Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie określenia standardów nauczania dla poszczególnych kierunków

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 25 lipca 2002 r. Nr 116 TREÂå: Poz.: ROZPORZÑDZENIA: 1004 — Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie okreÊlenia standardów nauczania dla poszczególnych kierunków studiów i poziomów kszta∏cenia 7445 1005 — Ministra Infrastruktury z dnia 17 czerwca 2002 r. w sprawie zaliczenia drogi w powiecie gryfickim do kategorii dróg powiatowych . . . . . . . . . . . . 7686 1006 — Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi `z dnia 17 lipca 2002 r. w sprawie wysokoÊci kar pieni´˝nych za naruszenia przepisów o wykonywaniu rybo∏ówstwa morskiego . . . 7686 1004 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie okreÊlenia standardów nauczania dla poszczególnych kierunków studiów i poziomów kszta∏cenia. Na podstawie art. 4a ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 12 wrzeÊnia 1990 r. o szkolnictwie wy˝szym (Dz. U. Nr 65, poz. 385, z 1991 r. Nr 104, poz. 450, z 1992 r. Nr 54, poz. 254 i Nr 63, poz. 314, z 1994 r. Nr 1, poz. 3, Nr 43, poz. 163, Nr 105, poz. 509 i Nr 121, poz. 591, z 1996 r. Nr 5, poz. 34 i Nr 24, poz. 110, z 1997 r. Nr 28, poz. 153, Nr 96, poz. 590, Nr 104, poz. 661, Nr 121, poz. 770 i Nr 141, poz. 943, z 1998 r. Nr 50, poz. 310, Nr 106, poz. 668 i Nr 162, poz. 1115 i 1118, z 2000 r. Nr 120, poz. 1268 i Nr 122, poz. 1314, z 2001 r. Nr 85, poz. 924, Nr 103, poz. 1129, Nr 111, poz. 1193 i 1194 i Nr 126, poz. 1383 oraz z 2002 r. Nr 4, poz. 33 i 34) zarzàdza si´, co nast´puje: 13) ekonomia, § 1. OkreÊla si´ standardy nauczania dla nast´pujàcych kierunków studiów: 21) fizyka techniczna, 1) archeologia, 2) architektura krajobrazu, 3) astronomia, 4) automatyka i robotyka, 5) bibliotekoznawstwo i informacja naukowo-techniczna, 14) elektronika i telekomunikacja, 15) elektrotechnika, 16) etnologia, 17) filologia, 18) filologia polska, 19) finanse i bankowoÊç, 20) fizyka, 22) geodezja i kartografia, 23) geografia, 24) geologia, 25) gospodarka przestrzenna, 26) górnictwo i geologia, 27) historia, 6) biologia, 28) historia sztuki, 7) biotechnologia, 29) informatyka i ekonometria, 8) budownictwo, 30) in˝ynieria chemiczna i procesowa, 9) chemia, 31) in˝ynieria materia∏owa, 10) dziennikarstwo i komunikacja spo∏eczna, 32) in˝ynieria Êrodowiska, 11) edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej, 33) kulturoznawstwo, 12) edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych, 34) leÊnictwo, Dziennik Ustaw Nr 116 — 7446 — Poz. 1004 35) matematyka, 57) technologia chemiczna, 36) mechanika i budowa maszyn, 58) technologia drewna, 37) metalurgia, 59) technologia ˝ywnoÊci i ˝ywienie cz∏owieka, 38) muzykologia, 60) teologia, 39) nawigacja, 61) towaroznawstwo, 40) oceanografia, 62) turystyka i rekreacja, 41) oceanotechnika, 63) weterynaria, 42) ochrona dóbr kultury, 64) w∏ókiennictwo, 43) ochrona Êrodowiska, 65) wychowanie fizyczne, 44) ogrodnictwo, 66) wychowanie techniczne, 45) papiernictwo i poligrafia, 67) zarzàdzanie i in˝ynieria produkcji, 46) pedagogika, 68) zarzàdzanie i marketing, 47) pedagogika specjalna, 69) zootechnika. 48) piel´gniarstwo, § 2. Standardy nauczania, o których mowa w § 1, stanowià za∏àczniki nr 1—69 do rozporzàdzenia. 49) politologia, § 3. Liczba godzin zaj´ç okreÊlonych w standardach nauczania, w przypadku ich realizowania w systemie studiów wieczorowych, nie mo˝e byç ni˝sza ni˝ 80%, a w przypadku ich realizowania w systemie studiów zaocznych — ni˝sza ni˝ 60% liczby godzin okreÊlonej w standardach. 50) prawo kanoniczne, 51) psychologia, 52) rolnictwo, 53) rybactwo, § 4. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 14 dni od dnia og∏oszenia. 54) socjologia, 55) stosunki mi´dzynarodowe, Minister Edukacji Narodowej i Sportu: K. ¸ybacka 56) technika rolnicza i leÊna, Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. (poz. 1004) Za∏àcznik nr 1 Standardy nauczania dla kierunku studiów: archeologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku archeologia trwajà 5 lat (10 semestrów). ¸àczna liczba godzin zaj´ç wynosi oko∏o 2700, w tym 900 godzin okreÊlonych w standardach nauczania. cówkach naukowych, muzealnych i konserwatorskich, otrzymujàc jednoczeÊnie ogólne wykszta∏cenie humanistyczne. III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIÑ˚ENIA GODZINOWE II. SYLWETKA ABSOLWENTA A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 300 Absolwenci kierunku archeologia uzyskujà w trakcie studiów gruntownà i wszechstronnà wiedz´ w zakresie poszczególnych specjalnoÊci archeologii i jej nauk pomocniczych. Sà przygotowani do pracy w pla- B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 300 C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 300 Razem: 900 Dziennik Ustaw Nr 116 — 7447 — IV. PRAKTYKI åwiczenia i praktyki terenowe lub muzealne odpowiednie dla danej specjalnoÊci w wymiarze minimum 6 tygodni, z tym ˝e dla specjalnoÊci archeologia powszechna — w wymiarze minimum 16 tygodni. Poz. 1004 Uczestnictwo w zaj´ciach ruchowych: ogólnorozwojowych, korekcyjnych, rehabilitacyjnych, rekreacyjnych, turystycznych, sportowych (do wyboru przez studenta lub zgodnie ze wskazaniami lekarskimi). B. PRZEMIOTY PODSTAWOWE V. PRZEDMIOTY W GRUPACH I MINIMALNE OBCIÑ˚ENIA GODZINOWE A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 300 1. Przedmioty humanistyczne: historia, filozofia, antropologia kulturowa, logika lub inny do wyboru 60 2. J´zyki obce nowo˝ytne 120 3. J´zyki obce staro˝ytne 60 4. Wychowanie fizyczne lub inne zaj´cia typu sportowo-rekreacyjnego 60 B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 300 1. Przedmioty propedeutyczne archeologii 60 2. Zarys g∏ównych dzia∏ów archeologii 240 1. Przedmioty propedeutyczne archeologii Przedmioty propedeutyczne archeologii zawierajà: podstawowe informacje dotyczàce wst´pu do archeologii, jej historii, miejsca archeologii w naukach humanistycznych, metodyki i metodologii badaƒ, techniki prac archeologicznych, omówienie podstawowych nauk pomocniczych. 2. Zarys g∏ównych dzia∏ów archeologii Zarys g∏ównych dzia∏ów archeologii obejmuje zapoznanie studentów z podstawowà problematykà archeologii: prahistorycznej, protohistorycznej, Êredniowiecza i czasów nowo˝ytnych oraz archeologii Êródziemnomorskiej, w tym archeologii Grecji, Rzymu, Egiptu i Bliskiego Wschodu. C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 300 Archeologia poszczególnych rejonów i okresów 300 VI. TREÂCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 1. Przedmioty humanistyczne W zale˝noÊci od zainteresowania studenta i wybranej przez niego specjalnoÊci mo˝liwoÊç uzyskania szerszego zakresu wiedzy z historii, filozofii, antropologii kulturowej, logiki itp. 2. J´zyk obcy nowo˝ytny Czynne opanowanie jednego j´zyka nowo˝ytnego w piÊmie i mowie. 3. J´zyk obcy staro˝ytny W zale˝noÊci od wybranej specjalnoÊci opanowanie jednego j´zyka staro˝ytnego. 4. Wychowanie fizyczne lub inny przedmiot typu sportowo-rekreacyjnego Archeologia poszczególnych rejonów i okresów Blok zaj´ç obejmujàcy wyk∏ady (w wymiarze co najmniej 60 godzin), çwiczenia (w wymiarze co najmniej 60 godzin), konwersatoria, proseminaria i seminaria, których celem jest pog∏´bienie i ugruntowanie wiedzy dotyczàcej archeologii poszczególnych epok i stref kulturowych. Blok tworzà zaj´cia o charakterze szczegó∏owym obejmujàce najwa˝niejsze zagadnienia w archeologii epoki kamienia, bràzu, ˝elaza, Êredniowiecza, czasów nowo˝ytnych, cywilizacji staro˝ytnych europejskich i pozaeuropejskich oraz archeologii podwodnej i konserwatorstwa archeologicznego, w zale˝noÊci od kierunków badawczych realizowanych w poszczególnych jednostkach uniwersyteckich. W ramach tego cyklu wprowadzane sà najwa˝niejsze problemy badawcze, metodyczne, metodologiczne i interpretacyjne oraz najnowsze osiàgni´cia naukowe. Studenci majà mo˝liwoÊç dokonania wyboru przedmiotów g∏ównych i uzupe∏niajàcych w zale˝noÊci od realizowanych tematów prac magisterskich i obieranej specjalnoÊci. STUDIA ZAWODOWE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia zawodowe na kierunku archeologia trwajà 3 lata (6 semestrów). ¸àczna liczba godzin zaj´ç wynosi oko∏o 2200, w tym 1020 godzin okreÊlonych w standardach nauczania. II. SYLWETKA ABSOLWENTA Absolwenci studiów zawodowych (otrzymujà tytu∏ licencjata) powinni posiadaç podstawowà wiedz´ i umiej´tnoÊci z zakresu archeologii, w tym zw∏aszcza znajomoÊç technik wykopaliskowych i dokumentacyjnych, metodyki i organizacji badaƒ terenowych, ogólnych procesów kulturowych od pradziejów po czasy nowo˝ytne. Powinni tak˝e charakteryzowaç si´ sprawnoÊcià aktywnego poszukiwania i interpretowania informacji, umiej´tnoÊcià przyswajania wiedzy w oparciu o tradycyjne metody i noÊniki informatyczne, jak i przekaêniki informatyczne oraz przede wszystkim analiz´ wszelkich przekazów wizualnych. Nabyte umiej´tnoÊci powinny umo˝liwiç absolwentom podj´cie pracy w muzealnictwie, s∏u˝bach konserwatorskich lub w wyspecjalizowanych firmach nastawionych na ra- Dziennik Ustaw Nr 116 — 7448 — townicze badania wykopaliskowe. Zasób wiedzy powinien byç wystarczajàcy do ewentualnej kontynuacji studiów na poziomie magisterskim. III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIÑ˚ENIA GODZINOWE Poz. 1004 2. Filozofia lub inny przedmiot ogólnohumanistyczny W zale˝noÊci od wybranej specjalnoÊci lub zainteresowaƒ mo˝liwoÊç uzyskania szerokiego zakresu wiedzy z historii, filozofii, antropologii kulturowej, logiki itp. A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 300 B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 240 C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 240 Opanowanie (w zale˝noÊci od obranej specjalnoÊci) jednego j´zyka staro˝ytnego. D. PRZEDMIOTY SPECJALIZACYJNE I SPECJALNOÂCIOWE 240 4. Wychowanie fizyczne lub inny przedmiot typu sportowo-rekreacyjnego Razem: 1020 IV. PRAKTYKI Praktyka terenowa nale˝y do jednych z wa˝niejszych elementów kszta∏cenia adeptów archeologii. Obejmuje ona çwiczenia terenowe (wykopaliska, badania powierzchniowe, objazdy) w ∏àcznym wymiarze 15 tygodni, tj. 450 godzin. V. PRZEDMIOTY W GRUPACH I MINIMALNE OBCIÑ˚ENIA GODZINOWE A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 300 1. J´zyk obcy nowo˝ytny (do wyboru) 120 2. Filozofia lub inny przedmiot ogólnohumanistyczny 60 3. J´zyk obcy staro˝ytny 60 4. Wychowanie fizyczne lub inne zaj´cia typu sportowo-rekreacyjnego 60 B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 240 1. Nauki o Êrodowisku 30 2. Nauki o cz∏owieku 60 3. Techniki zdobywania i przetwarzania informacji 30 4. Przedmioty propedeutyczne archeologii 60 5. Muzealnictwo, konserwatorstwo i popularyzacja archeologii 60 C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 240 1. Archeologia prahistoryczna poszczególnych okresów i rejonów 120 2. Archeologia historyczna wybranych rejonów i okresów 120 D. PRZEDMIOTY SPECJALIZACYJNE I SPECJALNOÂCIOWE 240 (zale˝ne od specjalizacji i specjalnoÊci) VI. TREÂCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 1. J´zyk obcy nowo˝ytny Czynne opanowanie jednego j´zyka nowo˝ytnego w mowie i piÊmie. 3. J´zyk obcy staro˝ytny Uczestnictwo w zaj´ciach ruchowych: ogólnorozwojowych, korekcyjnych, rehabilitacyjnych, rekreacyjnych, sportowych (do wyboru lub zgodnie ze wskazaniami lekarskimi). B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 1. Nauki o Êrodowisku Podstawy wiedzy ogólonogeograficznej i przyrodniczej w zakresie Êrodowiska naturalnego i jego zmian w przesz∏oÊci (elementy geomorfologii, gleboznawstwa, kartografii, paleobotaniki itp.). 2. Nauki o cz∏owieku Podstawy wiedzy o zró˝nicowaniu gatunku Homo, ze szczególnym uwzgl´dnieniem znaczenia i metod badaƒ materia∏ów kostnych. 3. Techniki zdobywania i przetwarzania informacji Wykorzystanie nowoczesnych metod w wyszukiwaniu, gromadzeniu i przetwarzaniu informacji êród∏owych, w tym zw∏aszcza bazy danych i metody statystyczne stosowane w archeologii. 4. Przedmioty propedeutyczne archeologii Przedmioty propedeutyczne archeologii zawierajà podstawowe informacje dotyczàce wst´pu do archeologii oraz metody, metodyki i techniki wykopaliskowej. 5. Muzealnictwo, konserwatorstwo i popularyzacja archeologii Podstawy wiedzy i umiej´tnoÊci niezb´dnych dla wszechstronnego wykszta∏cenia archeologicznego i przysz∏ej pracy zawodowej (od zagadnieƒ formalnoprawnych do marketingu i edukacji archeologicznej). C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 1. Archeologia prahistoryczna okresów i rejonów poszczególnych Blok ró˝norodnych zaj´ç, których celem jest przyswojenie wiedzy dotyczàcej archeologii poszczególnych epok prahistorycznych i stref kulturowych. 2. Archeologia historyczna wybranych rejonów i okresów Blok zaj´ç, których celem jest uzyskanie wiedzy z zakresu archeologii wczesnego i póênego Êre- Dziennik Ustaw Nr 116 — 7449 — dniowiecza oraz czasów nowo˝ytnych, ze szczególnym uwzgl´dnieniem ich specyfiki. D. PRZEDMIOTY SPECJALIZACYJNE I SPECJALNOÂCIOWE List´ przedmiotów specjalizacyjnych i specjalnoÊciowych oraz ich treÊci programowe ustalajà uczelnie, uwzgl´dniajàc okreÊlone dla danej specjalizacji wymagania. VII. ZALECENIA 1. Zaj´cia prowadzone w bloku przedmiotów kierunkowych powinny obejmowaç jak najszerszy i jak Poz. 1004 najwczeÊniejszy kontakt studenta z materia∏ami wykopaliskowymi (zabytkami). Nale˝y prowadziç Êcis∏à kontrol´ zgodnoÊci przebiegu odbywanych przez studenta çwiczeƒ terenowych z obowiàzujàcym programem studiów oraz przestrzegaç zasady wykorzystywania wszystkich (tradycyjnych jak i nowoczesnych) noÊników informacji. 2. Przez przedmioty specjalizacyjne nale˝y rozumieç przedmioty przygotowujàce do wykonywania zawodu — w szczególnoÊci do uzyskania uprawnieƒ zawodowych; przez przedmioty specjalnoÊciowe — przedmioty pog∏´biajàce wykszta∏cenie kierunkowe w okreÊlonych zakresach wiedzy. Za∏àcznik nr 2 Standardy nauczania dla kierunku studiów: architektura krajobrazu STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE IV. PRAKTYKI Studia magisterskie na kierunku architektura krajobrazu trwajà 5 lat (10 semestrów). ¸àczna liczba godzin zaj´ç wynosi oko∏o 3400, w tym 1730 godzin okreÊlonych w standardach nauczania. Praktyki obejmujà zagadnienia: urzàdzenia terenu, piel´gnowania szaty roÊlinnej, budownictwa ogrodowego, rekultywacji terenów zdegradowanych, konserwacji obiektów zabytkowych. Praktyki powinny byç organizowane w zak∏adach doÊwiadczalnych uczelni i w firmach projektowo-wykonawczych w wymiarze przynajmniej 300 godzin. II. SYLWETKA ABSOLWENTA Absolwent kierunku architektura krajobrazu powinien posiadaç niezb´dnà wiedz´ i umiej´tnoÊci dajàce podstaw´ do wykonywania opracowaƒ badawczych, projektowych i realizacji w zakresie: — kszta∏towania krajobrazu w skali planów regionalnych, w tym parków narodowych, parków krajobrazowych i innych obszarów prawnie chronionych, — kszta∏towania krajobrazu w skali planów miejscowych, z uwzgl´dnieniem historycznych uk∏adów urbanistycznych i ruralistycznych, — kszta∏towania parków i ogrodów z uwzgl´dnieniem za∏o˝eƒ zabytkowych, — komponowania krajobrazu miejskiego i otwartego, w tym tak˝e w otoczeniu budowli in˝ynierskich. V. PRZEDMIOTY W GRUPACH I MINIMALNE OBCIÑ˚ENIA GODZINOWE A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 380 1. J´zyk obcy 120 2. Przedmioty humanistyczne i ekonomiczne 120 3. Informatyka 80 4. Wychowanie fizyczne 60 B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 435 1. Botanika i fizjologia roÊlin 60 2. Ekologia 30 Absolwent kierunku architektura krajobrazu powinien byç przygotowany do wspó∏pracy z przedstawicielami innych dyscyplin wp∏ywajàcych na treÊç i form´ krajobrazu. Przygotowanie do pe∏nienia samodzielnych funkcji z posiadaniem stosownych uprawnieƒ wymagaç b´dzie spe∏nienia dodatkowych warunków okreÊlonych przez pracodawc´. 3. Fizjografia 75 4. Gleboznawstwo 30 5. Geodezja 45 6. Rysunek i rzeêba 120 7. In˝ynieria Êrodowiska 45 III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIÑ˚ENIA GODZINOWE 8. Ochrona Êrodowiska przyrodniczego 30 C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 915 A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 380 B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 435 1. Szata roÊlinna 210 C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 915 2. Materia∏oznawstwo 60 Razem: 1730 3. Budownictwo 60 Dziennik Ustaw Nr 116 — 7450 — 4. Historia architektury i sztuki ogrodowej 60 5. Teoria i zasady projektowania 60 6. Projektowanie 210 7. Planowanie przestrzenne 45 8. Konserwacja i rewaloryzacja 45 9. Urzàdzanie i piel´gnowanie krajobrazu 120 10. Ochrona i rekultywacja krajobrazu 45 VI. TREÂCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 1. J´zyk obcy Czynne opanowanie jednego j´zyka obcego w mowie i piÊmie. 2. Przedmioty humanistyczne i ekonomiczne W zale˝noÊci od zainteresowania studenta mo˝liwoÊç uzyskania szerszego zakresu wiedzy z historii, filozofii, prawa, kultury j´zyka polskiego, antropologii, etnografii, wiedzy o polityce, socjologii, psychologii, etyki, estetyki itp. W zakresie ekonomii: prawo, podstawy makroekonomii i mikroekonomii, ekonomika. 3. Informatyka Repetytorium z matematyki i geometrii jako przygotowanie do komputerowego wspomagania projektowania, podstawowe poj´cia informatyki, systemy operacyjne, operacje na zbiorach, tworzenie i obs∏uga baz danych. 4. Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne wraz z elementami turystyki kwalifikowanej, realizowanej w czasie letnich obozów w parkach narodowych i krajobrazowych. B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 1. Botanika i fizjologia roÊlin Struktura i funkcje komórki, funkcjonalne uk∏ady tkankowe i zasady ich dzia∏ania, budowa i funkcja korzenia i p´du, anatomia rozwojowa kwiatu, owocu i nasion, warunki wzrostu i rozwoju roÊlin, ekofizjologiczne aspekty wspó∏dzia∏ania organizmów roÊlinnych. 2. Ekologia Ekologia populacji i biocenoz. Funkcjonowanie i typy ekosystemów. Krajobraz jako uk∏ad ekologiczny. Biomy. Funkcjonowanie biosfery. 3. Fizjografia Budowa geologiczna, rzeêba terenu, hydrologia, klimat, szata roÊlinna, przekszta∏cenia antropogeniczne krajobrazu. èród∏a i systemy informacji przyrodniczych i ich wykorzystanie. Fotointerpretacja. Uwarunkowania przyrodnicze a decyzje projektowe. Poz. 1004 4. Gleboznawstwo Podstawowe minera∏y: ska∏y glebotwórcze. Systematyka gleb. W∏aÊciwoÊci chemiczne i fizyczne gleb. ZasobnoÊç i przydatnoÊç rolnicza gleb. Procesy degradacji i ska˝enia gleby substancjami toksycznymi. 5. Geodezja Metody pomiarów sytuacyjnych, wysokoÊciowych i sytuacyjno-wysokoÊciowych na potrzeby architektury krajobrazu. Pomiary realizacyjne, sprz´t geodezyjny. Podstawy kartografii, fotogrametrii, teledetekcji i systemów informacji geodezyjnej. 6. Rysunek i rzeêba Rozwijanie zmys∏u analitycznej i syntetycznej obserwacji krajobrazu, kszta∏towanie wyobraêni przestrzennej, rejestracja graficzna krajobrazu i jego symulacje, interpretacja graficzna i modelowa projektów. Rysunek i malarstwo pejza˝owe. 7. In˝ynieria Êrodowiska Typy budowli hydrotechnicznych, budowli ziemnych, dróg, kolei i mostów, oczyszczalni i sk∏adowisk odpadów, zak∏adów uzdatniania wody. Inwestycje proekologiczne. 8. Ochrona Êrodowiska przyrodniczego èród∏a zagro˝enia elementów ekosystemów i sposoby ich ochrony, poj´cie zrównowa˝onego rozwoju i narz´dzia jego realizacji. Spo∏eczne, ekonomiczne i prawne instrumenty ochrony Êrodowiska. C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 1. Szata roÊlinna Szata roÊlinna Polski w uj´ciu fitosocjologicznym i kulturowym. RoÊlinnoÊç jako element oceny wartoÊci u˝ytkowej siedlisk. Zbiorowiska zast´pcze w architekturze krajobrazu. Rozpoznawanie cech morfologicznych drzew i krzewów oraz roÊlin zielnych. Podstawy rozmna˝ania roÊlin. 2. Materia∏oznawstwo Podstawowe materia∏y budowlane i ich charakterystyka, wytrzyma∏oÊç materia∏ów, normy techniczne, technologia ∏àczenia ró˝nych materia∏ów. 3. Budownictwo Elementy statyki budowli, zasady obliczeƒ statycznych, technologia i zasady robót budowlanych i instalacyjnych, zasady organizacji budowy i obmiaru robót budowlanych. 4. Historia architektury i sztuki ogrodowej Ogólna historia sztuki ze szczególnym uwzgl´dnieniem architektury, urbanistyki i sztuki ogrodowej. Poj´cie dzie∏a sztuki, charakterystyka stylów, dokumentowanie dzie∏ sztuki. Dziennik Ustaw Nr 116 — 7451 — Teorie konserwacji zabytków, w tym ogrodów i krajobrazów historycznych; metody badawcze, techniki konserwatorskie, strefy ochrony, studia i projekty konserwatorskie, organizacja s∏u˝b konserwatorskich. 5. Teoria i zasady projektowania Analiza wspó∏czesnych teorii kszta∏towania przestrzeni, elementy i zasady kompozycji, ergonomia, przyrodnicze i kulturowe podstawy projektowania, metody projektowania, dokumentacja projektowa, etyka w pracy projektanta. 9. Urzàdzanie i piel´gnowanie krajobrazu 6. Projektowanie Projektowanie architektoniczne. Projektowanie parków, ogrodów i innych obszarów z uwzgl´dnieniem obiektów prawnie chronionych. Kszta∏towanie krajobrazu z uwzgl´dnieniem otoczenia budowli in˝ynieryjnych. Dokumentacja techniczna, procedury jej zatwierdzenia i zasady kosztorysowania. Poz. 1004 Urzàdzanie i piel´gnowanie parków, ogrodów i innych obszarów (rzeêba terenu, wody, szata roÊlinna, drogi i place, architektura ogrodowa). Organizacja i harmonogram budowy. 10. Ochrona i rekultywacja krajobrazu Podstawy ochrony krajobrazu. Zasady wyznaczania obszarów prawnie chronionych. Piel´gnowanie i rekultywacja krajobrazu. 7. Planowanie przestrzenne Poj´cia ogólne i podstawowe informacje o planowaniu przestrzennym, system planowania przestrzennego, powiàzania planowania przestrzennego z planowaniem krajobrazu. 8. Konserwacja i rewaloryzacja VII. ZALECENIA Pozosta∏a liczba godzin powinna stanowiç uzupe∏nienie przedmiotów stosownie do decyzji wydzia∏ów, z tym ˝e przedmioty podstawowe i kierunkowe stanowià nie mniej ni˝ 50% ogólnego wymiaru godzin. Za∏àcznik nr 3 Standardy nauczania dla kierunku studiów: astronomia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE IV. PRAKTYKI Studia magisterskie na kierunku astronomia trwajà 5 lat (10 semestrów). ¸àczna liczba godzin zaj´ç wynosi oko∏o 3600, w tym 1960 godzin okreÊlonych w standardach nauczania. Studentów obowiàzuje czterotygodniowa praktyka obserwacyjna w jednej z naukowych placówek astronomicznych. V. PRZEDMIOTY W GRUPACH I MINIMALNE OBCIÑ˚ENIA GODZINOWE II. SYLWETKA ABSOLWENTA Studia magisterskie na kierunku astronomia zapewniajà przygotowanie do pracy w naukowych oÊrodkach astronomicznych oraz — po spe∏nieniu dodatkowych wymogów — przygotowanie dydaktyczne dla podj´cia pracy w szkolnictwie jako nauczyciele przedmiotu fizyka z astronomià, a tak˝e do prowadzenia pracy popularyzatorskiej np. w planetariach. Wa˝nym elementem studiów jest dobre opanowanie podstaw informatyki. A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 270 1. Historia filozofii lub filozofia wraz z metodologià nauk przyrodniczych 60 2. Przedmioty humanistyczne (do wyboru) 30 3. J´zyk angielski 120 4. Wychowanie fizyczne 60 III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIÑ˚ENIA GODZINOWE B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 1050 1. Analiza matematyczna 150 2. Algebra liniowa z geometrià 60 3. Matematyczne metody fizyki 90 4. Podstawy fizyki 270 A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 270 B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 1050 C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 640 Razem: 1960 w tym: — mechanika klasyczna i relatywistyczna 90 Dziennik Ustaw Nr 116 — 7452 — 4. Podstawy fizyki — termodynamika z elementami fizyki statystycznej 45 — elektrodynamika i optyka 90 — budowa materii 45 5. Laboratorium fizyczne 90 6. Fizyka teoretyczna 300 w tym: — mechanika klasyczna 60 — mechanika kwantowa 120 — elektrodynamika 75 — fizyka statystyczna 45 7. Informatyka i techniki obliczeniowe C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE Poz. 1004 90 640 1. Astronomia ogólna i sferyczna 90 2. Metody obserwacji astronomicznych 120 3. Fizyka gwiazd i materii rozproszonej 90 4. Fizyka uk∏adów gwiazdowych 60 5. Mechanika nieba 60 6. Astronomia pozagalaktyczna i kosmologia 60 7. Praktyka astronomiczna 160 VI. TREÂCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 1. Analiza matematyczna Zbiory, relacje odwzorowania, funkcje. Otoczenia, ciàg∏oÊç i granica funkcji jednej zmiennej rzeczywistej. Ciàgi oraz szeregi liczbowe i funkcyjne. Zbie˝noÊç jednostajna. Rachunek ró˝niczkowy i ca∏kowy jednej zmiennej rzeczywistej. Rozwijanie funkcji w szereg pot´gowy. Równania ró˝niczkowe zwyczajne. Analiza funkcji wielu zmiennych. Ca∏ki wielokrotne. Formy ró˝niczkowe. Ca∏kowanie form ró˝niczkowych. Elementy analizy wektorowej i tensorowej. Uogólnienie poj´cia ca∏ki. Szeregi i ca∏ki Fouriera. 2. Algebra liniowa z geometrià Struktury algebraiczne. Grupy, pierÊcienie, cia∏a. Cia∏o liczb zespolonych. Przestrzenie liniowe (wektorowe) rzeczywiste i zespolone. Odwzorcowania liniowe, macierze, wyznaczniki, uk∏ady liniowych równaƒ algebraicznych. Formy liniowe, biliniowe, kwadratowe, hermitowskie. Przestrzenie unitarne. WartoÊci i wektory w∏asne operatorów (macierzy) hermitowskich i unitarnych. 3. Matematyczne metody fizyki Podstawy teorii funkcji zmiennej zespolonej. Szereg Laurenta, residua, punkty osobliwe. Funkcje specjalne, wielomiany ortogonalne. Funkcje Greena i zagadnienia brzegowe. Elementy teorii grup. — Mechanika klasyczna i relatywistyczna Kinematyka punktu materialnego i bry∏y sztywnej. Uk∏ady inercjalne i nieinercjalne. Zasady dynamiki Newtona, prawa zachowania, ruch w polu si∏ centralnych. Grawitacja i zagadnienie dwóch cia∏. Ruchy planet. Dynamika bry∏y sztywnej. Momenty bezw∏adnoÊci. Elementy opisu odkszta∏ceƒ i napi´ç w spr´˝ystym oÊrodku rozciàg∏ym, prawo Hooke’a, drgania i fale w oÊrodkach spr´˝ystych. Elementy akustyki. Podstawy szczególnej teorii wzgl´dnoÊci. — Termodynamika z elementami fizyki statystycznej Zjawiska termodynamiczne, przejÊcia fazowe, przewodnictwo cieplne, dyfuzja, osmoza. Równowaga termodynamiczna, procesy odwracalne i nieodwracalne. Poj´cie temperatury, energii wewn´trznej, entropii. Zasady termodynamiki. Elementy statystycznego opisu uk∏adu termodynamicznego. Interpretacja statystyczna zasad termodynamiki i przejÊç fazowych, fluktuacje statystyczne. — Elektrodynamika i optyka Elektrostatyka, pràdy sta∏e, magnetostatyka. Pràdy zmienne, efekty indukcyjne. Pole elektromagnetyczne zmienne w czasie. Prawa Maxwella. Pole elektryczne i magnetyczne w materii. Drgania obwodów elektrycznych i fale elektromagnetyczne. Podstawy optyki falowej, w∏asnoÊci optyczne materia∏ów, dwój∏omnoÊç, optyka kryszta∏ów. Optyka geometryczna jako granica optyki falowej. Podstawowe przyrzàdy optyczne. Interferometria, fotometria i spektrometria. — Budowa materii Promienie Roentgena, promieniotwórczoÊç, hipoteza kwantów — fakty doÊwiadczalne. Podstawy mechaniki falowej. Pó∏-jakoÊciowe informacje o spinie, zakazie Paulliego, strukturze atomów wieloelektronowych. Wst´pne wiadomoÊci o jàdrach atomowych, czàstkach elementarnych, statystykach kwantowych. Informacje o w∏asnoÊciach gazu elektronowego i mikroskopowych modelach cia∏ makroskopowych. 5. Laboratorium fizyczne i pracownia fizyczna I pracownia fizyczna. Proste zagadnienia i metody pomiarowe z zakresu fizyki klasycznej z zastosowaniem prostych technik elektronicznych i metod komputerowej analizy eksperymentu (dyskusja niepewnoÊci pomiarowych). 6. Fizyka teoretyczna — Mechanika klasyczna Czasoprzestrzeƒ Galileusza i czasoprzestrzeƒ Minkowskiego w szczególnej teorii wzgl´dnoÊci. Kinematyka i dynamika punktów materialnych i bry∏ sztywnych. Wi´zy, zasada d’Alamberta, Dziennik Ustaw Nr 116 — 7453 — równania Lagrange’a. Zasady wariacyjne i prawa zachowania. Twierdzenie E. Noether. Przestrzeƒ fazowa i równania Hamiltona. Niezmienniki przekszta∏ceƒ kanonicznych i ca∏ki ruchu. StabilnoÊç trajektorii fazowych i elementy teorii chaosu. Elementy dynamiki relatywistycznej. Elementy dynamiki spr´˝ystych oÊrodków rozciàg∏ych. — Mechanika kwantowa Poj´cia podstawowe i interpretacja statystyczna. Relacje nieoznaczonoÊci. Analiza pomiarów. Ewolucja czasowa uk∏adu kwantowego i stany stacjonarne. Opis operatorowy. Uk∏ady zupe∏ne obserwabli i ich wspólnych funkcji w∏asnych. Kwantowa teoria momentu p´du orbitalnego i spinowego. Oscylator i atom wodoropodobny. Uogólnienie relatywistyczne. Równanie Diraca. Sprz´˝enie ∏adunkowe i antyczàstki. Elementy metody zaburzeƒ. PrzejÊcia kwantowe, regu∏y wyboru. Oddzia∏ywania uk∏adu kwantowego z polem elektromagnetycznym. Absorpcja i emisja promieniowania elektromagnetycznego. Elementy teorii rozproszeƒ. Przybli˝enie Borna. Fermiony i bozony. Elementy teorii atomów wieloelektronowych i czàsteczek. Zasada superpozycji. — Elektrodynamika Równania Maxwella. Potencja∏y elektromagnetyczne (cechowanie). Wybrane zagadnienia elektro- i magnetostatyki. Fale elektromagnetyczne. Kowariantne (czterowymiarowe) sformu∏owanie elektrodynamiki. Elementy klasycznej teorii promieniowania elektromagnetycznego. Efekty relatywistyczne. — Fizyka statystyczna Podstawowe poj´cia i zasady termodynamiki fenomenologicznej. Klasyczna mechanika statystyczna. Elementy kwantowej mechaniki statystycznej. Przyk∏ady zastosowaƒ klasycznej i kwantowej mechaniki statystycznej w termodynamice i fizyce fazy skondensowanej. Elementy termodynamiki nierównowagowej. 7. Informatyka i techniki obliczeniowe Przeglàd metod informatycznych w fizyce, programowanie, wiadomoÊci u˝ytkowe o komputerach, wybrane zagadnienia gotowego oprogramowania u˝ytkowego. C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 1. Astronomia ogólna i sferyczna Zjawiska na sferze niebieskiej. Czas. Ziemia jako planeta i jej najbli˝sze otoczenie. Fizyka planet i ich ksi´˝yców. Dynamika uk∏adu planetarnego. Instrumenty astronomiczne. Wyznaczanie podstawowych parametrów cia∏ niebieskich (odleg∏oÊç, masa, temperatura, jasnoÊç, moc promieniowania). Budowa i podstawowe charakterystyki najbardziej typowych obiektów astrofizycznych (S∏oƒce, gwiazdy i ich gromady, materia Poz. 1004 mi´dzygwiazdowa. Galaktyka, galaktyki). Ewolucja materii we WszechÊwiecie. Podstawy kosmologii. 2. Metody obserwacji astronomicznych Teleskopy optyczne, radioteleskopy, teleskopy do odbioru promieniowania UV, IR, X oraz γ. Odbiorniki promieniowania w ró˝nych zakresach EM. Detektory czàstek kosmicznych, neutrin i fal grawitacyjnych. Obserwacje pozaatmosferyczne. Fotometria i systemy fotometryczne. Spektroskopia i klasyfikacja widmowa. Polarymetria. 3. Fizyka gwiazd i materii rozproszonej Oddzia∏ywanie promieniowania materii. Transport promieniowania. Modele atmosfer gwiazdowych. Widma gwiazd, ich powstawanie i interpretacja. Diagram Hertzsprunga-Russella. Modele budowy wewn´trznej gwiazd. Gwiazdy zmienne. W∏aÊciwoÊci gwiazd. Astrofizyka wysokich energii. 4. Fizyka uk∏adów gwiazdowych Metody statystyczne badaƒ uk∏adów gwiazdowych. Kinematyka i dynamika gwiazd w Galaktyce. W∏aÊciwoÊci gromad gwiazd. Podsystemy i populacje gwiazd. Budowa Galaktyki. 5. Mechanika nieba Prawa Keplera. Zagadnienie dwóch cia∏ — wyznaczenie orbit (problem prosty i odwrotny). Ograniczony problem trzech cia∏. Problem n cia∏. Perturbacje. Ruch sztucznych satelitów Ziemi i sond kosmicznych. 6. Astronomia pozagalaktyczna i kosmologia Klasyfikacja morfologiczna galaktyk. Aktywne jàdra galaktyk. Grupy i gromady galaktyk, statystyczny opis rozmieszczenia materii we WszechÊwiecie. Obserwacyjne podstawy kosmologii. Modele kosmologiczne i ich testowanie. Model goràcego WszechÊwiata. 7. Praktyka astronomiczna VII. ZALECENIA 1. Wymagane minimalne umiej´tnoÊci z zakresu matematyki: znajomoÊç podstawowych poj´ç i twierdzeƒ matematycznych, precyzyjne dowodzenie wybranych twierdzeƒ, obliczanie pochodnych oraz ca∏ek, rozwiàzywanie prostych równaƒ ró˝niczkowych zwyczajnych z uwzgl´dnieniem warunków poczàtkowych, rozwiàzywanie uk∏adów liniowych równaƒ algebraicznych w powiàzaniu z ich operatorowà (wzgl´dnie macierzowà) interpretacjà, rozwiàzywanie niektórych równaƒ ró˝niczkowych czàstkowych. 2. Wymagane minimalne umiej´tnoÊci z zakresu fizyki: okreÊlanie podstawowych wielkoÊci fizycznych od strony pomiarowej (sposoby mierzenia, jednostki) i matematycznej (dok∏adne okreÊlenie odpowiedniego „obiektu matematycznego”), ogólne i matematycznie poprawne formu∏owanie podstawowych praw wraz z ich fizycznà in- Dziennik Ustaw Nr 116 — 7454 — terpretacjà, wyciàganie wniosków odnoÊnie przebiegu szczegó∏owych zjawisk, umiej´tnoÊç rozwiàzywania zadaƒ rachunkowych w zakresie podanych hase∏ programowych, orientacja Poz. 1004 w stosowanych w fizyce metodach: indukcyjnej i hipotetyczno-dedukcyjnej wraz ze zrozumieniem koniecznoÊci stosowania modeli i upraszczajàcych za∏o˝eƒ oraz granic ich stosowalnoÊci. Za∏àcznik nr 4 Standardy nauczania dla kierunku studiów: automatyka i robotyka STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Studia magisterskie na kierunku automatyka i robotyka trwajà 5 lat (10 semestrów). ¸àczna liczba godzin zaj´ç wynosi oko∏o 3800, w tym 1790 godzin okreÊlonych w standardach nauczania. II. SYLWETKA ABSOLWENTA Absolwent kierunku automatyka i robotyka jest przygotowany do rozwiàzania z∏o˝onych, interdyscyplinarnych problemów z dziedziny szeroko poj´tej automatyzacji i robotyki. W czasie studiów uzyskuje wiedz´ potrzebnà do twórczego dzia∏ania w zakresie analizy metod projektowania i konstrukcji uk∏adów automatyki, sterowania mikroprocesorowego urzàdzeƒ przemys∏owych oraz sterowania i oprogramowania robotów i zautomatyzowanych centrów obróbczych. III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIÑ˚ENIA GODZINOWE A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 450 B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 800 C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 540 Razem: 1790 Program studiów powinien przewidywaç od 8 do 12 tygodni praktyki, w tym praktyk´ kierunkowà i dyplomowà. V. PRZEDMIOTY W GRUPACH I MINIMALNE OBCIÑ˚ENIA GODZINOWE 1. J´zyk obcy 450 180 (preferowany j´zyk angielski) 2. Ekonomika, rachunkowoÊç 90 3. Przedmioty rozszerzajàce horyzonty intelektualne 90 320 2. Fizyka 180 3. Informatyka 180 4. Podstawy teorii sygna∏ów, systemów i sterowania 120 C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 540 1. Mechanika 60 2. Elektronika i elektrotechnika 120 3. Teoria sterowania i regulacja automatyczna 240 4. Podstawy robotyki 120 VI. TREÂCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 1. Matematyka Algebra, logika, matematyka dyskretna, analiza, równania ró˝niczkowe, metody probabilistyczne, metody numeryczne. 2. Fizyka 3. Informatyka U˝ytkowanie i programowanie komputerów, struktury i bazy danych, specjalizowane pakiety u˝ytkowe, urzàdzenia systemów informatyki. 4. Podstawy teorii sygna∏ów, systemów i sterowania Reprezentacja i przetwarzanie sygna∏ów, podstawy transmisji sygna∏ów, uk∏ady dynamiczne i sposoby ich opisu, stabilnoÊç uk∏adów dynamicznych, podstawy regulacji automatycznej. C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE (np. filozofia, religioznawstwo, psychologia, etyka) 4. Wychowanie fizyczne 1. Matematyka Fizyka ogólna, elektrodynamika, elementy mechaniki kwantowej, optyki i teorii wzgl´dnoÊci. IV. PRAKTYKI A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 800 90 1. Mechanika Podstawy mechaniki analitycznej, modele i elementy uk∏adów mechanicznych, elementy mechaniki precyzyjnej. Dziennik Ustaw Nr 116 — 7455 — 2. Elektronika i elektrotechnika Podstawy miernictwa, teoria obwodów, cyfrowe uk∏ady elektroniczne, technika mikroprocesowa, nap´dy elektryczne. 3. Teoria sterowania i regulacja automatyczna Poz. 1004 manipulatorów. Podstawy sterowania i programowania robotów, przyk∏adowe zastosowania robotów. VII. ZALECENIA Modele uk∏adów dynamicznych, analiza uk∏adów dynamicznych, kryteria stabilnoÊci, sterowalnoÊç i obserwowalnoÊç uk∏adów dynamicznych, stabilnoÊç i sterowanie stabilizujàce, projektowanie serwomechanizmów, projektowanie uk∏adów regulacji, podstawy sterowania optymalnego. 4. Podstawy robotyki Roboty i manipulatory; opis i budowa, kinematyka manipulatorów, modele dynamiki, nap´dy 1. W grupie przedmiotów B i C zaj´cia indywidualne (projekty, laboratoria, çwiczenia itp.) powinny stanowiç ∏àcznie oko∏o 40% zaj´ç. 2. Przy ustalaniu szczegó∏owego planu i programu studiów nale˝y mieç na uwadze kryteria akredytacji kierunku w Europejskiej Federacji Narodowych Stowarzyszeƒ In˝ynierskich FEANI (przedmioty kszta∏cenia ogólnego oko∏o 10%, przedmioty podstawowe oko∏o 35% i przedmioty kierunkowe oko∏o 55%). STUDIA ZAWODOWE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia zawodowe na kierunku automatyka i robotyka trwajà co najmniej 3,5 roku (7 semestrów). ¸àczna liczba godzin zaj´ç wynosi oko∏o 2600, w tym 1200 godzin okreÊlonych w standardach nauczania. II. SYLWETKA ABSOLWENTA Absolwent studiów zawodowych na kierunku automatyka i robotyka (otrzymuje tytu∏ in˝yniera) powinien byç przygotowany do podj´cia pracy zwiàzanej z projektowaniem, uruchamianiem i eksploatacjà systemów automatyki w ró˝nych zastosowaniach przemys∏owych i pozaprzemys∏owych. Powinien tak˝e byç przygotowany do pracy przy instalowaniu i obs∏udze zautomatyzowanych stanowisk produkcyjnych, w szczególnoÊci stanowisk wyposa˝onych w roboty przemys∏owe. Powinien posiadaç umiej´tnoÊci korzystania ze sprz´tu komputerowego, programowania zarówno komputerów uniwersalnych, jak i sterowników cyfrowych oraz ∏àczenia ich z ró˝norodnymi urzàdzeniami zewn´trznymi. In˝ynier automatyk powinien posiadaç wiedz´ z zakresu algorytmów regulacji automatycznej oraz innych algorytmów obliczeniowych i decyzyjnych. Nabyte umiej´tnoÊci powinny stworzyç mo˝liwoÊci podejmowania pracy praktycznie we wszystkich rodzajach przemys∏u, w tym w przemyÊle spo˝ywczym, przetwórstwie chemicznym, przemyÊle mechanicznym i wielu innych. III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIÑ˚ENIA GODZINOWE A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 300 B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 540 C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 360 Razem: 1200 IV. PRAKTYKI Program studiów powinien przewidywaç minimum 6 tygodni praktyki w zak∏adzie przemys∏owym lub w zak∏adzie Êwiadczàcym specjalistyczne us∏ugi. V. PRZEDMIOTY W GRUPACH I MINIMALNE OBCIÑ˚ENIA GODZINOWE A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 300 1. J´zyki obce 120 2. Przedmioty ekonomiczne 60 3. Przedmioty humanistyczne (do wyboru) 30 4. Wychowanie fizyczne 90 B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 540 1. Matematyka 150 2. Fizyka i fizyczne podstawy chemii 75 3. Informatyka 150 4. Podstawy mechaniki 60 5. Podstawy teorii sygna∏ów i systemów 60 6. Grafika in˝ynierska 45 C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 360 1. Elektronika i elektrotechnika 90 2. Podstawy automatyki i regulacji automatycznej 180 3. Podstawy robotyki 90 VI. TREÂCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW B. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE 1. Matematyka Algebra (w tym teoria macierzy), podstawy matematyki dyskretnej, analiza matematyczna, równania ró˝niczkowe, podstawy rachunku prawdopodobieƒstwa, metody numeryczne (w tym rozwiàzywanie uk∏adów równaƒ liniowych i nieliniowych). 2. Fizyka i fizyczne podstawy chemii Fizyka ogólna (w tym optyka), elementy szczególnej teorii wzgl´dnoÊci, fizyczne podstawy chemii. Dziennik Ustaw Nr 116 — 7456 — Poz. 1004 2. Podstawy automatyki i regulacji automatycznej 3. Informatyka U˝ytkowanie i programowanie komputerów, struktury i bazy danych, specjalizowane pakiety u˝ytkowe, urzàdzenia systemów informatyki. Ogólna struktura i zasady dzia∏ania systemów komputerowych, sieci komputerowe. 4. Podstawy mechaniki Podstawy mechaniki analitycznej, modele i elementy uk∏adów mechanicznych. 5. Podstawy teorii sygna∏ów i systemów Reprezentacja i przetwarzanie sygna∏ów, podstawy transmisji sygna∏ów, systemy dynamiczne. Modele uk∏adów dynamicznych, transmitancja, analiza uk∏adów dynamicznych i ich w∏asnoÊci (stabilnoÊç, sterowalnoÊç, obserwowalnoÊç, kryteria algebraiczne), stabilizacja systemu i sprz´˝enie zwrotne, zadania sterowania, projektowanie serwomechanizmów, projektowanie uk∏adów regulacji przemys∏owej, systemy automatyki (w tym sterowniki przemys∏owe). 3. Podstawy robotyki Roboty i manipulatory: opis i budowa, kinematyka i dynamika manipulatorów, nap´dy. Podstawy sterowania i programowania robotów. VII. ZALECENIA 6. Grafika in˝ynierska Elementy geometrii wykreÊlnej, podstawy projektowania wspomaganego komputerem. C. PRZEDMIOTY KIERUNKOWE 1. Elektronika i elektrotechnika Podstawy miernictwa, teoria obwodów, podstawy techniki cyfrowej i mikroprocesorowej, nap´dy elektryczne. 1. W grupie przedmiotów B i C zaj´cia praktyczne (çwiczenia, laboratoria, projekty) powinny stanowiç nie mniej ni˝ 40% zaj´ç. 2. Przy ustalaniu szczegó∏owego planu i programu studiów nale˝y mieç na uwadze kryteria akredytacji kierunku w FEANI (przedmioty nietechniczne — kszta∏cenia ogólnego ok. 10%, przedmioty podstawowe ok. 35%, przedmioty techniczne — kierunkowe ok. 55%). Za∏àcznik nr 5 Standardy nauczania dla kierunku studiów: bibliotekoznawstwo i informacja naukowo-techniczna STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE IV. PRAKTYKA Studia magisterskie na kierunku bibliotekoznawstwo i informacja naukowo-techniczna trwajà 5 lat (10 semestrów). ¸àczna liczba godzin zaj´ç wynosi oko∏o 2500, w tym 1215 godzin okreÊlonych w standardach nauczania. Obowiàzkowa praktyka biblioteczna w wymiarze co najmniej 40 dni roboczych. II. SYLWETKA ABSOLWENTA A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO Absolwent kierunku bibliotekoznawstwo i informacja naukowo-techniczna powinien posiadaç niezb´dnà wiedz´ ogólnohumanistycznà i przygotowanie zawodowe. Wiedza i umiej´tnoÊci nabyte w trakcie studiów powinny przygotowywaç do pracy we wszystkich typach bibliotek w zakresie szeroko poj´tej informacji bibliotecznej, ksi´garskiej, naukowej i wydawniczej oraz do pracy naukowej. III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIÑ˚ENIA GODZINOWE A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 390 V. PRZEDMIOTY W GRUPACH I MINIMALNE OBCIÑ˚ENIA GODZINOWE 390 1. Przedmiot do wyboru 30 2. Historia filozofii 60 3. Historia i teoria kultury 60 4. J´zyk obcy 180 5. Wychowanie fizyczne 60 B. i C. PRZEDMIOTY POSTAWOWE I KIERUNKOWE 825 1. Literatura polska i powszechna 60 2. Naukoznawstwo 45 B. i C. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE I KIERUNKOWE 825 3. Komunikacja spo∏eczna 30 Razem: 1215 4. Historia ksià˝ki 90 Dziennik Ustaw Nr 116 — 7457 — 5. Teoria i metodologia nauki o ksià˝ce, bibliotece i informacji 30 6. Zagadnienia wydawnicze i ksi´garskie 60 7. Czytelnictwo 60 8. Bibliotekarstwo 240 9. Technologia i informacja 90 10. Bibliografia i inne êród∏a informacji 90 11. Nauka o informacji 30 VI. TREÂCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 1. Przedmiot do wyboru W zale˝noÊci od zainteresowaƒ studenta mo˝liwoÊç uzyskania szerszej wiedzy z zakresu historii, podstaw ochrony w∏asnoÊci intelektualnej, przedmiotu przyrodniczego lub innego przedmiotu niezwiàzanego bezpoÊrednio z kierunkiem studiów. 2. Historia filozofii Przeglàd zagadnieƒ filozoficznych w perspektywie historycznej, ze szczególnym uwzgl´dnieniem problematyki ontologicznej i epistemologicznej. 3. Historia i teoria kultury Etapy rozwoju ogólnoludzkiej cywilizacji. Rozwój kultury od antycznej do nowo˝ytnej: okresy rozwoju, ogólne cechy, pràdy, style i paradygmaty. Analiza wybranych zjawisk kultury XX wieku. 4. J´zyk obcy Opanowanie w mowie i piÊmie jednego j´zyka obcego. 5. Wychowanie fizyczne Uczestnictwo w zaj´ciach ruchowych, zgodnie z wyborem studenta lub wskazaniami lekarskimi. B. i C. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE I KIERUNKOWE 1. Literatura polska i powszechna Poj´cie literatury, jej istota i funkcja. Periodyzacja dziejów literatury. Konteksty literatury. Kryteria wartoÊciowania utworów. Literatura w ksià˝ce, czasopiÊmie, filmie i telewizji. Przeglàd najwa˝niejszych zjawisk w literaturze polskiej i Êwiatowej. 2. Naukoznawstwo Teoria i metodologia nauki. Psychologia nauki. Socjologia nauki. Organizacja nauki. Naukometria i prognozy rozwoju. Historia nauki. 3. Komunikacja spo∏eczna Teorie i modele komunikacji spo∏ecznej. Spo∏eczne systemy komunikacji. Czynniki sytuacyj- Poz. 1004 ne w procesach komunikacji spo∏ecznej. Komunikacja masowa, komunikacja spo∏eczna a „cywilizacja informatyczna”. Komunikacja spo∏eczna w warunkach transformacji cywilizacyjnych. 4. Historia ksià˝ki Dzieje ksià˝ki, jej formy, treÊci i funkcje, przemiany w jej wytwarzaniu, rozpowszechnianiu i u˝ytkowaniu. 5. Teoria i metodologia nauki o ksià˝ce, bibliotece i informacji Prezentacja nauki o ksià˝ce, bibliotece i informacji obejmujàca objaÊnienia terminologiczne, charakterystyk´ przedmiotu ka˝dej z dyscyplin, jej zakresu, struktury, metod badawczych i êróde∏. 6. Zagadnienia wydawnicze i ksi´garskie Ogólna charakterystyka wspó∏czesnego ruchu wydawniczego w Polsce i na Êwiecie. Typy wydawnictw. Struktura organizacyjna wydawnictwa. Typologia ksià˝ki. Typografia. Korekta. Poligrafia. Dystrybucja i reklama. Podstawowe poj´cia zwiàzane z problematykà ksi´garskà. Formy dzia∏alnoÊci ksi´garskiej. Organizacja wspó∏czesnego ksi´garstwa w Polsce i na Êwiecie. Badania rynku. Mi´dzynarodowe targi ksià˝ki. 7. Czytelnictwo Czytelnik i czytelnictwo jako przedmiot badaƒ ró˝nych nauk. Ksià˝ka wobec innych Êrodków masowego przekazu. Czytelnictwo jako zjawisko spo∏eczne. Kultura czytelnicza i jej wyznaczniki. Praca z czytelnikiem. Rola ksià˝ki i czytelnictwa w pedagogice spo∏ecznej. Historia badaƒ nad czytelnictwem. 8. Bibliotekarstwo WyjaÊnienia terminologiczne. Kategorie bibliotek i ich zadania. Prawo. Zawód bibliotekarza. Ogólne zasady dzia∏alnoÊci bibliotecznej. Teoria, historia i praktyka klasyfikacji piÊmiennictwa. Konserwacja i przechowywanie zbiorów. Biblioteczna s∏u˝ba informacyjna. Kierunki rozwoju wspó∏czesnego bibliotekarstwa. 9. Technologia i informacja Ogólna charakterystyka technologii informacyjnej wykorzystywanej w bibliotekach i centrach informacyjnych. Rodzaje, budowa i zasady dzia∏ania komputerów. Oprogramowanie. 10. Bibliografia i inne êród∏a informacji Podstawowe terminy i poj´cia bibliografii. Kierunki rozwoju bibliografii w przesz∏oÊci w Polsce i w Êwiecie. Organizacja i tendencje rozwojowe bibliografii wspó∏czesnej. Typologia i podstawowy zasób spisów bibliograficznych i pokrewnych êróde∏ informacyjnych polskich i obcych; zasady heurystyki bibliograficznej. Zasady i techniki sporzàdzania spisów bibliograficznych. Formatowanie opisu bibliograficznego. Analiza formatu MARC. Dziennik Ustaw Nr 116 — 7458 — 11. Nauka o informacji Rodowody nauki o informacji a zdolnoÊç postrzegania i badania fenomenu informacji spo∏ecznej: humanistyczny, matematyczno-cybernetyczny, przyrodniczy. Budowanie pomostów mi´dzy ró˝nymi nurtami nauki o informacji. Prakseologiczna „nauka o informacji naukowej” — informatologia w uj´ciu Marii Dembowskiej. G∏ówne oÊrodki i kierunki badaƒ informacyjnych w Polsce. èród∏a Poz. 1004 i narz´dzia informacji naukowej. Organizacja systemów rozpowszechniania informacji. U˝ytkownicy informacji i ich potrzeby. VII. ZALECENIA Ze wzgl´du na to, i˝ wi´kszoÊç absolwentów podejmuje prac´ w bibliotekach publicznych i szkolnych, zalecane jest wprowadzanie do programów studiów zaj´ç z zakresu psychologii, pedagogiki i socjologii. Za∏àcznik nr 6 Standardy nauczania dla kierunku studiów: biologia STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE 2. J´zyki obce 120 Studia magisterskie na kierunku biologia trwajà 5 lat (10 semestrów). ¸àczna liczba godzin zaj´ç wynosi oko∏o 3600, w tym 1365 godzin okreÊlonych w standardach nauczania. 3. Wychowanie fizyczne 60 II. SYLWETKA ABSOLWENTA Absolwent kierunku studiów biologia powinien posiadaç: — znajomoÊç podstawowych dyscyplin biologicznych opartà na szerokiej podstawie nauk Êcis∏ych, — bieg∏oÊç w odpowiedniej specjalnoÊci dajàcà przygotowanie do pracy naukowej, — umiej´tnoÊç nauczania w szko∏ach obj´tych systemem oÊwiaty (po odbyciu odpowiedniego kszta∏cenia nauczycielskiego podczas studiów lub po studiach). III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIÑ˚ENIA GODZINOWE A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 240 B. i C. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE I KIERUNKOWE 1125 1. Matematyka i statystyka 60 2. Fizyka z elementami biofizyki 45 3. Podstawowe zastosowania komputerów 30 4. Chemia (nieorganiczna, organiczna i fizyczna) 180 5. Biochemia 90 6. Biologia komórki 90 7. Botanika 90 8. Zoologia 90 9. Anatomia cz∏owieka 15 10. Mikrobiologia 60 11. Ekologia 45 12. Fizjologia roÊlin 90 13. Fizjologia zwierzàt 90 B i C. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE I KIERUNKOWE 1125 14. Genetyka 60 Razem: 1365 15. Immunologia 30 16. Ewolucjonizm 30 17. Ochrona Êrodowiska 30 IV. PRAKTYKI Program studiów powinien zawieraç odpowiednie dla danej specjalnoÊci praktyki laboratoryjne i terenowe. V. PRZEDMIOTY W GRUPACH I MINIMALNE OBCIÑ˚ENIA GODZINOWE A. PRZEDMIOTY KSZTA¸CENIA OGÓLNEGO 240 1. Przedmioty humanistyczne (etyka, filozofia, inne do wyboru) 60 VI. TREÂCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW B. i C. PRZEDMIOTY PODSTAWOWE I KIERUNKOWE 1. Matematyka i statystyka Podstawy analizy matematycznej. Statystyka elementarna. Rachunek prawdopodobieƒstwa. Podstawowe rozk∏ady spotykane w przyrodzie. Testowanie hipotez. Analiza wariancji. Analiza trendów i korelacje. Dziennik Ustaw Nr 116 — 7459 — 2. Fizyka z elementami biofizyki Podstawowe oddzia∏ywania w przyrodzie. Elementy budowy materii. Dualizm falowo-korpuskularny. Rodzaje promieniowania elektromagnetycznego. Spektroskopia i spektrofotometryczne metody badawcze. Zjawiska fluorescencji i fluorymetria. Elementy optyki. Mikroskopia optyczna i elektronowa. Hydrodynamika, zjawiska lepkoÊci. Wymiana ciep∏a, kalorymetria bezpoÊrednia i poÊrednia. Podstawowe poj´cia i zasady termodynamiki (te has∏a mogà byç alternatywnie umieszczone w programie chemii fizycznej). Elementy termodynamiki procesów nierównowagowych. Sprz´˝enia termodynamiczne, w tym przyk∏ady ich wyst´powania w ˝ywych organizmach. ElektrycznoÊç. Metody pomiaru wielkoÊci elektrycznych, w tym potencja∏ów elektrycznych w ˝ywych organizmach. Promieniowanie jonizujàce i jego oddzia∏ywania z materià. 3. Podstawowe zastosowania komputerów Podstawowe wiadomoÊci o systemach DOS i Windows. Pos∏ugiwanie si´ edytorem tekstów (na obecnym etapie np. Word 6.0). Podstawowe funkcje arkusza kalkulacyjnego (obecnie Excel 5.0). INTERNET, wyszukiwanie informacji w INTERNECIE. Pos∏ugiwanie si´ pocztà elektronicznà. Studenci, którzy wyka˝à si´ posiadaniem umiej´tnoÊci wymienionych w programie, mogà byç zwolnieni z zaj´ç z tego przedmiotu. 4. Chemia — Chemia nieorganiczna Budowa pow∏ok elektronowych w atomach. Wiàzania chemiczne: kowalencyjne, jonowe, wodorowe. Potencja∏ jonizacji, elektroujemnoÊç, powinowactwo elektronowe. Pierwiastki grup g∏ównych i najwa˝niejsze ich zwiàzki. Ogólna charakterystyka pierwiastków przejÊciowych, ze szczególnym uwzgl´dnieniem pierwiastków czynnych biologicznie. Analiza jakoÊciowa: reakcje charakterystyczne wybranych kationów i anionów. Niektóre metody analizy iloÊciowej: alkacymetria, redoksymetria, kompleksometria, spektrofotometria. — Chemia fizyczna Termodynamika chemiczna. I i II zasada termodynamiki (te has∏a mogà byç alternatywnie umieszczone w programie fizyki), funkcje termodynamiczne i ich znaczenie; entropia, entalpia, entalpia swobodna, potencja∏ chemiczny. Termodynamiczny opis zjawisk dyfuzji, osmozy, przemian fazowych. Dysocjacja elektrolityczna, teorie kwasów, iloczyn jonowy wody, pH, iloczyn rozpuszczalnoÊci, roztwory buforowe, zjawiska elektrokinetyczne, elektroforeza, punkt izojonowy i punkt izoelektryczny. Reakcje utleniania-redukcji, ich rola w procesach biologicznych. Kataliza: mechanizmy katalizy, w tym elementy katalizy enzymetrycznej. Poz. 1004 — Chemia organiczna Budowa, klasyfikacja, nazewnictwo i reaktywnoÊç zwiàzków organicznych nale˝àcych do najwa˝niejszych grup. Szeregi homologiczne. Grupy funkcyjne. Struktura zwiàzków organicznych, izomeria i stereoizomeria. Poj´cie konfiguracji i konformacji. Mechanizmy reakcji: podstawienia elektrofilowego i nukleofilowego, addycji i eliminacji. Zwiàzki alifatyczne; wiàzania pojedyncze i wielokrotne; dieny, polieny. Polimery naturalne i syntetyczne. Zwiàzki aromatyczne. Zwiàzki heterocykliczne. Lipidy-t∏uszcze, woski, myd∏a. W´glowodany: budowa, klasyfikacja i nazewnictwo. Aminokwasy, peptydy i polipeptydy. Zasady purynowe i pirymidynowe, nukleozydy i nukleotydy, polinukleotydy. Biologicznie czynne aminy. 5. Biochemia Struktura, funkcje i mechanizmy biosyntezy bia∏ek. W∏aÊciwoÊci aminokwasów, modyfikacje bia∏ek. Mechanizmy zmian konformacyjnych w bia∏kach, zmiany allosteryczne. Zale˝noÊci mi´dzy strukturà a funkcjami bia∏ek. Metody badania bia∏ek. Sposoby lokalizacji bia∏ek w komórce. Enzymy i koenzymy, ich zwiàzek z witaminami. Mechanizmy dzia∏ania enzymów. Podstawy kinetyki reakcji enzymatycznych. Regulacja i kontrola reakcji enzymatycznych i aktywnoÊci enzymatycznej. RNA jako niebia∏kowe enzymy. Budowa i w∏aÊciwoÊci ró˝nych form RNA i DNA, ich znaczenie w funkcjonowaniu komórki. Organizacja DNA od nukleosomu do chromosomu metafazowego. Kontrola ekspresji genu. Analiza, konstrukcja i klonowanie DNA. Podstawowe techniki biologii molekularnej. Struktura i funkcja t∏uszczów. Metabolizm kwasów t∏uszczowych. Budowa i w∏aÊciwoÊci b∏on biologicznych. Tworzenie i przechowywanie energii. Integracja metabolizmu. G∏ówne etapy regulacji podstawowych szlaków metabolicznych (glikoza, cykl kwasów trójkarboksylowych, cykl pentozofosforanowy, cykl mocznikowy). Hormonalna regulacja metabolizmu. 6. Biologia komórki Metody stosowane w biologii komórki. Budowa i regulacja funkcji jàdra. B∏ony komórkowe: budowa, przedzia∏y wewnàtrzkomórkowe, transport. Organelle cytoplazmatyczne (siateczka, struktury Golgiego, peroksysomy i glioksysomy, centriole, wici i rz´ski): biogeneza i funkcja. Endo- i egzocytoza. Powierzchnie komórek i kontakty mi´dzykomórkowe. Zewn´trzne os∏ony komórek. Receptory b∏onowe i cytoplazmatyczne. Mitochondria i plastydy: zakres ich autonomii genetycznej. Cykl komórkowy. Mitoza. Mejoza. Starzenie i Êmierç komórki: apoptoza. 7. Botanika Specyfika budowy komórki roÊlinnej. Zró˝nicowanie tkankowe roÊlin w rozwoju ewolucyjnym. Formy organizacji cia∏a roÊlin i ich ewolucja: powstawanie organizmów i tkanek, budowa mor- Dziennik Ustaw Nr 116 — 7460 — fologiczna i anatomiczna organów roÊlinnych, zró˝nicowanie biegunowe, umiejscowienie wzrostu, modyfikacja i przystosowanie organów. Cykle rozwojowe roÊlin. Ewolucja przemiany pokoleƒ. Rozmna˝anie roÊlin: wegetatywne, bezp∏ciowe i p∏ciowe oraz ich biologiczne znaczenie. Zarys ewolucji Êwiata roÊlinnego. Elementy paleobotaniki. Zasady systematyki roÊlin i dok∏adniejsze omówienie wybranych grup roÊlin. 8. Zoologia Zoologia jako dzia∏ biologii: zarys historii zoologii, dziedziny zoologii. Zasady systematyki i taksonomii zwierzàt. Sposoby rozmna˝ania zwierzàt. Jednokomórkowce, przeglàd typów w uj´ciu filogenetycznym, Êrodowiska ˝ycia, pochodzenie, ewolucja. Wielokomórkowce: rozwój osobniczy, morfologia funkcjonalna (tkanki, narzàdy, uk∏ady), postacie cia∏a, symetrie, poziomy organizacji dwuwarstwowej, trójwarstwowej, elementy embriologii. Kr´gowce: pochodzenie i g∏ówne kierunki ewolucji. Przeglàd gromad kr´gowców w uj´ciu filogenetycznym. 9. Anatomia cz∏owieka Ogólna charakterystyka uk∏adów i narzàdów cia∏a ludzkiego. Uk∏ad motoryczny cz∏owieka: morfologia i budowa szkieletu, uk∏ad topograficzny mi´Êni. Budowa anatomiczna uk∏adów: oddechowego, pokarmowego i moczop∏ciowego. 10. Mikrobiologia Miejsce drobnoustrojów w otaczajàcym Êwiecie. Morfologia i aktywnoÊç biochemiczna drobnoustrojów. Wzajemne stosunki mi´dzy mikroflorà a innymi organizmami. Skutki aktywnoÊci drobnoustrojów w obiegu pierwiastków biogennych. Pierwotne Êrodowiska bytowania drobnoustrojów — gleba i wody oraz wody jako Êrodowisko wtórne. Skutki ekologiczne zanieczyszczenia Êrodowiska produktami dzia∏alnoÊci cz∏owieka. Wykorzystanie procesów mikrobiologicznych w oczyszczaniu Êrodowisk. Zastosowanie mikroorganizmów w przemys∏owych procesach produkcyjnych. KorzyÊci i zagro˝enia wynikajàce ze stosowania nowoczesnej biotechnologii. Drobnoustroje chorobotwórcze w Êrodowisku cz∏owieka. Zjawisko infekcji, choroby zakaêne i profilaktyka. 11. Ekologia Ekologia jako dziedzina nauk przyrodniczych. Zwiàzki z innymi naukami. Aktualne kierunki rozwoju ekologii. Poziomy organizacji systemów ekologicznych. Organizmy a Êrodowisko. Bioenergetyka organizmów. Tolerancja. Adaptacje. Nisza ekologiczna. Populacje, rozrodczoÊç, ÊmiertelnoÊç, migracje. Struktura populacji (wiekowa, p∏ciowa, przestrzenna, socjalna). Strategie ˝ycia. Typy interakcji mi´dzy ró˝nymi gatunkami. Zale˝noÊci konkurencyjne i eksploatacyjne. Biocenozy i ekosystemy. Struktura troficzna. Cykle biogeochemiczne. ProduktywnoÊç. Sukcesja ekologiczna. Poz. 1004 12. Fizjologia roÊlin Zadania fizjologii roÊlin i podstawowe metody badaƒ. Gospodarka wodna komórki i roÊliny. Pobieranie i transport wody i soli mineralnych. Od˝ywianie mineralne. Pierwiastki niezb´dne i ich znaczenie. Fotosynteza. RoÊliny C-3 i C-4, roÊliny kwasowe (CAM). Fotooddychanie. Oddychanie. Glikoza. Cykl Krebsa. Alternatywna droga oddechowa. Metabolizm azotowy roÊlin. Biologiczne wiàzanie azotu atmosferycznego. Od˝ywianie azotowe roÊlin. Wzrost: regulacja przez Êwiat∏o i fitohormony. Rozwój roÊlin. Cykl rozwojowy roÊliny. Kie∏kowanie nasion. Wzrost wegetatywny. Fitochrom i fotomorfogeneza. Kontrola kwitnienia. Fotoperiodyzm. Wrenalizacja. Ruchy roÊlin. Ruchy autonomiczne, bodêcowe. Reakcja roÊlin na czynniki stresowe. 13. Fizjologia zwierzàt Integracja funkcjonalna organizmu zwierz´cego. Rozwój ewolucyjny hierarchicznego systemu sterowania organizmem. Podstawowe zasady i ró˝nice funkcjonowania uk∏adu nerwowego i hormonalnego. OÊrodkowy uk∏ad nerwowy. Struktura i funkcja kory mózgowej. Odruchy bezwarunkowe i warunkowe. Mechanizm nerwowy i hormonalny stresu. Receptory (zmys∏y). Zasady funkcjonowania receptorów. Mechanizmy przekszta∏cania informacji w receptorach na sygna∏ nerwowy. Efektory (mi´Ênie). Mi´Ênie szkieletowe, g∏adkie i sercowy. Porównanie zale˝noÊci pomi´dzy potencja∏em czynnoÊciowym a skurczem w poszczególnych typach mi´Êni. Od˝ywianie. Trawienie w´glowodanów, lipidów i bia∏ek. Regulacja nerwowa i hormonalna trawienia i wch∏aniania. Funkcje wàtroby i trzustki. Oddychanie. Oddychanie jako wymiana gazowa w skrzelach, p∏ucach i tchawkach. P∏yny ustrojowe. Krà˝enie. Rola krwi w organizmie. Zasady hemodynamiki. Regulacja nerwowa i hormonalna. Transport tlenu i dwutlenku w´gla. Wydalanie. Gospodarka wodno-mineralna, regulacyjna czynnoÊç nerek, homeostaza sk∏adu mineralnego p∏ynów ustrojowych. Termogeneza i termoregulacja; sta∏ocieplnoÊç i zmiennocieplnoÊç, oÊrodki regulacyjne. 14. Genetyka Podstawowe poj´cia genetyki, segregacja mendlowska. Geny a cechy, dziedziczenie cech iloÊciowych. Lokalizacja genów w chromosomach, dziedziczenie cech sprz´˝onych z p∏cià. Rekombinacje u bakterii: poj´cie cistronu. Transkrypcja, translacja, kod genetyczny. Struktura genomu u organizmów eukariotycznych. Mutageneza. Molekularne mechanizmy mutacji. Transpozony i mechanizmy transpozycji. Dzia∏anie czynników mutagenicznych. Reperacje i rekombinacje DNA. Regulacja funkcji genów u bakterii i wirusów. Regulacja ekspresji genów u organizmów eukariotycznych. Genetyczne podstawy ró˝nicowania si´ komórek i tkanek. Genetyka rozwoju organizmów wielokomórkowych. Dziedziczenie pozajàdrowe. In˝ynieria genetyczna Dziennik Ustaw Nr 116 — 7461 — i komórkowa. Podstawy genetyki populacji. Choroby genetyczne cz∏owieka i mo˝liwoÊci ich leczenia. Przyczyny powstawania chorób nowotworowych. czenia ewolucji. Radiacja przystosowawcza. Niektóre prawid∏owoÊci ewolucji: szybkoÊç przebiegu, nieodwracalnoÊç, wymieranie form. Aromorfozy i idioadaptacje. Ewolucja na poziomie molekularnym. Homologia bia∏ek i kwasów nukleinowych. Zegar molekularny. Powstawanie i ewolucja genów w filogenezie. 15. Immunologia OdpornoÊç nieswoista: nieswoiste mechanizmy odpornoÊci humoralnej (komplement, lizozym), nieswoiste mechanizmy odpornoÊci komórkowej (makro- i mikrofagi). OdpornoÊç swoista: budowa przeciwcia∏, mechanizmy powstawania przeciwcia∏. ZdolnoÊç zapami´tywania jako cecha systemu immunologicznego. 17. Ochrona Êrodowiska Ârodowisko przyrodnicze: podstawowe elementy i zale˝noÊci w ekosystemach. Cz∏owiek i Êrodowisko, skutki dzia∏alnoÊci cz∏owieka. Degradacja Êrodowiska (globalna, regionalna, lokalna). Zanieczyszczenia gleby, wód powierzchniowych i podziemnych oraz atmosfery. Charakterystyka sytuacji ekologicznej w Polsce. Strategia ekorozwoju i polityka ekologiczna Polski. Etyka i filozofia ekologiczna. 16. Ewolucjonizm Geneza teorii ewolucji. ZmiennoÊç dziedziczna a niedziedziczna. ZmiennoÊç skokowa a ciàg∏a. OdziedziczalnoÊç. Rekombinacje. Sprz´˝enia. Supergeny. Czynniki zaburzajàce segregacj´ mejotycznà. Podstawy genetyki populacji: populacja mendlowska, prawo Hard’ego i Weinberga. Dryf genetyczny. Presja mutacyjna. Dobór naturalny. Polimorfizm genetyczny. Teoria neutralnoÊci i teoria selekcyjna. Rola rozmna˝ania p∏ciowego w ewolucji. Systemy kojarzeƒ. Poj´cie gatunku. Mechanizmy izolacji rozrodczej. Rodzaje specjacji. Ewolucja ponadgatunkowa. Ograni- Poz. 1004 VII. ZALECENIA TreÊci programowe chemii mogà byç wyk∏adane w formie trzech przedmiotów: chemia nieorganiczna, chemia fizyczna i chemia organiczna, bàdê w formie dwóch przedmiotów: chemia ogólna oraz chemia organiczna. Za∏àcznik nr 7 Standardy nauczani …