Obwieszczenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 1 lipca 2005 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2025 r.

Monitor Polski Nr 42 — 1436 — Poz. 560, 561 i 562 560 Rej. 57/2005 POSTANOWIENIE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 15 marca 2005 r. o nadaniu orderów Na podstawie art. 138 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz ustawy z dnia 16 paêdziernika 1992 r. o orderach i odznaczeniach (Dz. U. Nr 90, poz. 450, z 1999 r. Nr 101, poz. 1177, z 2000 r. Nr 62, poz. 718 oraz z 2002 r. Nr 74, poz. 676) odznaczeni zostajà: KRZY˚EM KAWALERSKIM ORDERU ODRODZENIA POLSKI 2. Bàczyk Jerzy Marian, za wybitne zas∏ugi w dzia∏alnoÊci samorzàdowej i spo∏ecznej za wybitne zas∏ugi dla wymiaru sprawiedliwoÊci: KRZY˚EM KAWALERSKIM ORDERU ODRODZENIA POLSKI KRZY˚EM OFICERSKIM ORDERU ODRODZENIA POLSKI 3. Rupnik Henryk W∏adys∏aw. 1. Krzemieniewski Maciej Jan, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej: A. KwaÊniewski 561 Rej. 58/2005 POSTANOWIENIE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 18 marca 2005 r. o nadaniu orderu Na podstawie art. 138 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz ustawy z dnia 16 paêdziernika 1992 r. o orderach i odznaczeniach (Dz. U. Nr 90, poz. 450, z 1999 r. Nr 101, poz. 1177, z 2000 r. Nr 62, poz. 718 oraz z 2002 r. Nr 74, poz. 676) odznaczony zostaje za wybitne zas∏ugi w dzia∏alnoÊci na rzecz rozwoju i upowszechnianiu sportu KRZY˚EM KOMANDORSKIM ORDERU ODRODZENIA POLSKI Wojciech W∏adys∏aw Szkiela Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej: A. KwaÊniewski 562 OBWIESZCZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY1) z dnia 1 lipca 2005 r. w sprawie polityki energetycznej paƒstwa do 2025 r. Na podstawie art. 15a ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. — Prawo energetyczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1504, z póên. zm.2)) w zwiàzku z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 4 marca 2005 r. o zmianie ustawy — Prawo energetyczne oraz ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 552) og∏asza si´ w za∏àczniku do niniejszego obwieszczenia Polityk´ energetycznà Polski do 2025 r. Minister Gospodarki i Pracy: J. Piechota ——————— 1) Minister Gospodarki i Pracy kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozpo- rzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 2004 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Gospodarki i Pracy (Dz. U. Nr 134, poz. 1428). 2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2003 r. Nr 203, poz. 1966, z 2004 r. Nr 29, poz. 257, Nr 34, poz. 293, Nr 91, poz. 875, Nr 96, poz. 959 i Nr 173, poz. 1808 oraz z 2005 r. Nr 62, poz. 552. Monitor Polski Nr 42 — 1437 — Poz. 562 Za∏àcznik do obwieszczenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 1 lipca 2005 r. (poz. 562) MINISTER GOSPODARKI I PRACY ZESPÓ¸ DO SPRAW POLITYKI ENERGETYCZNEJ POLITYKA ENERGETYCZNA POLSKI DO 2025 R. DOKUMENT PRZYJ¢TY PRZEZ RAD¢ MINISTRÓW W DNIU 4 STYCZNIA 2005 R. SPIS TREÂCI I. DOKTRYNA POLITYKI ENERGETYCZNEJ POLSKI DO 2025 R. ............................. 1437 1. CELE, ZASADY, PRIORYTETY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. ZARZÑDZANIE BEZPIECZE¡STWEM ENERGETYCZNYM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1437 1441 II. D¸UGOTERMINOWE KIERUNKI DZIA¸A¡ DO 2025 R. ORAZ ZADANIA WYKONAWCZE DO 2008 R. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1444 1. ZDOLNOÂCI WYTWÓRCZE KRAJOWYCH èRÓDE¸ PALIW I ENERGII . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2. WIELKOÂCI I RODZAJE ZAPASÓW PALIW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. ZDOLNOÂCI TRANSPORTOWE I PO¸ÑCZENIA TRANSGRANICZNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. EFEKTYWNOÂå ENERGETYCZNA GOSPODARKI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. OCHRONA ÂRODOWISKA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. WZROST WYKORZYSTANIA ODNAWIALNYCH èRÓDE¸ ENERGII . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. RESTRUKTURYZACJA I PRZEKSZTA¸CENIA W¸ASNOÂCIOWE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. KIERUNKI BADA¡ NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. WSPÓ¸PRACA MI¢DZYNARODOWA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1445 1446 1447 1448 1449 1451 1452 1453 1454 ZA¸ÑCZNIK 1. OCENA REALIZACJI DOTYCHCZASOWEJ POLITYKI ENERGETYCZNEJ . . . . . . . . . . . . ZA¸ÑCZNIK 2. WNIOSKI Z PRAC PROGNOSTYCZNO-ANALITYCZNYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ZA¸ÑCZNIK 3. PRZELICZNIKI JEDNOSTEK ENERGETYCZNYCH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ZA¸ÑCZNIK 4. MATERIA¸Y èRÓD¸OWE I POMOCNICZE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1455 1463 1467 1467 I. DOKTRYNA POLITYKI ENERGETYCZNEJ POLSKI DO 2025 R. 1. CELE, ZASADY, PRIORYTETY Polski konsument i przedsi´biorca potrzebujà taniej energii, o wysokiej jakoÊci, a polska energetyka wymaga w dalszym ciàgu skutecznej restrukturyzacji i prorynkowej orientacji, ze szczególnym dostosowaniem si´ do warunków funkcjonowania w Unii Europejskiej. To wyzwanie, zas∏ugujàce na miano wr´cz cywilizacyjnego, musi zostaç zrealizowane w mo˝liwie krótkim czasie, by w horyzoncie do 2025 r. zapewniç Polsce i Polakom mo˝liwoÊç pe∏nego korzystania z dobrodziejstw wspólnego, unijnego dorobku, mi´dzy innymi w zakresie jednolitego rynku energii. Realizacji tego rodzaju zamierzeƒ, przesàdzajàcych o przysz∏oÊci, mo˝e si´ podjàç wy∏àcznie paƒstwo i jego organy. Potrzebne jest zatem mo˝liwie szerokie i wszechstronne opracowanie kompleksowego programu gospodarczego, adresowanego do administra- cji publicznej, z definicji zobowiàzanej do dzia∏ania w imi´ interesu publicznego. KoniecznoÊç posiadania takiego programu dzia∏aƒ w odniesieniu do energetyki znajduje tak˝e swoje potwierdzenie w zapisach ustawy — Prawo energetyczne, zobowiàzujàcej przede wszystkim ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki do przygotowania polityki w tym zakresie. W okresie transformacji polskiej gospodarki po 1989 r. polityka energetyczna paƒstwa by∏a realizowana na podstawie czterech rzàdowych dokumentów programowych. By∏y to: 1. „Za∏o˝enia polityki energetycznej Rzeczypospolitej Polskiej na lata 1990—2010” z sierpnia 1990 r. 2. „Za∏o˝enia polityki energetycznej Polski do 2010 roku”, przyj´te przez Rad´ Ministrów w dniu 17 paêdziernika 1995 r. Monitor Polski Nr 42 — 1438 — 3. „Za∏o˝enia polityki energetycznej Polski do 2020 roku”, przyj´te przez Rad´ Ministrów w dniu 22 lutego 2000 r. 4. „Ocena realizacji i korekta Za∏o˝eƒ polityki energetycznej Polski do 2020 roku” wraz z za∏àcznikami, przyj´ta przez Rad´ Ministrów w dniu 2 kwietnia 2002 r. Programy te, oparte na ró˝nych doÊwiadczeniach wynikajàcych tak z zakresu, jak i z tempa zaawansowania restrukturyzacji polskiej energetyki, ró˝ni∏y si´ w podejÊciu do wielu kluczowych spraw. Jednak w zakresie ich filozofii i zw∏aszcza podstawowych celów polityki energetycznej charakteryzowa∏y si´ znacznym podobieƒstwem. Co wi´cej, w odniesieniu do przyjmowanych g∏ównych celów programy te by∏y i sà zbie˝ne z za∏o˝eniami i kierunkami polityki energetycznej Unii Europejskiej. Tego rodzaju zbie˝noÊç, po˝àdana na etapie akcesji, okazuje si´ byç niewystarczajàca po uzyskaniu pe∏nego cz∏onkostwa w unijnej wspólnocie. Jest to z pewnoÊcià pierwszy wa˝ny powód do nowelizacji ca∏ego spektrum dzia∏aƒ w zakresie polityki energetycznej. Drugi powód, nie mniej wa˝ny, to zespó∏ uwarunkowaƒ zwiàzanych z przewidywanym tempem zakoƒczenia transformacji rynkowej polskiej gospodarki, g∏ównie za sprawà unijnego otoczenia rynkowego. Po raz pierwszy restrukturyzacja istotnego dla ca∏ej gospodarki i spo∏eczeƒstwa sektora odbywaç si´ b´dzie w nowych warunkach: powstajàcego jednolitego rynku energii elektrycznej i gazu, b´dàcego jednym ze strategicznych celów Unii Europejskiej. Te dwa zasadnicze uwarunkowania, niemajàce dotàd znaczenia rozstrzygajàcego, a jedynie mobilizujàce, powodujà obecnie koniecznoÊç znacznie skuteczniejszej realizacji dotychczasowego paradygmatu polskiej polityki energetycznej, polegajàcego na wprowadzeniu stosunków rynkowych do energetyki. Dlatego te˝, dla wyeksponowania sprawczego wp∏ywu powy˝szych okolicznoÊci i w celu wyró˝nienia aktualnie przygotowanego programu dzia∏aƒ, zosta∏ on okreÊlony mianem doktryny polityki energetycznej. Powy˝szà koniecznoÊç dodatkowo wzmacnia ustawowe zobowiàzanie do cyklicznego uaktualniania polityki energetycznej, co powoduje z kolei, zresztà nie po raz pierwszy, koniecznoÊç dokonania rzetelnej analizy jej celów, przebiegu i skutków, a przede wszystkim — zmieniajàcych si´ pozosta∏ych uwarunkowaƒ i ich wp∏ywu na wybór korzystnej strategii jej realizacji. W szczególnoÊci polityka energetyczna nie mo˝e nie braç pod uwag´ faktu, ˝e sektor energetyczny nale˝y do najistotniejszych êróde∏ oddzia∏ywania na Êrodowisko naturalne (przyrodnicze) w kraju, jak te˝ do pewnego stopnia w skali globalnej. Wià˝e si´ to z wykorzystywaniem znaczàcych iloÊci paliw w´glowych i wynikajàcymi stàd emisjami do Êrodowiska, powodujàcymi jego przekszta∏canie (odpady), jak i zaburzenia równowagi fizykochemicznej (zakwaszanie opadów i gleby, efekt cieplarniany). Rada Ministrów, przyjmujàc niniejszy dokument na wniosek ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki, opracowany przez powo∏any przez Prezesa Rady Poz. 562 Ministrów Zespó∏ do Spraw Polityki Energetycznej, potwierdza zasadnoÊç kontynuacji polityki energetycznej, której celem jest: • zapewnienie kraju, bezpieczeƒstwa energetycznego • wzrost konkurencyjnoÊci gospodarki i jej efektywnoÊci energetycznej, • ochrona Êrodowiska przed negatywnymi skutkami dzia∏alnoÊci energetycznej, zwiàzanej z wytwarzaniem, przesy∏aniem i dystrybucjà energii i paliw. StabilnoÊç celów polityki energetycznej nie mo˝e i nie oznacza ani pe∏nej satysfakcji z realizacji programu reform, ani tym bardziej zgody na dotychczasowe tempo zmian i ich spo∏eczno-gospodarcze skutki. W okresie najbli˝szych kilku lat musimy wspólnie, tj. organy paƒstwa, przedsi´biorcy sektora energetyki, a tak˝e odbiorcy koƒcowi energii i paliw — we wspólnym narodowym interesie — dokonaç zasadniczego prze∏omu w wype∏nianiu przez polski sektor energii s∏u˝ebnej funkcji dla ca∏ej gospodarki, pod groêbà jego marginalizacji i zastàpienia go w tej roli przez bardziej efektywnych konkurentów. Aby zapobiec urzeczywistnieniu si´ takiego zagro˝enia, potrzebna jest nie tylko poprawa skutecznoÊci samej polityki energetycznej, lecz tak˝e jej trwa∏e powiàzanie z d∏ugookresowà wizjà rozwoju kraju i jej narz´dziami realizacyjnymi. Immanentna wspó∏zale˝noÊç polityki energetycznej i „Za∏o˝eƒ Narodowego Planu Rozwoju na lata 2007—2013” (NPR), przyj´tych przez Rad´ Ministrów w dniu 30 kwietnia 2004 r., jest potwierdzeniem s∏usznoÊci tego rodzaju programowych powiàzaƒ, niewyst´pujàcych jak dotàd w okresie ustrojowej, gospodarczej i spo∏ecznej transformacji naszego paƒstwa. Dzi´ki NPR polityka energetyczna zyska swój Êredniookresowy horyzont realizacyjny, stanowiàc jednoczeÊnie istotnà sk∏adowà dla kompleksowej strategii rozwoju spo∏eczno-gospodarczego. Stwarza to zarazem mo˝liwoÊç skoncentrowania prac rzàdu przede wszystkim na gospodarczych priorytetach i dzia∏aniach o charakterze rozwojowym. Dlatego, po potwierdzeniu podstawowego celu polityki energetycznej, który zawsze musi byç rozpatrywany i realizowany ∏àcznie jako uk∏ad zrównowa˝ony i zorientowany na maksymalizacj´ sumy korzyÊci: bezpieczeƒstwa energetycznego i niezawodnoÊci zaopatrzenia w energi´, wzrostu konkurencyjnoÊci gospodarki, uzyskanego m.in. dzi´ki poprawie jej efektywnoÊci energetycznej i ochrony Êrodowiska przed negatywnym oddzia∏ywaniem energetyki, tj. bezpieczeƒstwa ekologicznego, konieczne jest przyj´cie na u˝ytek przedk∏adanego programu istotnych dla doktryny polityki energetycznej kategorii oraz zasad. I tak u˝yte w programie okreÊlenia definiowane sà nast´pujàco: 1. Bezpieczeƒstwo energetyczne to stan gospodarki umo˝liwiajàcy pokrycie bie˝àcego i perspektywicznego zapotrzebowania odbiorców na paliwa i energi´, w sposób technicznie i ekonomicznie uzasadniony, przy minimalizacji negatywnego od- Monitor Polski Nr 42 — 1439 — dzia∏ywania sektora energii na Êrodowisko i warunki ˝ycia spo∏eczeƒstwa. Poziom bezpieczeƒstwa energetycznego zale˝y od wielu czynników, z których najwa˝niejsze to: a) stopieƒ zrównowa˝enia popytu i poda˝y na energi´ i paliwa, z uwzgl´dnieniem aspektów strukturalnych i przewidywanego poziomu cen; b) zró˝nicowanie struktury noÊników energii tworzàcych krajowy bilans paliwowy; c) stopieƒ zdywersyfikowania êróde∏ dostaw przy akceptowalnym poziomie kosztów oraz przewidywanych potrzebach; d) stan techniczny i sprawnoÊç urzàdzeƒ i instalacji, w których nast´puje przemiana energetyczna noÊników energii, oraz systemów transportu, przesy∏u i dystrybucji paliw i energii; e) stany zapasów paliw w iloÊci zapewniajàcej utrzymanie ciàg∏oÊci dostaw do odbiorców; f) uwarunkowania ekonomiczne funkcjonowania przedsi´biorstw energetycznych i ich wyniki finansowe; g) kondycja ekonomiczno-finansowa u˝ytkowników paliw i energii, zarówno gospodarstw domowych, jak i przedsi´biorstw; h) stan lokalnego bezpieczeƒstwa energetycznego, tj. zdolnoÊç do zaspokojenia potrzeb energetycznych na szczeblu lokalnych spo∏ecznoÊci. 2. Bezpieczeƒstwo ekologiczne paƒstwa to stan, w którym zmniejsza si´ presja wszystkich sektorów gospodarki, w tym sektora energetyki, na Êrodowisko. Pozwala to na utrzymywanie, co najmniej na obecnym poziomie, ró˝norodnoÊci biologicznych form egzystencji, umo˝liwia skutecznà ochron´ zdrowia i ˝ycia ludzi oraz zachowanie walorów przyrodniczych i krajobrazowych, a tak˝e zapewnia efektywne wywiàzywanie si´ z mi´dzynarodowych zobowiàzaƒ Rzeczypospolitej Polskiej w dziedzinie ochrony Êrodowiska. W zakresie gospodarowania energià zapewnienie bezpieczeƒstwa ekologicznego oznacza w szczególnoÊci: a) ograniczenie do niezb´dnego minimum Êrodowiskowych skutków eksploatacji zasobów paliw; b) radykalnà popraw´ efektywnoÊci wykorzystania energii zawartej w surowcach energetycznych — poprzez zwi´kszanie sprawnoÊci przetwarzania energii w ciep∏o i energi´ elektrycznà, promowanie uk∏adów skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej i ciep∏a oraz zagospodarowywanie ciep∏a odpadowego; c) hamowanie jednostkowego wzrostu zapotrzebowania na energi´ elektrycznà i ciep∏o w gospodarce i sektorze gospodarstw domowych — poprzez promowanie energooszcz´dnych wzorców i modeli produkcji i konsumpcji oraz technik, technologii i urzàdzeƒ; d) systematyczne ograniczanie emisji do Êrodowiska substancji zakwaszajàcych, py∏ów i gazów Poz. 562 cieplarnianych, zmniejszanie zapotrzebowania na wod´ oraz redukcj´ iloÊci wytwarzania odpadów; e) zapewnienie adekwatnego do krajowych mo˝liwoÊci technicznych i ekonomicznych udzia∏u energii ze êróde∏ odnawialnych w pokrywaniu rosnàcych potrzeb energetycznych spo∏eczeƒstwa i gospodarki. 3. NiezawodnoÊç dostaw to zaspokojenie oczekiwania odbiorców, gospodarki i spo∏eczeƒstwa na wytwarzanie w êród∏ach i ciàg∏e otrzymywanie, za sprawà niezawodnych systemów sieciowych lub dzia∏ajàcych na rynku konkurencyjnym poÊredników-dostawców, energii lub paliw odpowiedniego rodzaju i wymaganej jakoÊci, realizowane poprzez dywersyfikacj´ kierunków dostaw oraz rodzajów noÊników energii pozwalajàcych na ich wzajemnà substytucj´. 4. Ekonomiczne uwarunkowania bezpieczeƒstwa energetycznego to suma efektów mechanizmów rynkowych i regulacyjnych kszta∏tujàcych zakres i poziom konkurencyjnoÊci w sektorze energii i paliw. Rosnàca konkurencyjnoÊç wymaga tworzenia dla wszystkich uczestników rynku jednakowych warunków dzia∏alnoÊci, w szczególnoÊci: a) zapewniajàcych wiarygodnoÊç oraz przejrzystoÊç cen i kosztów; b) wspierajàcych poprzez mechanizmy rynkowe osiàganie po˝àdanych efektów ekologicznych i wzrost efektywnoÊci wykorzystania energii; c) eliminujàcych wykorzystywanie mechanizmów kreowania cen, jak i cen regulowanych na podstawie ustawy — Prawo energetyczne, dla realizacji polityki socjalnej lub jako instrumentu ekonomicznego wspierania konkretnego podsektora energetyki lub noÊnika energii. 5. Dywersyfikacja êróde∏ dostaw paliw i energii i jej stopieƒ to stan i miara zró˝nicowania êróde∏ dostaw paliw i energii z powodów: a) ekonomicznych — koniecznoÊç obni˝enia kosztów zaopatrzenia w energi´; b) naturalnych — zrównowa˝enie struktury noÊników energii pierwotnej wchodzàcych do bilansu paliwowo-energetycznego i tym samym minimalizowanie a priori nast´pstw potencjalnych awarii, kataklizmów, zdarzeƒ losowych itp.; c) politycznych — osiàgni´cie po˝àdanego stopnia uniezale˝nienia si´ od konkretnego dostawcy, z regu∏y o dominujàcej pozycji. Dywersyfikacja, uzyskiwana poprzez import, pomniejsza samowystarczalnoÊç energetycznà kraju. Nie jest to jednak to˝same z zagro˝eniem bezpieczeƒstwa energetycznego kraju. Nie sam bowiem fakt importu jest takim zagro˝eniem, mo˝e si´ nim staç jego z∏a struktura, nierzetelni dostawcy, niekorzystne ceny lub wadliwe klauzule kontraktowe. Syntetycznà miarà korzystnej dywersyfikacji, a w konsekwencji tak˝e miarà poziomu bezpieczeƒstwa energetycznego, powinien byç akceptowalny poziom kosztów. Monitor Polski Nr 42 — 1440 — 6. SamowystarczalnoÊç energetyczna kraju to relacja pomi´dzy krajowym pozyskaniem paliw i energii a ca∏kowitym zu˝yciem energii pierwotnej. Jest ona wyra˝ana poprzez wskaênik. Najistotniejsze zasady doktryny polityki energetycznej to: 1. Konstytucyjna zasada post´pu w gospodarce opartego na idei zrównowa˝onego rozwoju. Znalaz∏a ona swój wyraz w Narodowym Planie Rozwoju. Rzàd przyjmuje jà tak˝e jako podstawowà zasad´ harmonijnego gospodarowania energià w warunkach spo∏ecznej gospodarki rynkowej. 2. Pe∏na integracja polskiej energetyki z europejskà i Êwiatowà, zgodnie z d∏ugookresowà wizjà rozwoju polskiej gospodarki i kolejnymi narodowymi planami rozwoju, a zw∏aszcza NPR na lata 2007—2013. 3. Podstawowymi mechanizmami funkcjonowania energetyki sà mechanizmy rynku konkurencyjnego z niezb´dnà administracyjnà regulacjà w tych jego obszarach, gdzie zaistnienie konkurencji jest obecnie znacznie ograniczone. 4. Wype∏nienie zobowiàzaƒ traktatowych Rzeczypospolitej Polskiej w okreÊlonych terminach i w przyj´tych wielkoÊciach, zarówno poprzez wdro˝enie odpowiednich rozwiàzaƒ prawno-ekonomicznych o charakterze systemowym, jak i indywidualne decyzje administracyjne, w tym tak˝e o charakterze sankcji, w odniesieniu do przedsi´biorców niestosujàcych si´ do na∏o˝onych na nich obowiàzków ustawowych o charakterze publicznym. W przypadku zobowiàzaƒ traktatowych, których wype∏nienie wymaga poniesienia wysokich nak∏adów finansowych, podj´te zostanà, w miar´ potrzeby, negocjacje majàce na celu ustalenie optymalnych — uwzgl´dniajàcych analiz´ kosztów-korzyÊci oraz potrzeb´ zapewnienia dynamicznego rozwoju gospodarczego kraju, jak te˝ jego bezpieczeƒstwa energetycznego i ekologicznego — dróg dochodzenia do uzgodnionych celów, w tym tak˝e zakresu oczekiwanej i niezb´dnej dla ich realizacji pomocy finansowej z funduszy unijnych. 5. Wspomaganie rozwoju Odnawialnych èróde∏ Energii (OZE) i pracujàcych w skojarzeniu, w tym generacji rozproszonej, przy u˝yciu mechanizmów rynkowych. 6. Autonomiczne wykonywanie zadaƒ polityki energetycznej zgodnie z posiadanymi kompetencjami i tym samym odpowiedzialnoÊcià przez administracj´ rzàdowà i przez administracj´ samorzàdowà, a tak˝e ich wspó∏dzia∏anie w rozwiàzywaniu wspólnych problemów. 7. Podejmowanie przez administracj´ publicznà wobec przedsi´biorstw energetycznych dzia∏aƒ inspirujàcych i wspierajàcych, z regu∏y o systemowym charakterze, a w jednostkowych przypadkach — udzielanie pomocy publicznej na ogólnych zasadach. 8. Upowszechnianie idei partnerstwa publiczno-prywatnego na szczeblu regionalnym i lokalnym, Poz. 562 w przedsi´wzi´ciach Êwiadczenia us∏ug dystrybucyjnych i zapewnienia dostaw energii i paliw, szczególnie dla rozwoju Odnawialnych èróde∏ Energii oraz skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej i ciep∏a. 9. Konsekwentna realizacja zasady regulowanego Dost´pu Strony Trzeciej (TPA — Third Party Access) jako podstawowego narz´dzia demonopolizacji i liberalizacji naturalnego monopolu przedsi´biorstw sieciowych. 10. Udost´pnianie przez operatorów systemów przesy∏owych (OSP) zdolnoÊci przesy∏owych po∏àczeƒ transgranicznych w formie aukcji, z których przychody b´dà przeznaczane na rozbudow´ tych po∏àczeƒ. 11. Dokonywanie wymiany energii elektrycznej z sàsiednimi systemami elektroenergetycznymi na zasadach rynkowych, przy za∏o˝eniu braku negatywnego oddzia∏ywania tej wymiany na funkcjonowanie krajowego systemu elektroenergetycznego oraz ze wzgl´du na jego niezawodnoÊç i bezpieczeƒstwo dostaw energii dla odbiorców koƒcowych. 12. Utrzymanie w∏aÊcicielskiego nadzoru paƒstwa nad podmiotami posiadajàcymi infrastruktur´ przesy∏owà i prze∏adunkowà, w tym operatorami systemów przesy∏owych (OSP), których jedynà funkcjà jest zapewnienie funkcjonowania i rozwoju infrastruktury konkurencyjnego rynku energii elektrycznej, gazu ziemnego i paliw ciek∏ych. 13. Realizacja doktryny polityki energetycznej „przy otwartej kurtynie”. Informacje o zasadach i rezultatach funkcjonowania i tendencjach rozwojowych w energetyce, istotne dla potencjalnych inwestorów oraz odbiorców, powinny byç upowszechniane wÊród zainteresowanych w formie ogólnodost´pnych publikacji. Powy˝sze definicje i zasady stanowià zarówno zr´by konstrukcyjne, jak i swoiste metody rozstrzygania i realizacji priorytetów polityki energetycznej oraz okreÊlania wynikajàcych z nich kierunków dzia∏aƒ rzàdu. Sà one przedstawione poni˝ej w syntetycznej formie, a ich geneza to z jednej strony — niezrealizowane dotychczas zamierzenia z wczeÊniejszych programów gospodarczych zwiàzanych z energetykà, z drugiej zaÊ — wnioski wynikajàce z d∏ugoterminowej prognozy, czyli wybory najbardziej prawdopodobnych lub po˝àdanych stanów przysz∏oÊci oraz dzia∏aƒ majàcych na celu ich osiàganie. Poszerzonà ilustracj´ w tym zakresie stanowià odpowiednio: za∏àcznik 1 „Ocena realizacji dotychczasowej polityki energetycznej” oraz za∏àcznik 2 „Wnioski z prac prognostyczno-analitycznych”. Tak wi´c rekomendacje wynikajàce z prognozy d∏ugookresowej oraz niezrealizowane zamierzenia okresów wczeÊniejszych, ∏àcznie rozpatrywane, stanowià nie tylko zasadniczà przes∏ank´ przyjmowanej doktryny, ale wraz z nià stanowià podstawy do okreÊlenia priorytetowych kierunków dzia∏aƒ. Monitor Polski Nr 42 — 1441 — W horyzoncie najbli˝szych czterech lat, do kolejnej aktualizacji polityki energetycznej, przewidzianej obecnie nowelizowanà m.in. w tym zakresie ustawà — Prawo energetyczne, za najwa˝niejsze priorytety i kierunki dzia∏aƒ rzàdu przyjmuje si´: 1. kszta∏towanie zrównowa˝onej struktury paliw pierwotnych, z uwzgl´dnieniem wykorzystania naturalnej przewagi w zakresie zasobów w´gla, a tak˝e jej zharmonizowanie z koniecznoÊcià zmniejszenia obcià˝enia Êrodowiska przyrodniczego; 2. monitorowanie poziomu bezpieczeƒstwa energetycznego przez wyspecjalizowane organy paƒstwa wraz z inicjowaniem poprawy stopnia dywersyfikacji êróde∏ dostaw energii i paliw, zw∏aszcza gazu ziemnego i ropy naftowej; 3. konsekwentnà budow´ konkurencyjnych rynków energii elektrycznej i gazu, zgodnie z politykà energetycznà Unii Europejskiej, poprzez pobudzanie konkurencji i skuteczne eliminowanie jej barier (np. kontrakty d∏ugoterminowe w elektroenergetyce i gazownictwie); 4. dzia∏ania nakierowane na redukcj´ kosztów funkcjonowania energetyki, zapewnienie odbiorcom racjonalnych cen energii i paliw oraz zwi´kszenie (poprawa) efektywnoÊci energetycznej we wszystkich dziedzinach wytwarzania i przesy∏u oraz wykorzystania energii; 5. ustawowe wzmocnienie pozycji administracji samorzàdowej wobec przedsi´biorstw energetycznych dla skutecznej realizacji gminnych planów zaopatrzenia w ciep∏o, energi´ elektrycznà i paliwa gazowe; 6. propoda˝owe modyfikacje dotychczasowych sposobów promowania energii z OZE i energii elektrycznej wytwarzanej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciep∏a oraz wdro˝enie systemu obrotu certyfikatami pochodzenia energii, niezale˝nego od jej odbioru i tym samym pozwalajàcego jej wytwórcom na kumulacj´ odpowiednich Êrodków finansowych, a w konsekwencji przyczyniajàcego si´ do wzrostu potencja∏u wytwórczego w tym zakresie; 7. równowa˝enie interesów przedsi´biorstw energetycznych i odbiorców koƒcowych, w powiàzaniu z osiàgni´ciem znaczàcej poprawy jakoÊci ich obs∏ugi w zakresie dostaw paliw i energii; 8. aktywne kszta∏towanie struktury organizacyjno-funkcjonalnej sektora energetyki, zarówno poprzez narz´dzia regulacyjne przewidziane w ustawie — Prawo energetyczne, jak i poprzez konsekwentnà restrukturyzacj´ (w∏asnoÊciowà, kapita∏owà, przestrzennà i organizacyjnà) przedsi´biorstw energetycznych nadzorowanych przez Skarb Paƒstwa. Sformu∏owanie doktryny polityki energetycznej, zdefiniowanie w niej strategicznych celów, zasad realizacji oraz ustalenie priorytetów i kierunków dzia∏aƒ rzàdu nie przesàdzajà tempa i sposobów regulowania sektora energii — jego struktury i warunków funkcjo- Poz. 562 nowania — oraz rodzajów narz´dzi i sekwencji ich stosowania. Dokonanie stosownych wyborów w tych zakresach zostanie ka˝dorazowo oparte na analizie bie˝àcej sytuacji i poddane ocenie Zespo∏u do Spraw Polityki Energetycznej, nadal bowiem otwartà kwestià jest zakres i skutecznoÊç oddzia∏ywania paƒstwa na energetyk´. Do tej pory brakowa∏o konsekwencji w realizacji podejmowanych zamierzeƒ. Stàd zdecydowanie zbyt wiele problemów charakterystycznych dla tego sektora ciàgle powraca jako sprawy do za∏atwienia. Âwiadczy to o sile i przewadze realiów nad nawet najlepszymi intencjami. Dla urzeczywistnienia przedk∏adanej doktryny polityki energetycznej — której wymiernym celem, zrozumia∏ym dla wszystkich, sà efektywne firmy oraz wysoka jakoÊç energii i jej racjonalne ceny, tj. ceny uwzgl´dniajàce jednoczeÊnie imperatyw pewnoÊci zaopatrzenia oraz mo˝liwoÊci dochodowe spo∏eczeƒstwa — rzàd b´dzie korzysta∏ z wszelkich dost´pnych mu instrumentów instytucjonalno-prawnych, fiskalnych, finansowych oraz perswazyjnych, preferujàc rozwiàzania systemowe i legislacyjne oraz korzystajàc tak˝e z w∏aÊcicielskich prerogatyw. 2. ZARZÑDZANIE BEZPIECZE¡STWEM ENERGETYCZNYM Sytuacja geopolityczna ostatnich kilku lat, tendencje wzrostowe cen ropy naftowej i gazu, awarie systemów elektroenergetycznych w Europie, USA i Ameryce Po∏udniowej, pozbawiajàce miliony ludzi energii elektrycznej, uwra˝liwiajà ludzkoÊç na problemy bezpieczeƒstwa energetycznego. Znalaz∏o to m.in. wyraz w dokumentach Unii Europejskiej dotyczàcych zarówno budowy europejskiej strategii samego bezpieczeƒstwa energetycznego, jak i dostaw strategicznych noÊników energii. ¸àczy nas wspólna troska o stan bezpieczeƒstwa i stàd nieodzowne staje si´ podejmowanie takich dzia∏aƒ równie˝ w wymiarze krajowym. Rozwiàzaniem nowym, w stosunku do poprzednich programów, jest z pewnoÊcià propozycja systemowego podejÊcia do zarzàdzania bezpieczeƒstwem energetycznym — b´dàcego szczególnà sferà urzeczywistnienia polityki energetycznej — o maksymalnie du˝ych walorach aplikacyjnych. Takie oczekiwanie spe∏nia zespó∏ dzia∏aƒ zwiàzanych z planowaniem, organizowaniem, koordynacjà, nadzorem i kontrolà bezpieczeƒstwa energetycznego, z wykorzystaniem wszelkich dost´pnych w warunkach rynkowych Êrodków jego zapewnienia, uj´tych procesowo jako zarzàdzanie bezpieczeƒstwem energetycznym. W warunkach polskiej transformacji ustrojowej i gospodarczej istotne stajà si´ zarówno instytucjonalizacja, jak i sposoby zarzàdzania bezpieczeƒstwem energetycznym. Sà one pochodnà: 1. cech ustrojowo-systemowych — oznacza to podzia∏ odpowiedzialnoÊci za bezpieczeƒstwo energetyczne, w uj´ciu podmiotowym, mi´dzy administracj´ publicznà (rzàdowà oraz samorzàdowà) i operatorów energetycznych systemów siecio- Monitor Polski Nr 42 — 1442 — wych: zdefiniowanie jej zakresu oraz przyporzàdkowanie im mechanizmów i narz´dzi realizacji; 2. sytuacji dziedzin gospodarki energetycznej (uj´cie przedmiotowe); 3. czynnika czasu (czasu reakcji i czasu dzia∏ania), w∏aÊciwego zarówno dla danego podmiotu, jak i przedmiotu zarzàdzania. Ad 1. Odpowiedzialni za bezpieczeƒstwo energetyczne Administracja rzàdowa, w zakresie swoich konstytucyjnych i ustawowych obowiàzków, jest odpowiedzialna g∏ównie za: — sta∏e prowadzenie prac prognostycznych i analitycznych w zakresie strategii bezpieczeƒstwa energetycznego wraz z niezb´dnymi pracami planistycznymi; — takie realizowanie polityki energetycznej paƒstwa, które zapewnia przede wszystkim bezpieczeƒstwo energetyczne, w szczególnoÊci tworzy warunki: • koniecznej dywersyfikacji, • utrzymania zapasów paliw, • utrzymania rezerw mocy wytwórczych, • zapewnienia zdolnoÊci przesy∏owych umo˝liwiajàcych po˝àdanà dywersyfikacj´ êróde∏ i/lub kierunków dostaw ropy i produktów naftowych, gazu oraz energii elektrycznej; — tworzenie mechanizmów rynkowych zapewniajàcych rozwój mocy wytwórczych oraz zdolnoÊci przesy∏owych systemu elektroenergetycznego w celu zwi´kszenia stopnia niezawodnoÊci dostaw i bezpieczeƒstwa pracy systemu elektroenergetycznego; — przygotowywanie procedur umo˝liwiajàcych, w przypadku wystàpienia nag∏ych zagro˝eƒ, kl´sk ˝ywio∏owych i dzia∏ania tzw. si∏y wy˝szej, stosowanie innych ni˝ rynkowe mechanizmów równowa˝enia interesów uczestników rynku i koordynacji funkcjonowania sektora energii; — redukowanie ryzyka politycznego w stosowanych regulacjach; — monitorowanie i raportowanie do Komisji Europejskiej stanu bezpieczeƒstwa energetycznego oraz podejmowanie odpowiednich Êrodków zaradczych w przypadku zagro˝eƒ niezawodnoÊci dostaw; — analiz´ wp∏ywu dzia∏aƒ planowanych w ramach polityki energetycznej na bezpieczeƒstwo narodowe; — koordynacj´ i nadzór nad dzia∏alnoÊcià operatorów systemów przesy∏owych w zakresie wspó∏pracy z krajami oÊciennymi i europejskimi systemami: elektroenergetycznym i gazowym. Szczególnà sferà aktywnoÊci administracji rzàdowej, wspierajàcà wszystkie powy˝sze, jest dzia∏anie na rzecz promowania konkurencji i usuwania barier jà Poz. 562 ograniczajàcych wraz racjonalizacjà zasad i zakresu administracyjnej ingerencji w funkcjonowanie sektora energii. Wojewodowie oraz samorzàdy województw odpowiedzialni sà g∏ównie za zapewnienie warunków do rozwoju infrastrukturalnych po∏àczeƒ mi´dzyregionalnych i wewnàtrzregionalnych, w tym przede wszystkim na terenie województwa, i koordynacj´ rozwoju energetyki w gminach. Gminna administracja samorzàdowa jest odpowiedzialna za zapewnienie energetycznego bezpieczeƒstwa lokalnego, w szczególnoÊci w zakresie zaspokojenia zapotrzebowania na energi´ elektrycznà, ciep∏o i paliwa gazowe, z racjonalnym wykorzystaniem lokalnego potencja∏u odnawialnych zasobów energii i energii uzyskiwanej z odpadów. Operatorzy systemów sieciowych (przesy∏owych i dystrybucyjnych), odpowiednio do zakresu dzia∏ania, sà odpowiedzialni g∏ównie za: — zapewnienie równoprawnego dost´pu uczestników rynku do infrastruktury sieciowej; — utrzymywanie infrastruktury sieciowej w sta∏ej gotowoÊci do pracy, zgodnie ze standardami bezpieczeƒstwa technicznego i obowiàzujàcymi krajowymi i europejskimi standardami jakoÊci i niezawodnoÊci dostaw oraz warunkami wspó∏pracy mi´dzysystemowej; — efektywne zarzàdzanie systemem i sta∏e monitorowanie niezawodnoÊci pracy systemu oraz bie˝àce bilansowanie popytu i poda˝y; — optymalnà realizacj´ procedur kryzysowych w warunkach stosowania innych ni˝ rynkowe, mechanizmów równowa˝enia interesów uczestników rynku oraz koordynacj´ funkcjonowania sektora energii; — planowanie rozwoju infrastruktury sieciowej, odpowiednio do przewidywanego komercyjnego zapotrzebowania na us∏ugi przesy∏owe oraz wymiany mi´dzysystemowej; — monitorowanie dyspozycyjnoÊci i niezawodnoÊci pracy podsystemu wytwarzania energii elektrycznej i systemu magazynowania paliw gazowych oraz systemu magazynowania paliw ciek∏ych. W podziale odpowiedzialnoÊci za stan bezpieczeƒstwa energetycznego szczególna rola przypadnie tzw. dostawcy z urz´du, zgodnie z dokonanà nowelizacjà ustawy — Prawo energetyczne. Mechanizmy i narz´dzia zapewnienia bezpieczeƒstwa energetycznego wykorzystywane przez organy administracji publicznej: rzàdowej i samorzàdowej 1. Organy administracji publicznej w swoich dzia∏aniach na rzecz zapewnienia bezpieczeƒstwa energetycznego stosujà przynale˝ne im narz´dzia prawno-organizacyjne o charakterze stricte administracyjnym oraz wspomagajàce rozwój stosunków i mechanizmów rynkowych (regulacje prawne, programy gospodarcze, konkretne zamierze- Monitor Polski Nr 42 — 1443 — nia inwestycyjne). Instrumentarium wykorzystywane przez administracj´ rzàdowà reguluje przede wszystkim te sfery gospodarki energetycznej, które w istotny sposób warunkujà ciàg∏oÊç dostaw noÊników energii i paliw oraz powierzanie przedsi´biorstwom energetycznym obowiàzków w zakresie Êwiadczenia us∏ug o charakterze u˝ytecznoÊci publicznej. 2. Dzia∏ania administracji powinny zostaç skierowane na tworzenie warunków do poprawy efektywnoÊci ekonomicznej systemów zaopatrzenia w energi´. W gospodarce rynkowej oznacza to wykorzystanie konkurencji tam, gdzie mo˝na os∏abiç monopol naturalny, oraz skutecznà regulacj´ w obszarze, gdzie w istniejàcych uwarunkowaniach technicznych wprowadzenie konkurencji jest mocno utrudnione. Szczególnymi instrumentami racjonalizacji kosztów dostarczania energii, znaczàco oddzia∏ywajàcymi tak˝e na stan bezpieczeƒstwa energetycznego, sà polityka wzrostu efektywnoÊci energetycznej i sprzyjajàca jej polityka podatkowa paƒstwa, w tym tzw. podatki energetyczne. 3. W ramach polityki w∏aÊcicielskiej ministra w∏aÊciwego do spraw Skarbu Paƒstwa oraz samorzàdów, w zakresie restrukturyzacji i prywatyzacji przedsi´biorstw elektroenergetycznych, gazowniczych oraz ciep∏owniczych, b´dzie realizowana strategia w∏àczania w budow´ nowoczesnego sektora us∏ug publicznych ca∏ej infrastruktury technicznej. Istotà nowej strategii jest ∏àczenie majàtku Skarbu Paƒstwa (przedsi´biorstwa elektroenergetyczne, gazowe), majàtku gminnego (przedsi´biorstwa us∏ug komunalnych) i majàtku ró˝nych bran˝ w zintegrowane przedsi´biorstwa, dzia∏ajàce na rzecz zaspokojenia ró˝nych potrzeb mieszkaƒców, które sà zwiàzane z noÊnikami energii, gospodarkà wodno-kanalizacyjnà, us∏ugami teleinformatycznymi itp. Przedsi´biorstwa te powinny charakteryzowaç si´ znacznym potencja∏em ekonomicznym (umo˝liwiajàcym rozwój na ryzyko akcjonariuszy, nie zaÊ klientów), byç zdolne do absorpcji funduszy strukturalnych UE, a przede wszystkim posiadaç niezb´dne warunki do reagowania w warunkach kryzysowych. Mechanizmy i narz´dzia zapewnienia bezpieczeƒstwa energetycznego wykorzystywane przez operatorów systemów sieciowych Poz. 562 — szczegó∏owe procedury post´powania w zakresie zarzàdzania systemem sieciowym, zawarte w zatwierdzanych i publikowanych dokumentach, dotyczàce zw∏aszcza bilansowania systemu, zarzàdzania ograniczeniami systemowymi i wymiany mi´dzysystemowej; — uprawnienia operatora do sta∏ego monitorowania bezpieczeƒstwa systemu i bie˝àcego podejmowania dzia∏aƒ zaradczych; — mo˝liwoÊç realizacji w∏asnej inwestycji infrastruktury sieciowej i po∏àczeƒ mi´dzysystemowych, zgodnie z zatwierdzonym przez organ regulacyjny planem rozwoju, z zapewnieniem Êrodków w ramach zatwierdzanej taryfy za us∏ugi przesy∏owe (lub w przypadku operatora systemu sieciowego nieb´dàcego w∏aÊcicielem infrastruktury sieciowej mo˝liwoÊç zobowiàzania do realizacji ww. inwestycji przez przedsi´biorstwo przesy∏owe). Ad 2. Przedmiotowy zakres zarzàdzania bezpieczeƒstwem energetycznym OdpowiedzialnoÊç za bezpieczeƒstwo energetyczne wymaga rozpoznania i uwzgl´dniania charakterystycznych cech podsektorów energii, stopnia ich zaawansowania w rynkowej restrukturyzacji, niezb´dnoÊci i mobilnoÊci zasobów krajowych z punktu widzenia struktury paliw pierwotnych, a tak˝e ich podatnoÊci na innowacje i znaczàcy post´p technologiczny i techniczny w niezbyt odleg∏ej perspektywie czasowej. Tego rodzaju identyfikacja umo˝liwia ju˝ na etapie bie˝àcego zarzàdzania bezpieczeƒstwem energetycznym prognozowanie ewentualnoÊci wystàpienia w danym sektorze stanów zagro˝enia bezpieczeƒstwa, a w konsekwencji przygotowanie adekwatnych scenariuszy post´powania i dobór odpowiednich narz´dzi przywracania stanu normalnego. Pami´taç przy tym nale˝y, i˝ choç immanentne cechy podsektorów energii determinujà znaczenie poszczególnych z nich dla bezpieczeƒstwa energetycznego, to czymÊ innym jest funkcjonowanie tych podsektorów w stanie zagro˝enia kryzysowego lub ju˝ w kryzysie. Stàd niezb´dne jest odr´bne podejÊcie do sposobów zarzàdzania bezpieczeƒstwem energetycznym w danym obszarze. Za koordynacj´ prac w tym zakresie odpowiada minister w∏aÊciwy do spraw gospodarki. Operatorzy systemów sieciowych dysponujà Êrodkami pozwalajàcymi im na wywiàzywanie si´ z odpowiedzialnoÊci za niezawodnoÊç pracy tych systemów. Sà to: Podstaw´ tych prac stanowiç b´dà poni˝sze wytyczne dla organów paƒstwa, odnoszàce si´ do zapewnienia bezpieczeƒstwa dostaw poszczególnych noÊników energii, tj. pokrycia zapotrzebowania na nie. I tak za niezb´dne sk∏adowe tych dzia∏aƒ uznaje si´: — Êrodki techniczne do zapewnienia bezpieczeƒstwa technicznego pracy sieciowego systemu energetycznego i jego odbudowy po ewentualnych awariach lub katastrofach; 1. monitorowanie stanu aktualnego i okresowa aktualizacja prognoz bilansu zapotrzebowania, dostaw i zapasów noÊników energii przez wyspecjalizowane jednostki; — ustawowe upowa˝nienie do zarzàdzania systemem sieciowym, w tym do nak∏adania obowiàzków na uczestników rynku, oraz do podejmowania dzia∏aƒ specjalnych w przypadku wystàpienia zagro˝eƒ w pracy systemu lub sytuacji kryzysowej; 2. stworzenie i wdro˝enie systemu informowania ministra odpowiedzialnego za bezpieczeƒstwo energetyczne o ewentualnych zagro˝eniach w pokryciu zapotrzebowania na poszczególne noÊniki energii; Monitor Polski Nr 42 — 1444 — Poz. 562 3. wykorzystywanie regulacyjnych uprawnieƒ paƒstwa na rzecz stosownych korekt w zakresie struktury i kierunków dostaw noÊników energii; 2. Za bezpieczeƒstwo energetyczne w poszczególnych przedzia∏ach czasowych odpowiada w∏aÊciwy podmiot. 4. koordynacj´ przez ministra odpowiedzialnego za bezpieczeƒstwo energetyczne paƒstwa dzia∏aƒ innych organów paƒstwa w zakresie zwiàzanym z bezpieczeƒstwem dostaw noÊników energii. 3. Za bezpieczeƒstwo krótkoterminowe — rozpatrywane w zale˝noÊci od rodzaju noÊnika energii, w horyzoncie czasowym sekund, minut lub godzin — odpowiedzialni sà w∏aÊciwi operatorzy systemów sieciowych, którzy zapewniajà to bezpieczeƒstwo poprzez realizacj´ odpowiednich procedur bilansowania, wykorzystujàc mechanizmy rynkowe odpowiednio do zdefiniowanego horyzontu czasowego. Ad 3. Horyzont czasowy a zarzàdzanie bezpieczeƒstwem Ka˝de zdarzenie lub proces w sektorze energii ma nie tylko swój w∏aÊciwy wymiar czasowy. Ma tak˝e adekwatny czas reakcji podmiotów odpowiedzialnych za zarzàdzanie bezpieczeƒstwem. Tak wi´c czynnik czasu w istotny sposób wp∏ywa na realizacj´ kompetencji w zapewnianiu bezpieczeƒstwa energetycznego. Zgodnie z tym kryterium w praktyce zarzàdzania bezpieczeƒstwem b´dzie stosowane nast´pujàce podejÊcie: 1. Przyjmuje si´ trzy podstawowe horyzonty czasowe, które determinujà bezpieczeƒstwo energetyczne: — krótkoterminowe, rozumiane jako zbilansowanie systemu elektroenergetycznego; — Êrednioterminowe, rozumiane jako zapewnienie dostaw energii; — d∏ugoterminowe, rozumiane jako zapewnienie zdolnoÊci wytwórczych i przesy∏owych. 4. Za bezpieczeƒstwo Êrednioterminowe dostaw energii odpowiadajà odbiorcy energii dokonujàcy transakcji w warunkach rynkowych, a w przypadku odbiorców taryfowych lub niekorzystajàcych z rynku energii — ich dostawcy z urz´du. 5. Za bezpieczeƒstwo d∏ugoterminowe odpowiada administracja publiczna: rzàdowa i samorzàdowa. Jej rola polega na tworzeniu, w niezb´dnym dope∏nieniu mechanizmów rynkowych, takich warunków funkcjonowania sektora energii, by stanowi∏y one zach´t´ dla inwestorów do kalkulowania i podejmowania d∏ugookresowego ryzyka rozpoczynania, prowadzenia i rozwoju dzia∏alnoÊci gospodarczej w tym sektorze. II. D¸UGOTERMINOWE KIERUNKI DZIA¸A¡ DO 2025 R. ORAZ ZADANIA WYKONAWCZE DO 2008 R. Osiàganie celów okreÊlonych w doktrynie polityki energetycznej w perspektywie do 2025 r. wymaga wspó∏dzia∏ania organów paƒstwa w poszczególnych obszarach tej polityki, szczególnie w tych, które sà zwiàzane z pokrywaniem przyrostów zapotrzebowania na paliwa i energi´, poprawà konkurencyjnoÊci i efektywnoÊci energetycznej gospodarki oraz ze zmniejszaniem oddzia∏ywania sektora energii na Êrodowisko przyrodnicze. Dla obszarów obejmujàcych: 1. zdolnoÊci wytwórcze krajowych êróde∏ paliw i energii, 2. wielkoÊci i rodzaje zapasów paliw, 3. zdolnoÊci przesy∏owe, w tym po∏àczenia transgraniczne, 4. efektywnoÊç energetycznà gospodarki, 5. ochron´ Êrodowiska, 6. wykorzystanie odnawialnych êróde∏ energii, 7. restrukturyzacj´ i przekszta∏cenia w∏asnoÊciowe sektora paliwowo-energetycznego, 8. badania naukowe i prace rozwojowe, 9. wspó∏prac´ mi´dzynarodowà zosta∏y wyznaczone d∏ugoterminowe kierunki dzia∏aƒ do 2025 r., pakiet zadaƒ wykonawczych do 2008 r. oraz odpowiedzialni za realizacj´ tych zadaƒ. Wdra˝anie dzia∏aƒ przewidzianych do realizacji w horyzoncie d∏ugoterminowym i w perspektywie do roku 2008 wymaga narz´dzi prawnych, instytucjonalnych i Êrodków finansowych. Systematyczne zmniejszanie dystansu dzielàcego poziom gospodarki kraju od poziomu wysoko rozwini´tych krajów UE mo˝na osiàgnàç najszybciej poprzez wdro˝enie scenariusza efektywnoÊciowego rozwoju gospodarki paliwowo-energetycznej, w ramach którego wzrost zapotrzebowania na energi´ pokrywany jest przy istotnej poprawie efektywnoÊci energetycznej. Kszta∏towanie i realizacja zrównowa˝onej polityki energetycznej zapewniajàcej bezpieczeƒstwo energetyczne kraju, wype∏niajàcej wymogi bezpieczeƒstwa ekologicznego poprzez wzrost konkurencyjnoÊci i efektywnoÊci energetycznej, wymaga wspó∏dzia∏ania organów paƒstwa z wyspecjalizowanymi w tematyce instytucjami stanowiàcymi intelektualne zaplecze rzàdu. Aby wspó∏praca ta przebiega∏a w sposób efektywny, niezb´dne jest odpowiednie umocowanie prawne tych instytucji, zapewnienie êróde∏ finansowania ich funkcjonowania. Instytucje te by∏yby odpowiedzialne za przygotowywanie materia∏ów analitycznych dotyczà- Monitor Polski Nr 42 — 1445 — cych istotnych aspektów krajowej i mi´dzynarodowej polityki energetycznej oraz raportów okresowych identyfikujàcych wyzwania i zagro˝enia, w tym przede wszystkim w zakresie bezpieczeƒstwa energetycznego, oraz proponowanie dzia∏aƒ dla celów kolejnej aktualizacji polityki energetycznej. Podstawà do aktualizacji d∏ugoterminowych kierunków i zadaƒ wykonawczych w kolejnych, czteroletnich okresach wdra˝ania polityki energetycznej powinny byç mi´dzy innymi okresowo wykonywane prognozy zapotrzebowania na paliwa i energi´. Przygotowywanie i publikowanie tych prognoz b´dzie zadaniem Rzàdowego Centrum Studiów Strategicznych, przy merytorycznym wsparciu ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki i Prezesa Urz´du Regulacji Energetyki. 1. ZDOLNOÂCI WYTWÓRCZE KRAJOWYCH èRÓDE¸ PALIW I ENERGII Polska b´dzie dà˝yç do utrzymywania harmonijnego rozwoju krajowego sektora energii, wykorzystujàc post´pujàcà liberalizacj´ mi´dzynarodowych rynków energii oraz relacje cen surowców energetycznych na rynkach Êwiatowych. W´glowa monokultura posiadanych zasobów energetycznych przesàdza o unikatowej w mi´dzynarodowej skali strukturze zu˝ycia noÊników energii pierwotnej. Pokrycie przyrostów zapotrzebowania na energi´ pierwotnà b´dzie realizowane przez wzrost udzia∏u ropy naftowej i paliw ropopochodnych, gazu ziemnego, energii odnawialnej i energii jàdrowej w proporcjach wynikajàcych z minimalizacji kosztów pozyskania niezb´dnej iloÊci energii pierwotnej przy jednoczesnym spe∏nieniu wymogów polityki ekologicznej kraju, w tym dotrzymania mi´dzynarodowych zobowiàzaƒ w tym zakresie. Posiadane zasoby w´gla kamiennego i brunatnego oraz koszt pozyskania z nich energii elektrycznej i cieplnej wskazujà, ˝e w horyzoncie do 2025 r. zasoby wymienionych noÊników b´dà dostarczaç podstawowego paliwa do wytwarzania tych rodzajów energii. Potrzeba posiadania sprawnych i efektywnych zdolnoÊci wytwórczych krajowych êróde∏ paliw i energii oraz koniecznoÊç wype∏nienia przyj´tych zobowiàzaƒ w obszarze ochrony Êrodowiska i zapewnienia bezpieczeƒstwa energetycznego implikuje nast´pujàce kierunki dzia∏aƒ realizacyjnych polityki energetycznej: 1. Zapewnienie bezpieczeƒstwa i efektywnoÊci dostaw w´gla kamiennego dla polskiej oraz wspólnotowej gospodarki — bioràc pod uwag´ znaczenie w´gla kamiennego w bilansie energetycznym Polski oraz rosnàce uzale˝nienie UE od importu noÊników energii, polski sektor górnictwa w´gla kamiennego powinien odgrywaç istotnà rol´ w zapewnieniu bezpieczeƒstwa energetycznego w kraju i innych paƒstwach UE. Niezale˝nie od stanu koniunktury na w´giel kamienny na Êwiatowych rynkach, stan polskiego sektora wskazuje, i˝ konieczne jest kontynuowanie dzia∏aƒ majàcych na celu osiàgni´cie i utrzymanie efektywnoÊci, rentownoÊci i p∏ynnoÊci finansowej w polskich przedsi´biorstwach górniczych dla utrzymania ich zdolnoÊci Poz. 562 do zaspokajania potrzeb energetycznych. Przedsi´biorstwa górnicze muszà utrzymaç zdolnoÊci wydobywcze na poziomie równowa˝enia poda˝y z popytem, zarówno pod wzgl´dem iloÊci, jak i wymaganej ze wzgl´dów technologicznych i ekologicznych jakoÊci produkowanego surowca. Konieczne wi´c b´dà: dalsza redukcja kosztów wydobycia, odpowiednia strategia zatrudnienia pozwalajàca na utrzymanie optymalnej liczby pracowników oraz przestrzeganie w kopalniach w∏aÊciwych standardów bezpieczeƒstwa i higieny pracy, a tak˝e inwestycje zapewniajàce konkurencyjnoÊç tego noÊnika energii. 2. Utrzymanie udzia∏u gazu ziemnego pochodzenia krajowego w wolumenie gazu zu˝ywanego w Polsce — prognozowany wzrost zu˝ycia gazu ziemnego jako surowca oraz noÊnika energii powinien skutkowaç m.in. zintensyfikowaniem prac badawczych nad udokumentowaniem i udost´pnieniem do eksploatacji z∏ó˝, których zasoby prognostyczne szacowane sà na ponad 1 000 mld m3. Umo˝liwi∏oby to realizacj´ przedsi´wzi´ç inwestycyjnych zwi´kszajàcych moce wytwórcze energii elektrycznej i ciep∏a z wykorzystaniem rodzimych zasobów gazu ziemnego. 3. Zapewnienie pokrycia wzrastajàcego zapotrzebowania na energi´ elektrycznà — przewidywany sta∏y wzrost zapotrzebowania na energi´ elektrycznà powoduje, i˝ szczególnie istotnym zagadnieniem staje si´ zapewnienie wystarczajàcego potencja∏u wytwórczego tej energii, z odpowiednim wykorzystaniem krajowych êróde∏ energii pierwotnej. Szczególnà rol´ w tym zakresie b´dzie nadal odgrywa∏ w´giel brunatny, najtaƒszy noÊnik energii pierwotnej w kraju. Wià˝e si´ to jednak z koniecznoÊcià udost´pnienia nowych z∏ó˝ tego w´gla i budowà nowych mocy w horyzoncie 2025 r. JednoczeÊnie koniecznoÊç wype∏nienia wymagaƒ ekologicznych wg prawodawstwa Unii Europejskiej i zapisów Traktatu Akcesyjnego — dotyczàcych szczególnie lat 2008—2016, skutkujàcych wycofaniem z eksploatacji bloków niespe∏niajàcych odpowiednich norm — stwarza sytuacj´ zagro˝enia wystarczalnoÊci polskiego sektora wytwarzania energii elektrycznej. Aby do tego nie dopuÊciç, potrzebna jest wymiana i budowa nowych mocy wytwórczych. Wycofywanie z eksploatacji starych êróde∏ wytwarzania energii elektrycznej, pracujàcych w oparciu o spalanie w´gla, powinno si´ odbywaç poprzez zast´powanie tych êróde∏ nowoczesnymi jednostkami, wykorzystujàcymi wysoko sprawne technologie spalania w´gla na poziomie maksymalnie mo˝liwym ze wzgl´du na wymagania ekologiczne. Wymogi ekologiczne wymuszajà tak˝e wzrost udzia∏u elektrowni i elektrociep∏owni gazowych, odnawialnych êróde∏ energii i rozwa˝enie budowy elektrowni jàdrowych, zgodnie z wymaganiami zrównowa˝onego rozwoju. Ze wzgl´du na koniecznoÊç dywersyfikacji noÊników energii pierwotnej oraz potrzeb´ ograniczenia Monitor Polski Nr 42 — 1446 — emisji gazów cieplarnianych do atmosfery, uzasadnione staje si´ wprowadzenie do krajowego systemu energetyki jàdrowej. Realizacja tego przedsi´wzi´cia wymaga jednak uzyskania spo∏ecznej akceptacji. Poniewa˝ prognozy wskazujà na potrzeb´ pozyskiwania energii elektrycznej z elektrowni jàdrowej w drugim dziesi´cioleciu rozpatrywanego okresu, to, bioràc pod uwag´ d∏ugoÊç cyklu inwestycyjnego, konieczne jest niezw∏oczne rozpocz´cie spo∏ecznej debaty na ten temat. 4. Utrzymanie znacznego udzia∏u krajowej produkcji paliw ciek∏ych w rynku oraz poprawa jakoÊci paliw ciek∏ych — zdolnoÊci wytwarzania paliw ciek∏ych przez sektor rafineryjny powinny uwzgl´dniaç wielkoÊç zapotrzebowania na te paliwa. Majàc na uwadze d∏ugoterminowe prognozy, przewidujàce zwi´kszenie zapotrzebowania na produkty naftowe, w d∏u˝szej perspektywie konieczne b´dà dodatkowe inwestycje, aby zwi´kszyç zdolnoÊci produkcyjne tego sektora, w celu utrzymania lub poprawienia pozycji konkurencyjnej na europejskim rynku oraz dostosowania produktów do coraz ostrzejszych wymagaƒ jakoÊciowych w zakresie ochrony Êrodowiska. 5. Umacnianie lokalnego charakteru zaopatrzenia w ciep∏o — zaopatrzenie w ciep∏o ma ze swej natury charakter lokalny, dlatego te˝ w perspektywie do 2025 r. dzia∏ania podejmowane w tym obszarze b´dà w zasadniczej mierze nale˝eç do zadaƒ w∏asnych gmin lub zwiàzków gmin. Natomiast dzia∏ania organów paƒstwa b´dà si´ sprowadzaç do tworzenia ram prawnych sprzyjajàcych racjonalnej gospodarce ciep∏em. W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych zadaƒ wykonawczych: Ad 1. a) Kontynuacja restrukturyzacji przedsi´biorstw sektora górnictwa w´gla kamiennego nakierowana na popraw´ ich efektywnoÊci, rentownoÊci i p∏ynnoÊci finansowej — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki. b) Opracowanie wspólnej strategii paliwowo-ekologiczno-energetycznej dla wype∏nienia w sposób optymalny, rzeczowo i kosztowo, wymagaƒ ochrony Êrodowiska — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw Êrodowiska we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki. Ad 3. a) Wypracowanie rozwiàzaƒ systemowych wspierajàcych budow´ nowych mocy wytwórczych energii elektrycznej — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z Prezesem Urz´du Regulacji Energetyki. b) Dostosowanie systemu akcyzy dla energii elektrycznej do rozwiàzaƒ UE z uwzgl´dnieniem sytuacji finansowej paƒstwa — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw finansów publicznych we wspó∏pracy Poz. 562 z ministrem w∏aÊciwym do spraw gospodarki1). c) Przeprowadzenie spo∏ecznych konsultacji programu budowy energetyki jàdrowej — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki. Ad 4. Tworzenie regulacji prawnych zapewniajàcych wysokie standardy jakoÊciowe paliw ciek∏ych i gazu LPG — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw Êrodowiska. Ad 5. Wypracowanie mechanizmów wsparcia rozwoju lokalnych systemów ciep∏owniczych z preferencjami dla kogeneracji — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki. 2. WIELKOÂCI I RODZAJE ZAPASÓW PALIW Ró˝nice w iloÊci poszczególnych paliw w zasobach krajowych i w dost´pie do nich, jak równie˝ odmienne formy przechowywania zapasów tych paliw wymagajà zró˝nicowanego podejÊcia. Podstawowym kierunkiem dzia∏ania jest zagwarantowanie ciàg∏oÊci funkcjonowania polskiej gospodarki w razie wystàpienia przerw w dostawach na rynek okreÊlonego rodzaju paliwa. KoniecznoÊç posiadania adekwatnej wielkoÊci i rodzajów zapasów paliw wymaga dzia∏aƒ w polityce energetycznej dotyczàcych nast´pujàcych kierunków: 1. Skuteczne zarzàdzanie zapasami paliw ciek∏ych, w tym posiadanie 90-dniowych zapasów, i opracowanie kompleksowego programu dzia∏aƒ w sytuacjach kryzysowych na rynku naftowym — niemal pe∏ne uzale˝nienie polskiej gospodarki od importu ropy naftowej i przewidywany w latach nast´pnych sta∏y wzrost jej zu˝ycia powoduje, i˝ szczególnà wag´ przywiàzuje si´ do sprawy zapasów. System zapasów paliw ciek∏ych wprowadzono w 1996 r. ustawà o rezerwach paƒstwowych i zapasach obowiàzkowych paliw. Na tej podstawie budowa zapasów paliw ciek∏ych w systemie obowiàzkowym trwa od 1998 r. i wymagane 90 dni zostanie osiàgni´te, zgodnie z uzyskanym okresem przejÊciowym na wdro˝enie tego systemu, w roku 2008. Przysz∏e dzia∏ania ukierunkowane b´dà przede wszystkim na popraw´ efektywnoÊci i skutecznoÊci tego systemu — zarówno w zakresie rozwiàzaƒ organizacyjnych, jak i zarzàdzania zapasami w sytuacjach kryzysowych. Cel ten wynika równie˝ z ponadnarodowej skali problemu bezpieczeƒstwa dostaw ropy i produktów naftowych oraz obowiàzujàcej, zarówno w ramach UE, jak i OECD, zasady solidarnego ponoszenia odpowiedzialnoÊci za przeciwdzia∏anie skutkom kryzysów w dostawach. Konieczne b´dzie równie˝ tworzenie warunków zapewniajàcych ekonomiczne ——————— 1) Zadanie to stanowi element polityki cenowej. Monitor Polski Nr 42 — 1447 — bezpieczeƒstwo dostaw, tj. zapewnienie dostaw po cenach akceptowanych przez gospodark´ i konsumentów. 2. Opracowanie i wdro˝enie zasad funkcjonowania oraz organizacji systemu zapasów i magazynowania gazu ziemnego — w sektorze gazowym, ze wzgl´du na znaczny udzia∏ importu w krajowym bilansie tego paliwa (b´dàcego jednoczeÊnie istotnym surowcem dla przemys∏u) oraz planowanà liberalizacj´ obrotu z zagranicà, zak∏ada si´, i˝ konieczne b´dzie opracowanie systemu tworzenia zapasów, tj. rozbudowy podziemnych magazynów gazu ziemnego (PMG), oraz wprowadzenia przejrzystych zasad zarzàdzania tymi zapasami i korzystania z us∏ug magazynowania. Tworzenie zapasów gazu jest jednym ze Êrodków (wprowadzonych przez dyrektyw´ 2004/67/WE dotyczàcà Êrodków zapewniajàcych bezpieczeƒstwo dostaw gazu ziemnego) zapewniajàcych bezpieczeƒstwo dostaw gazu ziemnego. 3. Kszta∏towanie odpowiedniej struktury zapasów w´gla kamiennego i brunatnego — obecna samowystarczalnoÊç Polski w zakresie w´gla kamiennego i brunatnego oraz post´pujàca liberalizacja rynku energii elektrycznej, zarówno w skali krajowej, jak i w szerszym kontekÊcie UE, przyczyni si´ w przysz∏oÊci do zmniejszenia znaczenia zapasów w´gla jako Êrodka wspierajàcego bezpieczeƒstwo dostaw energii elektrycznej, przesuwajàc akcent na wzrost efektywnoÊci energetycznej, synchronizacj´ systemów energetycznych, rozbudow´ po∏àczeƒ mi´dzysystemowych oraz wzmocnienie stosowania zasady TPA w odniesieniu do sieci krajowej, jak te˝ po∏àczeƒ mi´dzysystemowych. JednoczeÊnie konieczna jest zmiana regulacji prawnych w celu umo˝liwienia przedsi´biorstwom energetycznym, zajmujàcym si´ wytwarzaniem energii elektrycznej i ciep∏a, samodzielnego opracowywania strategii tworzenia niezb´dnych zapasów paliw, gwarantujàcych bezpieczeƒstwo produkcji i dostawy energii, przy pozostawieniu przy wytwórcach odpowiedzialnoÊci za ciàg∏oÊç i jakoÊç dostaw. W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych zadaƒ wykonawczych: Ad 1. a) Opracowanie nowych rozwiàzaƒ prawnych dotyczàcych sposobów gromadzenia obowiàzkowych zapasów paliw ciek∏ych — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki. b) Opracowanie kompleksowego programu dzia∏aƒ w sytuacjach kryzysowych na rynku naftowym — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z ministrem w∏aÊciwym do spraw wewn´trznych, ministrem w∏aÊciwym do spraw administracji publicznej oraz ministrem w∏aÊciwym do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej. Ad 2. Opracowanie systemu tworzenia zapasów gazu ziemnego, tj. rozbudowy podziemnych magazy- Poz. 562 nów gazu ziemnego (PMG), oraz wprowadzenie przejrzystych zasad zarzàdzania tymi zapasami i korzystania z us∏ug magazynowania — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki we wspó∏pracy z Prezesem Urz´du Regulacji Energetyki. Ad 3. Zmiana regulacji prawnych kszta∏towania struktury zapasów w´gla kamiennego i brunatnego — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki. 3. ZDOLNOÂCI TRANSPORTOWE TRANSGRANICZNE I PO¸ÑCZENIA Poziom rozwoju infrastruktury sieciowej, niezb´dnej dla zapewnienia ciàg∏oÊci dostaw paliw i energii, ma wa˝ny wp∏yw na zachowanie bezpieczeƒstwa energetycznego, wzrost konkurencyjnoÊci gospodarki, efektywnoÊç u˝ytkowania surowców i energii oraz ochron´ Êrodowiska. Obecny poziom po∏àczeƒ transgranicznych w Polsce nie zapewnia efektywnego funkcjonowania rynku energii elektrycznej i rynku gazu ziemnego ani te˝ wykorzystania tranzytowego po∏o˝enia Polski dla dostaw paliw do krajów UE. Równie˝ bilansowanie rosnàcych potrzeb naszej gospodarki wymaga uwzgl´dnienia zró˝nicowanego kierunku dostaw surowców energetycznych. Polska powinna tak˝e odgrywaç wi´kszà rol´ w dostawie surowców energetycznych dla krajów UE ze êróde∏ rosyjskich. Pozycja kraju tranzytowego wymagaç b´dzie podj´cia wielokierunkowych dzia∏aƒ w celu rozbudowy zdolnoÊci przesy∏owych. Ocenie powinny zostaç poddane tak˝e jakoÊç i struktura funkcjonujàcej infrastruktury przesy∏owej. Potrzeba posiadania zdolnoÊci transportowych i po∏àczeƒ transgranicznych zapewniajàcych ciàg∏oÊç dostaw paliw i energii oraz tworzenie jednolitych rynków paliw i energii w UE ukierunkowuje dzia∏ania realizacyjne polityki energetycznej na: 1. Rozwój systemów przesy∏owych energii elektrycznej, gazu ziemnego i ropy naftowej wraz z po∏àczeniami transgranicznymi oraz tworzenie alternatywnych metod i kierunków dostaw importowanych paliw i energii. Ze wzgl´du na swoje po∏o˝enie na granicy trzech systemów elektroenergetycznych — tj. zachodnioeuropejskiego (UCTE), wschodnioeuropejskiego (WNP/kraje ba∏tyckie) i skandynawskiego (Nordel) — Polska mo˝e byç zarówno eksporterem energii elektrycznej, jak równie˝ pe∏niç rol´ kraju tranzytowego. Polska mo˝e i powinna odgrywaç rol´ jednego z liderów w ramach rozwoju rynku energii elektrycznej w UE, obejmujàcego tworzenie w pierwszym etapie rynków regionalnych. Dla zapewnienia bezpieczeƒstwa i ciàg∏oÊci dostaw gazu ziemnego niezb´dne jest oddzia∏ywanie paƒstwa na dywersyfikacj´ kierunków dostaw gazu dla krajowych odbiorców. Post´pujàcy rozwój technologii, umo˝liwiajàcych korzystanie z innych ni˝ sieciowe dróg zaopatrywania kraju w gaz ziemny, wymaga zbudowania odpowiedniej infrastruktury technicznej, w tym magazynowej i sieciowej, Monitor Polski Nr 42 — 1448 — umo˝liwiajàcej import gazu, w postaci skroplonej Liquid Natural Gas (LNG) lub w postaci spr´˝onej Compressed Natural Gas (CNG), drogà morskà ze êróde∏ niedost´pnych dla transportu sieciowego. W przypadku ropy naftowej, obok istniejàcej sieci ropociàgów, bardzo wa˝ne jest posiadanie odpowiedniej instalacji do prze∏adunku tego surowca z dostaw transportem morskim jako rozwiàzania alternatywnego. Obecnie posiadane zdolnoÊci prze∏adunkowe i przesy∏owe zaspokajajà potrzeby przerobowe krajowych rafinerii, zarówno w zakresie ropy naftowej dostarczanej rurociàgami z kierunku wschodniego, jak równie˝ drogà morskà. Majàc na uwadze planowany wzrost zapotrzebowania na dostawy ropy naftowej, powinny byç podj´te dzia∏ania s∏u˝àce rozwojowi nowych zdolnoÊci przesy∏owych i dywersyfikacji êróde∏ zaopatrzenia. 2. Rozbudow´ i modernizacj´ sieci dystrybucyjnych — wzrost zapotrzebowania na energi´ elektrycznà wymaga dzia∏aƒ zapewniajàcych przebudow´ i rozbudow´ sieci Êredniego i niskiego napi´cia, a tak˝e modernizacj´ i unowoczeÊnienie sieci dystrybucyjnych g∏ównie na obszarach wiejskich w zakresie zapewniajàcym odpowiednià jakoÊç dostarczanej energii elektrycznej. W odniesieniu do sieci gazowych kierunkiem rozwoju infrastruktury dystrybucyjnej b´dà obszary o rosnàcym zapotrzebowaniu na gaz ziemny, stanowiàcy mi´dzy innymi êród∏o energii dla energetyki rozproszonej i skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej i ciep∏a. W celu urzeczywistnienia powy˝szych kierunków dzia∏aƒ planuje si´ realizacj´ do 2008 r. nast´pujàcych zadaƒ wykonawczych: Ad 1, 2. a) Stworzenie rozwiàzaƒ systemowych dla znoszenia barier w rozwoju infrastruktury sieciowej — realizacja pod kierunkiem ministra w∏aÊciwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowe …