada si´ równie˝ rozbudow´ po∏àczeƒ z krajami sàsiednimi w celu zwi´kszenia zdolnoÊci przesy∏u energii. Zwi´kszenie zdolnoÊci przesy∏owych sieci elektroenergetycznych oraz zmniejszenie strat w przesyle stanowi istotny element tworzenia konkurencyjnego rynku energii. 5. Wdro˝enie systemów zarzàdzania popytem na energi´ w celu zwi´kszenia efektywnoÊci wykorzystania energii — zak∏ada si´ kompleksowe podejÊcie do zarzàdzania popytem na energi´, prowadzàcego do jej znaczàcego oszcz´dzania, m.in. stosujàc rozwiàzania organizacyjne, systemy zach´t oraz popraw´ efektywnoÊci u˝ytkowania energii w celu zmniejszenia rozpi´toÊci pomi´dzy maksymalnym i minimalnym zapotrzebowaniem na energi´. Bardzo istotnym elementem tych dzia∏aƒ jest kontynuowanie procesu termomodernizacji budynków. W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych zadaƒ wykonawczych: Ad 1. Prowadzenie kampanii informacyjnej na temat celowoÊci i op∏acalnoÊci stosowania wyrobów najbardziej efektywnych energetycznie — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej i ministrem w∏aÊciwym do spraw nauki. Ad 2.
33. a)Wypracowanie systemu zach´t w celu zwi´kszenia sprawnoÊci wytwarzania energii — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki.
34. b)Przygotowanie projektu rozwiàzaƒ systemowych zapewniajàcych wdro˝enie dyrektywy 2004/8/WE w sprawie wspierania kogeneracji w oparciu o zapotrzebowanie na ciep∏o u˝yt- Ad 4. Przeprowadzenie analizy mo˝liwoÊci zmniejszenia strat energii w krajowym systemie elektroenergetycznym — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z Prezesem Urz´du Regulacji Energetyki. Ad 5.
35. a)Przeprowadzenie dzia∏aƒ i kampanii informacyjnych promujàcych zarzàdzanie popytem na energi´ — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej oraz ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki.
36. b)Przygotowanie rozwiàzaƒ systemowych zapewniajàcych wdro˝enie dyrektywy 2002/91/WE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, w tym udoskonalenie systemu instrumentów finansowych zach´cajàcych do realizacji zadaƒ termomodernizacyjnych — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej oraz ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki. 5. OCHRONA ÂRODOWISKA Sektor energii jest g∏ównym êród∏em emisji dwutlenku w´gla, dwutlenku siarki i py∏u do powietrza. Górnictwo w´gla kamiennego i brunatnego powoduje ponadto zmiany w krajobrazie i szkody materialne w terenie. Równie˝ niekorzystnie wp∏ywa na jakoÊç wód. Dlatego podstawowym kierunkiem dzia∏aƒ majàcych na celu zmniejszenie oddzia∏ywania sektora energetycznego na Êrodowisko naturalne b´dzie wprowadzanie nowych rozwiàzaƒ technologicznych, zmiana struktury noÊników energii, stosowanie paliw bardziej przyjaznych Êrodowisku, wprowadzanie mechanizmów ekonomicznych, u∏atwiajàcych dostosowanie si´ do coraz bardziej rygorystycznych wymagaƒ ekologicznych. Na ograniczenie obcià˝eƒ Êrodowiska b´dzie mia∏ równie˝ wp∏yw post´p w zakresie efektywnoÊci energetycznej. Potrzeba sprostania bezpieczeƒstwu ekologicznemu wymaga uwzgl´dnienia w polityce energetycznej nast´pujàcych kierunków dzia∏aƒ: 1. Pe∏ne dostosowanie êróde∏ energetycznego spalania do wymogów prawa w zakresie ochrony Êrodowiska — przystàpienie Polski do Unii Europejskiej spowodowa∏o znaczne zwi´kszenie wymagaƒ w zakresie dopuszczalnych emisji SO2, NOx, py∏ów i CO2. Jak wykazujà prognozy emisji zanieczyszczeƒ do atmosfery, Polska nie powinna mieç wi´kszych trudnoÊci ze spe∏nieniem zobo- Monitor Polski Nr 42 — 1450 — wiàzaƒ wynikajàcych z mi´dzynarodowych porozumieƒ, z wyjàtkiem postanowieƒ dotyczàcych pu∏apów emisji SO2 i NOx z du˝ych êróde∏ spalania zawartych w Traktacie o Przystàpieniu. Polska od 2008 r. jest zobowiàzana do dostosowania istniejàcych êróde∏ do standardów emisji zanieczyszczeƒ okreÊlonych w dyrektywie 2001/80/WE w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeƒ do powietrza z du˝ych obiektów energetycznego spalania. Realizacja dyrektywy powinna uwzgl´dniaç wykorzystanie okresów przejÊciowych oraz pu∏apów emisyjnych, okreÊlonych w Traktacie o Przystàpieniu. Nowe, du˝e obiekty spalania paliw powinny spe∏niaç standardy emisji zgodne z wymaganiami dyrektywy. Nie mo˝na wykluczyç, ˝e po roku 2012 („post Kioto”) pojawià si´ nowe wyzwania dotyczàce redukcji gazów cieplarnianych, a szczególnie CO2. 2. Zmiana struktury noÊników energii — ograniczenie emisji zanieczyszczeƒ, w tym gazów cieplarnianych, przewiduje si´ uzyskaç tak˝e poprzez zwi´kszenie udzia∏u odnawialnych êróde∏ energii oraz paliw w´glowodorowych w ogólnym bilansie energii pierwotnej. Zmniejszenie obcià˝enia Êrodowiska realizowane b´dzie równie˝ poprzez zastosowanie spr´˝onego gazu ziemnego oraz gazu LPG w transporcie, w tym szczególnie w transporcie publicznym, biokomponentów do paliw p∏ynnych oraz zastosowanie gazu ziemnego do wytwarzania energii elektrycznej. 3. Stosowanie czystych technologii w´glowych — w´giel kamienny i w´giel brunatny równie˝ w przysz∏oÊci b´dà podstawà wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej, dlatego celowe jest wykorzystanie tzw. technologii czystego w´gla (Clean Coal Technology) umo˝liwiajàcych dotrzymanie norm ochrony Êrodowiska. Istotny jest równie˝ rozwój technologii umo˝liwiajàcych utylizacj´ dwutlenku w´gla ze spalin, w celu ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. 4. Zmniejszenie oddzia∏ywania zwiàzanego z wydobyciem w´gla kamiennego i brunatnego na Êrodowisko — dla przywracania terenom zdegradowanym dzia∏alnoÊcià górniczà walorów u˝ytkowych i krajobrazowych przewiduje si´ podejmowanie dzia∏aƒ polegajàcych na zmniejszaniu zrzutu wód zasolonych z kopalƒ do wód powierzchniowych i na stosowaniu technik eksploatacji minimalizujàcych wp∏yw dzia∏alnoÊci górniczej. Istotne staje si´ równie˝ zwi´kszenie gospodarczego i przemys∏owego wykorzystania odpadów. 5. Stosowanie w transporcie drogowym oraz do celów opa∏owych paliw ciek∏ych o polepszonych w∏aÊciwoÊciach ekologicznych — wobec wzrastajàcej liczby pojazdów oraz nat´˝enia ruchu w aglomeracjach miejskich istotne jest stosowanie paliw o polepszonych parametrach jakoÊciowych, zmniejszajàcych ich niekorzystne oddzia∏ywanie na zdrowie cz∏owieka i Êrodowisko. Zatem przewiduje si´ ograniczanie zawartoÊci siarki w tych paliwach oraz zwi´kszanie w nich udzia∏u biokompo- Poz. 562 nentów. Zaostrzone wymagania wprowadzane b´dà stopniowo, w sposób umo˝liwiajàcy dostosowanie si´ rafinerii do produkcji tych paliw. Ograniczenia zawartoÊci siarki dotyczyç b´dà tak˝e olejów stosowanych do celów opa∏owych. 6. Wprowadzenie mechanizmów umo˝liwiajàcych ograniczenie emisji zanieczyszczeƒ do powietrza — wprowadzenie mechanizmów rynkowych, polegajàcych na handlu przyznanymi uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (wymagane jest to przez Uni´ Europejskà), mo˝e spowodowaç zmniejszenie kosztów dostosowania si´ przedsi´biorstw do zaostrzonych wymagaƒ. Niezale˝nie od tego powinien zostaç wprowadzony równie˝ handel uprawnieniami do emisji dwutlenku siarki i tlenków azotu, jako wewn´trzne narz´dzie krajowe, u∏atwiajàce wywiàzanie si´ Polski z na∏o˝onych na nas bardzo ostrych limitów emisji tych zanieczyszczeƒ. W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych zadaƒ wykonawczych: Ad 1. Podj´cie dzia∏aƒ w celu uzgodnienia z Komisjà Europejskà Êcie˝ki realizacji zobowiàzaƒ wynikajàcych z Traktatu o Przystàpieniu w zakresie warunków realizacji postanowieƒ dyrektywy 2001/80/WE — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Êrodowiska we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki. Ad 2.
37. a)Doskonalenie narz´dzi prawnych i fiskalnych poprzez wprowadzenie zró˝nicowanych stawek podatków i op∏at Êrodowiskowych stymulujàcych zwi´kszenie zu˝ycia paliw i energii przyjaznych dla Êrodowiska — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Êrodowiska we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki i ministrem w∏aÊciwym do spraw finansów publicznych2).
38. b)Wprowadzenie zró˝nicowanych stawek podatków i op∏at Êrodowiskowych, preferujàcych paliwa bardziej ekologiczne — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw finansów publicznych we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw Êrodowiska2). Ad 5. Tworzenie regulacji prawnych zapewniajàcych wysokie standardy jakoÊciowe paliw w transporcie — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw Êrodowiska. Ad 6. Wdro˝enie mechanizmów rynkowych polegajàcych na handlu przyznanymi uprawnieniami do emisji — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Êrodowiska. ——————— 2) Zadanie to stanowi element polityki cenowej. Monitor Polski Nr 42 6. WZROST WYKORZYSTANIA èRÓDE¸ ENERGII — 1451 — ODNAWIALNYCH Racjonalne wykorzystanie odnawialnych êróde∏ energii (OZE) jest jednym z istotnych elementów zrównowa˝onego rozwoju paƒstwa. Stopieƒ wykorzystania odnawialnych êróde∏ energii zale˝y od ich zasobów i technologii ich przetwarzania. Generalnie mo˝na powiedzieç, ˝e biomasa (uprawy energetyczne, drewno opa∏owe, odpady rolnicze, przemys∏owe i leÊne, biogaz) oraz energia wiatrowa realnie oferujà najwi´kszy potencja∏ do wykorzystania w Polsce przy obecnych cenach energii i warunkach pomocy publicznej. W dalszej kolejnoÊci plasujà si´ zasoby energii wodnej oraz geotermalnej. Natomiast technologie s∏oneczne (pomimo ogromnego potencja∏u technicznego) z powodu niskiej efektywnoÊci kosztowej w odniesieniu do produkcji energii elektrycznej mogà odgrywaç istotnà rol´ praktycznie wy∏àcznie do produkcji ciep∏a. Celem strategicznym polityki paƒstwa jest wspieranie rozwoju odnawialnych êróde∏ energii i uzyskanie 7,5 % udzia∏u energii, pochodzàcej z tych êróde∏, w bilansie energii pierwotnej. Dokonywaç si´ to ma w taki sposób, aby wykorzystanie poszczególnych rodzajów odnawialnych êróde∏ energii sprzyja∏o konkurencji promujàcej êród∏a najbardziej efektywne ekonomicznie, tak aby nie powodowa∏o to nadmiernego wzrostu cen energii u odbiorców. Stanowiç to powinno podstawowà zasad´ rozwoju wykorzystania odnawialnych êróde∏ energii. Udzia∏ energii elektrycznej wytwarzanej w OZE w ∏àcznym zu˝yciu energii elektrycznej brutto w kraju powinien osiàgnàç 7,5 % w roku 2010. Jest on zgodny z indykatywnym celem iloÊciowym, ustalonym dla Polski w dyrektywie 2001/77/WE z dnia 27 wrzeÊnia 2001 r. w sprawie wspierania produkcji na rynku wewn´trznym energii elektrycznej wytwarzanej ze êróde∏ odnawialnych energii. Kwestia dalszego wzrostu udzia∏u energii z OZE w bilansie paliwowo-energetycznym kraju po roku 2010 zostanie przesàdzona w ramach prac nad aktualizacjà rzàdowej strategii rozwoju energetyki odnawialnej. Niemniej jednak przewidywany dynamiczny wzrost zu˝ycia energii elektrycznej ogó∏em w perspektywie do roku 2025 i tak skutkowaç b´dzie koniecznoÊcià dalszego wzrostu produkcji energii elektrycznej w odnawialnych êród∏ach energii. Dla zapewnienia odnawialnym êród∏om energii w∏aÊciwej pozycji w energetyce powinny byç podj´te dzia∏ania realizacyjne polityki energetycznej w nast´pujàcych kierunkach: 1. Utrzymanie stabilnych mechanizmów wsparcia wykorzystania odnawialnych êróde∏ energii — do roku 2025 przewiduje si´ stosowanie mechanizmów wsparcia rozwoju wykorzystania energii ze êróde∏ odnawialnych. Sprawà szczególnie istotnà jest zapewnienie stabilnoÊci tych mechanizmów, a tym samym stworzenie warunków do bezpiecznego inwestowania w OZE. Przewiduje si´ te˝ sta∏e monitorowanie stosowanych mechanizmów wsparcia i w miar´ potrzeb ich doskonalenie. Poz. 562 Ewentualne istotne zmiany tych mechanizmów wprowadzane b´dà z odpowiednim wyprzedzeniem, aby zagwarantowaç stabilne warunki inwestowania. 2. Wykorzystywanie biomasy do produkcji energii elektrycznej i ciep∏a — w warunkach polskich technologie wykorzystujàce biomas´ stanowiç b´dà nadal podstawowy kierunek rozwoju odnawialnych êróde∏ energii, przy czym wykorzystanie biomasy do celów energetycznych nie powinno powodowaç niedoborów drewna w przemyÊle drzewnym, celulozowo-papierniczym i p∏ytowym — drewnopochodnym. Wykorzystanie biomasy w znaczàcym stopniu b´dzie wp∏ywa∏o na popraw´ gospodarki rolnej oraz leÊnej i stanowiç powinno istotny element polityki rolnej. Zak∏ada si´, ˝e pozyskiwana na ten cel biomasa w znacznym stopniu pochodziç b´dzie z upraw energetycznych. Przewiduje si´ u˝yteczne wykorzystanie szerokiej gamy biomasy, zawartej w ró˝nego rodzaju odpadach przemys∏owych i komunalnych, tak˝e spoza produkcji roÊlinnej i zwierz´cej, co przy okazji tworzy nowe mo˝liwoÊci dla dynamicznego rozwoju lokalnej przedsi´biorczoÊci. Warunkiem prowadzenia intensywnych upraw energetycznych musi byç jednak gwarancja, ˝e wymagane w tym wypadku znaczne nawo˝enie nie pogorszy warunków Êrodowiskowych (woda, grunty). 3. Intensyfikacja wykorzystania ma∏ej energetyki wodnej — podejmowane b´dà dzia∏ania majàce na celu zwi´kszenie do roku 2025 mocy zainstalowanej w ma∏ych elektrowniach wodnych. OkreÊlone zostanà warunki do lokalizacji i realizacji budowy takich êróde∏, w tym zapewniajàce maksymalne wykorzystanie istniejàcych stopni na ciekach wodnych. Przewiduje si´ tak˝e wzrost zainstalowanej mocy poprzez modernizacj´ i rozbudow´ istniejàcych ma∏ych elektrowni wodnych, z uwzgl´dnieniem uwarunkowaƒ dotyczàcych planowanej przez rolnictwo restytucji ryb. 4. Wzrost wykorzystania energetyki wiatrowej — obserwowany w ostatnich latach znaczny post´p w wykorzystaniu energii wiatru czyni energetyk´ wiatrowà jednà z najszybciej rozwijajàcych si´ ga∏´zi przemys∏u. Planuje si´ dzia∏ania polepszajàce warunki inwestowania tak˝e w tym obszarze odnawialnych êróde∏ energii. Konieczne jest równie˝ wdro˝enie rozwiàzaƒ zmierzajàcych do poprawy wspó∏pracy elektrowni wiatrowych w ramach krajowego systemu elektroenergetycznego. Dzia∏ania w tym zakresie nie mogà kolidowaç z wymaganiami ochrony przyrody (NATURA 2000). Nale˝y oceniç od strony sieciowej, na ile mogà byç lokalizowane w strefie przybrze˝nej Morza Ba∏tyckiego morskie farmy wiatrowe. 5. Zwi´kszenie udzia∏u biokomponentów w rynku paliw ciek∏ych — zak∏ada si´ sukcesywny wzrost udzia∏u biokomponentów w ogólnej puli paliw ciek∏ych wprowadzanych na rynek polski. Dzia∏ania w tym zakresie b´dà si´ koncentrowaç przede wszystkim na wdra˝aniu przepisów wspólnotowych. Monitor Polski Nr 42 — 1452 — 6. Rozwój przemys∏u na rzecz energetyki odnawialnej — rozwój wykorzystania odnawialnych êróde∏ energii niesie ze sobà korzystne efekty zwiàzane przede wszystkim z aktywizacjà zawodowà na obszarach o wysokim stopniu bezrobocia, stymulujàc rozwój produkcji rolnej, wzrost zatrudnienia oraz rozwój przemys∏u i us∏ug na potrzeby energetyki odnawialnej. Zwi´kszeniu wykorzystania odnawialnych êróde∏ energii towarzyszyç b´dzie tak˝e rozwój przemys∏u dzia∏ajàcego na rzecz energetyki odnawialnej. Szczególne dzia∏ania przewiduje si´ w zakresie rozwoju produkcji urzàdzeƒ dla elektrowni wiatrowych. Stopieƒ rozwoju tej ga∏´zi przemys∏u powinien wykraczaç poza potrzeby krajowe i warunkowaç op∏acalny eksport tych urzàdzeƒ. W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych zadaƒ wykonawczych: Ad 1. Przeprowadzenie systemowej analizy rodzajów mechanizmów wsparcia rozwoju wykorzystania odnawialnych êróde∏ energii w celu ewentualnej modyfikacji rozwiàzania przyj´tego w Polsce — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw finansów publicznych i ministrem w∏aÊciwym do spraw Êrodowiska. Ad 2.
39. a)Opracowanie bilansu biomasy pod kàtem jej dost´pnoÊci na cele energetyczne, w tym ze wzgl´du na wykorzystanie surowca drzewnego na cele przetwórcze oraz odleg∏oÊç od êróde∏ spalania — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw rolnictwa we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw Êrodowiska i ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki.
40. b)Podj´cie inicjatywy dotyczàcej obj´cia nowych krajów cz∏onkowskich UE systemem dop∏at ze Êrodków unijnych do wszystkich upraw energetycznych — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw rolnictwa. Ad 3. Opracowanie koncepcji powiàzania rozwoju energetyki wiatrowej z elektrowniami szczytowo-pompowymi — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki. Ad 4. Przeprowadzenie analizy wskazujàcej optymalne lokalizacje terenów pod energetyk´ wiatrowà — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Êrodowiska we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej. Ad 5. Przygotowanie projektu regulacji zapewniajàcej wdro˝enie dyrektywy 2003/30/WE w sprawie wspierania u˝ycia w transporcie biopaliw lub innych paliw odnawialnych — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw rolnictwa we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki, ministrem w∏aÊciwym do spraw transportu, ministrem w∏aÊciwym do Poz. 562 spraw Êrodowiska oraz ministrem w∏aÊciwym do spraw nauki. 7. RESTRUKTURYZACJA I PRZEKSZTA¸CENIA W¸ASNOÂCIOWE Polski sektor paliwowo-energetyczny, kszta∏towany poprzez proces przemian strukturalnych od poczàtku lat dziewi´çdziesiàtych XX w., cechuje si´ du˝ym zró˝nicowaniem struktur w ramach poszczególnych podsektorów: od dominacji jednego przedsi´biorstwa w sektorze gazowym (zw∏aszcza w zakresie dzia∏alnoÊci sieciowej) do struktur cechujàcych si´ du˝ym stopniem demonopolizacji w sektorze paliw ciek∏ych (g∏ównie obrót) czy elektroenergetycznym. Takie zró˝nicowanie powoduje, i˝ jednolite podejÊcie w zakresie dzia∏aƒ restrukturyzacyjnych nie jest mo˝liwe. Pomimo podj´tych dotychczas dzia∏aƒ kondycja polskiego sektora mo˝e nadal byç zbyt s∏aba, aby sprostaç czekajàcym go wyzwaniom. Po˝àdane zmiany w strukturze podmiotowej i w∏asnoÊciowej sektora energii wymagajà racjonalnej polityki restrukturyzacji i przekszta∏ceƒ w∏asnoÊciowych polegajàcej na dzia∏aniach dotyczàcych nast´pujàcych kierunków: 1. Budowa konkurencyjnych rynków paliw i energii — wprowadzanie mechanizmów konkurencji ma na celu wymuszanie efektywnoÊci dzia∏ania przedsi´biorstw oraz redukcj´ kosztów energii dla gospodarki, co jest z pewnoÊcià niezwykle po˝àdane przez jej odbiorców. Nieodzowne zatem jest rzeczywiste wdro˝enie istniejàcych i projektowanych zasad rynkowych, a dla dalszego rozwoju procesu liberalizacji rynków tworzenie i doskonalenie ram prawnych. Odbiorca paliw i energii wykorzysta prawne mo˝liwoÊci i zasady wtedy, gdy dzia∏ania te przyniosà mu realne korzyÊci, a sam proces zmiany dostawcy nie b´dzie ucià˝liwy. Stàd konieczne jest ciàg∏e monitorowanie sytuacji na rynku i podejmowanie dzia∏aƒ dla eliminacji barier w funkcjonowaniu mechanizmów konkurencyjnych oraz wynikajàcych z nich zagro˝eƒ bezpieczeƒstwa energetycznego. Sprawne funkcjonowanie mechanizmów konkurencji powinno zostaç zapewnione w pierwszej kolejnoÊci w tych obszarach, w których mo˝liwe jest zapewnienie swobody obrotu towarami, jakimi sà paliwa i energia. We wszystkich segmentach rynku konieczne jest stworzenie warunków do podejmowania dzia∏alnoÊci energetycznej przez podmioty nowo wchodzàce na rynek i rozwoju podmiotów ju˝ na tym rynku funkcjonujàcych. W segmentach rynku, w których wprowadzanie zasad konkurencji jest ograniczone dzia∏aniem monopoli sieciowych — takimi obszarami sà obecnie podsektor us∏ug sieciowych, jak przesy∏ i dystrybucja energii elektrycznej i gazu — zostanà zapewnione przejrzyste, równe i niedyskryminacyjne zasady korzystania z us∏ug. W obszarach tych w poczàtkowym okresie kszta∏towania si´ mechanizmów konkurencji rynkowej konieczne jest utrzymywanie bezpoÊredniej regulacji dzia∏al- Monitor Polski Nr 42 — 1453 — noÊci przedsi´biorstw przez organy paƒstwa. Regulacja, majàca na celu ograniczanie si∏y monopolistycznych przedsi´biorstw sieciowych i eliminacj´ ograniczeƒ rynkowych, mo˝e byç w miar´ rozwoju mechanizmów konkurencji na tych rynkach zast´powana, tam gdzie to mo˝liwe, samoregulacjà rynkowà. 2. Kszta∏towanie warunków umo˝liwiajàcych powstanie konkurencyjnych podmiotów na rynkach paliw i energii — procesy restrukturyzacji w sektorze paliwowo-energetycznym b´dà zmierzaç do budowy silnych podmiotów, o stabilnej kondycji ekonomicznej i technicznej, zdolnych do konkurowania na krajowych oraz wspólnotowych rynkach paliw i energii. Procesy restrukturyzacji, wynikajàce z decyzji organów spó∏ki w oparciu o analizy ekonomiczno-finansowe, prowadziç b´dà do wzmacniania kondycji ekonomiczno-finansowej spó∏ek sektora w dostosowaniu do zmian koniunktury na rynkach oraz uwarunkowaƒ zewn´trznych. Istotna jest eliminacja kluczowych barier dla funkcjonowania rynków energetycznych oraz rozpocz´cie efektywnego dzia∏ania mechanizmów konkurencji na krajowym rynku. W celu stworzenia mo˝liwoÊci sprostania konkurencji przedsi´biorstw na rynkach europejskich mo˝liwe b´dà po∏àczenia pionowe przedsi´biorstw, w sposób i w zakresie, który nie b´dzie ogranicza∏ funkcjonowania mechanizmów konkurencji oraz prowadzi∏ do tworzenia monopoli na krajowych rynkach paliw i energii. 3. Stopniowe zmniejszanie bezpoÊredniego wp∏ywu organów paƒstwa na funkcjonowanie przedsi´biorstw energetycznych — poprzez kontynuowanie procesu prywatyzacji nastàpi stopniowe ograniczenie funkcji w∏aÊcicielskich Skarbu Paƒstwa w sektorze energetycznym. Kontrola Skarbu Paƒstwa zostanie zachowana w strategicznych przedsi´biorstwach tego sektora, posiadajàcych infrastruktur´ o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeƒstwa energetycznego paƒstwa. Strategiczne spó∏ki sektora energetycznego, tj. operatorzy systemów przesy∏owych oraz posiadajàcy infrastruktur´ przesy∏owà i prze∏adunkowà, pozostanà w∏asnoÊcià Skarbu Paƒstwa. W pozosta∏ych spó∏kach, wa˝nych dla zachowania bezpieczeƒstwa energetycznego (w szczególnoÊci PGNiG S.A., BOT-GiE S.A., PKE S.A.), kontrola zostanie zachowana poprzez mo˝liwoÊç wyra˝ania sprzeciwu przez Skarb Paƒstwa wobec strategicznych decyzji organów tych spó∏ek. W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych zadaƒ wykonawczych: Ad 1.
41. a)Wdro˝enie programu restrukturyzacji kontraktów d∏ugoterminowych (KDT) na zakup mocy i energii elektrycznej zawartych pomi´dzy Polskimi Sieciami Elektroenergetycznymi S.A a wytwórcami energii elektrycznej — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z mini- Poz. 562 strem w∏aÊciwym do spraw Skarbu Paƒstwa, Prezesem Urz´du Regulacji Energetyki oraz Prezesem Urz´du Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
42. b)Przygotowanie rozwiàzaƒ systemowych dla wspierania rozwoju lokalnych rynków energii i rozwoju generacji rozproszonej — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw Skarbu Paƒstwa, Prezesem Urz´du Regulacji Energetyki oraz gminnà administracjà samorzàdowà. Ad 2.
43. a)Kontynuowanie procesu restrukturyzacji wewn´trznej spó∏ek z udzia∏em Skarbu Paƒstwa — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Skarbu Paƒstwa we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki.
44. b)Przygotowanie programu konsolidacji przedsi´biorstw sektora paliwowo-energetycznego — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Skarbu Paƒstwa we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki, Prezesem Urz´du Regulacji Energetyki oraz Prezesem Urz´du Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Ad 3.
45. a)Kontynuowanie procesów prywatyzacji przedsi´biorstw w sektorze energetycznym — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Skarbu Paƒstwa.
46. b)Zapewnienie kontroli Skarbu Paƒstwa nad operatorami systemów przesy∏owych — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Skarbu Paƒstwa we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki.
47. c)Monitorowanie realizacji zobowiàzaƒ inwestycyjnych podj´tych w procesie prywatyzacji przedsi´biorstw w sektorze energetycznym — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Skarbu Paƒstwa we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki. 8. KIERUNKI BADA¡ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH Badania naukowe i prace rozwojowe, dotyczàce — najkrócej mówiàc — problemów energetycznych, to wk∏ad nauki polskiej do globalnego rozwoju technologii i ekonomii energetycznej. Prace te — obok zagadnieƒ ogólnych i podstawowych, które powinny pozostaç w gestii uczonych — traktujà o sprawach szczegó∏owych, jak np. urzàdzenia dla energetyki, majàce, mimo konkurencji du˝ych Êwiatowych koncernów, szanse na wdro˝enia. Po˝àdane jest, aby przy podejmowaniu prac przez polskich badaczy wspó∏pracowano z odpowiednimi agendami Unii Europejskiej i by wykorzystano unijne fundusze przeznaczone na te i podobne cele. W celu zwi´kszenia wp∏ywu badaƒ naukowych i prac badawczych dotyczàcych energii na stan polskiego sektora paliwowo-energetycznego oraz go- Monitor Polski Nr 42 — 1454 — spodarki narodowej, a tak˝e na polityk´ energetycznà Unii Europejskiej wymagane sà dzia∏ania w nast´pujàcych kierunkach: 1. Zapewnienie wk∏adu nauki polskiej do globalnego rozwoju technologii i ekonomii energetycznej dzi´ki koncentracji Êrodków na priorytetowe kierunki badaƒ — w obszarze nauk stosowanych w zakresie problematyki paliwowo-energetycznej najbardziej obiecujàce wydajà si´ byç badania zwiàzane z poszukiwaniem nowych z∏ó˝ surowców energetycznych, odnawialnymi êród∏ami energii oraz tzw. technologiami czystego w´gla. Niezb´dne jest te˝ promowanie wynalazczoÊci i wszelkiego rodzaju usprawnieƒ — zarówno technicznych, jak i organizacyjnych. Istotne sà równie˝ warunki wdra˝ania nowoczesnych technologii pochodzàcych z importu. KonkurencyjnoÊç polskich produktów na rynku UE oraz na rynku Êwiatowym jest bowiem uzale˝niona od stopnia innowacyjnoÊci polskiej gospodarki, w tym tak˝e innowacyjnoÊci sektora paliwowo-energetycznego. Niezb´dnym zaÊ warunkiem upowszechnienia nowych technologii sà Êrodki finansowe, i to du˝e. Wspó∏praca z UE pozwoli∏aby na zmniejszenie kosztów produkcji poszczególnych urzàdzeƒ. 2. Sprawne wdra˝anie nowoczesnych rozwiàzaƒ technologicznych i mened˝erskich — konkurencyjnoÊç nowych technologii na rynku zale˝y w du˝ej mierze od kosztów ochrony Êrodowiska wliczonych do cen energii. Po doliczeniu do obecnych cen w energetyce konwencjonalnej kosztów ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i innych zwiàzanych z ochronà Êrodowiska wi´kszoÊç technologii odnawialnych i niekonwencjonalnych powinna staç si´ konkurencyjna dla energetyki tradycyjnej w perspektywie dziesi´ciu lat. Do najbardziej obiecujàcych nowych technologii zalicza si´ wykorzystanie biomasy do produkcji ciep∏a i energii elektrycznej, elektrownie wiatrowe i ogniwa paliwowe. Poz. 562 Ad 1—3.
48. a)OkreÊlenie badaƒ naukowych i prac rozwojowych dla wspierania realizacji polityki energetycznej jako elementu krajowego programu ramowego — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw nauki we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki.
49. b)Wspieranie pozyskiwania Êrodków UE na badania naukowe i prace rozwojowe z obszaru energetyki — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw nauki we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki. Ad 3. Stworzenie za∏o˝eƒ systemu promocji zagadnieƒ energetycznych — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw nauki oraz ministrem w∏aÊciwym do spraw oÊwiaty i wychowania. 9. WSPÓ¸PRACA MI¢DZYNARODOWA Mi´dzynarodowa wspó∏praca w sferze energii jest jednym z gwarantów bezpieczeƒstwa energetycznego paƒstwa. Mo˝e zapewniç warunki konieczne do rozwoju handlu noÊnikami energii i energià elektrycznà, a tak˝e do wprowadzenia do Polski zagranicznych inwestycji i realizacji polskich inwestycji za granicà. Polska powinna dà˝yç do wykorzystania swoich mo˝liwoÊci wynikajàcych z po∏o˝enia geograficznego — tzn. aktywnie uczestniczyç w realizacji projektów budowy infrastruktury przesy∏owej oraz budowaniu regionalnych rynków w ramach jednolitego rynku energii UE. Wynika stàd potrzeba wykorzystania instrumentów polityki zagranicznej dla zapewnienia realizacji strategicznych kierunków polityki paƒstwa w zakresie sektora paliwowo-energetycznego. Do d∏ugofalowych kierunków dzia∏aƒ paƒstwa na arenie mi´dzynarodowej, zwiàzanych z sektorem energetycznym, nale˝à: Dzia∏alnoÊç badawcza i innowacyjna przedsi´biorstw powinna byç w wi´kszym zakresie wspomagana Êrodkami prawnymi (ustawa o finansowaniu nauki, narodowy program Foresight, ustawa o wspieraniu dzia∏alnoÊci innowacyjnej, np. ustawa o finansowym wspieraniu inwestycji) i fiskalnymi. 1. Udzia∏ w pracach organów Unii Europejskiej kszta∏tujàcych wspólnà polityk´ energetycznà, w tym uczestniczenie w Dialogu Energetycznym pomi´dzy Unià Europejskà a Rosjà, którego rezultaty majà zasadnicze znaczenie dla wypracowania decyzji co do efektywnego i bezpiecznego wykorzystania dostaw ropy i gazu z tego kraju. 3. Upowszechnianie w spo∏eczeƒstwie wiedzy o problemach energetyki — wa˝nà dziedzinà aktywnoÊci Êrodowiska naukowego jest propagowanie wiedzy o racjonalnym wykorzystaniu energii oraz o koniecznoÊci uwzgl´dniania w cenach energii i paliw kosztów ochrony Êrodowiska. 2. ZacieÊnianie mi´dzynarodowej wspó∏pracy regionalnej, zw∏aszcza w regionie Ba∏tyku i w Grupie Wyszehradzkiej, dla wspierania stabilnoÊci i reform w kluczowych sektorach produkcji oraz na rzecz wzajemnego rozumienia zasad funkcjonowania rynków energii i tworzenia warunków dla bezpoÊrednich inwestycji zagranicznych. Oddzielny problem to potrzeba przekazywania rzetelnych informacji o energetyce atomowej w zwiàzku z przewidywanà mo˝liwoÊcià wprowadzenia w Polsce tego rodzaju generacji energii elektrycznej. W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych zadaƒ wykonawczych: 3. Prowadzenie aktywnej wspó∏pracy bilateralnej z krajami sàsiednimi na rzecz wzmocnienia bezpieczeƒstwa zaopatrzenia oraz zapewnienia dywersyfikacji dostaw. 4. Promowanie rozbudowy po∏àczeƒ transgranicznych s∏u˝àcych budowie jednolitego rynku energii elektrycznej i rynku gazu w UE oraz dla zapewnie- Monitor Polski Nr 42 — 1455 — nia prawid∏owej wspó∏pracy tego rynku z tworzàcymi si´ rynkami paƒstw trzecich w Europie Wschodniej i Po∏udniowej, a tak˝e w basenach Morza Kaspijskiego i Âródziemnego. 5. Promowanie polskich przedsi´biorstw energetycznych za granicà. 6. Wspó∏praca z innymi krajami w celu pozyskiwania i wykorzystywania dost´pnych dla sektora energetycznego funduszy Unii Europejskiej i innych. 7. Udzia∏ Polski w realizacji wspólnej polityki Unii Europejskiej i w mi´dzynarodowych organizacjach (Âwiatowa Organizacja Handlu, CEFTA, EFTA, Karta Energetyczna). 8. Wspó∏praca mi´dzynarodowa na rzecz wype∏nienia przez Polsk´ celów zawartych w Protokole z Kioto w zakresie ograniczenia emisji oraz rozwoju handlu emisjami. 9. Uzyskanie cz∏onkostwa i udzia∏ w pracach Mi´dzynarodowej Agencji Energii. 10. Udzia∏ w pracach Mi´dzynarodowej Agencji Energii Atomowej. ZA¸ÑCZNIK 1 OCENA REALIZACJI DOTYCHCZASOWEJ POLITYKI ENERGETYCZNEJ W dokumencie „Za∏o˝enia polityki energetycznej Polski do 2020 roku”, przyj´tym przez Rad´ Ministrów w 2000 r., sformu∏owano nast´pujàce cele dzia∏ania jako podstawowe elementy polityki energetycznej: — bezpieczeƒstwo energetyczne, rozumiane jako stan gospodarki umo˝liwiajàcy pokrycie bie˝àcego i perspektywicznego zapotrzebowania odbiorców na paliwa i energi´ w sposób technicznie i ekonomicznie uzasadniony, przy zachowaniu wymagaƒ ochrony Êrodowiska przyrodniczego. Integralnym elementem bezpieczeƒstwa energetycznego paƒstwa sà regularne dostawy noÊników energii z importu, które mo˝na zapewniç wy∏àcznie przez d∏ugoterminowà dywersyfikacj´ dost´pu do z∏ó˝ gazu ziemnego i ropy naftowej, — zwi´kszenie konkurencyjnoÊci krajowych podmiotów gospodarczych oraz poprawa jakoÊci produktów i us∏ug oferowanych na rynkach mi´dzynarodowych, jak te˝ na rynku wewn´trznym, — ochrona Êrodowiska przyrodniczego przed negatywnymi skutkami procesów energetycznych, m.in. przez takie programowanie dzia∏aƒ w energetyce, które zapewnià zachowanie zasobów dla obecnych i przysz∏ych pokoleƒ. Dokonujàc, po dwóch latach, oceny realizacji „Za∏o˝eƒ polityki energetycznej Polski do 2020 roku”, stwierdzono, ˝e program polityki zosta∏ wykonany w niewielkim zakresie1) i dlatego sposoby jej urzeczywistnienia wymagajà zmian. ——————— 1) „Ocena realizacji i korekta Za∏o˝eƒ polityki energetycznej Polski do 2020 roku” — dokument przyj´ty przez Rad´ Ministrów w dniu 2 kwietnia 2002 r. Poz. 562 W roku 2002 zosta∏ przyj´ty przez Rad´ Ministrów dokument „Ocena realizacji i korekta Za∏o˝eƒ polityki energetycznej Polski do 2020 roku”; cele polityki energetycznej okreÊlone w „Za∏o˝eniach...” zosta∏y utrzymane. Za nadal aktualny uznano podstawowy cel d∏ugoterminowy polityki energetycznej, tj. zapewnienie bezpieczeƒstwa energetycznego. Natomiast za strategiczny, krótkoterminowy i Êrednioterminowy — redukcj´ kosztów funkcjonowania energetyki przy poprawie stanu bezpieczeƒstwa energetycznego. Obecnie, dokonujàc kolejnej oceny polityki energetycznej w okresie 2002—2004, nale˝y stwierdziç, ˝e wprowadzenie jej korekty w 2002 r. spowodowa∏o post´p w osiàganiu celów wymienionych w rzàdowym dokumencie z 2000 r. oraz w porzàdkowaniu i dostosowaniu regulacji prawnych do wymogów UE. W zakresie bezpieczeƒstwa energetycznego prowadzono dzia∏ania majàce zapewniç d∏ugoterminowe dostawy paliw i energii po ekonomicznie uzasadnionych cenach. Dzia∏ania te wspierane by∏y restrukturyzacjà sektora wydobywczego. Podj´to te˝ prace, które mia∏y si´ przyczyniç do rozwoju infrastruktury dla przesy∏u energii i jej noÊników w ramach mi´dzynarodowego rynku energii. Przy dokonywaniu oceny dynamiki zmian stanu bezpieczeƒstwa energetycznego paƒstwa nale˝y uwzgl´dniç fakt, ˝e Polska dysponuje skromnymi zasobami paliw w´glowodorowych (gazu ziemnego i szczególnie ropy naftowej). W tej sytuacji zró˝nicowanie i zrównowa˝enie struktury noÊników energii wchodzàcych do bilansu paliwowego wymaga importu brakujàcych paliw. Zagro˝eniem dla bezpieczeƒstwa energetycznego ka˝dego kraju nie jest sam fakt importu paliw, mo˝e nim byç natomiast z∏a struktura tego importu, nierzetelni dostawcy, niekorzystne ceny lub niekorzystne klauzule kontraktów. Zarówno struktura bilansu paliwowego, jak i niezb´dny import paliw powinny byç optymalizowane kryteriami ekonomicznymi i potrzebami ochrony Êrodowiska przyrodniczego (rozwój zrównowa˝ony) z uwzgl´dnieniem wymogu maksymalnego bezpieczeƒstwa energetycznego. Wskutek zmian struktury u˝ytkowanych paliw pierwotnych — przede wszystkim poprzez obni˝enie udzia∏u paliw sta∏ych, a zwi´kszenie paliw ciek∏ych i gazowych — wskaênik dywersyfikacji dla Polski zbli˝y∏ si´ w ostatnich latach istotnie do poziomu aktualnego wskaênika dla krajów UE—15 (Polska w 2002 r. — 1387, UE—15 w 2002 r. — 1484). Wraz ze wzrostem stopnia dywersyfikacji, który nast´puje g∏ównie za sprawà wzrostu zu˝ycia noÊników importowanych, sukcesywnie zmniejsza si´ samowystarczalnoÊç energetyczna paƒstwa. Polska gospodarka w najwy˝szym stopniu uzale˝niona jest od importu ropy naftowej. Udzia∏ importowanej ropy naftowej w zu˝yciu krajowym przekracza 90 %. W strukturze geograficznej importu ropy do Polski dominuje Rosja (ok. 94,5 % dostaw), znacznie mniejsze udzia∏y majà kraje regionu Morza Pó∏nocnego i arabskie. Monitor Polski Nr 42 — 1456 — Uzale˝nienie Polski od importu w zakresie gotowych produktów naftowych nie jest tak du˝e i w ostatnich latach ma tendencj´ malejàcà. Ponadto nastàpi∏o znacznie wi´ksze zró˝nicowanie kierunków dostaw produktów naftowych. W odniesieniu do importu ropy naftowej nale˝y zaznaczyç, ˝e Polska ma infrastruktur´ logistycznà umo˝liwiajàcà alternatywne dostawy ropy naftowej z dwóch kierunków: rurociàgiem „Przyjaꃔ z Rosji przez Bia∏oruÊ oraz drogà morskà z wy∏adunkiem w Porcie Pó∏nocnym w Gdaƒsku. Nominalne zdolnoÊci prze∏adunkowe tego portu wynoszà blisko 34 mln ton rocznie (przy wielkoÊci krajowego zapotrzebowania na rop´ naftowà do przeróbki kszta∏tujàcego si´ w 2004 r. na poziomie ok. 18 mln ton). Infrastruktura ta w wystarczajàcym stopniu spe∏nia wymogi bezpieczeƒstwa zaopatrzenia krajowych rafinerii: w przypadku zak∏ócenia dostaw ropy ze Wschodu umo˝liwia pokrycie bie˝àcych potrzeb importem z innych kierunków. W ostatnich latach krajowe rafinerie dostosowa∏y swoje instalacje praktycznie w 100 % do przerobu ropy rosyjskiej gatunku REBCO. Inwestycje by∏y spowodowane dà˝eniem do uzyskania mo˝liwie jak najwi´kszego przerobu ropy ze Wschodu, która jest bardziej konkurencyjna cenowo w porównaniu do ropy pochodzàcej z pozosta∏ych êróde∏. Aby zapewniç ewentualne alternatywne kierunki dostaw, w ostatnich latach rozpocz´to szczegó∏owe studia dotyczàce ekonomicznej op∏acalnoÊci budowy ropociàgu Brody—P∏ock. Budowa ropociàgu analizowana jest w szerszym kontekÊcie dostaw ropy z regionu Morza Kaspijskiego na rynki Europy Zachodniej. Inwestycja ta mog∏aby poprawiç stopieƒ zró˝nicowania kierunków dostaw ropy naftowej i poziom bezpieczeƒstwa energetycznego nie tylko Polski, ale i innych krajów Unii Europejskiej. Równie˝ du˝e uzale˝nienie od importu — aczkolwiek mniejsze ni˝ w przypadku ropy naftowej — charakteryzuje sektor gazowy. Import stanowi ok. 68 % zu˝ywanego w kraju gazu (import z Rosji to ok. 53 % krajowego zu˝ycia, z Ukrainy ok. 8 %, z Norwegii ok. 4 % i z Niemiec 3 %). Ze wzgl´du na znacznie mniejszy wzrost zapotrzebowania na gaz w stosunku do wczeÊniejszych prognoz oraz powsta∏e w zwiàzku z tym zagro˝enie nadwy˝kà dostaw (lub pojawieniem si´ zb´dnych kosztów w zwiàzku z przyj´tà w kontrakcie jamalskim formu∏à „take or pay”) niezb´dne by∏o podj´cie dodatkowych negocjacji. W ich rezultacie uzyskano powa˝ne zmniejszenie dostaw z Federacji Rosyjskiej w stosunku do podpisanego w 1993 r. porozumienia, przed∏u˝ono okres obowiàzywania kontraktu do 2022 r. oraz wyznaczono punkty odbioru skorygowanych wielkoÊci dostaw gazu z Federacji Rosyjskiej. Uzgodniono równie˝, ˝e strony w terminie do dnia 31 grudnia 2004 r. zaktualizujà kwesti´ budowy II nitki polskiego odcinka SGT Jama∏ — Europa Zachodnia, kierujàc si´ zasadà celowoÊci ekonomicznej i koniecznoÊcià stabilnego, efektywnego funkcjonowania I nitki polskiego odcinka tego systemu. W zwiàzku z sytuacjà, jaka mia∏a miejsce w lutym 2004 r., a mianowicie ograniczeniem przez stron´ ro- Poz. 562 syjskà dostaw gazu ziemnego do Polski z kierunku Bia∏orusi (przez Kondratki i Wysokoje), podj´to prace dla wzmocnienia warunków technicznych i prawnych dla zapobiegania zak∏óceniom i przerwom w zaopatrzeniu rynku w gaz ziemny w wypadku zaistnienia sytuacji awaryjnej z przyczyn technicznych. Bezpieczeƒstwo zaopatrzenia odbiorców w energi´ elektrycznà oceniane jest jako dobre. Z oficjalnych danych statystyki publicznej wynika, ˝e w polskim systemie elektroenergetycznym na koniec 2003 r. by∏o zainstalowanych ponad 35 tys. MW mocy, z czego moc osiàgalna to 34,2 tys. MW. Maksymalne zapotrzebowanie na moc w roku 2003, uznawanym jako rok stosunkowo ch∏odny, wystàpi∏o dnia 8 stycznia i wynosi∏o 22,29 tys. MW. Oznacza to, ˝e w stosunkowo ch∏odnym roku maksymalne wykorzystanie zainstalowanej mocy wynios∏o niespe∏na 64 %, a mocy osiàgalnej 65 %. Jednak stan sieci elektroenergetycznej, szczególnie sieci dystrybucyjnych na terenach wiejskich, wykazuje liczne s∏aboÊci. Zgodnie z za∏o˝eniami polityki energetycznej rzàd prowadzi∏ polityk´ budowy konkurencyjnych rynków energii. Celem liberalizacji rynków energetycznych jest zwi´kszenie konkurencyjnoÊci krajowych podmiotów gospodarczych na tworzàcym si´ rynku europejskim i poprawa sytuacji krajowych odbiorców paliw i energii poprzez polepszenie jakoÊci otrzymywanych produktów i us∏ug. Aby poprawiç konkurencyjnoÊç sektora, kontynuowano dzia∏ania majàce doprowadziç do jego restrukturyzacji, a tym samym dostosowaç go do wymogów Unii Europejskiej. Uzupe∏niano je dzia∏aniami nakierowanymi na modernizacj´ technologicznà i organizacyjnà w sektorze. Szczegó∏owe dzia∏ania organizacyjne, regulacyjne i prorozwojowe, których celem by∏o wprowadzanie konkurencyjnego rynku energii elektrycznej, zosta∏y okreÊlone w przyj´tych przez Rad´ Ministrów dokumentach: Aktualizacja programu wprowadzania konkurencyjnego rynku energii elektrycznej w Polsce, Program realizacji polityki w∏aÊcicielskiej Ministra Skarbu Paƒstwa wobec sektora elektroenergetycznego z dnia 28 stycznia 2003 r. oraz Program restrukturyzacji kontraktów d∏ugoterminowych (KDT) na sprzeda˝ mocy i energii elektrycznej zawartych pomi´dzy Polskimi Sieciami Elektroenergetycznymi S.A. a wytwórcami energii elektrycznej z dnia 29 lipca 2003 r. Natomiast dzia∏ania, które mia∏y doprowadziç do powstania konkurencyjnego rynku gazu ziemnego, zosta∏y okreÊlone w dokumencie przyj´tym przez Rad´ Ministrów w dniu 13 sierpnia 2002 r. pt. Program restrukturyzacji i prywatyzacji Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A. i jego aktualizacji z dnia 5 paêdziernika 2004 r. oraz Programie wprowadzania konkurencyjnego rynku gazu ziemnego i harmonogramie jego wdra˝ania z dnia 27 kwietnia 2004 r. W latach 2002—2003 dzi´ki nowelizacji ustawy — Prawo energetyczne i aktów wykonawczych wdro˝ono do polskiego porzàdku prawnego dyrektywy Unii Europejskiej 96/92/WE oraz 98/30/WE dotyczàce Monitor Polski Nr 42 — 1457 — wspólnych zasad dla wewn´trznego rynku energii elektrycznej oraz gazu ziemnego. W po∏owie 2004 r. Rada Ministrów RP przyj´∏a projekt kolejnej nowelizacji ustawy — Prawo energetyczne, której celem jest m.in. wdro˝enie dyrektyw 2003/54/WE oraz 2003/55/WE dotyczàcych wspólnych zasad wewn´trznego rynku energii elektrycznej oraz gazu ziemnego. W nowelizacji ustawy — Prawo energetyczne w 2002 r. zosta∏y okreÊlone podstawy prawne funkcjonowania oraz zakres obowiàzków operatorów systemów przesy∏owych i dystrybucyjnych. Zgodnie z tym w sektorze elektroenergetycznym i gazowym powsta∏y odr´bne spó∏ki pe∏niàce funkcje operatorów systemów przesy∏owych; obecnie trwa organizacyjne wydzielanie operatorów systemów dystrybucyjnych. Konkurencyjny rynek energii elektrycznej rozwija si´ w oparciu o obowiàzujàcy model rynku z regulowanym dost´pem do sieci (tj. przy wykorzystaniu zasady dost´pu stron trzecich do sieci — ang. third party access — TPA). W celu uruchomienia segmentu kontraktów bilateralnych, zawieranych mi´dzy dostawcami (wytwórcami i przedsi´biorstwami zajmujàcymi si´ obrotem energià elektrycznà) a odbiorcami, utworzono rynek bilansujàcy, zarzàdzany przez operatora systemu przesy∏owego — Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. (obecnie: PSE-Operator S.A.). Uruchomiono tak˝e rynek gie∏dowy, zarzàdzany przez Towarowà Gie∏d´ Energii S.A. Zawierane na tych rynkach transakcje handlowe dotyczà ró˝nych terminów realizacji. Generalnie struktura sektora elektroenergetycznego charakteryzuje si´ stosunkowo niskà koncentracjà. Tworzenie sprzyjajàcych warunków do funkcjonowania mechanizmów rynku konkurencyjnego w sektorze gazowniczym zrealizowano przez wydzielenie z Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A. spó∏ek dystrybucyjnych oraz operatora systemu przesy∏owego. Jednak˝e nadal rozwój mechanizmów konkurencji jest ograniczany dominujàcà rolà przedsi´biorstwa PGNiG S.A., trudnoÊciami w restrukturyzacji organizacyjnej i finansowej tej spó∏ki oraz istnieniem barier ograniczajàcych dzia∏alnoÊç nowych podmiotów na rynku. W zakresie eliminacji subsydiowania skroÊnego, które powa˝nie utrudnia konkurencj´, wprowadzono regulacje prawne, które nakazujà prowadzenie ewidencji ksi´gowej w sposób umo˝liwiajàcy odr´bne ustalanie kosztów i przychodów dla wytwarzania, przesy∏ania, dystrybucji, obrotu, magazynowania, a tak˝e dla poszczególnych grup odbiorców okreÊlonych w taryfie. Na tej podstawie Prezes Urz´du Regulacji Energetyki zatwierdzajàc taryfy, stopniowo zmniejsza∏ dysproporcje mi´dzy kosztami dostaw energii elektrycznej i gazu a stawkami op∏at, które wynikajà z subsydiowania skroÊnego. Ocenia si´, ˝e nawet pomimo znacznego utrudnienia w eliminacji subsydiowania skroÊnego, jakim jest post´pujàca konsolidacja przedsi´biorstw energetycznych, proces ten post´puje zgodnie z przyj´tym przez rzàd harmonogramem. Generalnie w dost´pie do rynków energii nastàpi∏ post´p. Zgodnie z harmonogramem uzyskiwania przez Poz. 562 odbiorców prawa do korzystania z us∏ug przesy∏owych i wyboru dostawcy — okreÊlonym w rozporzàdzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej z dniem 1 stycznia 2004 r., prawo to nabyli odbiorcy zu˝ywajàcy energi´ elektrycznà w wielkoÊci nie mniejszej ni˝ 1 GWh rocznie oraz odbiorcy zu˝ywajàcy co najmniej 15 mln m3 gazu ziemnego rocznie i zu˝ywajàcy go na potrzeby produkcji energii elektrycznej. Mo˝na odnotowaç fakt, ˝e wprowadzenie mo˝liwoÊci zmiany dostawcy energii elektrycznej i paliw gazowych wp∏ywa pozytywnie na jakoÊç obs∏ugi odbiorców. W latach 2002—2003 odbiorcami uprawnionymi do korzystania z us∏ug przesy∏owych byli ci odbiorcy, którzy w roku poprzednim zakupili energi´ elektrycznà na w∏asne potrzeby w wielkoÊci nie mniejszej ni˝ 10 GWh. Szacunkowa liczba tych odbiorców wynosi∏a 641. Natomiast dostawa energii elektrycznej odbiorcom korzystajàcym z zasady TPA wynios∏a w 2003 r. 6528 GWh, co stanowi∏o ok. 6,4 % dostaw energii elektrycznej do odbiorców finalnych. Post´p procesu liberalizacji rynków napotyka∏ jednak nadal ograniczenia, wÊród których kluczowe znaczenie mia∏y: w elektroenergetyce kontrakty d∏ugoterminowe na zakup mocy i energii elektrycznej, zawarte mi´dzy Polskimi Sieciami Elektroenergetycznymi S.A. a wytwórcami energii elektrycznej, oraz w gazownictwie kontrakty na zakup gazu ziemnego z zobowiàzaniami typu „bierz lub p∏aç”. Kontrakty te ze wzgl´du na ich wolumen i okres obowiàzywania ograniczajà w istotny sposób obszar dzia∏ania mechanizmów konkurencji. Kontrakty d∏ugoterminowe w elektroenergetyce (KDT) obejmujà ok. 50 % wolumenu energii elektrycznej w Polsce. Rozwiàzanie kontraktów powinno przyczyniç si´ do znacznej poprawy praktycznych warunków do wykorzystania zasady TPA. Po nieskutecznej próbie restrukturyzacji KDT z 2000 r., polegajàcej na propozycji wprowadzenia tzw. Systemu Op∏at Kompensacyjnych (SOK), w 2002 r. Rada Ministrów zdecydowa∏a, ˝e umowy d∏ugoterminowe nale˝y rozwiàzaç w drodze ustawowej. Projekt ustawy o zasadach rekompensowania kosztów rozwiàzania umów d∏ugoterminowych sprzeda˝y mocy i energii elektrycznej przyj´ty zosta∏ przez Rad´ Ministrów w dniu 6 stycznia 2004 r. i zosta∏ przekazany do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 6 lutego 2004 r. Projekt ten zak∏ada∏ rozwiàzanie z mocy prawa wszystkich KDT za wyp∏atà jednorazowej rekompensaty, pozyskiwanej w drodze sekurytyzacji prawa do restrukturyzacyjnej op∏aty systemowej. Przeprowadzono konsultacje projektu tej ustawy z Komisjà Europejskà, które wykaza∏y, i˝ konieczna jest rewizja przyj´tych rozwiàzaƒ i pe∏ne ich dostosowanie do wymogów stawianych programom pomocy publicznej. W ramach dalszych prac rzàdu przygotowywane sà rozwiàzania oparte na metodologii tzw. kosztów osieroconych, stosowanej w krajach Unii Europejskiej. Przeprowadzono uzgodnienia z wytwórcami w zakresie wysokoÊci kosztów osieroconych. Trwajà prace nad przygotowaniem projektu ustawy o zasadach pokrywania kosztów osieroconych powsta∏ych w wyniku rozwiàzania umów d∏ugoterminowych sprzeda˝y mocy i energii elektrycznej, który b´dzie podlega∏ dalszym uzgodnieniom z Komisjà Europejskà. Monitor Polski Nr 42 — 1458 — Poz. 562 Obok skutecznego stosowania zasady dost´pu stron trzecich do sieci oraz efektywnego wprowadzenia niedyskryminacyjnych zasad taryfikacji, istotnym narz´dziem s∏u˝àcym Prezesowi Urz´du Regulacji Energetyki do promowania konkurencji by∏o koncesjonowanie przedsi´biorstw energetycznych. Proces koncesyjny przebiega∏ w warunkach równoprawnego traktowania podmiotów ubiegajàcych si´ o koncesj´ i nie dyskryminowa∏ ˝adnego z nich. mi´dzy zobowiàzanymi do zakupu przedsi´biorstwami energetycznymi. Na podstawie dotychczasowych doÊwiadczeƒ mo˝na stwierdziç, ˝e w odniesieniu do polskiego sektora energetycznego uda∏o si´ stworzyç taki system koncesjonowania, którego podstawà jest ukszta∏towanie relacji mi´dzy regulatorem i przedsi´biorstwami energetycznymi wed∏ug najlepszych standardów stosowanych w tym zakresie na Êwiecie. Wypracowana i wdro˝ona procedura koncesjonowania umo˝liwia zainteresowanym podmiotom prowadzenie nieskr´powanej i efektywnej dzia∏alnoÊci w sektorze energetycznym. — spadek udzia∏u w tworzeniu PKB dziedzin i technologii energoch∏onnych w zu˝yciu energii, W zakresie ochrony Êrodowiska uzyskano spadek emisji zanieczyszczeƒ, dzi´ki inwestowaniu w nowoczesne obiekty i urzàdzenia do redukcji emisji, stosowaniu czystszych paliw i zamykaniu obiektów najmniej efektywnych. Kontynuowano prace nad przygotowaniem systemu handlu uprawnieniami do emisji. Aby wesprzeç rozwój potencja∏u wytwórczego biopaliw, podj´to inicjatyw´ ustawodawczà, która umo˝liwia rozliczanie cz´Êci energii wytwarzanej z biomasy w z∏o˝onych uk∏adach technologicznych, wykorzystujàcych zarówno energi´ ze êróde∏ odnawialnych, jak i innych. Sta∏o si´ to impulsem inwestycyjnym dla energetyki zawodowej, zach´conej do dywersyfikacji êróde∏ energii pierwotnej przez wzrost udzia∏u odnawialnych êróde∏ energii, w tym przede wszystkim biomasy. Wprowadzony ustawà — Prawo energetyczne obowiàzek zakupu przez przedsi´biorstwa obrotu energii elektrycznej ze êróde∏ odnawialnych spowodowa∏ wzrost popytu na energi´ elektrycznà z tych êróde∏, co stanowi∏o jeden z czynników wzrostu produkcji energii elektrycznej ze êróde∏ odnawialnych. W 2004 r. znowelizowano ustaw´ — Prawo energetyczne, m.in. rozszerzajàc obowiàzek zakupu energii elektrycznej ze êróde∏ odnawialnych na wytwórców energii, co powinno zaktywizowaç dzia∏ania inwestycyjne tych przedsi´biorstw energetycznych. „Ocena realizacji i korekta Za∏o˝eƒ...” przewidywa∏a, ˝e rozporzàdzenie Ministra Gospodarki i Pracy, regulujàce kwestie realizacji obowiàzku zakupu energii elektrycznej i ciep∏a ze êróde∏ odnawialnych, wymaga uzupe∏nienia o zasady handlu tzw. zielonymi certyfikatami. Z jednej strony sà one gwarancjà wprowadzenia okreÊlonego wolumenu energii „zielonej” do systemu elektroenergetycznego, a z drugiej strony wprowadzajà mechanizm obrotu papierami wartoÊciowymi, niezale˝ny od miejsca wytworzenia tej energii. Pierwszym etapem gwarantowania pochodzenia energii ze êróde∏ odnawialnych by∏o wprowadzenie w Polsce po dniu 1 maja 2004 r. tzw. Êwiadectw pochodzenia, które powinny ograniczyç obserwowane zjawisko wielokrotnego handlu tym samym wolumenem energii po- W wyniku nowelizacji przepisów oraz wykorzystania krajowego i unijnego wsparcia finansowego, a tak˝e zaistnia∏ych przemian gospodarczych poprawi∏a si´ efektywnoÊç produkcji dzi´ki obni˝eniu jej materia∏och∏onnoÊci i energoch∏onnoÊci. Zmniejszenie energoch∏onnoÊci i redukcja emisji w gospodarce nastàpi∏y g∏ównie ze wzgl´du na: — zmian´ struktury zu˝ycia paliw, czyli zmniejszenie zu˝ycia w´gla i zwi´kszanie udzia∏u paliw w´glowodorowych oraz energii odnawialnej, — zrealizowane w sektorze mieszkalnictwa przedsi´wzi´cia z zakresu racjonalizacji wykorzystania energii (np. program termomodernizacji). Miarà skutecznoÊci prowadzonej polityki energetycznej jest zmiana w zakresie poprawy efektywnoÊci energetycznej gospodarki. W okresie b´dàcym przedmiotem oceny nale˝y odnotowaç korzystne tendencje, co Êwiadczy o post´pujàcych procesach racjonalizacji u˝ytkowania energii. JednoczeÊnie trzeba stwierdziç, ˝e sà one g∏ównie wynikiem znacznego wzrostu cen paliw i energii oraz wykorzystania rezerw, zwiàzanych ze zmianà struktury gospodarki z centralnie sterowanej na rynkowà oraz ze zmianami w strukturze przemys∏u. Rezerwy te jednak stopniowo wyczerpujà si´. Ponadto, mimo zauwa˝alnego spadku energoch∏onnoÊci gospodarki krajowej, wskaêniki energoch∏onnoÊci i elektroch∏onnoÊci sà dla Polski 2,5—3-krotnie wy˝sze od przeci´tnych w Unii Europejskiej. Dalszy post´p nie b´dzie najprawdopodobniej mo˝liwy bez znacznych inwestycji. W podsektorze wytwarzania energii elektrycznej — przeprowadzone np. w latach 1993—2001 inwestycje s∏u˝àce rozbudowie potencja∏u wytwórczego, podniesieniu efektywnoÊci energetycznej oraz ochronie Êrodowiska — przynios∏y spodziewany efekt: nastàpi∏a poprawa bezpieczeƒstwa energetycznego, ograniczono negatywny wp∏yw tego podsektora na Êrodowisko przyrodnicze i zmniejszy∏y si´ koszty jego funkcjonowania. W latach 2001—2003 dynamika wzrostu kosztów tak˝e wykaza∏a tendencj´ malejàcà. W ca∏ej elektroenergetyce w roku 2002 wzrost ten wyniós∏ 8,6 %, w 2003 r. — 4,9 %, natomiast w I kwartale 2004 r. w porównaniu z tym samym okresem w roku poprzednim zanotowano spadek kosztów o ok. 1,3 %. Sytuacja finansowa ca∏ego sektora energetycznego w okresie 1997—2003, okreÊlona poziomem wyniku finansowego brutto, znacznie si´ poprawi∏a. W roku 2002 wynik ten wyniós∏ 860 mln z∏, w roku 2003 natomiast zwi´kszy∏ si´ do 7484,4 mln z∏. Z kolei sytuacja w poszczególnych bran˝ach sektora by∏a bardzo zró˝nicowana. W roku 2002 najwi´ksze wartoÊci wyniku finansowego brutto odnotowa∏y dwie bran˝e: wytwarzanie i dystrybucja energii elektrycznej oraz rafineryjna, osiàgajàc odpowiednio 664 mln i 798 mln z∏ zysku brutto. W trzech bran˝ach natomiast odnotowano strat´. W roku 2003 nastàpi∏a Monitor Polski Nr 42 — 1459 — wyraêna poprawa sytuacji, wszystkie bran˝e odnotowa∏y dodatni wynik finansowy brutto. Istotnà sprawà dla prowadzenia w∏aÊciwej polityki energetycznej jest monitorowanie jej realizacji. Jednak system monitorowania skutków prowadzonej polityki nie zosta∏ zbudowany. Wykonane studium przedrealizacyjne ujawni∏o szereg zbyt optymistycznych za∏o˝eƒ i wygórowanych oczekiwaƒ od takiego systemu i co si´ z tym wiàza∏o — bardzo wysoki koszt jego opracowania (0,6 mln USD bez kosztów budowy i eksploatacji). Odstàpiono wi´c od tego zamiaru, godzàc si´, ˝e analizy i oceny funkcjonowania sektora energii b´dà dokonywane na podstawie dost´pnych danych statystycznych. W zakresie wdra˝ania i przebiegu reform sektora energetycznego monitoring jest realizowany przez Prezesa Urz´du Regulacji Energetyki zgodnie z za∏o˝eniami polityki energetycznej. Wyniki tego monitoringu publikowane sà w corocznym Sprawozdaniu z dzia∏alnoÊci Prezesa Urz´du Regulacji Energetyki. Szczególnà sferà polityki energetycznej, ze wzgl´du na dominujàcà w energetyce w∏asnoÊç publicznà, jest polityka w∏aÊcicielska. Zgodnie z za∏o˝eniami Minister Skarbu Paƒstwa w porozumieniu z Ministrem Gospodarki i Pracy oraz z Prezesem Urz´du Regulacji Energetyki zosta∏ zobowiàzany do przeprowadzenia analiz i opracowania szczegó∏owego programu dzia∏aƒ, które majà na celu realizacj´ koncepcji przekszta∏ceƒ i prywatyzacji sektora paliwowo-energetycznego. Efektem realizacji tego zobowiàzania sà opracowane i przyj´te przez Rad´ Ministrów programy sektorowe w zakresie restrukturyzacji i prywatyzacji. Stan wdro˝enia programów w poszczególnych podsektorach jest przedstawiony poni˝ej. Górnictwo w´gla kamiennego Na koniec 2003 r. w sektorze funkcjonowa∏o nadal ∏àcznie 40 kopalƒ czynnych. Produkcja w´gla kamiennego w 2003 r. wed∏ug GUS, obejmujàca jego wydobycie oraz pozyskiwanie z ha∏d, wynios∏a 102,3 mln ton. Sprzeda˝ w´gla ogó∏em w 2003 r. ukszta∏towa∏a si´ w wysokoÊci 98,5 mln ton. Wynik sprzeda˝y wynosi∏ 109,2 mln z∏ w 2003 r. Wynik fi