Uchwała nr 238 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2023 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego "Ochrona zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego"

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 29 grudnia 2023 r. Poz. 1476 UCHWAŁA NR 238 RADY MINISTRÓW z dnia 7 grudnia 2023 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego „Ochrona zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego” Na podstawie art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270, z późn. zm.1)) Rada Ministrów uchwala, co następuje: §

2. Ustanawia się program wieloletni „Ochrona zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego”, zwany dalej „Programem”, stanowiący załącznik do uchwały.
3. Okres realizacji Programu ustala się na lata 2024–
4. §
6. Wykonawcą Programu ustanawia się Państwowy Instytut Weterynaryjny – Państwowy Instytut Badawczy w Puławach.
7. Nadzór nad realizacją Programu sprawuje minister właściwy do spraw rolnictwa. §
9. Łączne wydatki z budżetu państwa na realizację Programu wyniosą 114 116 000 zł.
10. Wydatki z budżetu państwa, o których mowa w ust. 1, zostaną określone zgodnie z harmonogramem ich wydatkowania w ustawach budżetowych na poszczególne lata w części 32 – Rolnictwo. §
11. Uchwała wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki 1) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2023 r. poz. 1273, 1407, 1429, 1641, 1693 i
12.  Monitor Polski  – 2 – Poz. 1476 Załącznik do uchwały nr 238 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2023 r. (M.P. poz. 1476) Załącznik do uchwały nr 238 Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2023 r. (M.P. poz. ) PROGRAM WIELOLETNI NA LATA 2024–2028 Ochrona zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego  ϭ  Monitor Polski – 3 – Poz. 1476 Spis treści Spis treści͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯ I. Założenia ogólne i cele Programu͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϳ II. Kompetencje Państwowego Instytutu Weterynaryjnego – Państwowego Instytutu Badawczego do realizacji zadania zleconego „Ochrona zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego” na lata 2024–2028͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϬ III. Obszary tematyczne i zadania w Programie͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϮ IV. Opis zadań i szkoleń objętych Programem͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϲ 1. ZADANIA Z ZAKRESU: „KONTROLI WYSTĘPOWANIA SUBSTANCJI NIEDOZWOLONYCH W ŻYWNOŚCI POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO I SUBSTANCJI NIEPOŻĄDANYCH W PASZACH” (ZADANIA NR 1–15)͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϲ ZADANIE NR 1 Ocena zawartości promieniotwórczych izotopów cezu w żywności pochodzenia zwierzęcego͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϲ ZADANIE NR 2 Ocena zagrożenia wynikającego z obecności dioksyn i związków dioksynopodobnych oraz polibromowanych difenyloeterów w żywności i paszach͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϵ ZADANIE NR 3 Ocena zagrożenia wynikającego z obecności związków perfluorowanych (PFAS) w żywności͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϯϱ ZADANIE NR 4 Badania nad występowaniem enterotoksyn gronkowcowych w żywności pochodzenia zwierzęcego͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϯϴ ZADANIE NR 5 Ocena zagrożenia wynikającego z występowania histaminy w wybranych gatunkach ryb i produktach rybnych dostępnych na rynku͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϰϯ ZADANIE NR 6 Ocena wyników badań kontrolnych pasz w kierunku obecności i identyfikacji gatunkowej przetworzonego białka zwierzęcego i jego markerów͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϰϲ ZADANIE NR 7 Ocena wyników badań kontrolnych pasz w kierunku obecności organizmów genetycznie zmodyfikowanych͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϱϭ ZADANIE NR 8 Ocena zagrożeń wynikających z występowania alkaloidów sporyszu w paszach ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϱϰ ZADANIE NR 9 Ocena zagrożeń wynikających z występowania alkaloidów tropanowych w mieszankach oraz materiałach paszowych͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϱϴ ZADANIE NR 10 Ocena zagrożenia wynikającego z występowania substancji przeciwbakteryjnych w paszach stosowanych w żywieniu zwierząt gospodarskich͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϲϭ ZADANIE NR 11 Krajowy program badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego – oparty na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϲϰ Ϯ  Monitor Polski – 4 – Poz. 1476 ZADANIE NR 12 Krajowy program badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego – oparty na randomizowanym nadzorze w odniesieniu do krajowej produkcji͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϳϮ ZADANIE NR 13 Krajowy program badań kontrolnych obecności zanieczyszczeń środowiskowych w żywności pochodzenia zwierzęcego͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϳϵ ZADANIE NR 14 Krajowy program kontroli pozostałości pestycydów w żywności pochodzenia zwierzęcego͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϴϱ ZADANIE NR 15 Krajowy program badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych i zanieczyszczeń środowiskowych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego – oparty na analizie ryzyka w odniesieniu do przywozu z państw trzecich͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϵϭ 2. ZADANIA Z ZAKRESU: „ZDROWIE PUBLICZNE: OCENA WYSTĘPOWANIA CHORÓB ODZWIERZĘCYCH” (ZADANIA NR 16–37)͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϵϴ ZADANIE NR 16 Rejestracja występowania wścieklizny (gatunek 1), wykrywanie zakażeń lyssawirusami EBLV u zwierząt domowych i wolno żyjących oraz badanie stabilności miana wirusa w szczepionkach do doustnej immunizacji lisów przeciwko wściekliźnie pobranych z terenów, na których została ona zastosowana͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϵϴ ZADANIE NR 17 Nadzór uzupełniający nad grypą ptaków u drobiu i ptaków dzikich͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϬϮ ZADANIE NR 18 Ocena występowania chorób wywołanych przez prątki z grupy MTBC i MOTT u zwierząt dzikich w różnych regionach Polski͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϬϰ ZADANIE NR 19 Ocena sytuacji epidemiologicznej w zakresie leptospirozy u świń i koni͘͘͘͘ϭϬϳ ZADANIE NR 20 Ocena aktualnego występowania paratuberkulozy u bydła w Polsce oraz określenie siewstwa i rozprzestrzeniania się choroby͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϬ ZADANIE NR 21 Ocena częstości występowania gorączki Q w stadach bydła mlecznego͘͘͘͘͘ϭϭϯ ZADANIE NR 22 Określenie możliwości występowania Bacillus anthracis na obszarach zalewowych i narażonych na powodzie w Polsce oraz opracowanie mapy terenów potencjalnie zagrożonych͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϱ ZADANIE NR 23 Ocena występowania Listeria monocytogenes u zwierząt wolno żyjących na terytorium Polski͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϭϵ ZADANIE NR 24 Ocena występowania zakażeń Francisella tularensis u zwierząt wolno żyjących ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϮϭ ZADANIE NR 25 Ocena sytuacji epidemiologicznej zakażeń Salmonella u zwierząt͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϮϰ ZADANIE NR 26 Ocena sytuacji epidemiologicznej dotyczącej występowania oporności na substancje przeciwbakteryjne Escherichia coli izolowanych od zwierząt͘͘͘ϭϯϬ ZADANIE NR 27 Ocena występowania i charakterystyka werotoksycznych Escherichia coli ϯ  Monitor Polski – 5 – Poz. 1476 (VTEC) pochodzących z tusz wołowych͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϯϰ ZADANIE NR 28 Występowanie, identyfikacja oraz charakterystyka Campylobacter izolowanych z tusz drobiu i świń͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϯϳ ZADANIE NR 29 Ocena zagrożenia występowania Salmonella spp., Listeria monocytogenes, Campylobacter spp., Yersinia spp. i werotoksycznych Escherichia coli w mleku surowym i produktach mlecznych͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϰϬ ZADANIE NR 30 Ocena występowania Listeria monocytogenes w rybach wędzonych w Polsce ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϰϱ ZADANIE NR 31 Monitoring występowania włośni u typowych wektorów na obszarach zwiększonego ryzyka wystąpienia włośnicy͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϰϴ ZADANIE NR 32 Określenie dynamiki inwazji tasiemców z rodzaju Echinococcus w wybranych populacjach lisów w Polsce oraz ocena możliwości transmisji tych pasożytów na zwierzęta domowe – w aspekcie zagrożenia zdrowia ludzi͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϱϯ ZADANIE NR 33 Występowanie pasożytniczych pierwotniaków Toxoplasma gondii w produktach pochodzenia zwierzęcego͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϱϳ ZADANIE NR 34 Ocena występowania pasożytniczych pierwotniaków z rodzaju Cryptosporidium i Giardia w stadach owiec w Polsce͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϲϬ ZADANIE NR 35 Ocena parazytologicznych zagrożeń dla zdrowia ludzi i zwierząt związanych z nawozowym wykorzystaniem odpadów i ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϲϯ ZADANIE NR 36 Określenie potencjału zoonotycznego związanego z występowaniem pasożytów w rybach morskich͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϲϳ ZADANIE NR 37 Ocena występowania zakażeń wirusem zapalenia wątroby typu E u świń rzeźnych͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϲϵ 3. ZADANIA Z ZAKRESU: „OCHRONY ZDROWIA ZWIERZĄT: OCENA STANU WYSTĘPOWANIA CHORÓB ZAKAŹNYCH ZWIERZĄT GOSPODARSKICH I WOLNO ŻYJĄCYCH” (ZADANIA NR 38–58)͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϳϭ ZADANIE NR 38 Ocena występowania seroreagentów dla wirusa pryszczycy w populacji zwierząt z gatunków wrażliwych w Polsce oraz różnicowanie zwierząt szczepionych od zakażonych͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϳϭ ZADANIE NR 39 Ocena występowania wirusa choroby guzowatej skóry bydła (LSD) w owadach będących wektorem͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϳϰ ZADANIE NR 40 Ocena występowania zakażeń wirusem krwotocznej choroby zwierzyny płowej (EHDV) i wirusem Schmallenberg (SBV) w Polsce͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϳϲ ZADANIE NR 41 Ocena występowania zakażeń herpeswirusem bydła typ 1 (BHV1), wirusem biegunki bydła i choroby błon śluzowych (BVD-MD) i wirusem enzootycznej białaczki bydła (BLV) w populacji buhajów w centrach pozyskiwania nasienia ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϴϬ ZADANIE NR 42 Ocena rozprzestrzenienia zakażeń oraz zmienności wirusa zespołu rozrodczoϰ  Monitor Polski – 6 – Poz. 1476 oddechowego świń (PRRSV)͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϴϰ ZADANIE NR 43 Świnie jako rezerwuar wirusów grypy typu A (IAV)͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϴϴ ZADANIE NR 44 Monitorowanie występowania choroby Aujeszkyego u dzików͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϵϮ ZADANIE NR 45 Ocena występowania seroreagentów dla wirusa pomoru małych przeżuwaczy (PPRV) u owiec i kóz͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϵϱ ZADANIE NR 46 Ocena występowania zakażeń lentiwirusami małych przeżuwaczy (SRLV) oraz herpeswirusem owiec typu 2 (OvHV-2) w Polsce͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϭϵϴ ZADANIE NR 47 Ocena występowania zarazy płucnej bydła (CBPP) oraz zakaźnej bezmleczności owiec i kóz (CA) w Polsce͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϬϭ ZADANIE NR 48 Ocena występowania zakażeń wirusem zapalenia tętnic koni (EAV) i herpeswirusem koni typu 1 (EHV-1) u ogierów w Polsce͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϬϱ ZADANIE NR 49 Ocena występowania zakażeń Taylorella equigenitalis, czynnika etiologicznego zakaźnego zapalenia macicy klaczy (CEM), u ogierów w Polsce ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϬϴ ZADANIE NR 50 Ocena występowania i charakterystyka wybranych patogenów drobiu oraz ocena występowania zakażeń wirusem Zachodniego Nilu͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϭϬ ZADANIE NR 51 Ocena rozprzestrzenienia zakażeń Mycoplasma gallisepticum i Mycoplasma meleagridis w stadach reprodukcyjnych kur i indyków w kraju͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϭϯ ZADANIE NR 52 Monitorowanie występowania siewstwa bakterii z rodzaju Chlamydia u drobiu i papugowych͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϭϳ ZADANIE NR 53 Analiza sytuacji epizootycznej na terytorium Polski w odniesieniu do najgroźniejszych chorób ryb: zakaźnej martwicy trzustki (IPN), zakaźnej anemii łososi (ISA), zakażenia herpeswirusem koi (KHV), choroby śpiących koi (KSD) i jersiniozy͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϭϵ ZADANIE NR 54 Monitorowanie stanu zdrowotnego i strat rodzin pszczelich w krajowych pasiekach͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϮϲ ZADANIE NR 55 Ocena występowania „patogenów alarmowych” oraz monitoring zjawiska narastania oporności na antybiotyki wybranych szczepów bakteryjnych izolowanych z mleka krów, owiec i kóz͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϯϯ ZADANIE NR 56 Oznaczanie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe bakterii izolowanych od świń͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϯϴ ZADANIE NR 57 Analiza danych dotyczących stosowania przeciwdrobnoustrojowych produktów leczniczych u wybranych gatunków zwierząt w Polsce oraz gromadzenie danych dotyczących wielkości sprzedaży weterynaryjnych produktów leczniczych.͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϰϭ ZADANIE NR 58 Analiza danych dotyczących wielkości sprzedaży oraz danych z badań jakościowych wybranych immunologicznych weterynaryjnych produktów leczniczych w Polsce͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϰϰ PLAN COROCZNYCH SZKOLEŃ REALIZOWANYCH W RAMACH PROGRAMU͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϰϳ ϱ  Monitor Polski – 7 – Poz. 1476 KOSZTORYS REALIZACJI PROGRAMU͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϱϬ KOSZTORYS ZBIORCZY REALIZACJI PANELU SZKOLENIOWEGO REALIZOWANEGO W RAMACH PROGRAMU͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϱϭ KOSZT REALIZACJI POSZCZEGÓLNYCH ZADAŃ PROGRAMU͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϱϮ KOSZTORYS REALIZACJI POSZCZEGÓLNYCH TEMATÓW SZKOLENIOWYCH REALIZOWANYCH W RAMACH PROGRAMU͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘ϮϲϮ PODSTAWY PRAWNE I WYTYCZNE KOMISJI EUROPEJSKIEJ DOTYCZĄCE REALIZACJI POSZCZEGÓLNYCH ZADAŃ͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘͘Ϯϳϲ ϲ  Monitor Polski I. – 8 – Poz. 1476 Założenia ogólne i cele Programu 
13. Wnioski z diagnozy przygotowanej na potrzeby Programu Produkcja zwierzęca w Polsce zajmuje obok produkcji roślinnej kluczową pozycję w strukturze rolnictwa. W 2019 r. wielkość globalnej produkcji rolniczej w Polsce wyniosła 119,7 mld zł. Złożyły się na nią produkcja roślinna (56,8 mld zł) i produkcja zwierzęca (62,9 mld zł). W produkcji zwierzęcej dominowała produkcja żywca rzeźnego, produkcja mleka krowiego oraz jaj. Należy podkreślić, że w wybranych elementach, np. produkcji jaj kurzych na eksport, Polska znajduje się w czołówce krajów Unii Europejskiej. Polska jest także liderem w Unii Europejskiej, produkując 15% całkowitej masy drobiu rzeźnego. Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej wymusiło konieczność spełniania standardów odnoszących się m.in. do ochrony zdrowia zwierząt i produkcji żywności pochodzenia zwierzęcego i pasz. Pociąga to za sobą wzrost znaczenia zadań instytucji działających na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa żywności i ochrony zdrowia zwierząt, m.in. w związku z regulacjami europejskimi odnoszącymi się do ochrony zdrowia konsumentów, jak i z samym wzrostem oczekiwań konsumentów w stosunku do żywności. Z drugiej strony zapewnienie wysokiej jakości i bezpieczeństwa żywności, jak również dobrostanu i zdrowia zwierząt, warunkuje opłacalność produkcji zwierzęcej i utrzymanie przez Polskę pozycji wiodącego producenta żywności w Europie. Właściwa realizacja zadań w zakresie przestrzegania powyższych wymagań narzuca konieczność zwiększenia efektywności procesów monitorowania zagrożeń w sektorze rolnospożywczym, w tym m.in. zagrożeń związanych z bezpieczeństwem żywności pochodzenia zwierzęcego oraz występowaniem chorób zakaźnych u zwierząt gospodarskich, w tym niebezpiecznych dla ludzi chorób odzwierzęcych (zoonoz). Diagnoza przygotowana na potrzeby Programu prowadzi do następujących wniosków: • zadania Programu wynikają wprost z prawodawstwa krajowego i prawodawstwa Unii Europejskiej, a ich realizacja jest spełnieniem międzynarodowych wymagań Monitoring zagrożeń w sektorze rolno-spożywczym jest podstawą kompleksowych strategii mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa żywności i ochronę zdrowia publicznego w krajach należących do Unii Europejskiej. Mając to na uwadze, Unia Europejska wprowadziła obowiązek wdrażania programów monitorujących występowanie potencjalnych zagrożeń dla zdrowia publicznego. Podstawą tych programów jest wykonanie badań urzędowo pobranych próbek, których wyniki pozwalają na udokumentowanie sytuacji epidemicznej w zakresie występowania chorób zakaźnych zwierząt, w tym zoonoz, oraz występowania substancji niedozwolonych w żywności pochodzenia zwierzęcego i substancji niepożądanych w paszach. Takie wyniki stanowią szczególnie cenne narzędzie do analizy ryzyka w obszarach objętych badaniami. Wyniki urzędowych badań monitoringowych są także istotne dla eksportu żywności ϳ  Monitor Polski – 9 – Poz. 1476 pochodzenia zwierzęcego, bowiem Polska, posiadając status kraju wolnego od danych chorób czy produkującego bezpieczną żywność, może bez przeszkód eksportować tę żywność. • zadania Programu odpowiadają na zmieniającą się sytuację w zakresie zagrożeń epidemicznych w utrzymywaniu zwierząt gospodarskich i w produkcji żywności Przy opracowywaniu Programu uwzględniono zmieniającą się sytuację epidemiczną w zakresie chorób zwierząt i chorób odzwierzęcych w Europie, przepisy krajowe i przepisy Unii Europejskiej odnoszące się do monitorowania zagrożeń, a także nowo pojawiające się zagrożenia, jak np. choroba guzowata skóry bydła czy zakażenia herpeswirusem owiec typu
14. Uwzględniono również nowe zadanie, którego celem jest opracowanie i zastosowanie nowego systemu badań kontrolnych obecności pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych bazującego na oznaczaniu wszystkich analitów w jednej próbce pobranej od zwierząt lub z żywności pochodzenia zwierzęcego. System taki jest zbieżny z nowym system monitoringu bazującym na wytycznych Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Ze względu na fakt, że występowanie określonych jednostek chorobowych w populacji zwierząt gospodarskich oraz pojawianie się skażeń żywności i pasz są procesami dynamicznymi o dużej zmienności, do opracowania wiarygodnych analiz jest niezbędne posługiwanie się aktualizowanymi regularnie (co roku) danymi. Koncepcja programu wieloletniego „Ochrona zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego”, zwanego dalej ,,programem wieloletnim”, opiera się na ciągłym wykonywaniu badań monitorujących występowanie potencjalnych zagrożeń i dlatego jest cennym narzędziem do oceny ryzyka w obszarach objętych badaniami. W Polsce zadania te były realizowane w ramach poprzednich edycji programu wieloletniego w latach 2004–2008, 2009–2013, 2014–2018 i 2019–
15. Również program wieloletni na lata 2024–2028, zwany dalej „Programem”, wychodzi naprzeciw tym potrzebom. Program jest piątą edycją programu wieloletniego, w której zaplanowano realizację 58 zadań badawczych ujętych w trzech grupach tematycznych: 1) kontrola występowania substancji niedozwolonych w żywności pochodzenia zwierzęcego i substancji niepożądanych w paszach, 2) zdrowie publiczne – ocena występowania chorób odzwierzęcych, 3) ochrona zdrowia zwierząt – ocena stanu występowania chorób zakaźnych zwierząt gospodarskich i wolno żyjących – oraz panel szkoleniowy realizowany w ramach Programu uwzględniający bieżące informacje w zakresie: ochrony zdrowia zwierząt, bezpieczeństwa żywności pochodzenia zwierzęcego, zapewnienia konkurencyjności produkcji zwierzęcej w Polsce oraz zasad bioasekuracji. Zapewnienie ochrony zdrowia zwierząt oraz zdrowia publicznego wymaga monitorowania występowania chorób zakaźnych u zwierząt gospodarskich i wolno żyjących, w tym niebezpiecznych dla ludzi chorób odzwierzęcych, zagrożeń związanych z bezpieczeństwem pasz i żywności pochodzenia zwierzęcego oraz proponowania różnych możliwych rozwiązań ϴ  Monitor Polski – 10 – Poz. 1476 zdiagnozowanych problemów, które będą podstawą do wdrażania przez administrację publiczną adekwatnych działań.
16. Cel główny i cele szczegółowe w nawiązaniu do średniookresowej strategii rozwoju kraju lub strategii rozwoju • Cel główny Programu Zasadniczym celem Programu jest stworzenie aktualnego profilu występowania zagrożeń dla zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego wynikających z występowania istotnych chorób zakaźnych zwierząt, zoonoz i skażeń żywności pochodzenia zwierzęcego i pasz. Pozwoli to na: 1) aktualizowanie profilu występowania zagrożeń dla zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego w celu proponowania właściwym organom w Polsce adekwatnych rozwiązań, aby minimalizować zidentyfikowane zagrożenia; 2) dokumentowanie statusu występowania chorób zakaźnych zwierząt, w tym zoonoz, oraz monitorowanie występowania substancji niedozwolonych w żywności pochodzenia zwierzęcego i substancji niepożądanych w paszach, co jest obowiązkiem Polski jako państwa członkowskiego Unii Europejskiej; 3) upowszechnianie wiedzy w formie szkoleń, publikacji naukowych i doniesień na konferencje naukowe. • Cele szczegółowe Programu W Programie wyodrębniono cztery cele szczegółowe: 1) opracowanie metod i zasad prowadzenia kontroli występowania substancji niedozwolonych w żywności pochodzenia zwierzęcego i substancji niepożądanych w paszach oraz przygotowanie rekomendacji dla organów Inspekcji Weterynaryjnej i Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) do podjęcia adekwatnych działań w przypadku stwierdzenia zagrożeń; 2) opracowanie metod i zasad prowadzenia oceny występowania odzwierzęcych czynników chorobotwórczych oraz przygotowanie rekomendacji dla organów Inspekcji Weterynaryjnej i MRiRW do podjęcia adekwatnych działań w przypadku stwierdzenia zagrożeń; 3) opracowanie metod i zasad prowadzenia oceny występowania chorób zakaźnych zwierząt gospodarskich i wolno żyjących oraz przygotowanie rekomendacji dla organów Inspekcji Weterynaryjnej i MRiRW do podjęcia adekwatnych działań w przypadku stwierdzenia zagrożeń; 4) przeprowadzenie szkoleń dla Inspekcji Weterynaryjnej oraz pracowników ośrodków doradztwa rolniczego (ODR) i pracowników Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie (CDR). ϵ  Monitor Polski – 11 – Poz. 1476 Cele szczegółowe 1, 2 i 3 zawierają opisy realizacji poszczególnych zadań badawczych. Ogółem w Programie zaplanowano realizację 58 zadań badawczych oraz powiązany z nimi panel szkoleniowy. Cel główny i cele szczegółowe Programu wpisują się w realizację celów, obszarów oraz kierunków interwencji wyrażonych w dokumencie „Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.)” (SOR). SOR, określając kierunki rozwoju kraju, wskazuje, że „kluczowe dla rozwoju kraju będzie zwiększenie konkurencyjności gospodarstw rolnych oraz producentów rolno-spożywczych przez poprawę ich dochodowości i integrację łańcucha żywnościowego”. Dlatego, biorąc pod uwagę te wskazania oraz fakt, że produkcja żywności w Polsce opiera się głównie na małych i średnich przedsiębiorstwach, Program wpisuje się w realizację zadań opisanych w celu szczegółowym I SOR – „Trwały wzrost gospodarczy oparty coraz silniej o wiedzę, dane i doskonałość organizacyjną” w obszarach „Małe i średnie przedsiębiorstwa” oraz „Ekspansja zagraniczna”. Ponadto, jak wskazano w celu szczegółowym I SOR, sektor produkcji żywności wysokiej jakości jest jednym z sektorów strategicznych, które będą motorami polskiej gospodarki. Tym samym działania zaplanowane do realizacji w ramach Programu przez monitorowanie zagrożeń w produkcji żywności pochodzenia zwierzęcego oraz zagrożeń dla zdrowia ludzi są w pełni zbieżne z celami SOR. W szczególności realizacja zadań Programu nawiązuje do celów SOR przez wzrost jakości i bezpieczeństwa żywności pochodzenia zwierzęcego oraz obniżenie kosztów jej produkcji, a także promowanie efektu konkurencyjności jako konsekwencji prowadzonych systematycznie kontroli substancji szkodliwych i patogenów, które mogą występować w tej żywności. Jest to zgodne z punktem II obszaru „Małe i średnie przedsiębiorstwa”: „kluczową interwencją państwa będzie wsparcie przekształceń sektora rolno-spożywczego, w szczególności działań stymulujących wzrost jego konkurencyjności, przy zapewnieniu bezpieczeństwa żywności oraz uwzględnieniu wymogów środowiskowych”. Nie bez znaczenia jest fakt, że wyniki Programu będą pomocne w działaniach długofalowych, jak np. wsparcie dla planowanych i realizowanych projektów strategicznych dotyczących polskiej platformy żywnościowej czy projektów rozwoju branż takich jak „polska wieprzowina” czy „polska wołowina”. Biorąc pod uwagę fakt, że sektor produkcji żywności, w tym żywności pochodzenia zwierzęcego, ma największy potencjał eksportowy, należy przyjąć, że zadania Programu będą miały wpływ na realizację celu I obszaru „Ekspansja zagraniczna”. Przyjmując, że zdolność do konkurowania polskiej żywności na zagranicznych rynkach będzie zależała w dużej mierze od jej jakości, wyniki badań Programu potwierdzające jakość żywności niewątpliwie wpisują się w ten cel. Kolejnym punktem, w którym Program nawiązuje do celów SOR, jest dbałość o środowisko naturalne. W obszarze „Środowisko” w punkcie I. „Diagnoza” SOR określa, że „Jednym z istotnych elementów systemu zarządzania i zmniejszania ryzyka negatywnych oddziaływań prowadzonych inwestycji na trwałość ekosystemów jest system ocen oddziaływania na środowisko. Wymaga on stałego rozbudowywania o nowe analizy i wiarygodne dane w wielu zakresach dziedzinowych.”. Postulaty te będą realizowane w oparciu o zadania związane z ϭϬ  Monitor Polski – 12 – Poz. 1476 oceną występowania skażeń, np. dioksynami i związkami dioksynopodobnymi, metalami ciężkimi, pestycydami, oraz z oceną występowania w paszach organizmów genetycznie zmodyfikowanych, a także oceną zanieczyszczeń parazytologicznych w nawożeniu organicznym. Aspekt środowiskowy jest również istotny w przypadku czynników chorób odzwierzęcych takich jak Salmonella, Mycobacterium TBC czy oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe, których występowanie jest rozpatrywane w podejściu „Jedno Zdrowie”. Istotne jest także, że Program nawiązuje do celów SOR w zakresie, jakim jest bezpieczeństwo narodowe w aspekcie bezpieczeństwa ekonomicznego uwzględniającego bezpieczeństwo żywnościowe. Jak wskazano w SOR istotnym elementem jego zapewnienia jest zarządzanie ryzykiem. Program opisuje możliwe zagrożenia, a wyniki badań jasno definiują skalę tych zagrożeń w odniesieniu do produkcji żywności pochodzenia zwierzęcego.
17. Priorytety i kierunki interwencji W Programie wyszczególniono trzy podstawowe priorytety i związane z nimi kierunki interwencji. Przy wyborze tych priorytetów wzięto pod uwagę fakt, że zdecydowana większość tych zagrożeń reprezentujących zagrożenia chemiczne, mikrobiologiczne i biologiczne obecne w żywności pochodzenia zwierzęcego i paszach jest uwzględniona w programach monitoringowych regulowanych przepisami krajowymi i przepisami prawa Unii Europejskiej. W ten sposób zadania ujęte w Programie wpisują się w zharmonizowaną strategię programów monitoringowych, do prowadzenia których są zobowiązane kraje Unii Europejskiej. Wyszczególnić należy tu:
18. Ochronę zdrowia konsumentów rozumianą jako identyfikacja i eliminowanie zagrożeń związanych z występowaniem: 1) substancji niedozwolonych w żywności pochodzenia zwierzęcego i substancji niepożądanych w paszach Zadania z tego zakresu (zadania nr 1–15) będą dotyczyć monitorowania występowania substancji niedozwolonych oraz pozostałości chemicznych, biologicznych i produktów leczniczych w żywności pochodzenia zwierzęcego, a także obecności przetworzonego białka zwierzęcego i GMO w paszach. Realizacja tych zadań jest związana ze spełnieniem wymagań w zakresie zapewnienia właściwej jakości higienicznej produktów pochodzenia zwierzęcego oraz ochrony zdrowia publicznego, co jest uregulowane w aktach prawnych krajowych i Unii Europejskiej. Z przeprowadzonych badań zostaną przygotowane raporty, które będą przekazane do MRiRW i Głównego Lekarza Weterynarii (GLW). Te raporty będą następnie wykorzystywane do opracowania raportów przekazywanych do Dyrekcji Generalnej ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności (DG SANTE) i do EFSA. W odniesieniu do realizacji zadań związanych z monitoringiem żywności i pasz, które są częścią krajowych programów monitoringowych, w ϭϭ  Monitor Polski – 13 – Poz. 1476 przypadku uzyskania wyników niezgodnych zostaną one niezwłocznie przekazane Inspekcji Weterynaryjnej w celu wszczęcia postępowania administracyjnego skutkującego wyłączeniem danej partii żywności lub pasz z obrotu. 2) chorób odzwierzęcych oraz z obecnością czynników zoonotycznych w żywności pochodzenia zwierzęcego Zadania z tego zakresu (zadania nr 16–37) będą dotyczyć monitorowania występowania chorób odzwierzęcych oraz obecności czynników zoonotycznych w żywności pochodzenia zwierzęcego. Ten priorytet i kierunek interwencji jest istotny, ponieważ przyjmuje się, że 75% nowo pojawiających się chorób zakaźnych człowieka pochodzi od zwierząt, uwzględniając w tym czynniki zoonotyczne obecne w żywności zwierzęcego pochodzenia. W zadaniach dotyczących chorób odzwierzęcych uwzględniono m.in. wściekliznę, grypę ptaków, gorączkę Q, wąglik, paratuberkulozę, echinokokozę, zakażenia prątkami gruźlicy, tj. jednostki chorobowe wyszczególnione w załączniku II do rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2018/1629 z dnia 25 lipca 2018 r. zmieniającego wykaz chorób zamieszczony w załączniku II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/429 w sprawie przenośnych chorób zwierząt oraz zmieniającego i uchylającego niektóre akty w dziedzinie zdrowia zwierząt („Prawo o zdrowiu zwierząt”) (Dz. Urz. UE L 272 z 31.10.2018, str. 11), zwanego dalej „rozporządzeniem 2018/1629”. Podobnie jak w pkt 1 z badań zostaną przygotowane raporty, które będą przekazywane do MRiRW i GLW. Opracowane wyniki będą następnie wykorzystywane do sporządzania raportów zoonotycznych przekazywanych do EFSA. W przypadku uzyskania wyników dodatnich, w szczególności w odniesieniu do takich chorób jak wścieklizna, wąglik, gorączka Q, gruźlica, włośnica czy echinokokoza, niezwłocznie będzie informowana Inspekcja Weterynaryjna w celu podjęcia postępowania administracyjnego. W zadaniach dotyczących obecności czynników zoonotycznych w żywności pochodzenia zwierzęcego i środowisku bytowania zwierząt uwaga zostanie skupiona na takich patogenach jak Salmonella, werotoksyczne E. coli, Campylobacter, Yersinia, Listeria, a także Toxoplazma, Cryptosporidium i wirus zapalenia wątroby typu E. Zostaną przygotowane raporty, które będą przekazywane do MRiRW i GLW, oraz raport zoonotyczny, który zostanie przekazany do EFSA. Kierunek interwencji określi charakter danego patogenu – w przypadku Salmonelli wyniki będą wykorzystane w prowadzonych przez Inspekcję Weterynaryjną dochodzeniach w ogniskach epidemicznych, w tym również na potrzeby prowadzonych przez Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) i EFSA analiz międzynarodowych zatruć pokarmowych. W przypadku pozostałych patogenów wyniki badań będą podstawą przygotowania wytycznych dla MRiRW i GLW. W ramach zadań z ww. zakresu zaplanowano również badania dotyczące monitoringu oporności bakterii izolowanych od zwierząt. Spadek skuteczności środków przeciwdrobnoustrojowych – głównie antybiotyków – jest obecnie jednym z najistotniejszych zagrożeń zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego. Narastające zjawisko antybiotykooporności jest realnym zagrożeniem dla ludzi, zwierząt i środowiska. Racjonalne stosowanie środków przeciwdrobnoustrojowych w medycynie, jak i w medycynie weterynaryjnej, stanowi jeden z głównych obszarów polityki Unii Europejskiej mający znaczenie w odniesieniu do przeciwdziałania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe. Kwestie antybiotykooporności, które znajdują się w obszarze zainteresowania Europejskiego Zielonego Ładu oraz Strategii ϭϮ  Monitor Polski – 14 – Poz. 1476 „Od pola do stołu”, gdzie celem jest zmniejszenie o 50% całkowitego zużycia środków przeciwdrobnoustrojowych u zwierząt utrzymywanych w warunkach fermowych i w dziedzinie akwakultury. Cel ten znajduje również swoje odzwierciedlenie w Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) na lata 2023–
19. Program, z uwagi na badania prowadzone m.in. w zakresie antybiotykooporności, sprzyja realizacji powyższych celów. Uzyskane wyniki badań będą wykorzystywane do oceny skuteczności działań podejmowanych w zakresie zdrowia zwierząt, które to działania będą stanowić podstawę do tworzenia kompleksowej strategii kraju w zakresie zwalczania zjawiska antybiotykooporności. Dodatkowo Program przewiduje monitorowanie oporności u zwierząt, które nie są objęte urzędowym monitoringiem oporności opartym o przepisy prawa Unii Europejskiej, co pozwoli szerzej ocenić skalę zjawiska oporności w poszczególnych sektorach produkcji zwierzęcej (kaczki, gęsi, bydło dorosłe i cielęta, kury nioski po okresie nieśności). Objęcie badaniami wielu gatunków zwierząt pozwoli na wskazanie priorytetowych obszarów działań. Kierunek interwencji będzie związany z przekazywaniem powiatowym lekarzom weterynarii sprawozdań z badań, które będą podstawą działań na poziomie lokalnym.
20. Ochronę zdrowia zwierząt rozumianą w kontekście identyfikacji czynników zakaźnych u zwierząt gospodarskich Zadania z tego zakresu (zadania nr 38–58) będą dotyczyć monitorowania czynników zakaźnych u zwierząt gospodarskich i zwierząt wolno żyjących, między innymi takich jak wirus pryszczycy, wirus choroby guzowatej skóry, wirus białaczki bydła, herpeswirus bydła typu 1, wirus biegunki bydła i choroby błon śluzowych, wirus pomoru małych przeżuwaczy czy bakterie wywołujące zarazę płucną bydła. O uzyskanych dodatnich wynikach przeprowadzonych badań, w szczególności w odniesieniu do chorób takich jak pryszczyca, zaraza płucna bydła, białaczka bydła, wirusowe zapalenie tętnic koni, niezwłocznie będzie informowana Inspekcja Weterynaryjna w celu podjęcia postępowania administracyjnego. W stosunku do pozostałych patogenów wiedza uzyskana w trakcie badań monitoringowych co do zakresu występowania, typu zarazka i charakteru rezerwuaru będzie wykorzystana do opracowania wytycznych lub wskazań dla Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w celu wprowadzenia ewentualnych zmian legislacyjnych lub dla GLW w celu podjęcia działań administracyjnych. Ponadto przewiduje się prowadzenie badań na patogenach świń takich jak Streptococcus suis, Actinobacillus pleuropneumoniae, Pasteurella multocida, Haemophilus parasuis, Bordetella bronchiseptica, które pozwolą na ocenę oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe. Analogiczny aspekt mają też badania dotyczące patogenów odpowiedzialnych za zapalenie gruczołu mlekowego krów i owiec. Zbiorcze wyniki tych badań wraz z uwzględnieniem badań wskazanych w obszarze pkt 2 pozwolą określić tzw. mierniki oporności, tj. wartości liczbowe opisujące skalę problemu oporności w poszczególnych sektorach produkcji oraz skuteczność ϭϯ  Monitor Polski – 15 – Poz. 1476 działań podejmowanych na rzecz ograniczenia oporności. Mierniki te są kluczowe dla realizacji krajowego planu walki z antybiotykoopornością. Z wyników badań zostaną przygotowane raporty, które będą przekazane do MRiRW i GLW. Dodatkowo opracowane wyniki będą wykorzystywane do sporządzenia raportów zoonotycznych przekazywanych przez GLW do EFSA. Kierunek interwencji będzie związany z charakterem danej choroby lub patogenu.
21. Realizację zadań w ramach panelu szkoleniowego dla pracowników Inspekcji Weterynaryjnej i doradców ODR/CDR Rozwiązaniem sprawdzonym w poprzednich edycjach programu wieloletniego jest panel szkoleniowy dla pracowników Inspekcji Weterynaryjnej. W ostatniej edycji programu wieloletniego na lata 2019–2023 uwzględniono w szkoleniach udział przedstawicieli doradztwa rolniczego jako istotnego ogniwa w przekazywaniu wiedzy specjalistycznej w zakresie zapobiegania chorobom zwierząt, dobrostanu i bioasekuracji. Przepisy Unii Europejskiej zobowiązują państwa członkowskie do zorganizowania systemu szkoleń ustawicznych dla osób uprawnionych do przeprowadzania kontroli urzędowych. Zadania te są regulowane w przepisach Unii Europejskiej (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/625 z dnia 15 marca 2017 r. w sprawie kontroli urzędowych i innych czynności urzędowych przeprowadzanych w celu zapewnienia stosowania prawa żywnościowego i paszowego oraz zasad dotyczących zdrowia i dobrostanu zwierząt, zdrowia roślin i środków ochrony roślin, zmieniające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001, (WE) nr 396/2005, (WE) nr 1069/2009, (WE) nr 1107/2009, (UE) nr 1151/2012, (UE) nr 652/2014, (UE) 2016/429 i (UE) 2016/2031, rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 i (WE) nr 1099/2009 oraz dyrektywy Rady 98/58/WE, 1999/ 74/WE, 2007/43/WE, 2008/119/WE i 2008/120/WE, oraz uchylające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 854/2004 i (WE) nr 882/2004, dyrektywy Rady 89/608/EWG, 89/662/ EWG, 90/425/EWG, 91/496/EWG, 96/23/WE, 96/93/WE i 97/78/WE oraz decyzję Rady 92/438/EWG (rozporządzenie w sprawie kontroli urzędowych) (Dz. Urz. UE L 95 z 07.04.2017, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej „rozporządzeniem 2017/625”). Celem szkoleń jest uaktualnianie wiedzy na temat znanych i nowych zagrożeń w obszarze bezpieczeństwa żywności pochodzenia zwierzęcego i pasz, zapobiegania chorobom zakaźnym zwierząt i zwalczania chorób zakaźnych zwierząt z elementami dobrostanu zwierząt i bioasekuracji.
22. Oczekiwane rezultaty planowanej interwencji wraz ze wskaźnikami Program jest oparty na wykonywaniu badań laboratoryjnych o charakterze monitoringowym, odnoszących się do występowania substancji niedozwolonych w żywności pochodzenia ϭϰ  Monitor Polski – 16 – Poz. 1476 zwierzęcego i substancji niepożądanych w paszach, występowania odzwierzęcych czynników chorobotwórczych oraz chorób zakaźnych zwierząt gospodarskich i wolno żyjących. Wyniki tych badań będą podstawą do opracowania raportów dla MRiRW i GLW. Będą także podstawą podjęcia działań (interwencji) stanowiących wymierny efekt przeprowadzonych badań. W zależności od rodzaju zagrożenia będą podjęte adekwatne kierunki interwencji w zakresie: − przekazywania Inspekcji Weterynaryjnej informacji w celu wszczęcia postępowania administracyjnego, − przekazywania powiatowym lekarzom weterynarii danych z badań, które będą podstawą działań na poziomie lokalnym, − opracowania wytycznych lub wskazań dla MRiRW – w celu wprowadzenia ewentualnych zmian legislacyjnych lub dla GLW – w celu podjęcia działań o charakterze administracyjnym, − opracowania raportów przekazywanych do DG SANTE, EFSA czy Europejskiej Agencji Leków (EMA).
23. System realizacji Programu, w tym plan finansowy System realizacji Programu jest oparty o wykonywanie badań laboratoryjnych zgodnie z metodykami opracowanymi w Państwowym Instytucie Weterynaryjnym – Państwowym Instytucie Badawczym w Puławach (PIWet – PIB) przy wykorzystaniu specjalistycznej aparatury będącej w posiadaniu PIWet – PIB. W trakcie realizacji Programu nie przewiduje się wydatków o charakterze majątkowym przeznaczonych na zakup nowej aparatury. Istotnym elementem realizacji Programu jest wdrożenie systemu pobierania różnego rodzaju próbek. Zakłada się udział różnych podmiotów odpowiedzialnych za gromadzenie i przesyłanie próbek do badań. Część próbek będzie pobierana i dostarczana do PIWet – PIB przez Inspekcję Weterynaryjną. Dotyczy to w szczególności zadań badawczych z zakresu kontroli występowania substancji niedozwolonych w żywności pochodzenia zwierzęcego i substancji niepożądanych w paszach, które to próbki będą pobierane w ramach urzędowych kontroli żywności i pasz. Istotnym elementem będzie udostępnianie przez laboratoria zakładów higieny weterynaryjnej (ZHW) próbek, głównie surowicy krwi, laboratoriom PIWet – PIB w celu przeprowadzenia badań. Postępowanie takie zostało poprzedzone uzyskaniem zgody GLW na taki sposób wykorzystania próbek badanych uprzednio przez laboratoria ZHW. Ponadto należy wskazać, że część próbek będzie pobierana przez lekarzy wolnej praktyki, którzy odpłatnie w ramach zaplanowanych środków będą pobierać i przekazywać próbki do PIWet – PIB. Dotyczy to przede wszystkim próbek do badań parazytologicznych oraz próbek pobranych od pszczół. Lekarze wolnej praktyki będą również dostarczać do PIWet – PIB dane dotyczące zużycia środków przeciwdrobnoustrojowych stosowanych w hodowli takich gatunków zwierząt jak drób i świnie. Dane do analizy wielkości sprzedaży weterynaryjnych produktów leczniczych będą dostarczane przez hurtownie farmaceutyczne prowadzące sprzedaż produktów leczniczych weterynaryjnych. Ponadto w zakresie pozyskiwania próbek przewidziano również ϭϱ  Monitor Polski – 17 – Poz. 1476 udział wytwórni pasz leczniczych, kół łowieckich, ogrodów zoologicznych i ośrodków rehabilitacji ptaków dzikich czy schronisk dla zwierząt. W ramach realizacji Programu przyjęto zasadę przygotowywania raportów z realizacji wszystkich zadań, które będą przekazywane do MRiRW i GLW. Ponadto w zakresie realizacji zadań związanych z monitoringiem żywności i pasz oraz niektórych chorób zakaźnych, np. pryszczyca czy gorączki Q u bydła, w przypadku uzyskania wyników niezgodnych lub dodatnich będą one niezwłocznie przekazywane Inspekcji Weterynaryjnej w celu wszczęcia postępowania administracyjnego. Ponadto PIWet – PIB jest obowiązany do opracowania końcowego raportu z 5-letniego okresu obejmującego uzyskane wyniki badań w ramach poszczególnych zadań Programu i przekazania go do MRiRW i GIW. Raport powinien uwzględniać w szczególności analizę porównawczą uzyskanych wyników, ocenę zagrożeń, tendencję ich występowania oraz przedstawiać rekomendacje w zależności od skali zagrożenia. Raport zostanie zaprezentowany na spotkaniu podsumowującym realizację Programu. Do kalkulacji kosztów Programu przyjęto następujące założenia – podana kwota wynagrodzeń wraz z pochodnymi została ustalona w oparciu o średnie stawki płac poszczególnych grup zaszeregowania pracowników obowiązujące w PIWet – PIB, z uwzględnieniem czasu pracy niezbędnego do wykonania określonych celów w ramach poszczególnych zadań Programu. Stawki wynagrodzeń wykładowców panelu szkoleniowego zostały ustalone na poziomie średnich stawek wypłacanych za wykłady na szkoleniach specjalizacyjnych prowadzonych w Weterynaryjnym Centrum Kształcenia Podyplomowego (WCKP) PIWet – PIB. Przyjęta kwota dotycząca zakupu materiałów i wyposażenia oraz usług obcych została ustalona na podstawie danych wynikających z ksiąg rachunkowych dotyczących kosztów zakupu materiałów i usług obcych, cen obowiązujących w 2022 r. uzyskanych w wyniku przeprowadzonych postępowań przetargowych oraz dodatkowych informacji otrzymanych od kierowników zadań badawczych. W ramach Programu nie planuje się zakupu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, których jednostkowa cena zakupu przekraczałaby 10 000 zł. Koszty ogólne dotyczące finansowania Programu będą naliczane stałym ryczałtem od faktycznie poniesionych na ten cel wydatków i nie przekroczą 45% kosztów bezpośrednich z wyłączeniem kosztów usług obcych, innych kosztów bezpośrednich i bezosobowego funduszu płac. Bazą do założeń planowanego narzutu kosztów ogólnych na lata 2024–2028 był udział kosztów ogólnych w kosztach ogółem w PIWet – PIB w 2022 r. Ponadto, kalkulując koszty panelu szkoleniowego, uwzględniono całodzienne wyżywienie uczestników szkoleń wraz z serwisem kawowym, których koszty oszacowano w oparciu o średnie ceny obowiązujące w regionie Puław, a także zakwaterowanie uczestników oraz wynajem sali wykładowej, których wartość ustalono w oparciu o cennik usług WCKP PIWet – PIB zatwierdzony przez Dyrektora PIWet – PIB. Wzorem lat ubiegłych zaplanowano 2% wzrost z roku na rok kwot na zakwaterowanie i wyżywienie uczestników szkoleń począwszy od 2025 r., co ma stanowić zabezpieczenie finansowe realizacji szkoleń w ramach Programu. Program będzie realizowany przez PIWet – PIB, który jest instytutem badawczym nadzorowanym przez MRiRW. ϭϲ  Monitor Polski – 18 – Poz. 1476
24. Zakres planowanej interwencji, który będzie realizowany w ujęciu terytorialnym, możliwy do objęcia kontraktem sektorowym Zakres badań monitoringowych uwzględnia próbki zbierane z terytorium całego kraju. Ma to szczególne odniesienie do badań w ramach krajowego programu badania substancji niedozwolonych oraz pozostałości chemicznych, biologicznych i produktów leczniczych w żywności pochodzenia zwierzęcego, który uwzględnia wszystkie sektory produkcji zwierzęcej z terytorium całego kraju. Badania pozostałych zagrożeń zostały tak zaplanowane, aby uwzględnić wszystkie regiony (województwa) kraju, chociaż ze względu na specyficzny charakter niektórych z tych zagrożeń (np. poszukiwanie laseczek wąglika na terenie dawnych grzebowisk zwłok zwierząt czy terenach zalewowych) mogą być terytorialnie ograniczone.
25. Sposób monitorowania i oceny stopnia osiągania celu głównego i celów szczegółowych Podstawą do monitorowania i oceny stopnia osiągania celów poszczególnych zadań Programu będą raporty z realizacji zadań Programu. Każde z zadań będzie rozliczane odrębnie. Przyjętym miernikiem realizacji całego Programu jest „liczba zbadanych próbek w ramach poszczególnych zadań Programu”. Liczba ta stanowi sumę próbek zbadanych w danym roku w ramach poszczególnych zadań. Jeżeli planowany cel zadania nie zostanie w pełni zrealizowany, to dotacja udzielona na to zadanie nie będzie rozliczona w stopniu wyższym niż osiągnięty stopień realizacji celu tego zadania. W Programie przyjęto następującą liczbę próbek do zbadania w poszczególnych latach: 2024 r. – 46 400, 2025 r. – 46 520, 2026 r. – 46 480, 2027 r. – 46 520 i 2028 r. – 46
26. Razem w okresie realizacji Programu zostanie zbadanych 232 695 próbek.
27. Ogólne wnioski z wdrażania programu wieloletniego na lata 2019– 2023 W ramach czwartej edycji programu wieloletniego w latach 2019–2023 realizowano 45 zadań badawczych z zakresu ochrony zdrowia publicznego i ochrony zdrowia zwierząt, które zostały ujęte w trzy grupy tematyczne: 1) kontrola występowania substancji niedozwolonych w żywności pochodzenia zwierzęcego i substancji niepożądanych w paszach; 2) ocena występowania chorób odzwierzęcych; 3) ocena stanu występowania chorób zakaźnych zwierząt hodowlanych i wolno żyjących. Dodatkowym elementem była realizacja szkoleń specjalistycznych dla Inspekcji Weterynaryjnej i doradców ODR w ramach panelu szkoleniowego. Generalnie, biorąc pod uwagę wdrażanie wyników zadań ww. programu wieloletniego, przyjęto zasadę przygotowywania raportów rocznych przedstawianych MRiRW i GLW. Po ϭϳ  Monitor Polski – 19 – Poz. 1476 zakończeniu ww. programu wieloletniego analizie zostaną poddane wyniki 5-letnich obserwacji i zostanie przygotowany raport zbiorczy, który zostanie przedstawiony MRiRW i GLW. Ponadto wzorem poprzednich edycji programu wieloletniego na początku 2024 r. zostanie zorganizowane spotkanie adresowane do wszystkich interesariuszy ww. programu wieloletniego, w tym przedstawicieli MRiRW i Inspekcji Weterynaryjnej, podsumowujące uzyskane wyniki. Analizując wnioski z wdrażania wyników badań ww. programu wieloletniego, trzeba mieć na uwadze zróżnicowany charakter jego zadań badawczych. Istotną grupę stanowiły zadania będące elementem krajowych programów jak np. Krajowego programu badań kontrolnych obecności substancji niedozwolonych oraz pozostałości chemicznych, biologicznych i produktów leczniczych w żywności. Wyniki tej bardzo rozbudowanej, wielokierunkowej analizy żywności wskazują na bardzo niski odsetek próbek niezgodnych (0,2–0,3% próbek). Ogólna pozytywna ocena wyników pozwoliła na stwierdzenie, że żywność pochodzenia zwierzęcego produkowana w Polsce jest bezpieczna dla konsumenta. Taka deklaracja jest istotna w kontekście wymogów prawa międzynarodowego, ponieważ dokumentowanie sytuacji odnoszącej się do bardzo niskiego poziomu skażeń w żywności produkowanej w Polsce umożliwia swobodny obrót tą żywnością na rynku krajowym i rynkach Unii Europejskiej i krajów trzecich. Opracowania w formie raportów były przekazywane do MRiRW i GLW, a następnie były wykorzystywane do opracowania raportów przekazywanych do Komisji Europejskiej (KE) i do EFSA. Drugim istotnym elementem wdrażania ww. programu wieloletniego był fakt, że w przypadku zadań będących elementem krajowych programów uzyskanie wyników niezgodnych z przyjętymi normami powodowało, że były one natychmiast przekazywane Inspekcji Weterynaryjnej w celu wszczęcia postępowania administracyjnego skutkującego eliminowaniem partii skażonej żywności lub pasz. Podobne wnioski można sformułować w odniesieniu do zadań odnoszących do oceny stanu występowania chorób zakaźnych zwierząt gospodarskich i wolno żyjących oraz chorób odzwierzęcych. Większość zadań z tego zakresu dotyczy chorób lub patogenów wyszczególnionych w rozporządzeniu 2018/1629, które kategoryzuje się, biorąc pod uwagę konieczne środki, jaki dany kraj członkowski musi zastosować. Dlatego różny był też sposób wdrażania wyników badań. W przypadku takich chorób jak wścieklizna, zakażenia wirusami grypy ptaków w krajowej populacji drobiu i ptaków dzikich, gruźlica bydła i mykobakteriozy u zwierząt wolno żyjących czy gorączka Q u bydła wyniki badań poza raportami przekazywanymi do MRiRW i GLW w przypadku uzyskania wyników dodatnich były niezwłocznie przekazywane do Inspekcji Weterynaryjnej w celu podjęcia postępowania skutkującego izolacją i eliminacją zakażonych zwierząt. Dodatkowo wyniki badań umożliwiały Inspekcji Weterynaryjnej podejmowanie działań administracyjnych, np. w przypadku wścieklizny na podstawie uzyskanych danych o przypadkach i ich dokładnej lokalizacji geograficznej opracowano wytyczne do interwencyjnego wyłożenia szczepionki doustnej na obszarze występowania wścieklizny, co ograniczyło liczbę zachorowań w kolejnych miesiącach, oraz dokonano modyfikacji założeń do wykładania szczepionki doustnej przeciwko wściekliźnie. W odniesieniu do grypy ptaków uzupełnienie już istniejącego programu monitorowania grypy ptaków o badania z użyciem różnych antygenów H5 i H7 oraz antygeny wirusów o potencjale ϭϴ  Monitor Polski – 20 – Poz. 1476 zoonotycznym, np. H9 i H10, istotnie usprawniło monitoring grypy ptaków, dostarczając Inspekcji Weterynaryjnej dodatkowych informacji ważnych przy podejmowaniu działań administracyjnych. Podobne odziaływanie miały badania dotyczące stopnia rozprzestrzenienia gruźlicy bydlęcej u zwierząt wolno żyjących na obszarach z jednoczesnym występowaniem choroby u bydła domowego. Umożliwiły one ustalenie stopni zakażenia zwierząt wolno żyjących oraz określenie metod eliminacji osobników określonych gatunków ze środowiska (np. odstrzał selekcyjny, wyłapywanie i eliminacja) w celu zastosowania rozwiązań minimalizujących możliwość transmisji zarazka. Podobne znaczenie miały wyniki badań odnoszące się do badania potencjalnych nosicieli włośnicy w ogniskach ze stwierdzoną obecnością tej choroby, dając powiatowym lekarzom weterynarii dodatkowe narzędzie interwencji. Zadanie związane z identyfikacją krów z obecnością w mleku bakterii wywołujących gorączkę Q miało wybitnie wdrożeniowy aspekt związany z rozpoznaniem sytuacji epidemicznej, ale też z przekazywaniem wyników badań do Inspekcji Weterynaryjnej i podjęciem postępowania administracyjnego związanego z eliminowaniem zakażonych osobników. Część zadań (badanie pryszczycy czy białaczki bydła u buhajów) miała na celu potwierdzenie statusu kraju jako państwa wolnego od określonych chorób zakaźnych zwierząt, co skutkuje brakiem ograniczeń w międzynarodowym obrocie zwierzętami i żywnością pochodzenia zwierzęcego. W odniesieniu do pozostałych zadań ukierunkowanych na choroby lub patogeny wyszczególnione w rozporządzeniu 2018/1629, lecz nie będących elementem programów GLW, ich realizacja umożliwiła otrzymanie wyników obrazujących zakres występowania zarazka, jego typ i charakter jego rezerwuaru i te wyniki będą wykorzystane do opracowania wytycznych lub wskazań dla MRiRW (podjęcie działań legislacyjnych) lub GLW (podjęcie działań administracyjnych). Wyniki takie będą też podstawą do przyjęcia nowych rozwiązań przy opracowywaniu programów sektorowych. Istotnym osiągnięciem ww. programu wieloletniego była też realizacja szkoleń specjalistycznych dla Inspekcji Weterynaryjnej i doradców ODR w ramach panelu szkoleniowego. Pozwoliło to z jednej strony uaktualnić wiedzę na temat obecnych zagrożeń epidemicznych w produkcji żywności pochodzenia zwierzęcego i pasz oraz wiedzę dotyczącą głównie dobrostanu i biasekuracji w zakresie kontroli występowania chorób zakaźnych zwierząt. Praktycznym wnioskiem, który był postulowany na tych szkoleniach, była decyzja o wydawaniu przez PIWet – PIB specjalistycznego periodyku „Biuletyn dla doradców ODR i CDR”. W podsumowaniu należy stwierdzić, że realizacja zadań ww. programu wieloletniego dostarczyła wartościowych wyników badań, które były podstawą opracowania raportów dla MRiRW i GLW o zagrożeniach związanych z żywnością pochodzenia zwierzęcego i występowaniem chorób zakaźnych zwierząt gospodarskich, w tym chorób odzwierzęcych. Wyniki te były też podstawą dla opracowania danych o monitorowanych zagrożeniach przekazywanych do KE, EFSA, EMA. Był to element wypełniania przez Polskę zobowiązań jako kraju członkowskiego Unii Europejskiej, które warunkują nieograniczony obrót ϭϵ  Monitor Polski – 21 – Poz. 1476 żywnością pochodzenia zwierzęcego i zwierzętami. Trzeba też podkreślić, że otrzymane wyniki po przekazaniu Inspekcji Weterynaryjnej były też podstawą interwencji związanej z bezpośrednim eliminowaniem określonych zagrożeń. II.  Kompetencje Państwowego Instytutu Weterynaryjnego – Państwowego Instytutu Badawczego do realizacji zadania zleconego „Ochrona zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego” na lata 2024–2028 PIWet – PIB jest instytutem badawczym nadzorowanym przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, realizującym zadania badawcze w zakresie ochrony zdrowia zwierząt i profilaktyki chorób odzwierzęcych, higieny i toksykologii żywności pochodzenia zwierzęcego oraz pasz. PIWet – PIB działa na podstawie: 1) dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o Państwowym Instytucie Weterynaryjnym w Puławach (Dz. U. poz. 154); 2) ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. z 2022 r. poz. 498, z późn. zm.); 3) rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 lipca 2022 r. w sprawie krajowych laboratoriów referencyjnych (Dz. U. poz. 1667); 4) statutu zatwierdzonego w dniu 02.02.2021 r. przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zmienionego aneksem nr 1 z dnia 30.06.2021 r. PIWet – PIB posiada osobowość prawną i jest wpisany do Rejestru Przedsiębiorców, Krajowego Rejestru Sądowego w Sądzie Rejonowym Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku pod numerem KRS
28. Działalność badawcza PIWet – PIB jest realizowana w pięciu niezależnych obszarach: 1) działalność statutowa; 2) projekty badawcze Narodowego Centrum Nauki oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju; 3) programy ramowe Unii Europejskiej oraz projekty w ramach umów międzynarodowych; 4) program wieloletni „Ochrona zdrowia zwierząt i zdrowia publicznego”; 5) zadania z zakresu działalności krajowych laboratoriów referencyjnych. Dotychczasowa analiza wyników realizowanych w PIWet – PIB tematów badawczych wskazuje, że mają one charakter poznawczy z silnie zaznaczonym wymiarem aplikacyjnym opartym na analizie ryzyka zagrożeń związanych z występowaniem chorób zakaźnych u zwierząt, w tym zoonoz oraz skażeń żywności i pasz. PIWet – PIB realizuje zadania mające bezpośrednie powiązanie z gospodarką. Aktualnie spośród prawie 100 tematów realizowanych przez PIWet – PIB 80% dotyczy ochrony zdrowia publicznego. Obejmują one badania nad bezpieczeństwem zdrowotnym żywności pochodzenia zwierzęcego i pasz oraz badania nad występowaniem chorób zakaźnych i inwazyjnych zwierząt łańcucha żywnościowego, a także odzwierzęcych czynników chorobotwórczych. Trend taki będzie utrzymywał się przez następne lata, co będzie służyło zapewnieniu bezpiecznej żywności i ochronie konsumenta ϮϬ  Monitor Polski – 22 – Poz. 1476 oraz ochronie zdrowia zwierząt. Skupienie działalności naukowej PIWet – PIB na tematach bezpośrednio wiążących się z realizowanymi przez służby weterynaryjne zadaniami pokrywa się z tendencjami występującymi w Unii Europejskiej oraz określonymi w polskim prawie zadaniami dla Inspekcji Weterynaryjnej. PIWet – PIB w ten sposób wpisuje się jako jedno z zasadniczych ogniw systemu ochrony zdrowia publicznego w zakresie realizowanych przez Inspekcję Weterynaryjną ustawowych zadań dotyczących ochrony zdrowia zwierząt oraz nadzoru nad bezpieczeństwem żywności pochodzenia zwierzęcego i pasz. PIWet – PIB zatrudnia 550 osób, w tym 108 pracowników naukowych. W ostatnich kilkunastu latach PIWet – PIB, korzystając z funduszy unijnych, znacząco poszerzył i unowocześnił swoją infrastrukturę badawczą. W ramach programu Phare – PL2002/000-605.04.01 realizowanego w latach 2001–2007 m.in. wybudowano nowoczesne laboratoria i zwierzętarnię o łącznej powierzchni 19 000 m
29. Obiekty te pozwalają na bezpieczną pracę z wysoce groźnymi patogenami, takimi jak np. laseczka wąglika, czynnik BSE, wirus wścieklizny, pryszczycy czy grypy ptaków. Utrzymanie rygoru bezpiecznej pracy w takich warunkach, które są unikalne w skali kraju, wymaga sprawnego działania infrastruktury technicznej (izolatory, filtry powietrza, piec do spalań), ciągłego jej nadzoru i serwisowania. Jest to proces ciągły, dlatego znaczącą pozycję w kosztach realizacji niektórych tematów Programu stanowią koszty utrzymania tego systemu. W ostatnich latach PIWet – PIB unowocześnił również zaplecze aparaturowe, skupiając się na zakupie unikalnej aparatury, takiej jak stacje do ekstrakcji DNA i RNA, chromatografy cieczowe sprzężone ze spektrometrem mas, aparaty do PCR w czasie rzeczywistym czy aparaty do sekwencjonowania DNA. Współpraca z ośrodkami zagranicznymi jest bardzo ważnym elementem wsparcia działalności naukowej PIWet – PIB. Aktualnie PIWet – PIB ma podpisane umowy o współpracy z kilkunastoma instytutami, w tym z tak liczącymi się na świecie jak French Agency for Food, Environmental and Occupational Health & Safety (ANSES) czy Wageningen University&Research (WUR). Podstawowym celem tych działań jest transfer i implementacja do PIWet – PIB nowoczesnych technik badawczych oraz stworzenie pracownikom możliwości realizacji wspólnych prac, zwłaszcza w programach ramowych Unii Europejskiej. PIWet – PIB niezależnie od działalności naukowo-badawczej sprawuje funkcje krajowych laboratoriów referencyjnych w rozumieniu przepisów Unii Europejskiej (rozporządzenie 2017/625) dla 136 kierunków badań określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 lipca 2022 r. w sprawie krajowych laboratoriów referencyjnych (Dz. U. poz. 1667). Ważnym elementem funkcjonowania krajowych laboratoriów referencyjnych są ciągłe kontakty i współpraca z laboratoriami referencyjnymi Unii Europejskiej (EURL) i laboratoriami referencyjnymi Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt (WOAH)1). W ramach WCKP PIWet – PIB są organizowane szkolenia specjalistyczne dla pracowników Inspekcji Weterynaryjnej, w tym pracowników laboratoriów ZHW. Celem tych szkoleń jest uaktualnianie wiedzy na temat znanych i nowych zagrożeń w obszarze bezpieczeństwa  Od 2022 r. Światowa Organizacja Zdrowia Zwierząt opowiada się za używaniem jej pełnej nazwy z akronimem WOAH, wcześniej powszechnie był używany skrót OIE. 1) Ϯϭ  Monitor Polski – 23 – Poz. 1476 żywności pochodzenia zwierzęcego i pasz oraz zwalczania chorób zakaźnych zwierząt i zoonoz. Ponadto pracownicy PIWet – PIB prowadzą szkolenia specjalizacyjne dla lekarzy weterynarii ubiegających się o tytuł specjalisty w poszczególnych dziedzinach weterynarii, a także szkolenia tematyczne dla pracowników ODR i CDR. III. Obszary tematyczne i zadania w Programie  W zakresie tematycznym
30. „Kontrola występowania substancji niedozwolonych w żywności pochodzenia zwierzęcego i substancji niepożądanych w paszach” będzie realizowanych 15 zadań: Zadanie nr
31. Ocena zawartości promieniotwórczych izotopów cezu w żywności pochodzenia zwierzęcego Zadanie nr
32. Ocena zagrożenia wynikającego z obecności dioksyn i związków dioksynopodobnych oraz polibromowanych difenyloeterów w żywności i paszach Zadanie nr
33. Ocena zagrożenia wynikającego z obecności związków perfluorowanych (PFAS) w żywności Zadanie nr
34. Badania nad występowaniem enterotoksyn gronkowcowych w żywności pochodzenia zwierzęcego Zadanie nr
35. Ocena zagrożenia wynikającego z występowania histaminy w wybranych gatunkach ryb i produktach rybnych dostępnych na rynku Zadanie nr
36. Ocena wyników badań kontrolnych pasz w kierunku obecności i identyfikacji gatunkowej przetworzonego białka zwierzęcego i jego markerów Zadanie nr
37. Ocena wyników badań kontrolnych pasz w kierunku obecności organizmów genetycznie zmodyfikowanych Zadanie nr
38. Ocena zagrożeń wynikających z występowania alkaloidów sporyszu w paszach Zadanie nr
39. Ocena zagrożeń wynikających z występowania alkaloidów tropanowych w mieszankach oraz materiałach paszowych Zadanie nr
40. Ocena zagrożenia wynikającego z występowania przeciwbakteryjnych w paszach stosowanych w żywieniu zwierząt gospodarskich substancji Zadanie nr
41. Krajowy program badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego – oparty na analizie ryzyka w odniesieniu do krajowej produkcji Zadanie nr
42. Krajowy program badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub ϮϮ  Monitor Polski – 24 – Poz. 1476 niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego – oparty na randomizowanym nadzorze w odniesieniu do krajowej produkcji Zadanie nr
43. Krajowy program badań kontrolnych obecności zanieczyszczeń środowiskowych w żywności pochodzenia zwierzęcego. Zadanie nr
44. Krajowy program kontroli pozostałości pestycydów w żywności pochodzenia zwierzęcego Zadanie nr
45. Krajowy program badań kontrolnych pozostałości zakazanych lub niedopuszczonych substancji farmakologicznie czynnych oraz weterynaryjnych produktów leczniczych i zanieczyszczeń środowiskowych u zwierząt i w żywności pochodzenia zwierzęcego – oparty na analizie ryzyka w odniesieniu do przywozu z państw trzecich W zakresie tematycznym
46. „Zdrowie publiczne: Ocena występowania chorób odzwierzęcych” zaplanowano 22 zadania: Zadanie nr
47. Rejestracja występowania wścieklizny (gatunek 1), wykrywanie zakażeń lyssawirusami EBLV u zwierząt domowych i wolno żyjących oraz badanie stabilności miana wirusa w szczepionkach do doustnej immunizacji lisów przeciwko wściekliźnie, pobranych z terenów, na których została ona zastosowana Zadanie nr
48. Nadzór uzupełniający nad grypą ptaków u drobiu i ptaków dzikich Zadanie nr
49. Ocena występowania chorób wywołanych przez prątki z grupy MTBC i MOTT u zwierząt dzikich w różnych regionach Polski Zadanie nr
50. Ocena sytuacji epidemiologicznej w zakresie leptospirozy u świń i koni Zadanie nr
51. Ocena aktualnego występowania paratuberkulozy u bydła w Polsce oraz określenie siewstwa i rozprzestrzeniania się choroby Zadanie nr
52. Ocena częstości występowania gorączki Q w stadach bydła mlecznego Zadanie nr
53. Określenie możliwości występowania Bacillus anthracis na obszarach zalewowych i narażonych na powodzie w Polsce oraz opracowanie mapy terenów potencjalnie zagrożonych Zadanie nr
54. Ocena występowania Listeria monocytogenes u zwierząt wolno żyjących na terytorium Polski Zadanie nr
55. Ocena występowania zakażeń Francisella tularensis u zwierząt wolno żyjących Zadanie nr
56. Ocena sytuacji epidemiologicznej zakażeń Salmonella u zwierząt Ϯϯ  Monitor Polski – 25 – Poz. 1476 Zadanie nr 26 Ocena sytuacji epidemiologicznej dotyczącej występowania oporności na substancje przeciwbakteryjne Escherichia coli izolowanych od zwierząt Zadanie nr
57. Ocena występowania i charakterystyka werotoksycznych Escherichia coli (VTEC) pochodzących z tusz wołowych Zadanie nr
58. Występowanie, identyfikacja oraz charakterystyka Campylobacter izolowanych z tusz drobiu i świń Zadanie nr
59. Ocena zagrożenia występowania Salmonella spp., Listeria monocytogenes, Campylobacter spp., Yersinia spp. i werotoksycznych Escherichia coli w mleku surowym i produktach mlecznych Zadanie nr
60. Ocena występowania Listeria monocytogenes w rybach wędzonych w Polsce Zadanie nr
61. Monitoring występowania włośni u typowych wektorów na obszarach zwiększonego ryzyka wystąpienia włośnicy Zadanie nr
62. Określenie dynamiki inwazji tasiemców z rodzaju Echinococcus w wybranych populacjach lisów w Polsce oraz ocena możliwości transmisji tych pasożytów na zwierzęta domowe – w aspekcie zagrożenia zdrowia ludzi Zadanie nr
63. Występowanie pasożytniczych pierwotniaków Toxoplasma gondii w produktach pochodzenia zwierzęcego Zadanie nr
64. Ocena występowania pasożytniczych Cryptosporidium i Giardia w stadach owiec w Polsce pierwotniaków z rodzaju Zadanie nr
65. Ocena parazytologicznych zagrożeń dla zdrowia ludzi i zwierząt związanych z nawozowym wykorzystaniem odpadów i ubocznych produktów pochodzenia zwierzęcego Zadanie nr
66. Określenie potencjału zoonotycznego związanego z występowaniem pasożytów w rybach morskich Zadanie nr
67. Ocena występowania zakażeń wirusem zapalenia wątroby typu E u świń rzeźnych W zakresie tematycznym
68. „Ochrona zdrowia zwierząt: Ocena stanu występowania chorób zakaźnych zwierząt gospodarskich i wolno żyjących” będzie realizowanych 21 zadań: Zadanie nr
69. Ocena występowania seroreagentów dla wirusa pryszczycy w populacji zwierząt z gatunków wrażliwych w Polsce oraz różnicowanie zwierząt szczepionych od zakażonych Zadanie nr
70. Ocena występowania wirusa choroby guzowatej skóry bydła (LSD) w owadach będących wektorem Ϯϰ  Monitor Polski – 26 – Poz. 1476 Zadanie nr
71. Ocena występowania zakażeń wirusem krwotocznej choroby zwierzyny płowej (EHDV) i wirusem Schmallenberg (SBV) w Polsce Zadanie nr
72. Ocena występowania zakażeń herpeswirusem bydła typ 1 (BHV1), wirusem biegunki bydła i choroby błon śluzowych (BVD-MD) i wirusem enzootycznej białaczki bydła (BLV) w populacji buhajów w centrach pozyskiwania nasienia Zadanie nr
73. Ocena rozprzestrzenienia zakażeń oraz zmienności wirusa zespołu rozrodczooddechowego świń (PRRSV) Zadanie nr
74. Świnie jako rezerwuar wirusów grypy typu A (IAV) Zadanie nr
75. Monitorowanie występowania choroby Aujeszkyego u dzików Zadanie nr
76. Ocena występowania seroreagentów dla wirusa pomoru małych przeżuwaczy (PPRV) u owiec i kóz Zadanie nr
77. Ocena występowania zakażeń lentiwirusami małych przeżuwaczy (SRLV) oraz herpeswirusem owiec typu 2 (OvHV-2) w Polsce Zadanie nr
78. Ocena występowania zarazy płucnej bydła (CBPP) oraz zakaźnej bezmleczności owiec i kóz (CA) w Polsce Zadanie nr
79. Ocena występowania zakażeń wirusem zapalenia tętnic koni (EAV) i herpeswirusem koni typu 1 (EHV-1) u ogierów w Polsce Zadanie nr
80. Ocena występowania zakażeń Taylorella equigenitalis, czynnika etiologicznego zakaźnego zapalenia macicy klaczy (CEM), u ogierów w Polsce Zadanie nr
81. Ocena występowania i charakterystyka wybranych patogenów drobiu oraz ocena występowania zakażeń wirusem Zachodniego Nilu Zadanie nr
82. Ocena rozprzestrzenienia zakażeń Mycoplasma gallisepticum i Mycoplasma meleagridis w stadach reprodukcyjnych kur i indyków w kraju Zadanie nr
83. Monitorowanie występowania siewstwa bakterii z rodzaju Chlamydia u drobiu i papugowych Zadanie nr
84. Analiza sytuacji epizootycznej na terytorium Polski w odniesieniu do najgroźniejszych chorób ryb: zakaźnej martwicy trzustki (IPN), zakaźnej anemii łososi (ISA), zakażenia herpeswirusem koi (KHV), choroby śpiących koi (KSD) i jersiniozy Zadanie nr
85. Monitorowanie stanu zdrowotnego i strat rodzin pszczelich w krajowych pasiekach Zadanie nr
86. Ocena występowania „patogenów alarmowych” oraz monitoring zjawiska narastania oporności na antybiotyki wybranych szczepów bakteryjnych izolowanych z mleka krów, owiec i kóz Ϯϱ  Monitor Polski – 27 – Poz. 1476 Zadanie nr
87. Oznaczanie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe bakterii izolowanych od świń Zadanie nr
88. Analiza danych dotyczących stosowania przeciwdrobnoustrojowych produktów leczniczych u wybranych gatunków zwierząt w Polsce oraz gromadzenie danych dotyczących wielkości sprzedaży weterynaryjnych produktów leczniczych Zadanie nr
89. Analiza danych dotyczących wielkości sprzedaży oraz danych z badań jakościowych wybranych immunologicznych weterynaryjnych produktów leczniczych w Polsce IV. Opis zadań i szkoleń objętych Programem
90. ZADANIA Z ZAKRESU: „KONTROLI WYSTĘPOWANIA SUBSTANCJI NIEDOZWOLONYCH W ŻYWNOŚCI POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO I SUBSTANCJI NIEPOŻĄDANYCH W PASZACH” (ZADANIA NR 1–15)  ZADANIE NR 1 Ocena zawartości promieniotwórczych izotopów cezu w żywności pochodzenia zwierzęcego 
91. Jednostka wykonująca: Zakład Radiobiologii PIWet – PIB
92. Cel zadania: Celem zadania jest ocena stanu bezpieczeństwa radiologicznego żywności pochodzenia zwierzęcego wyprodukowanej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prowadzenie tych badań jest obowiązkowe. Pozyskane dane posłużą do wydania corocznych raportów o stanie bezpieczeństwa radiologicznego żywności pochodzenia zwierzęcego.
93. Uzasadnienie realizacji zadania Jednym z elementów zapewnienia bezpieczeństwa żywności jest jej kontrola pod względem skażeń promieniotwórczych. Powszechnie uznanym ich wskaźnikiem jest obecność promieniotwórczych izotopów cezu (137Cs i 134Cs). Katastrofa elektrowni jądrowej w Czarnobylu wykazała konieczność systematycznych badań skażeń promieniotwórczych środowiska. Mając powyższe na uwadze, krajowe i unijne regulacje prawne wprowadziły obowiązek urzędowego badania skażeń promieniotwórczych zwierząt oraz żywności pochodzenia zwierzęcego, które pozostają w gestii krajowych służb weterynaryjnych. Badania takie będą również stanowiły ważny element w dobie rozwoju energetyki jądrowej w naszym kraju. Ocena stanu skażeń promieniotwórczych żywności pochodzenia zwierzęcego wiąże się z wymogami higieniczno-toksykologicznymi stawianymi przy eksporcie polskiej żywności na rynki światowe i wymaga prowadzenia regularnych badań kontrolnych w tym zakresie. Ϯϲ  Monitor Polski – 28 – Poz. 1476 Działania takie dostarczają wielu danych, które umożliwiają uznanie polskiej żywności za w pełni bezpieczną w aspekcie ochrony radiologicznej konsumentów.
94. Wyniki dotychczas realizowanego zadania W Zakładzie Radiobiologii PIWet – PIB oraz dziewięciu laboratoriach zakładów higieny weterynaryjnej biorących udział w badaniach kontrolnych skażeń promieniotwórczych w żywności pochodzenia zwierzęcego w latach 2014–2021 prowadzono badania około 1200 próbek rocznie w kierunku zawartości promieniotwórczych izotopów cezu. Wyniki badań pozwoliły na określenie aktualnych poziomów stężeń promieniotwórczych radioizotopów cezu w żywności pochodzenia zwierzęcego. Stwierdzane stężenia były niskie, wielokrotnie niższe niż dopuszczalne limity (1250 Bq/kg). W kilku próbkach mięśni dzików stężenie promieniotwórcze 137Cs przekraczało poziom 600 Bq/kg. Wyższe stężenia promieniotwórcze radiocezu notowane w próbkach mięśni zwierząt łownych, a zwłaszcza dzików, wskazują, że w ekosystemach leśnych ten radionuklid jest wciąż obecny w większych ilościach niż na terenach rolnych, dlatego też zwłaszcza zwierzęta łowne powinny być nadal objęte badaniami kontrolnymi skażeń promieniotwórczych. Wymiernym wynikiem realizowanego zadania było stwierdzenie, że po upływie ponad 30 lat od awarii w Czarnobylu nadal w tkankach zwierząt łownych występują wysokie stężenia promieniotwórcze radiocezu. Zgromadzoną wiedzę należy przekazać służbom państwowym odpowiedzialnym za bezpieczeństwo zdrowia publicznego oraz narażonym subpopulacjom Polaków (myśliwi i ich rodziny, konsumenci dziczyzny).
95. Metodyka badań i harmonogram realizacji zadania Przedmiotem badań będą próbki żywności pochodzenia zwierzęcego pobierane przez Inspekcję Weterynaryjną na terenie całego kraju. Liczbę próbek, które będą badane, regulują: rozporządzenie 2017/625 oraz zalecenia Komisji (2000/473/Euratom) (Dz. Urz. WE L 191 z 27.07.2000, str. 37) i rozporządzenie Rady (Euratom) 2016/52 z dnia 15 stycznia 2016 r. określające maksymalne dozwolone poziomy skażenia promieniotwórczego żywności i pasz po awarii jądrowej lub w innym przypadku zdarzenia radiacyjnego oraz uchylające rozporządzenie (Euratom) nr 3954/87 oraz rozporządzenia Komisji (Euratom) nr 944/89 i (Euratom) nr 770/90 (Dz. Urz. UE L 13 z 20.01.2016, str. 2). Badania zawartości radionuklidów będą prowadzone zgodnie z planem pobierania próbek obejmującym cały obszar kraju. Przedmiotem oceny będą wyniki uzyskane w badaniach kontrolnych. Badania te zostaną wykonane w latach 2024–2028 przez laboratoria wyznaczone przez Głównego Lekarza Weterynarii, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2629, z późn. zm.). Zadanie będzie realizowane z podziałem na następujące etapy: Etap I: 2024 r.
96. Aktualizacja planu pobierania próbek w uzgodnieniu z Głównym Inspektoratem Weterynarii (GIW).
97. Badania skażeń promieniotwórczych w 100 próbkach żywności pochodzenia zwierzęcego z obszaru 1 województwa metodą spektrometrii promieniowania gamma.
98. Analiza zgromadzonych wyników pomiarów radiometrycznych uwzględniająca badania wykonane w PIWet – PIB, jak i badania przeprowadzone w ZHW.
99. Porównanie uzyskanych wyników badań z wynikami z poprzedniego okresu (2014– Ϯϳ  Monitor Polski – 29 – Poz. 1476 2023).
100. Opracowanie rocznego raportu z badań. Etap II: 2025 r.
101. Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
102. Badania skażeń promieniotwórczych w 100 próbkach żywności pochodzenia zwierzęcego z obszaru 1 województwa metodą spektrometrii promieniowania gamma.
103. Analiza zgromadzonych wyników pomiarów radiometrycznych uwzględniająca badania wykonane w PIWet – PIB, jak i badania przeprowadzone w ZHW.
104. Porównanie uzyskanych wyników badań z wynikami uzyskanymi w 2024 r.
105. Opracowanie rocznego raportu z badań. Etap III: 2026 r.
106. Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
107. Badania skażeń promieniotwórczych w 100 próbkach żywności pochodzenia zwierzęcego z obszaru 1 województwa metodą spektrometrii promieniowania gamma.
108. Analiza zgromadzonych wyników pomiarów radiometrycznych.
109. Porównanie uzyskanych wyników badań z wynikami uzyskanymi w latach 2024 i
111. Opracowanie rocznego raportu z badań. Etap IV: 2027 r.
112. Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
113. Badania skażeń promieniotwórczych w 100 próbkach żywności pochodzenia zwierzęcego z obszaru 1 województwa metodą spektrometrii promieniowania gamma.
114. Analiza zgromadzonych wyników pomiarów radiometrycznych uwzględniająca badania wykonane w PIWet – PIB, jak i badania przeprowadzone w ZHW.
115. Porównanie uzyskanych wyników badań z wynikami uzyskanymi w latach 2024–
117. Opracowanie rocznego raportu z badań. Etap V: 2028 r.
118. Przekazanie raportu z badań z poprzedniego roku do MRiRW i GIW.
119. Badania skażeń promieniotwórczych w 100 próbkach żywności pochodzenia zwierzęcego z obszaru 1 województwa metodą spektrometrii promieniowania gamma.
120. Analiza zgromadzonych wyników pomiarów radiometrycznych uwzględniająca badania wykonane w PIWet – PIB, jak i badania przeprowadzone w ZHW.
121. Porównanie uzyskanych wyników badań z wynikami uzyskanymi w latach 2024–
123. Opracowanie całościowego raportu z badań i przekazanie go – wraz z analizą porównawczą uwzględniającą wyniki uzyskane w poprzednim temacie wieloletnim do MRiRW i GIW.
124. Wymierny efekt podjętego zadania i możliwości praktycznego wykorzystania wyników Uzyskane dane zostaną przekazane do GIW i wykorzystane do sporządzenia sprawozdań wymaganych odnośnymi przepisami krajowymi i międzynarodowymi. Wymiernym efektem będzie ocena występujących poziomów skażeń promieniotwórczych żywności pochodzenia zwierzęcego na terenie kraju, co pozwoli na dokonanie oszacowania potencjalnego zagrożenia zdrowotnego dla konsumentów, a także będzie stanowić niezbędną dokumentację dla celów i wymagań międzynarodowej wymiany handlowej produktów żywnościowych pochodzenia zwierzęcego. Ϯϴ  Monitor Polski – 30 – Poz. 1476 Realizacja zadania pozwoli na bieżącą ocenę zagrożeń wynikających z potencjalnych zdarzeń radiacyjnych (podobnych do Czarnobyla czy Fukushimy), których skutkiem może być skażenie żywności. Umożliwi również właściwym organom zarządzanie ryzykiem w ewentualnych sytuacjach kryzysowych. Uzyskane wyniki badań będą rozpowszechniane w formie publikacji naukowych, publikacji popularnonaukowych, a także prezentowane podczas konferencji naukowych w kraju i za granicą.
125. Kooperanci Planowana jest współpraca z Inspekcją Weterynaryjną w zakresie pobierania i przesyłania próbek do badań oraz z laboratoriami wyznaczonymi przez Głównego Lekarza Weterynarii, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej, w krajowych badaniach kontrolnych skażeń promieniotwórczych żywności pochodzenia zwierzęcego. ZADANIE NR 2 Ocena zagrożenia wynikającego z obecności dioksyn i związków dioksynopodobnych oraz polibromowanych difenyloeterów w żywności i paszach 
126. Jednostka wykonująca: Zakład Radiobiologii PIWet – PIB
127. Cel zadania: Celem zadania jest ocena zagrożenia wynikającego z obecności toksycznych dioksyn i związków pokrewnych oraz polibromowanych difenyloeterów w łańcuchu żywnościowym. Realizacja zadania umożliwia wyodrębnianie przypadków wymagających identyfikacji źródła zanieczyszczeń i podjęcia stosownych działań umożliwiających ich likwidację lub redukcję. Prowadzenie kontroli zanieczyszczeń i stałego rejestrowania poziomów tych związków w żywności i w paszach wynika z potrzeby ograniczenia ekspozycji populacji ludności Europy na te toksyny oraz dążenia do spełnienia wymagań w tym zakresie zgodnie z prawem żywnościowym. Rezultaty zadania stanowią wkład Polski do realizacji długofalowego celu strategicznego Unii Europejskiej, jakim jest ograniczenie ekspozycji Europejczyków na persystentne związki chemiczne.
128. Uzasadnienie realizacji zadania Polichlorowane dibenzo-p-dioksyny (PCDD), polichlorowane dibenzofurany (PCDF), polichlorowane bifenyle (PCB) oraz polibromowane difenyloetery (PBDE) to powszechnie występujące w środowisku trwałe zanieczyszczenia organiczne (TZO, ang. persistent organic pollutants – POPs) uwalniane do środowiska w wyniku działalności człowieka. W przeszłości głównym źródłem dioksyn i związków pokrewnych były procesy przemysłowe, ale obecnie pochodzą one głównie z procesów pozaprzemysłowych, takich jak spalanie węgla i drewna w gospodarstwach domowych, spalanie odpadów czy paliw. Natomiast polibromowane difenyloetery to grupa antropogennych substancji, które przez ponad 30 lat były powszechnie dodawane do tworzyw sztucznych w celu zwiększenia ich odporności na spalanie. Cząsteczki PBDE niezwiązane chemicznie z tworzywem sztucznym są systematycznie uwalniane Ϯϵ  Monitor Polski – 31 – Poz. 1476 do środowiska, w którym utrzymują się przez wiele lat. Ulegają bioakumulacji w tkankach zwierząt, a także biomagnifikacji w łańcuchach troficznych, przez co są obecne w żywności pochodzenia zwierzęcego. Związki te stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia konsumentów żywności pochodzenia zwierzęcego. Szczególnie niepokojące są odległe skutki ich działania, wynikające z zaburzenia równowagi hormonalnej. Skutki te mogą ujawnić się dopiero u przyszłych pokoleń i powodować zaburzenia zdrowia reprodukcyjnego i rozwoju układu nerwowego, a także wpływać na wzrost rozwoju niektórych rodzajów nowotworów. Związki te pozostają w sferze zainteresowań Unii Europejskiej, organizacji międzynarodowych, opinii publicznej oraz władz odpowiedzialnych za bezpieczeństwo żywności. Skażenie dioksynami żywności i pasz jest problemem powracającym, o czym świadczą incydenty związane z pojawianiem się na rynku paszowym i spożywczym produktów zanieczyszczonych tymi toksynami. W związku z wysoką ekspozycją mieszkańców Europy na ich toksyczne działanie, wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej są zobowiązane do wdrażania strategii dotyczącej kontroli poziomu dioksyn i PCB oraz spełnienia wymagań zgodnie z prawem żywnościowym. Badania poziomów 35 kongenerów dioksyn (PCDD, PCDF) i PCB (dl- i ndl-PCB) w żywności i paszach są obligatoryjnym zadaniem każdego z państw członkowskich. Komisja Europejska oraz Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności od 2006 r. rekomendują oznaczanie poziomów PBDE w żywności (EFSA Journal