Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 września 2022 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały Rady Ministrów w sprawie Krajowego plan

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 października 2022 r. Poz. 1030 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 7 września 2022 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały Rady Ministrów w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 1. Na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst uchwały nr 88 Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2016 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 (M.P. poz. 784), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych uchwałą nr 57 Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. zmieniającą uchwałę w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 (M.P. poz. 509). 2. Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity uchwały nie obejmuje § 2 uchwały nr 57 Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. zmieniającej uchwałę w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 (M.P. poz. 509), który stanowi: „§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.”. Prezes Rady Ministrów: M. Morawiecki  Monitor Polski –2– Poz. 1030 Załącznik do obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 września 2022 r. (M.P. poz. 1030) UCHWAŁA NR 88 RADY MINISTRÓW z dnia 1 lipca 2016 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 Na podstawie art. 36 ust. 1 w związku z art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2022 r. poz. 699, 1250, 1726 i 2127) Rada Ministrów uchwala, co następuje: § 1. Uchwala się Krajowy plan gospodarki odpadami 2022, stanowiący załącznik do uchwały. § 2. Traci moc uchwała nr 217 Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2010 r. w sprawie „Krajowego planu gospodarki odpadami 2014” (M.P. poz. 1183). § 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia1). 1) Uchwała została ogłoszona w dniu 11 sierpnia 2016 r.  Monitor Polski –3– Poz. 1030 Załącznik do uchwały nr 88 Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2016 r. (M.P. z 2022 r. poz. 1030)2) Załącznik do uchwały nr 88 Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2016 r. (M.P. z 2022 r. poz. )2) Krajowy plan gospodarki odpadami 2022 Warszawa, 2016 2) 2) Ze zmianami wprowadzonymi przez § 1 uchwały nr 57 Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. zmieniającej uchwałę w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 (M.P. poz. 509), która weszła w życie z dniem Ze zmianami2021 wprowadzonymi przez § 1 uchwały nr 57 Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. zmieniającej uchwałę w sprawie Kra1 czerwca r. jowego planu gospodarki odpadami 2022 (M.P. poz. 509), która weszła w życie z dniem 1 czerwca 2021 r.  Monitor Polski –4– Poz. 1030 Spis treści: Wykaz pojęć i skrótów użytych w opracowaniu ........................................................................ 5 ROZDZIAŁ 1. WSTĘP .............................................................................................................. 7 ROZDZIAŁ 2. ANALIZA AKTUALNEGO STANU GOSPODARKI ODPADAMI ........... 11 2.1. Odpady komunalne, w tym odpady żywności i inne odpady ulegające biodegradacji . 11 2.2. Odpady powstające z produktów .................................................................................. 28 2.2.1. Oleje odpadowe .............................................................................................................. 29 2.2.2. Zużyte opony .................................................................................................................. 30 2.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory .............................................................................. 32 2.2.4. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ..................................................................... 35 2.2.5. Opakowania i odpady opakowaniowe............................................................................ 38 2.2.6. Pojazdy wycofane z eksploatacji.................................................................................... 42 2.3. Odpady niebezpieczne................................................................................................... 44 2.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne ................................................................................ 45 2.3.2. Odpady zawierające PCB ............................................................................................... 47 2.3.3. Odpady zawierające azbest ............................................................................................ 48 2.3.4. Mogilniki ........................................................................................................................ 50 2.4. Odpady pozostałe .......................................................................................................... 51 2.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej ................................................................................................................................... 51 2.4.2. Komunalne osady ściekowe ........................................................................................... 54 2.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne .................................................... 58 2.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy .................................................................................................................................................. 68 2.4.5. Odpady w środowisku morskim ..................................................................................... 79 2.5. Podsumowanie .............................................................................................................. 82 ROZDZIAŁ 3. PROGNOZA ZMIAN W ZAKRESIE GOSPODARKI ODPADAMI........... 83 3.1. Odpady komunalne, w tym odpady żywności i inne odpady ulegające biodegradacji ………………………………………………………………………………………83 3.2. Odpady powstające z produktów .................................................................................. 90 3.2.1. Oleje odpadowe .............................................................................................................. 90 3.2.2. Zużyte opony .................................................................................................................. 90 3.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory .............................................................................. 91 3.2.4. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ..................................................................... 91 3.2.5. Opakowania i odpady opakowaniowe............................................................................ 92 3.2.6. Pojazdy wycofane z eksploatacji.................................................................................... 93 3.3. Odpady niebezpieczne................................................................................................... 94 3.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne ................................................................................ 94 3.3.2. Odpady zawierające PCB ............................................................................................... 94 3.3.3. Odpady zawierające azbest ............................................................................................ 94 3.4. Odpady pozostałe .......................................................................................................... 95 3.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej ................................................................................................................................... 95 3.4.2. Komunalne osady ściekowe ........................................................................................... 95 3.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne .................................................... 96 3.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy .................................................................................................................................................. 96 3.4.5. Odpady w środowisku morskim ..................................................................................... 97 3  Monitor Polski –5– Poz. 1030 ROZDZIAŁ 4. PRZYJĘTE CELE W ZAKRESIE GOSPODARKI ODPADAMI ................ 98 4.1. Odpady komunalne, w tym odpady żywności i inne odpady ulegające biodegradacji . 98 4.2. Odpady powstające z produktów .................................................................................. 99 4.2.1. Oleje odpadowe .............................................................................................................. 99 4.2.2. Zużyte opony .................................................................................................................. 99 4.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory .............................................................................. 99 4.2.4. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ..................................................................... 99 4.2.5. Opakowania i odpady opakowaniowe.......................................................................... 101 4.2.6. Pojazdy wycofane z eksploatacji.................................................................................. 102 4.3. Odpady niebezpieczne................................................................................................. 103 4.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne .............................................................................. 103 4.3.2. Odpady zawierające PCB ............................................................................................. 103 4.3.3. Odpady zawierające azbest .......................................................................................... 103 4.3.4. Mogilniki ...................................................................................................................... 103 4.4. Odpady pozostałe ........................................................................................................ 103 4.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej ................................................................................................................................. 103 4.4.2. Komunalne osady ściekowe ......................................................................................... 103 4.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne .................................................. 104 4.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy ................................................................................................................................................ 104 4.4.5. Odpady w środowisku morskim ................................................................................... 104 ROZDZIAŁ 5. KIERUNKI DZIAŁAŃ W ZAKRESIE ZAPOBIEGANIA POWSTAWANIU ODPADÓW ORAZ KSZTAŁTOWANIA SYSTEMU GOSPODARKI ODPADAMI ....... 105 5.1. Odpady komunalne, w tym odpady żywności i inne odpady ulegające biodegradacji105 5.2. Odpady powstające z produktów ................................................................................ 109 5.2.1. Oleje odpadowe ............................................................................................................ 109 5.2.2. Zużyte opony ................................................................................................................ 110 5.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory ............................................................................ 110 5.2.4. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ................................................................... 110 5.2.5. Opakowania i odpady opakowaniowe.......................................................................... 111 5.2.6. Pojazdy wycofane z eksploatacji.................................................................................. 111 5.3. Odpady niebezpieczne................................................................................................. 111 5.3.1. Odpady medyczne i weterynaryjne .............................................................................. 111 5.3.2. Odpady zawierające PCB ............................................................................................. 112 5.3.3. Odpady zawierające azbest .......................................................................................... 112 5.3.4. Mogilniki ...................................................................................................................... 112 5.4. Odpady pozostałe ........................................................................................................ 112 5.4.1. Odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej ................................................................................................................................. 112 5.4.2. Komunalne osady ściekowe ......................................................................................... 113 5.4.3. Odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne .................................................. 113 5.4.4. Odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy ................................................................................................................................................ 113 5.4.5. Odpady w środowisku morskim ................................................................................... 114 4  Monitor Polski –6– Poz. 1030 ROZDZIAŁ 6. SPOSÓB MONITORINGU I OCENY WDRAŻANIA KRAJOWEGO PLANU GOSPODARKI ODPADAMI 2022 ........................................................................ 115 ROZDZIAŁ 7. HARMONOGRAM, OKREŚLENIE WYKONAWCÓW I SPOSOBU FINANSOWANIA REALIZACJI ZADAŃ .......................................................................... 121 ROZDZIAŁ 8. INFORMACJA O STRATEGICZNEJ OCENIE ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO ..................................................................................................................... 130 ROZDZIAŁ 9. OCENA STOSOWANYCH ŚRODKÓW Z ZAKRESU ZAPOBIEGANIA POWSTAWANIU ODPADÓW ............................................................................................ 131 ROZDZIAŁ 10. STRESZCZENIE KRAJOWEGO PLANU GOSPODARKI ODPADAMI 2022 W JĘZYKU NIESPECJALISTYCZNYM.................................................................... 137 ZAŁĄCZNIK. OCENA LUKI INWESTYCYJNEJ (POTRZEB INWESTYCYJNYCH) W KRAJU W ZAKRESIE ZAPOBIEGANIA POWSTAWANIU ODPADÓW ORAZ GOSPODAROWANIA ODPADAMI W ZWIĄZKU Z NOWĄ UNIJNĄ PERSPEKTYWĄ FINANSOWĄ 2021–2027 ORAZ INFORMACJE O ŹRÓDŁACH DOCHODÓW DOSTĘPNYCH W CELU POKRYCIA KOSZTÓW EKSPLOATACJI I UTRZYMANIA INFRASTRUKTURY DO ZAGOSPODAROWANIA ODPADÓW CZĘŚĆ A – PROGNOZA ODZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO CZĘŚĆ B – MAPY DOTYCZĄCE STANU ŚRODOWISKA CZĘŚĆ C – PISEMNE PODSUMOWANIE, O KTÓRYM MOWA W ART. 55 UST. 3 USTAWY Z DNIA 3 PAŹDZIERNIKA 2008 R. O UDOSTĘPNIANIU INFORMACJI O ŚRODOWISKU I JEGO OCHRONIE, UDZIALE SPOŁECZEŃSTWA W OCHRONIE ŚRODOWISKA ORAZ O OCENACH ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO Wykaz pojęć i skrótów użytych w opracowaniu Wykaz pojęć i skrótów Objaśnienie Kpgo 2022 Krajowy plan gospodarki odpadami 2022 BAT najlepsza dostępna technika (ang. Best available techniques) Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami BDO Uchwała nr 58 Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 2014 r. w sprawie przyjęcia Strategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 r. BEiŚ (M.P. poz. 469) Odpady budowlano-remontowe BiR Dz. U. Dziennik Ustaw EOG Europejski Obszar Gospodarczy (ang. European Economic Area) EMAS System Ekozarządzania i Audytu (ang. Eco-Management and Audit Scheme) Zasada Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ang. Extended Producer EPR Responsibility) EUROSTAT Europejski Urząd Statystyczny (ang. European Statistical Office) GIOŚ Główny Inspektorat Ochrony Środowiska GOOPAM Gospodarka Odpadami Olejowymi Pochodzącymi z Awarii Morskich GUS Główny Urząd Statystyczny GWh Gigawatogodzina Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ang. International Organization ISO for Standardization) ITPOK instalacja do termicznego przekształcania odpadów komunalnych KE Komisja Europejska KOŚ komunalne osady ściekowe Kpgo 2014 Krajowy plan gospodarki odpadami 2014, przyjęty uchwałą nr 217 Rady 5  Monitor Polski Wykaz pojęć i skrótów KPOŚK MARPOL MBP Mg MR MF MŚ MŚP NFOŚiGW PCB PG PKB PO IiŚ 2007-2013 Poś PRF PSZOK RDF RDOŚ RP RIPOK SAR s.m. ŚOR UE WFOŚiGW WPGO ZPO ZSEE ZZP –7– Poz. 1030 Objaśnienie Ministrów z dnia 24 grudnia 2010 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2014 (M.P. poz. 1183) Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych Międzynarodowa Konwencja o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki, sporządzona w Londynie dnia 2 listopada 1973 r. wraz z załącznikami I, II, III, IV i V, oraz Protokół z 1978 r. dotyczący tej konwencji, wraz z załącznikiem I, sporządzony w Londynie dnia 17 lutego 1978 r. instalacja do mechaniczno-biologicznego przetwarzania zmieszanych odpadów komunalnych megagram / tona Ministerstwo Rozwoju Ministerstwo Finansów Ministerstwo Środowiska małe i średnie przedsiębiorstwa Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Polichlorowane bifenyle przestępczość gospodarcza produkt krajowy brutto Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2007-2013 Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2016 r. poz. 672 i 831) portowe urządzenia odbiorcze (ang. Port Reception Facilities) punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych frakcja odpadów palnych / paliwo alternatywne (ang. Refuse Derived Fuel) regionalna dyrekcja ochrony środowiska Rzeczpospolita Polska regionalna instalacja do przetwarzania odpadów komunalnych Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa (ang. Search and Rescue) sucha masa środki ochrony roślin Unia Europejska Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Wojewódzki Plan Gospodarki Odpadami zapobieganie powstawaniu odpadów zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny zielone zamówienia publiczne 6  Monitor Polski –8– Poz. 1030 ROZDZIAŁ 1. WSTĘP Podstawę prawną do opracowania Kpgo 2022 stanowi ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r. poz. 21, z późn. zm.1), zwana dalej „ustawą o odpadach”, zgodnie z którą plany gospodarki odpadami podlegają aktualizacji nie rzadziej niż co 6 lat, na podstawie art. 37 ust. 3 ustawy o odpadach, co w przypadku Kpgo 2014 oznacza konieczność jego aktualizacji nie później niż w 2016 r. Jednocześnie aktualizacja Kpgo 2014 wynika z konieczności spełnienia jednego z kryteriów warunku wstępnego dla gospodarki odpadami ustanowionego dla perspektywy finansowej UE 2014– 2020. Punkt wyjścia do opracowania planów gospodarki odpadami stanowi hierarchia sposobów postępowania z odpadami określona w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy (Dz. Urz. UE L 312 z 22.11.2008, str. 3, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2008/98/WE”. Zgodnie z przedmiotową hierarchią sposobów postępowania z odpadami należy przede wszystkim zapobiegać powstawaniu odpadów, następnie zapewnić ich przygotowanie do ponownego użycia, recykling, w dalszej kolejności inne procesy odzysku, a w ostateczności unieszkodliwianie. Gospodarowanie odpadami zgodnie z wskazaną wyżej hierarchią umożliwi dalsze pogłębianie obserwowanego w ostatnich latach zjawiska, jakim jest oddzielanie wzrostu masy wytwarzanych odpadów od wzrostu gospodarczego (PKB). Kpgo 2022 wpisuje się w strategiczne dokumenty przyjęte na poziomie UE i krajowym. Jednym z takich dokumentów jest decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1386/2013/UE z dnia 20 listopada 2013 r. w sprawie ogólnego unijnego programu działań w zakresie środowiska do 2020 r. „Dobra jakość życia z uwzględnieniem ograniczeń naszej planety” (Dz. Urz. UE L 354 z 28.12.2013, str. 171), w której określono następujące zadania w zakresie gospodarki odpadami: 1) ochrona środowiska i zdrowia ludzi przez zapobieganie negatywnemu wpływowi wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi, lub zmniejszanie go, oraz przez zmniejszenie ogólnych skutków użytkowania zasobów i poprawę efektywności takiego użytkowania dzięki stosowaniu następującej hierarchii sposobów postępowania z odpadami: zapobieganie, przygotowanie do ponownego użycia, recykling, inne metody odzysku oraz unieszkodliwianie; 2) pilne zwiększenie wysiłków, między innymi w celu zwalczania zanieczyszczenia i ustanowienia ogólnounijnego głównego celu ilościowego w zakresie ograniczenia ilości odpadów wyrzucanych do mórz, przy uwzględnieniu strategii morskich ustanowionych przez państwa członkowskie UE; 3) poprawa ZPO i gospodarki odpadami w Unii, aby zapewnić między innymi lepsze wykorzystanie zasobów; 4) przekształcenie odpadów w zasoby, co wymaga pełnego wdrożenia unijnych przepisów dotyczących odpadów w całej Unii, opartego na bezwzględnym przestrzeganiu hierarchii sposobów postępowania z odpadami; 5) ograniczenie odzyskiwania energii do materiałów nienadających się do recyklingu; 6) stopniowe wycofywanie składowania odpadów nadających się do recyklingu lub odzysku; 7) zapewnienie recyklingu najwyższej jakości, jeśli wykorzystanie materiału pochodzącego z recyklingu nie prowadzi do ogólnych negatywnych skutków dla środowiska lub zdrowia ludzi. 1 Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2013 r. poz. 888 i 1238, z 2014 r. poz. 695, 1101 i 1322 oraz z 2015 r. poz. 87, 122, 933, 1045, 1688, 1936 i 2281. 7  Monitor Polski –9– Poz. 1030 W Kpgo 2022 uwzględniono w szczególności regulacje i wymagania wynikające z przepisów UE z zakresu gospodarki odpadami, w szczególności określone w: 1) dyrektywie Rady z dnia 12 czerwca 1986 r. w sprawie ochrony środowiska, w szczególności gleby, w przypadku wykorzystywania osadów ściekowych w rolnictwie (86/278/EWG) (Dz. Urz. WE L 181 z 04.07.1986, str. 6, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 1, str. 265); 2) dyrektywie 94/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 1994 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (Dz. Urz. WE L 365 z 31.12.1994, str. 10, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 13, str. 349), zwanej dalej „dyrektywą 94/62/WE”; 3) dyrektywie Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów (Dz. Urz. WE L 182 z 16.07.1999, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 4, str. 228), zwanej dalej „dyrektywą 1999/31/WE”; 4) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/53/WE z dnia 18 września 2000 r. w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. Urz. WE L 269 z 21.10.2000, str. 34, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5, str. 224), zwanej dalej „dyrektywą 2000/53/WE”; 5) dyrektywie 2006/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie gospodarowania odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego oraz zmieniającej dyrektywę 2004/35/WE Oświadczenie Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji (Dz. Urz. UE L 102 z 11.04.2006, str. 15, z późn. zm.); 6) dyrektywie 2006/66/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 września 2006 r. w sprawie baterii i akumulatorów oraz zużytych baterii i akumulatorów oraz uchylającej dyrektywę 91/157/EWG (Dz. Urz. UE L 266 z 26.09.2006, str. 1, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2006/66/WE”; 7) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE z dnia 17 czerwca 2008 r. ustanawiającej ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego (Dz. Urz. UE L 164 z 25.06.2008, str. 19); 8) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy (Dz. Urz. UE L 312 z 22.11.2008, str. 3, z późn. zm.); 9) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) (Dz. Urz. UE L 334 z 17.12.2010, str. 17, z późn. zm.); 10) dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/19/UE z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (WEEE) (Dz. Urz. UE L 197 z 24.07.2012, str. 38, z późn. zm.), zwanej dalej „dyrektywą 2012/19/UE” oraz wzięto pod uwagę propozycje legislacyjne przedstawione przez KE w dniu 2 grudnia 2015 r. w ramach tak zwanego pakietu dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym. Zgodnie z dyrektywą 2008/98/WE, będącą kluczowym aktem prawa UE w dziedzinie gospodarki odpadami, dążeniem UE jest stworzenie „społeczeństwa recyklingu”, którego celem będzie „unikanie wytwarzania odpadów oraz wykorzystywanie odpadów jako zasobów”. Jak wspomniano powyżej, art. 28 wskazanej wyżej dyrektywy określa wymagania dotyczące planów gospodarki odpadami, natomiast art. 29 – wymagania dotyczące programów ZPO, których celem jest przerwanie powiązania pomiędzy wzrostem gospodarczym a wytwarzaniem odpadów mających wpływ na środowisko. Dokument taki pt. Krajowy program zapobiegania powstawaniu odpadów został przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 26 czerwca 2014 r. Jednakże, zgodnie z wymaganiami 8  Monitor Polski – 10 – Poz. 1030 ustawy o odpadach, postanowienia zawarte we wskazanym wyżej Krajowym programie zostały przeniesione odpowiednio do Kpgo 2022 oraz zostaną przeniesione do aktualizowanych WPGO. Jednym z krajowych dokumentów strategicznych, w który wpisuje się Kpgo 2022, jest BEiŚ, która stanowi strategiczne ramy dla dalszych prac programowych i wdrożeniowych. Celem głównym BEiŚ jest: „zapewnienie wysokiej jakości życia obecnych i przyszłych pokoleń z uwzględnieniem ochrony środowiska oraz stworzenie warunków do zrównoważonego rozwoju nowoczesnego sektora energetycznego, zdolnego zapewnić Polsce bezpieczeństwo energetyczne oraz konkurencyjną i efektywną gospodarkę”. BEiŚ wskazuje również 3 cele szczegółowe: 1) zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska; 2) zapewnienie gospodarce krajowej bezpiecznego i konkurencyjnego zaopatrzenia w energię; 3) poprawa stanu środowiska. Kpgo 2022 został sporządzony zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 35 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Kpgo 2022 odnosi się do odpadów, które powstały w Polsce, a przede wszystkim do odpadów komunalnych, odpadów niebezpiecznych, odpadów opakowaniowych, a także KOŚ oraz do odpadów będących przedmiotem transgranicznego ich przemieszczania. W Kpgo 2022 uwzględniono również problematykę odpadów w środowisku morskim. Przedstawione w Kpgo 2022 cele i zadania dotyczą lat 2016–2022 oraz perspektywicznie okresu do 2030 r. 1) 2) 3) 4) W ramach Kpgo 2022 dokonano podziału odpadów na: odpady komunalne, w tym odpady żywności2 i inne odpady ulegające biodegradacji; odpady powstające z produktów:

1. a)oleje odpadowe,
2. b)zużyte baterie i zużyte akumulatory,
3. c)ZSEE,
4. d)pojazdy wycofane z eksploatacji,
5. e)zużyte opony,
6. f)opakowania i odpady opakowaniowe; odpady niebezpieczne:
7. a)odpady medyczne i weterynaryjne,
8. b)odpady zawierające PCB,
9. c)odpady zawierające azbest,
10. d)mogilniki; odpady pozostałe:
11. a)odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej,
12. b)KOŚ,
13. c)odpady ulegające biodegradacji inne niż komunalne,
14. d)odpady z wybranych gałęzi gospodarki, których zagospodarowanie stwarza problemy: – z grupy 01 – odpady powstające przy poszukiwaniu, wydobywaniu, fizycznej i chemicznej przeróbce rud oraz innych kopalin, – z grupy 06 – odpady z produkcji, przygotowania, obrotu i stosowania produktów przemysłu chemii nieorganicznej, 2 Termin „odpady żywności” pojawił się w przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 26 czerwca 2014 r. Krajowym programie zapobiegania powstawaniu odpadów. 9  Monitor Polski – 11 – Poz. 1030 – z grupy 10 – odpady z procesów termicznych,
15. e)odpady w środowisku morskim. Kpgo 2022 opracowano według stanu prawnego na dzień 1 czerwca 2016 r. Grupy, podgrupy i rodzaje odpadów określano zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. poz. 1923). W kwestii danych dotyczących lat 2011–2013, gdy nie obowiązywało jeszcze rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie katalogu odpadów, grupy, podgrupy i rodzaje odpadów określano zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. poz. 1206). 10  Monitor Polski – 12 – Poz. 1030 ROZDZIAŁ 2. ANALIZA AKTUALNEGO STANU GOSPODARKI ODPADAMI 2.1. Odpady komunalne, w tym odpady żywności i inne odpady ulegające biodegradacji ZPO, rodzaje, źródła powstawania, ilość i jakość wytwarzanych odpadów komunalnych Odpady komunalne są to odpady wytwarzane w gospodarstwach domowych oraz odpady wytwarzane w handlu detalicznym, przedsiębiorstwach, budynkach biurowych i instytucjach edukacyjnych oraz opieki medycznej i administracji publicznej, o charakterze i składzie podobnym do odpadów wytwarzanych w gospodarstwach domowych. Ilość oraz skład morfologiczny odpadów komunalnych w bardzo dużym stopniu zależą od miejsca ich powstawania, w tym przede wszystkim od zamożności społeczeństwa i związanego z nią poziomu konsumpcji wyrobów, ale także od pory roku. Nadmienić należy, że ilość odpadów komunalnych zebranych, w przeliczeniu na jednego mieszkańca na rok, jest silnie skorelowana z kondycją ekonomiczną poszczególnych regionów kraju. Wpływ na rodzaj i ilość wytwarzanych odpadów mają również: rodzaj obszaru (miasto, wieś), na którym są one wytwarzane, gęstości zaludnienia, typ zabudowy (jednorodzinna, wielorodzinna), liczba turystów, obecność obiektów użyteczności publicznej oraz obecność, rodzaj, wielkość i liczba placówek handlowych i drobnego przemysłu lub usług. W zakresie możliwości ZPO komunalnych, w tym odpadów żywności, na poszczególnych etapach cyklu życia produktu mogą być stosowane następujące działania: 1) w gospodarstwach domowych:
16. a)możliwość wymiany przedmiotów użytkowych między zainteresowanymi podmiotami,
17. b)przekazywanie przedmiotów używanych oraz innych, których posiadacz chciałby się pozbyć, zainteresowanym, w tym odpowiednim organizacjom w celu rozdysponowania wśród osób potrzebujących,
18. c)edukacja w zakresie ZPO, w tym w zakresie ponownego użycia przedmiotów w gospodarstwach domowych i w szczególności w zakresie docelowej zmiany ich pierwotnej funkcji lub przeznaczenia, na przykład: słoików, butelek, toreb,
19. d)wdrażanie jednoznacznego oznakowania informującego o okresie przydatności do spożycia,
20. e)unikanie stosowania artykułów jednorazowych, na przykład golarek, długopisów, sztućców; 2) w instytucjach, na przykład urzędach, bankach, szkołach:
21. a)wdrażanie EMAS w organizacjach,
22. b)eliminacja używania papieru do takich zastosowań jak faktury, potwierdzenia odbioru dóbr, formularze zamówień, raporty finansowe oraz dokumenty związane z kosztami pracowniczymi wszędzie tam, gdzie jest to możliwe i prawnie dozwolone,
23. c)stosowanie ZZP uwzględniających na przykład wymogi w zakresie minimalnej długości okresu użytkowania zakupionych produktów, możliwości ich naprawy, wymogu dostarczenia produktów wielokrotnego użytku;
24. d)unikanie stosowania artykułów jednorazowych, na przykład długopisów, sztućców; 3) w gastronomii, w tym w zakładach pracy i szkołach, szpitalach:
25. a)edukacja w zakresie zasad ZPO żywności,
26. b)wdrażanie systemów i dobrych praktyk z zakresu zarządzania środowiskowego w organizacjach,
27. c)wprowadzanie zróżnicowanych wielkości porcji żywieniowych, 11  Monitor Polski – 13 – Poz. 1030
28. d)
29. e)
30. f)
31. g)monitoring ilości powstających odpadów w celu poprawy struktury zakupów, promowanie produktów lokalnych i sezonowych, wczesny wybór menu w przypadku grup, przekazywanie potrzebującym niewykorzystanej i pozostającej w dobrej jakości żywności. 4) w gminnych punktach selektywnego zbierania odpadów komunalnych:
32. a)tworzenie punktów wymiany rzeczy używanych,
33. b)tworzenie punktów napraw i przygotowania do ponownego użycia. W tabeli 1 przedstawiono podstawowe informacje pochodzące z GUS na temat odpadów komunalnych. Tabela 1. Podstawowe informacje na temat odpadów komunalnych w latach 2004–2014 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. masa odebranych odpadów [mln Mg] masa odebranych odpadów w przeliczeniu na 1 mieszkańca na rok [kg] masa wytworzonych odpadów [mln Mg] Masa odpadów przekształconyc h termicznie % odpadów przekształconych termicznie Masa odpadów przetworzonych biologicznie % odpadów przetworzonych biologicznie Masa odpadów składowanych % odpadów składowanych 2014 12. 9,76 9,35 9,88 10,08 10,04 10,05 10,04 9,83 9,58 9,47 10,3 256 245 259 265 263 264 263 257 249 246 268 12,23 12,17 12,24 12,26 12,19 12,05 12,04 12,13 12,09 11,30 10,3 87,4 44,4 45,3 41,0 62,7 101,1 102,5 98,3 50,7 766,0 1560 0,89% 0,47% 0,46% 0,41% 0,62% 1% 1,02% 1% 0,53% 8,08% 15,1% 234,1 317,9 297,1 277,7 262,4 508,3 608,5 365,6 926,5 1230,5 1154 2,39% 3,39% 3,01% 2,75% 2,61% 5,06% 6,06% 3,72% 9,67% 12,99% 11,17% 9193,6 8623,1 8986,5 9098,4 8693,2 7859,4 7368,7 6967,1 7158,2 5978,7 5437 94,21% 92,18% 90,99% 90,24% 86,62% 78,18% 73,36% 70,89% 74,71% 63,11% 52,63% Źródło: Dane pochodzą z badania GUS. Obserwowany niewielki spadek ilości zbieranych odpadów w latach 2010–2013 był spowodowany różnymi czynnikami. Mogło to być związane ze zmniejszającą się liczbą mieszkańców w Polsce, skutkami kryzysu finansowo-ekonomicznego lub niewłaściwymi praktykami gospodarowania odpadami komunalnymi, także w zakresie sprawozdawczości. Ze względu na fakt, że w 2013 r. rozpoczął funkcjonowanie system gospodarowania odpadami komunalnymi, a co za tym idzie została wprowadzona inna metodologia zbierania danych, w dalszej części opracowania dane na temat odpadów komunalnych są prezentowane z wykorzystaniem 12  Monitor Polski – 14 – Poz. 1030 sprawozdań marszałków z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi składane zgodnie ze wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 15 maja 2012 r. w sprawie wzorów sprawozdań o odebranych odpadach komunalnych, odebranych nieczystościach ciekłych oraz realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi (Dz. U. poz. 630). Nie prowadzono kompleksowych badań składu morfologicznego odpadów komunalnych po 2008 r. Realizowane były w 2015 r. jedynie badania sezonowe w okresie zimowym zmieszanych odpadów komunalnych, przyjmowanych do wybranych RIPOK. Wobec tego przyjęto skład morfologiczny odpadów komunalnych dla 2008 r., określony na podstawie szczegółowych badań, jako najbardziej reprezentatywny dla kraju. Na rysunkach 1-3 przedstawiono skład morfologiczny odpadów komunalnych w zależności od miejsca powstawania. 5,30% 2,60% 3,20% 0,80% Papier i tektura 19,10% 0,20% Szkło 2,30% Metale 4,20% Tw orzyw a sztuczne Odpady w ielomateriałow e 3,20% Odpady kuchenne i ogrodow e 10% Odpady mineralne Frakcja < 10 mm Tekstylia 2,60% Drew no Odpady niebezpieczne Inne kategorie Odpady w ielkogabarytow e 28,90% Odpady z terenów zielonych 15,10% 2,50% Rysunek 1. Skład morfologiczny odpadów komunalnych wytworzonych w dużych miastach, to jest miastach liczących ponad 50 tys. mieszkańców, w których mieszka 14,18 mln mieszkańców kraju (37,18%). Źródło: Jędrczak A. Analiza dotycząca ilości wytwarzanych oraz zagospodarowanych odpadów ulegających biodegradacji, Zielona Góra, 2010 r. 13  Monitor Polski – 15 – Poz. 1030 5,30% 2,60% Papier i tektura 4,50% Szkło 9,70% 0,60% Metale 0,30% 10,20% 4% Tw orzyw a sztuczne Odpady w ielomateriałow e Odpady kuchenne i ogrodow e 1,50% 6,80% Odpady mineralne Frakcja < 10 mm Tekstylia 2,80% 11% Drew no Odpady niebezpieczne Inne kategorie Odpady w ielkogabarytow e 4% Odpady z terenów zielonych 36,70% Rysunek 2. Skład morfologiczny odpadów komunalnych wytworzonych w małych miastach, to jest miastach liczących poniżej 50 tys. mieszkańców, w których mieszka 9,11 mln mieszkańców kraju (23,89%). Źródło: Jędrczak A. Analiza dotycząca ilości wytwarzanych oraz zagospodarowanych odpadów ulegających biodegradacji, Zielona Góra, 2010 r. 2,50% 1,30% 4,90% 0,80% 0,70% Papier i tektura Szkło 5% Metale 10% 2,10% Tworzywa sztuczne Odpady wielomateriałowe 2,40% Odpady kuchenne i ogrodowe Odpady mineralne 16,90% 10,30% Frakcja < 10 mm Tekstylia Drewno 4,10% 6% Odpady niebezpieczne Inne kategorie Odpady wielkogabarytowe Odpady z terenów zielonych 33,10% Rysunek 3. Skład morfologiczny odpadów komunalnych wytworzonych na terenach wiejskich, gdzie mieszka 14,85 mln mieszkańców kraju (38,93%). Źródło: Jędrczak A. Analiza dotycząca ilości wytwarzanych oraz zagospodarowanych odpadów ulegających biodegradacji, Zielona Góra, 2010 r. W tabelach 2 i 3 zaprezentowano dane za 2013 r. i 2014 r. odnośnie masy odebranych odpadów komunalnych pochodzące ze Sprawozdań marszałków z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi. 14 551 528,50 zachodniopomorskie 7 786 623,74 980 952,65 41 100,80 96 559,80 22 617,60 34 855,10 131 551,71 56 611,80 13 570,29 46 102,81 24 403,61 155 735,57 104 755,70 71 886,76 17 331,20 57 441,70 40 250,50 66 177,70 4. 5. 9,65 7,45 10,21 6,10 17,46 9,04 8,48 5,40 13,14 8,85 10,87 13,86 10,78 5,90 15,56 7,51 6,33 5,96 7,11 10,15 6,13 7,96 13,63 9,64 5,61 10,52 4,67 6,85 8,00 9,25 7,73 9,23 6,79 8,34 62 259,70 38 121,70 37 459,60 18 006,50 53 081,26 103 032,60 138 102,78 15 467,93 36 895,76 11 740,72 45 765,40 116 363,35 18 474,80 28 660,50 87 260,00 37 436,80 848 129,40 7. 772 569,49 84 130,30 162 923,10 51 268,30 17 437,60 53 779,24 63 648,70 8 666,65 58 791,47 14 855,05 33 633,92 22 725,80 21 422,46 25 273,20 89 592,10 49 925,80 14 495,80 8. Mg 9. % 9,92 19,91 21,43 16,68 12,14 4,91 12,45 3,97 21,02 7,13 2,99 4,00 4,48 10,47 32,09 11,99 1,98 % 20 03 01 poddanych składowaniu (ogółem) – 16 – 15 Źródło: Dane MŚ – sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2013 r. (w tym na podstawie sekcji: III. Informacja o osiągniętych poziomach recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami oraz ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania -
34. a)informacja dotycząca recyklingu i przygotowania do ponownego użycia następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła). 10 168 200,23 760 305,20 945 746,80 Suma 307 413,20 370 775,20 422 636,20 143 613,40 199 662,90 1 095 398,36 511 311,60 218 494,71 279 702,63 208 259,57 1 123 500,94 568 830,10 478 605,23 241 297,80 279 186,80 świętokrzyskie warmińskomazurskie wielkopolskie 1 455 446,94 667 669,80 pomorskie śląskie 251 231,94 1 432 325,74 mazowieckie podlaskie 756 031,60 małopolskie 350 770,35 666 957,08 łódzkie podkarpackie 293 916,20 lubuskie 275 787,85 369 197,40 lubelskie 416 231,70 731 836,30 3. 6. masa 20 03 01 poddanych składowaniu Monitor Polski opolskie 535 881,90 1 045 270,03 2. Mg kujawsko-pomorskie dolnośląskie 1. województwo masa odpadów komunalnych masa 4 frakcji udział 4 frakcji masa niesegrego- łączna masa 4 udział 4 frakcji poddanych poddana wanych frakcji (papier, (papier, recyklingowi oraz recyklingowi (w (zmieszanych) metale, metale, przygotowanych do odniesieniu do masy odpadów tworzywa tworzywa ponownego użycia odebranych komunalnych – sztuczne i sztuczne i odpadów 20 03 01 szkło) szkło) komunalnych ) Mg % Mg Mg % Tabela 2. Informacja za 2013 r. na temat masy odebranych odpadów komunalnych oraz recyklingu i przygotowania do ponownego użycia następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła  Poz. 1030 601 124,50 430 930,70 326 864,10 638 453,01 833 219,40 1 520 599,34 kujawsko-pomorskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie 267 869,62 702 113,05 podlaskie pomorskie 390 026,00 10 804 859,47 581 935,12 13,39 11,91 19,55 8,57 11,20 11,64 23,91 203 676,77 36 249,37 73 228,15 22 966,96 78 614,30 182 876,26 50 304,40 410 690,70 854 339,90 12,04 13,15 109 547,50 7 840 193,13 1 300 750,91 16,40 104 705,90 9,92 7,40 24 181,10 57 753,30 13,89 59 851,90 7,55 10,66 9,37 56 306,00 29 465,80 116 824,20 310 483,70 139 725,80 1 045 027,77 511 084,80 218 012,51 274 353,34 202 751,76 9,87 94 199,00 5. % 10,54 9,19 8,00 8,22 9,54 9,17 9,37 74 031,10 144 408,63 16 836,30 32 056,70 104 548,80 53 350,40 1 012 058,21 8,81 133 969,34 6,53 12,06 100 465,70 17 489,33 8,96 57 192,30 7,29 8,46 27 653,80 12,80 12,93 55 716,20 47 929,09 7,68 22 187,52 8,18 46 139,20 7. % 78 083,80 6. Mg masa 4 frakcji udział 4 frakcji poddanych poddana recyklingowi oraz recyklingowi (w przygotowanych do odniesieniu do ponownego użycia masy odebranych odpadów komunalnych) 329 157,42 14 763,70 144 148,20 14 409,90 1 826,50 31 894,97 1 848,80 32,28 19 302,64 10,50 570,70 997,20 2 579,63 13 000,6 45 997,30 34 070,80 3 703,70 8. Mg masa 20 03 01 poddanych składowaniu 9. % 4,28 4,14 17,09 4,64 1,31 3,05 0,36 0,02 7,34 0,01 0,05 0,17 0,62 5,87 15,43 7,89 0,50 % 20 03 01 poddanych składowaniu (ogółem) – 17 – 16 Źródło: Dane MŚ – sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2014 r (w tym na podstawie sekcji: III. Informacja o osiągniętych poziomach recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami oraz ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania -
35. a)informacja dotycząca recyklingu i przygotowania do ponownego użycia następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła.). Suma zachodniopomorskie 1 096 380,50 warmińsko-mazurskie wielkopolskie 210 363,80 świętokrzyskie 1 571 558,76 374 554,67 podkarpackie śląskie 304 401,30 1 136 426,63 583 723,10 440 799,92 244 368,70 298 074,90 431 812,40 738 517,20 4. Mg łączna masa 4 frakcji udział 4 frakcji (papier, (papier, metale, metale, tworzywa tworzywa sztuczne i szkło) sztuczne i szkło) Monitor Polski opolskie lubelskie 954 465,60 3. Mg 2. Mg masa odpadów komunalnych dolnośląskie 1. województwo masa niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych – 20 03 01 Tabela 3. Informacja za 2014 r. na temat masy odebranych odpadów komunalnych oraz recyklingu i przygotowania do ponownego użycia następujących frakcji odpadów komunalnych papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła  Poz. 1030  Monitor Polski – 18 – Poz. 1030 Na podstawie analizy danych z tabel 2 i 3 można zauważyć niewielki wzrost masy odebranych odpadów komunalnych i masy odebranych niesegregowanych odpadów komunalnych. Natomiast nastąpił znaczny wzrost łącznej masy czterech frakcji, a także masy czterech frakcji poddanych recyklingowi. Masa odebranych odpadów o kodzie 20 03 01 poddanych składowaniu uległa zmniejszeniu w 2014 r. w stosunku do 2013 r. Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2016 r. poz. 250) nakłada na gminę między innymi obowiązki osiągnięcia do dnia 31 grudnia 2020 r.: poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła (tak zwanych 4 frakcji) w wysokości co najmniej 50% wagowo. Ustawa określa również obowiązek ustanowienia selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Z danych GUS wynika, że w 2013 r. selektywne zbieranie odpadów komunalnych było prowadzone w 2 478 gminach (nie zostało zorganizowane na terenie jednej gminy). Dane te odnoszą się również do gmin, które ustanowiły dwupojemnikowy system zbierania odpadów komunalnych, który ze względu na małą skuteczność wzbudza wątpliwości jako system selektywnego zbierania odpadów komunalnych. W 2013 r. masa odpadów papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła poddanych recyklingowi i przygotowanych do ponownego użycia wynosiła 848 129,40 Mg. Poziom dla kraju w 2013 r. wyniósł 22%, a więc osiągnięto wymagany poziom w wysokości 12%, określony przepisami rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 29 maja 2012 r. w sprawie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych (Dz. U. poz. 645). Natomiast w 2014 r. masa odpadów papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła poddanych recyklingowi i przygotowanych do ponownego użycia wynosiła 1 013 090,89 Mg, a poziom dla kraju w 2014 r. wyniósł 26% – a więc osiągnięto wymagany poziom w wysokości 14%, określony przepisami rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 29 maja 2012 r. w sprawie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych. W tabeli 4 przedstawione zostały informacje na temat liczby PSZOK funkcjonujących na terenie poszczególnych województw. Tabela 4. Informacja na temat liczby PSZOK funkcjonujących na terenie województw w 2013 i 2014 r. województwo liczba PSZOK liczba PSZOK 2013 2014 2. 3. 1. dolnośląskie 119 132 kujawsko-pomorskie 119 120 lubelskie 176 186 lubuskie 49 56 łódzkie 111 128 małopolskie 84 115 mazowieckie 217 208 opolskie 24 34 podkarpackie 140 166 podlaskie 76 97 pomorskie 81 93 17  Monitor Polski – 19 – województwo Poz. 1030 liczba PSZOK liczba PSZOK 2013 2014 2. 3. 1. śląskie 232 230 świętokrzyskie 53 66 warmińsko-mazurskie 49 51 wielkopolskie 90 115 zachodniopomorskie 69 74 1689 1871 Suma Źródło: Dane MŚ – sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2013 r. i 2014 r. Na podstawie danych z tabeli 4 należy stwierdzić, że liczba PSZOK w 2014 r. wzrosła w stosunku do stanu w 2013 r. Należy zaznaczyć jednak, że zgodnie z ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, gmina jest obowiązana utworzyć co najmniej jeden stacjonarny punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych, samodzielnie lub wspólnie z inną gminą lub gminami. Tak więc jeden PSZOK może obsługiwać kilka gmin. W tabeli 5 zaprezentowano dane na temat masy poszczególnych frakcji odpadów selektywnie zebranych w 2013 r. oraz w 2014 r. Tabela 5. Procentowy udział poszczególnych frakcji odpadów komunalnych selektywnie zebranych w 2013 r. i 2014 r. w ogólnej masie odebranych odpadów, z wyłączeniem odpadów BiR Nazwa frakcji 1. opakowania z tworzyw sztucznych opakowania ze szkła zmieszane odpady opakowaniowe opakowania z papieru i tektury szkło 2013 r. (ogólna masa odpadów odebranych 9 697 970,64 Mg – z wyłączeniem odpadów BiR) udział frakcji Masa frakcji [%] [Mg] 2. 3. 2014 r. (ogólna masa odpadów odebranych 10 350 617,10 Mg – z wyłączeniem odpadów BiR) udział frakcji Masa frakcji [%] [Mg] 4. 5. 2,98 289 280,10 1,60 165 612,24 2,49 241 678,29 3,19 330 444,81 1,89 182 862,19 3,40 351 651,99 1,32 0,61 127 985,50 58 706,39 1,35 0,68 139 974,59 70 054,72 tworzywa sztuczne 0,54 52 689,81 0,72 74 481,32 papier i tektura 0,45 43 212,10 0,49 50 304,59 opakowania z metali 0,05 5 319,82 0,05 5 333,10 metale 0,02 1 806,59 0,02 2 433,29 suma 10,35 1 003 540,78 11,50 1 190 290,67 Źródło: Dane MŚ – sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2013 i 2014 r. – opracowano na podstawie sekcji II. Informacja o masie odpadów komunalnych ulegających biodegradacji (w przypadku odpadów ulegających biodegradacji to jest papier i tektura, opakowania z papieru i tektury oraz dla pozostałych odpadów na podstawie sekcji I. Informacja o masie 18  Monitor Polski – 20 – Poz. 1030 poszczególnych rodzajów odebranych z obszaru województwa odpadów komunalnych oraz sposobie ich zagospodarowania). Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nakłada na gminę między innymi obowiązki osiągnięcia do dnia 31 grudnia 2020 r. poziomu recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami innych niż niebezpieczne odpadów BiR w wysokości co najmniej 70% wagowo. W 2013 r. masa odebranych innych niż niebezpieczne odpadów budowlanych i rozbiórkowych stanowiących odpady komunalne wyniosła 480 696,97 Mg, recyklingowi poddano 81 776,87 Mg, masa odpadów przygotowanych do ponownego użycia wyniosła 34 521,51 Mg, natomiast masa odpadów poddanych odzyskowi innymi metodami niż recykling i ponowne użycie wyniosła 312 902,66 Mg. W 2014 r. natomiast masa odebranych innych niż niebezpieczne odpadów budowalnych i rozbiórkowych stanowiących odpady komunalne wyniosła 499 431,58 Mg, recyklingowi poddano 89 570,81 Mg, masa odpadów przygotowanych do ponownego użycia wyniosła 28 224,27 Mg, natomiast masa odpadów poddanych odzyskowi innymi metodami niż recykling i ponowne użycie wyniosła 353 632,28 Mg. W zakresie gospodarki odpadami komunalnymi ulegającymi biodegradacji przyjęto jako cel zmniejszenie ilości tych odpadów kierowanych na składowiska odpadów, tak aby nie deponowano: 1) w 2013 r. więcej niż 50%; 2) w 2020 r. więcej niż 35% masy tych odpadów wytworzonych w 1995 r. (rok odniesienia). 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) Do odpadów komunalnych ulegających biodegradacji zalicza się: papier i tekturę; odzież i tekstylia z materiałów naturalnych (50%); odpady z terenów zielonych; odpady kuchenne i ogrodowe; drewno (50%); odpady wielomateriałowe (40%); frakcję drobną < 10 mm (30%). W 1995 r., który jest rokiem odniesienia, zostało wytworzonych 4,38 mln Mg komunalnych odpadów ulegających biodegradacji, przy czym na jednego mieszkańca miasta przypadało 155 kg, zaś na jednego mieszkańca wsi 47 kg. W 2013 r. zeskładowano 1,75 mln Mg odpadów komunalnych ulegających biodegradacji. Poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazanych do składowania w stosunku do masy tych odpadów wytworzonych w 1995 r. dla kraju w 2013 r. wyniósł 40%, a więc osiągnięto poziom zakładany w ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Natomiast w 2014 r. zeskładowano 1,53 mln Mg odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, a poziom ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazanych do składowania w stosunku do masy tych odpadów wytworzonych w 1995 r. dla kraju w 2014 r. wyniósł 35%. Wymagany przepisami prawa poziom został osiągnięty. 19 41 256,10 32 460,70 17 489,90 14 642,50 32 251,09 32 164,30 535 881,90 369 197,40 293 916,20 666 957,08 756 031,60 lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie 13 188,30 47 141,50 25 193,10 370 775,20 945 746,80 551 528,50 warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie 4,57 4,98 3,56 2,48 5,28 5,32 2,76 3,57 4,81 4,49 4,25 4,84 4,98 4,74 6,06 3,95 5. % 2,99 0,54 0,13 1,17 0,06 1,17 0,03 7,47 1,71 0,87 0,26 0,51 0,17 0,70 0,69 0 udział odpadów ulegających biodegradacji selektywnie zebranych i odebranych przekazany na składowisko 6. % 97,01 99,46 99,87 98,83 99,94 98,83 99,97 92,53 98,29 99,13 99,74 99,49 99,83 99,30 99,31 100 udział odpadów ulegających biodegradacji selektywnie zebranych i odebranych nieprzekazany na składowisko Suma – 21 – 20 10 168 200,23 470 120,87 4,62 0,83 99,17 Źródło: Dane MŚ – sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2013 r. – opracowano na podstawie sekcji II. Informacja o masie odpadów komunalnych ulegających biodegradacji. śląskie 4 959,20 667 669,80 pomorskie 76 913,74 35 487,90 251 231,94 podlaskie 199 662,90 6 928,91 350 770,35 podkarpackie 1 455 446,94 12 530,62 275 787,85 4. % udział selektywnie zebranych i odebranych odpadów ulegających biodegradacji w strumieniu wszystkich odpadów komunalnych Monitor Polski świętokrzyskie 64 260,21 13 252,80 1 432 325,74 opolskie dolnośląskie 1 045 270,03 3. Mg 2. Mg masa odebranych odpadów komunalnych kujawsko-pomorskie 1. Województwo łączna masa selektywnie zebranych i odebranych odpadów komunalnych ulegających biodegradacji Tabela 6. Informacja za 2013 r. o masie odebranych odpadów komunalnych ulegających biodegradacji  Poz. 1030 6,29 32 783,40 55 908,07 46 589,90 86 474,64 25 960,38 14 061,68 10 890,58 61 444,50 133 740,22 6 871,90 19 724,30 70 769,20 41 636,60 638 453,01 833 219,40 1 520 599,34 304 401,30 374 554,67 267 869,62 702 113,05 1 571 558,76 210 363,80 390 026,00 1 096 380,50 581 935,12 łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie 7,15 6,45 3,27 5,06 8,51 8,75 0,18 0,14 9,99 0 0,09 0,81 0,13 3,56 0,18 0,68 0,16 0,15 0 99,82 99,86 90,01 100 99,91 99,19 99,87 96,44 99,82 99,32 99,84 99,85 100 99,87 100 0 0,13 100 0 6. % udział odpadów ulegających biodegradacji selektywnie zebranych i odebranych nieprzekazany na składowisko – 22 – 21 Suma 10 804 859,47 756 513,87 7,00 0,37 99,63 Źródło: Dane MŚ – sprawozdania marszałków województw z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za 2014 r. – opracowano na podstawie sekcji II. Informacja o masie odpadów komunalnych ulegających biodegradacji. zachodniopomorskie wielkopolskie śląskie 4,07 3,75 5. % udział odpadów ulegających biodegradacji selektywnie zebranych i odebranych przekazany na składowisko Monitor Polski 8,53 5,69 5,59 8,76 10,01 27 091,70 326 864,10 lubuskie 8,78 52 778,40 601 124,50 430 930,70 lubelskie kujawsko-pomorskie 7,31 4. % udział selektywnie zebranych i odebranych odpadów ulegających biodegradacji w strumieniu wszystkich odpadów komunalnych 69 788,40 954 465,60 3. Mg 2. Mg masa odebranych odpadów komunalnych dolnośląskie 1. Województwo łączna masa selektywnie zebranych i odebranych odpadów komunalnych ulegających biodegradacji Tabela 7. Informacja za 2014 r. o masie odebranych odpadów komunalnych ulegających biodegradacji  Poz. 1030  Monitor Polski – 23 – Poz. 1030 Przedstawione dane pokazują, że wzrasta udział komunalnych odpadów ulegających biodegradacji selektywnie zbieranych „u źródła” i zagospodarowanie ich w inny sposób niż składowanie, co jest zgodne zarówno z hierarchią sposobów postępowania z odpadami, jak i z obowiązującymi przepisami w zakresie ograniczenia oraz zakazu składowania odpadów komunalnych ulegających biodegradacji. Jednocześnie warto zwrócić uwagę, że selektywnie zebrane bioodpady w zabudowie jednorodzinnej mogą być zagospodarowane w przydomowych kompostownikach, co oznacza, że w praktyce udział odpadów komunalnych ulegających biodegradacji selektywnie zbieranych „u źródła” jest wyższy niż podany w tabeli 6 i 7, który obrazuje wyłącznie odpady odebrane. Jednak szczegółowe dane w tym zakresie nie są ewidencjonowane. Zgodnie z publikacją GUS Infrastruktura komunalna 2014 na koniec 2014 r. w Polsce istniało 2 371 nielegalnych miejsc porzucania odpadów, to jest o 15% mniej niż w roku poprzednim. W miastach istniało 745 takich miejsc (spadek w porównaniu z 2013 r. o 33%), a na obszarach wiejskich – 1 626 (spadek w stosunku do 2013 r. o 3%). W 2014 r. zlikwidowanych zostało 12 707 nielegalnych miejsc porzucania odpadów, z czego 87% w miastach. Podczas likwidacji nielegalnych miejsc porzucania odpadów w 2014 r. zebrano około 46,6 tys. ton odpadów komunalnych (mniej o 54,5% niż w 2013 r.), z czego 87,7% w miastach. Poniżej wymieniono czynniki mogące mieć wpływ na powstawanie liczby nielegalnych miejsc składowania odpadów komunalnych: 1) stosowanie nielegalnych praktyk przez wyłonionych w przetargu wykonawców w szczególności prowadzących działalność łącznie w zakresie usług odbioru i zagospodarowania odpadów; 2) obniżanie kosztów systemu gospodarowania odpadami komunalnymi przez gminy przez ustanowienie zbyt rzadkiej częstotliwości odbierania odpadów komunalnych lub zbyt niskiego limitu ilościowego odbieranych odpadów w ramach opłaty w stosunku do faktycznych potrzeb mieszkańców; 3) zbyt mała liczba lub brak prowadzenia kontroli w zakresie wywiązywania się przedsiębiorców z umownych obowiązków dotyczących prawidłowego zagospodarowania odebranych odpadów z terenu gmin; 4) zbyt mała liczba stacjonarnych PSZOK, zapewniających przyjmowanie określonych odpadów komunalnych; 5) problemy gmin ze zorganizowaniem nowego systemu spowodowane opóźnieniami w podejmowaniu uchwał i rozstrzyganiu przetargów; 6) brak ustawowego zobowiązania gmin do objęcia systemem również nieruchomości niezamieszkanych przy jednoczesnym braku kontroli ze strony gmin sposobu zagospodarowania odpadów powstających na tych nieruchomościach. System gospodarowania odpadami komunalnymi Istotnym czynnikiem, który wpłynął na zmiany w dotychczas funkcjonującym systemie gospodarki odpadami była ustawa z dnia 1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 897, 1016 i 1337), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Zasadniczą zmianą wprowadzoną przez ustawę było nałożenie na gminy obowiązku zorganizowania systemu odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, z możliwością rozszerzenia tego systemu na pozostałe nieruchomości, na których powstają odpady komunalne, w zamian za uiszczaną przez właścicieli nieruchomości opłatę. Nowe obowiązki gmin w zakresie odbierania i zagospodarowania odpadów komunalnych polegają na: 22  Monitor Polski – 24 – Poz. 1030 1) objęciu systemem gminnym nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy oraz opcjonalnie pozostałych nieruchomości; 2) podjęciu odpowiednich aktów prawa miejscowego; 3) gospodarowaniu środkami z opłat pobieranych od właścicieli nieruchomości; 4) wprowadzeniu selektywnego zbierania odpadów komunalnych; 5) zapewnieniu funkcjonowania PSZOK; 6) uzyskiwaniu poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia oraz odzysku niektórych frakcji odpadów komunalnych oraz ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania; 7) zapewnieniu funkcjonowania RIPOK; 8) prowadzeniu działań informacyjnych i edukacyjnych w zakresie prawidłowego postępowania z odpadami komunalnymi; 9) nadzorze nad gospodarowaniem odpadami komunalnymi, m. in. przez kontrolę strumienia odpadów komunalnych wytwarzanych na terenie gminy i przedsiębiorców odbierających odpady komunalne; 10) dokonywaniu corocznej analizy stanu gospodarki odpadami komunalnymi, w celu weryfikacji możliwości technicznych i organizacyjnych gminy w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi. Wyżej powołana ustawa znowelizowała również ustawę z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, zobowiązując sejmiki województw do aktualizacji WPGO nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Wraz z uchwałą w sprawie przyjęcia WPGO sejmik województwa był obowiązany podjąć uchwałę w sprawie wykonania WPGO, w której wskazywał regiony gospodarki odpadami komunalnymi, RIPOK, a także instalacje do zastępczej obsługi regionów. Uchwała w sprawie wykonania WPGO stanowi akt prawa miejscowego – przez tę uchwałę część postanowień zawartych w WPGO stała się prawnie obowiązująca dla gmin i podmiotów odbierających oraz gospodarujących odpadami. Zmieszane odpady komunalne oraz odpady zielone odbierane od właścicieli nieruchomości są transportowane do RIPOK lub do instalacji przewidzianych do zastępczej obsługi regionu. Zaplanowanie regionalnych instalacji niezbędnych do przetwarzania odpadów komunalnych wytwarzanych w regionach i ich budowa były konieczne dla możliwości zrealizowania obowiązków wynikających z dyrektyw unijnych, tzn. osiągnięcie we wskazanym terminie odpowiednich poziomów ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji kierowanych do składowania – do dnia 16 lipca 2013 r. – do nie więcej niż 50%, a do dnia 16 lipca 2020 r. – do nie więcej niż 35%, a także poziomów recyklingu oraz przygotowania do ponownego użycia papieru, metali, tworzyw sztucznych, szkła – do dnia 31 grudnia 2020 r. – 50%, a także innych niż niebezpieczne odpadów BiR – do dnia 31 grudnia 2020 r. – 70%. Do poziomów określonych w powołanej wyżej ustawie gminy dochodzą stopniowo. Istniejące instalacje do odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych W tabelach 8, 9 i 10 przedstawione zostały informacje na temat istniejących instalacji do zagospodarowania odpadów komunalnych w poszczególnych województwach według stanu na dzień 31 grudnia 2014 r. Zestawienie to zostało opracowane z wykorzystaniem sprawozdań urzędów marszałkowskich z realizacji WPGO oraz z informacji pochodzących z ankietowania tych urzędów przeprowadzonego w październiku 2015 r. 23  Monitor Polski – 25 – Poz. 1030 Tabela 8. Rozmieszczenie oraz moce przerobowe instalacji o statusie RIPOK do mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów komunalnych oraz instalacji o statusie RIPOK do przetwarzania selektywnie zebranych odpadów zielonych i innych bioodpadów (kompostowni) według stanu na dzień 31 grudnia 2014 r. Instalacje do przetwarzania selektywnie zebranych odpadów zielonych i innych bioodpadów (kompostownie) MBP Nazwa województwa 1. dolnośląskie3 kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie opolskie podkarpackie podlaskie pomorskie śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie mechaniczne moce przerobowe [Mg/rok] liczba instalacji 2. biologiczne moce przerobowe [Mg/rok] 16 3. 1 297 800 4. 531 474 9 525 070 8 6 4 13 13 4 4 7 10 9 6 6 5 7 zachodniopomorskie Polska 127 Źródło: Dane urzędów marszałkowskich. Moce przerobowe [Mg/rok] liczba instalacji 5. 6. 22 91 700 407 500 10 73 000 393 900 430 600 230 000 859 000 1 889 480 326 000 241 500 424 000 782 600 676 250 200 800 152 350 140 500 106 500 339 659 899 420 106 000 111 970 226 940 280 780 264 651 77 323 2 5 3 10 4 4 3 6 10 4 6 3 500 76 800 4 900 118 000 96 800 10 000 13 200 14 000 190 955 37 500 19 358 349 000 130 500 0 0 367 000 417 500 9 410 500 120 250 204 200 4 100 017 3 5 97 73 000 50 500 873 213 Na koniec 2014 r. w kraju funkcjonowało 127 MBP o statusie RIPOK o łącznych mechanicznych mocach przerobowych około 9,4 mln Mg/rok, zaś biologicznych około 4,1 mln Mg/rok. Natomiast jeśli chodzi o instalacje o statusie RIPOK do przetwarzania selektywnie zebranych odpadów zielonych i innych bioodpadów (kompostowni), tych w kraju na koniec 2014 r. funkcjonowało 97 o łącznych mocach przerobowych około 0,87 mln Mg/rok. Ponadto na terenie województwa mazowieckiego funkcjonuje jedna spalarnia zmieszanych odpadów komunalnych o mocach przerobowych około 60 000 Mg/rok. Z danych przygotowanych przez urzędy marszałkowskie wynika, że w Polsce na koniec 2014 r. nie funkcjonowała żadna instalacja do fermentacji odpadów komunalnych. Z danych zawartych w tabeli 8 wynika, że moc przerobowa MBP jest nie tylko wystarczająca w kontekście ilości odpadów zmieszanych, odebranych od mieszkańców w skali kraju, lecz w kontekście braku trendu znaczącego zwiększenia ilości odpadów komunalnych wytwarzanych na 3 Według stanu na dzień 7.10.2015 r. 24  Monitor Polski – 26 – Poz. 1030 terytorium Polski w części województw można stwierdzić przewymiarowanie mocy przerobowych tych instalacji. Może być to szczególnie istotne w kontekście pilnej konieczności zwiększenia ilości odpadów komunalnych selektywnie zebranych, a także w kontekście zaplanowanego w kilku województwach uruchomienia ITPOK, które będą przyjmować w części również odpady komunalne zmieszane (pozostałość z prowadzonej w regionach selektywnej zbiórki u źródła). Tabela 9. Rozmieszczenie oraz moce przerobowe sortowni odpadów według stanu na dzień 31 grudnia 2014 r. sortownie odpadów sortownie odpadów sortownie odpadów selektywnie zebranych selektywnie zebranych zmieszanych i zmieszanych Nazwa województwa liczba instalacji 1. dolnośląskie kujawsko-pomorskie lubelskie lubuskie łódzkie małopolskie mazowieckie4 opolskie podkarpackie 4 podlaskie pomorskie 4 śląskie świętokrzyskie warmińsko-mazurskie wielkopolskie zachodniopomorskie Polska 2. 7 3 6 2 5 8 13 5 8 4 8 11 9 1 24 2 116 Źródło: Dane urzędów marszałkowskich. moce przerobowe [Mg/rok] 3. 310 200 3 500 85 600 16 000 127 375 60 600 775 100 44 482 146 860 14 450 149 800 154 495 301 000 5 000 619 460 32 345 2 846 267 4. moce przerobowe [Mg/rok] 5. 0 12 5 3 5 4 16 9 12 0 0 35 0 2 6 11 120 0 626 990 97 700 110 000 279 875 94 330 3 519 400 703 550 490 500 0 0 3 113 878 0 357 800 545 000 960 500 10 899 523 liczba instalacji liczba instalacji 6. 1 2 0 0 4 0 17 0 0 6 0 0 2 1 10 1 44 moce przerobowe [Mg/rok] 7. 22 000 131 000 0 0 330 000 0 696 800 0 0 215 490 0 0 11 200 36 000 356 500 40 000 1 838 990 MBP stanowią dominującą w Polsce technologię przetwarzania zmieszanych odpadów komunalnych. Łączna liczba sortowni odpadów komunalnych i odpadów pochodzących ze strumienia odpadów komunalnych w Polsce na koniec 2014 r. wyniosła 280 instalacji o łącznych mocach przerobowych blisko 15,6 mln Mg/rok. Część odpadów komunalnych selektywnie zebranych jest przetwarzana (doczyszczana) również w instalacjach MBP. Z uwagi na wysoki poziom zaawansowania realizacji w tabeli 10 zamieszczone zostały informacje na temat nowo wybudowanych ITPOK w ramach PO IiŚ 2007–2013. Instalacje te w założeniach projektowych przeznaczone były do przetwarzania przede wszystkim zmieszanych odpadów komunalnych o kodzie 20 03 01, z odzyskiem energii. 4 Według stanu na dzień 31.12.2013 r. 25  Monitor Polski – 27 – Poz. 1030 Tabela 10. Moce przerobowe nowo wybudowanych ITPOK według PO IiŚ 2007–2013 Nazwa województwa 1. kujawsko-pomorskie małopolskie podlaskie wielkopolskie zachodniopomorskie Polska ITPOK liczba instalacji 2. moce przerobowe [Mg/rok] 3. 1 1 1 2 1 6 180 000 220 000 120 000 304 000 150 000 974 000 Źródło: Informacje od podmiotów zarządzających wskazanymi wyżej projektami. Na 1 mapie poglądowej przedstawiono przestrzenne rozmieszczenie ITPOK oraz instalacji przetwarzających odpady wytworzone z odpadów komunalnych (cementowni). Mapa 1. Rozmieszczenie ITPOK oraz cementowni Legenda: - Instalacje istniejące - Instalacje nowo wybudowane - Cementownie Źródło: Informacje od podmiotów zarządzających wskazanymi wyżej instalacjami. 26  Monitor Polski – 28 – Poz. 1030 Zgodnie ze stanem na koniec 2014 r. w Polsce funkcjonowała 1 instalacja mechaniczno-cieplnego przetwarzania odpadów komunalnych o mocy przerobowej 40 000 Mg/rok, zlokalizowana w województwie warmińsko-mazurskim. Według stanu na koniec 2014 r. na podstawie danych zawartych w sprawozdaniach z realizacji WPGO, zweryfikowanych przez urzędy marszałkowskie, łączna liczba istniejących w kraju składowisk odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, na których składowane były odpady komunalne, z wyłączeniem składowisk nieczynnych, wynosi 417 instalacji. Z analizy danych wynika, że dyspozycyjna pojemność składowisk odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, spełniających wymagania, wynosi około 63,7 mln Mg (79,7 mln m3), co oznacza, że przy obecnej masie składowanych odpadów wystarczy ona na około 11 lat eksploatacji. Identyfikacja problemów w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi, w tym odpadami żywności i innymi odpadami ulegającymi biodegradacji W zakresie gospodarki odpadami komunalnymi, w tym odpadami żywności i innymi odpadami ulegającymi biodegradacji, na podstawie analizy stanu, kontroli GIOŚ i konsultacji społecznych, identyfikuje się następujące problemy: 1) zbyt mały udział odpadów selektywnie zebranych u źródła, co przekłada się na zbyt mały postęp poddawania odpadów procesom recyklingu; 2) niewłaściwa jakość zbieranych odpadów spowodowana brakiem jednolitych w kraju standardów w zakresie selektywnego zbierania odpadów komunalnych; 3) możliwość ryczałtowego rozliczania firmy odbierającej odpady komunalne od mieszkańców, co utrudnia gminom kontrolę nad strumieniem odpadów komunalnych; 4) ograniczony nadzór gmin nad właściwym postępowaniem z odpadami komunalnymi spowodowany wyborem łącznego przetargu na odbiór i zagospodarowanie odpadów; 5) zbyt duży udział odpadów komunalnych poddawanych składowaniu w stosunku do wytwarzanych; 6) zbyt duży udział zmieszanych odpadów komunalnych w strumieniu odbieranych odpadów komunalnych, co w konsekwencji prowadzi do zbyt dużej masy pozostałości po mechaniczno-biologicznym przetwarzaniu zmieszanych odpadów komunalnych kierowanej do składowania; 7) niewystarczająca liczba stacjonarnych PSZOK; 8) aktualny system opłat za składowanie odpadów w dalszym ciągu w zbyt małym stopniu motywujący gminy oraz inne podmioty uczestniczące w systemie gospodarki odpadami komunalnymi do zagospodarowania odpadów innymi metodami niż składowanie; 9) występowanie przypadków składowania odpadów ulegających biodegradacji selektywnie zebranych pomimo zakazu takiego postępowania; 10) występowanie przypadków składowania zmieszanych odpadów komunalnych bez przetworzenia; 11) niewystarczająca edukacja w zakresie gospodarki odpadami spowodowana zbyt małym zaangażowaniem gmin w szeroko pojęte działania edukacyjno-informacyjne skierowane do różnych grup docelowych; 12) zbyt mała świadomość i wiedza większości społeczeństwa na temat należytego gospodarowania odpadami komunalnymi, między innymi dążenie do ograniczania powstawania odpadów u źródła, selektywne zbieranie odpadów; 13) obniżone wartości osiąganych poziomów odzysku i recyklingu surowców w niektórych rejonach kraju jako konsekwencja przekazywania części surowców do produkcji paliw alternatywnych z odpadów; 27  Monitor Polski – 29 – Poz. 1030 14) duża liczba miejsc nielegalnego składowania odpadów (na koniec 2014 r. w Polsce istniało 2 371 nielegalnych miejsc porzucania odpadów, to jest o 15% mniej niż w roku poprzednim); 15) brak funkcjonowania systemu monitorowania gospodarki odpadami komunalnymi w oparciu o BDO; 16) niewystarczające rozwiązania pozwalające na monitorowanie i kontrolę postępowania z frakcją odpadów komunalnych wysortowywaną ze strumienia zmieszanych odpadów komunalnych i nieprzeznaczoną do składowania (frakcja 19 12 12); 17) brak należytego zbilansowania funkcjonowania systemu gospodarki odpadami komunalnymi w świetle obowiązującego zakazu składowania określonych frakcji odpadów komunalnych i pochodzących z przetwarzania odpadów komunalnych, w tym odpadów o zawartości ogólnego węgla organicznego powyżej 5% s.m. i o cieple spalania powyżej 6 MJ/kg suchej masy, od 1 stycznia 2016 r.; 18) brak aktualnych badań w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi, między innymi badań dotyczących analizy składu morfologicznego odpadów oraz właściwości fizycznych i chemicznych odpadów, w poszczególnych województwach; 19) zbyt niskie rynkowe ceny niektórych surowców wtórnych, w związku z czym pozyskane środki nie pozwalają na obniżenie stawki opłaty. 2.2. Odpady powstające z produktów Odpady powstające z produktów, takie jak oleje odpadowe, zużyte opony, zużyte baterie i akumulatory, ZSEE, odpady opakowaniowe oraz pojazdy wycofane z eksploatacji objęte są EPR. Zasada EPR stanowi odpowiedź na wyzwania, które stanęły w szczególności przed samorządem gminnym w zakresie zarządzania wskazanymi wyżej odpadami. Założenia EPR prowadzą do przesunięcia ciężaru zarządzania odpadami powstającymi z produktów z administracji samorządowej i użytkowników produktów, z których te odpady powstają, na producentów olejów, opon, baterii i akumulatorów, sprzętu elektrycznego i elektronicznego, produktów w opakowaniach i opakowań oraz pojazdów. Celem wdrażania EPR, przez nałożenie na producentów wskazanych wyżej produktów obowiązków w zakresie finansowania i organizowania systemów zbierania i przetwarzania odpadów, jest zachęcenie producentów do przeprojektowania produktów i opakowań, w taki sposób aby zmniejszyć udział odpadów przeznaczonych jedynie do składowania, a zwiększyć ich potencjał recyklingu. W myśl zasady EPR odpowiedzialność producenta za produkt zostaje rozszerzony na etap post-konsumencki cyklu życia tego produktu. Oznacza to tym samym, że producenci mają obowiązek zebrać z rynku i prawidłowo przetworzyć odpady, które powstały z produktów wprowadzonych przez nich do obrotu. Mogą swoje zadania w tym zakresie wykonywać samodzielnie lub dołączając do systemów zbiorowych, na przykład: organizacji odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego czy organizacji odzysku opakowań. W UE państwa członkowskie są obowiązane do wdrożenia postanowień poszczególnych dyrektyw, które wprowadzają zasadę EPR. W Polsce dyrektywy te transponowane są przepisami następujących ustaw: 1. z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. poz. 888, z 2015 r. poz. 1688 oraz z 2016 r. poz. 542) (dyrektywa 94/62/WE); 2. z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach (Dz. U. z 2015 r. poz. 687 i 1688) (dyrektywa 2006/66/WE); 3. z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (Dz. U. poz. 1688) (dyrektywa 2012/19/UE); 28  Monitor Polski – 30 – Poz. 1030 4. z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. z 2016 r. poz. 803) (dyrektywa 2000/53/WE); 5. z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1413 oraz z 2015 r. poz. 933) (dyrektywa 94/62/WE). Najważniejszym elementem każdego z powyższych aktów prawnych jest zobowiązanie wprowadzających do obrotu na terytorium Polski oleje, opony, baterie i akumulatory, sprzęt elektryczny i elektroniczny, produkty w opakowaniach i opakowania oraz pojazdy w szczególności do ekoprojektowania to jest stosowania w czasie produkcji rozwiązań projektowych lub procesów ułatwiający ponowne użycie i przetwarzanie odpadów z nich powstających oraz do zapewnienia później prawidłowego zagospodarowania tych odpadów przez finansowanie i organizowanie systemów zbierania odpadów i ich przetwarzania. 2.2.1. Oleje odpadowe ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane Stosowanie olejów o wydłużonym okresie ich użytkowania, racjonalne ich użytkowanie oraz wykorzystywanie ekonomicznych urządzeń lub instalacji, cechujących się wyższą efektywnością wykorzystywania olejów albo mniejszym zapotrzebowaniem na olej należą do sposobów ZPO. Oleje odpadowe powstają w wyniku wymiany zużytych olejów, awarii instalacji i urządzeń oraz w wyniku ich usuwania między innymi z pojazdów wycofanych z eksploatacji. Na przestrzeni lat 2004–2008 zmniejszała się masa olejów wprowadzanych na rynek z około 241 do 166,7 tys. Mg. W latach tych osiągnięte zostały wymagane poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych. Z danych za lata 2011–2013 wynika, że zakładane poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych na przestrzeni tych lat również zostały osiągnięte. Jednakże uzyskane poziomy zawierają również tak zwane nadwyżki odzysku i recyklingu wypracowane w latach poprzednich. To powoduje, że analizując te dane trudno jest wskazywać trendy, gdyż na poziom odzysku i recyklingu uzyskany w danym roku duży wpływ miały uwzględnione nadwyżki z lat poprzednich, a nie faktyczny odzysk i recykling wykonany w danym roku. 2013 r. był ostatnim, w którym takie nadwyżki poziomu odzysku i recyklingu osiągnięte w latach wcześniejszych mogły być w pełni uwzględnione w składanych przez przedsiębiorców sprawozdaniach. Zmiany w przedmiotowej kwestii wynikają z wejścia w życie ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. Natomiast w roku 2014, w porównaniu z latami poprzednimi, osiągnięto wysokie poziomy odzysku i recyklingu. Wpływ na wysokość tych poziomów miała przede wszystkim masa wprowadzonych na rynek olejów, która była niższa niż w latach poprzednich. Z kolei masa odpadów poddanych odzyskowi i recyklingowi jest wyższa, jednak porównywalna z rokiem poprzednim. Tabela 11. Uzyskane w latach 2011-2014 poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych Lata Masa wprowadzonych olejów [tys. Mg] Ogółem 1. 2011 2. 145,1 Podlegających obowiązkowi odzysku recyklingu 3. 4. 145,1 145,1 2012 146,9 146,9 2013 149,3 149,3 2014 102,7 102,7 Odpady poddane ogółem [tys. Mg] odzyskowi recyklingowi Wymagany poziom Osiągnięty poziom [%] odzysk recykling odzysku recyklingu 5. 103,0 6. 72,4 7. 50 8. 35 9. 71,0 10. 49,8 146,9 111,1 82,6 50 35 75,6 56,2 149,3 81,5 57,9 50 35 54,5 38,8 102,7 82,8 56,7 50 35 80,6 55,2 Źródło: Dane MŚ. 29  Monitor Polski – 31 – Poz. 1030 Istniejący system gospodarowania Funkcjonowanie krajowego rynku gospodarowania olejami odpadowymi jest ściśle związane z systemem utworzonym w wyniku wprowadzenia przepisów ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej. Wprowadzający oleje są obowiązani do uzyskania wymaganych poziomów odzysku i recyklingu. Obowiązek ten mogą wykonywać samodzielnie lub za pośrednictwem organizacji odzysku. Zbieraniem, transportem i zagospodarowaniem olejów odpadowych zajmują się wyspecjalizowane podmioty posiadające stosowne zezwolenia. Oleje odpadowe powinny być w pierwszej kolejności poddawane procesom odzysku przez regenerację, będącą procesem, w którym oleje bazowe mogą być produkowane przez rafinowanie olejów odpadowych, a w szczególności przez usunięcie z nich zanieczyszczeń, produktów utleniania i dodatków zawartych w tych olejach. Szczegółowe sposoby postępowania z olejami odpadowymi reguluje rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 5 października 2015 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z olejami odpadowymi (Dz. U. poz. 1694). Istniejące instalacje do zagospodarowania Według danych pochodzących ze sprawozdań z realizacji WPGO w 2013 r. na terenie kraju funkcjonowało 17 zakładów gospodarujących olejami odpadowymi. Roczne zdolności przerobowe instalacji do regeneracji olejów odpadowych funkcjonujących w kraju są wystarczające w odniesieniu do wymaganych przepisami prawa celów w zakresie odzysku i recyklingu olejów smarowych. Identyfikacja problemów W zakresie systemu gospodarki olejami odpadowymi zidentyfikowano następujące problemy: 1) pomimo, że zakładane poziomy odzysku i recyklingu olejów odpadowych na przestrzeni lat 2011–2014 zostały osiągnięte, to ze względu na objęcie przepisami preparatów smarowych, co oznacza zwiększenie masy olejów odpadowych, które muszą być poddane odzyskowi i recyklingowi, istnieje ryzyko nieuzyskania wymaganych poziomów w kolejnych latach; 2) nieodpowiednia jakość olejów odpadowych pozwalająca na ich regenerację. 2.2.2. Zużyte opony ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane W zakresie zapobiegania powstawaniu zużytych opon istnieje możliwość ograniczenia tempa zużycia opon w trakcie użytkowania pojazdów przez prowadzenie działań informacyjno-edukacyjnych odnośnie optymalnego użytkowania pojazdów – a przez to opon. Wśród możliwości zapobiegania powstawaniu zużytych opon można wymienić: płynny i bezpieczny styl jazdy to jest unikanie nadmiernego przyśpieszania i hamowania w sytuacjach tego niewymagających, utrzymanie pojazdu w dobrym stanie technicznym, w szczególności zawieszenia pojazdu, zbieżności kół, zapewnienie odpowiedniego ciśnienia w oponach, odpowiednie przechowywanie opon, w szczególności w przypadku stosowania sezonowego ogumienia, zrównoważone użytkowanie to jest unikanie zbędnego ryzyka związanego z możliwością mechanicznego uszkodzenia opony. Niemniej jednak zapobieganie powstawaniu zużytych opon jest ograniczone wymaganiami bezpieczeństwa ruchu drogowego, w szczególności w zakresie minimalnej wysokość bieżnika opony, którą reguluje rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2015 r. poz. 305, 1077 i 1966). 30  Monitor Polski – 32 – Poz. 1030 Zużyte opony powstają w wyniku eksploatacji pojazdów, a także podczas demontażu pojazdów wycofanych z eksploatacji. W tabeli 12 przedstawiono dane dotyczące masy opon wprowadzonych na rynek oraz wymaganych i osiągniętych poziomów odzysku i recyklingu zużytych opon w Polsce w latach 2011–2014. Należy przy tym nadmienić, że uzyskane i prezentowane w tabeli 12 wartości odzysku i recyklingu zawierają również tak zwane nadwyżki. Uwzględnione nadwyżki, podobnie jak w przypadku olejów smarowych, zaburzały uzyskane poziomy co utrudnia analizę trendów w zakresie zagospodarowania tego typu odpadów. 2013 r. był ostatnim, w którym takie nadwyżki poziomu odzysku i recyklingu osiągnięte w latach wcześniejszych mogły być w pełni uwzględnione w składanych przez przedsiębiorców sprawozdaniach. W związku z powyższym w 2014 r. osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu są niższe niż w latach poprzednich, natomiast wymagane poziomy zostały przekroczone. Tabela 12. Opony wprowadzone na rynek oraz osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach 2011–2014 Lata Masa wprowadzonych opon [tys. Mg] Ogółem 1. 2011 2012 2. 222,9 218,9 Podlegających obowiązkowi odzysku recyklingu 3. 4. 222,9 222,9 218,9 218,9 2013 2014 222,0 234,3 222,0 234,3 222,0 234,3 Odpady poddane ogółem [tys. Mg] odzyskowi recyklingowi Wymagany poziom Osiągnięty poziom [%] odzysk recykling odzysku recyklingu 5. 252,9 237,9 6. 93,5 83,9 7. 75 75 8. 15 15 9. 113,5 108,7 10. 41,9 38,3 214,3 178,5 74,1 57,7 75 75 15 15 96,5 81,6 33,4 26,4 Źródło: Dane MŚ. W porównaniu do 2004 r. masa wprowadzonych opon w 2014 r. była o około 54,8% wyższa, zaś w porównaniu z 2008 r. o około 24,3%. Wymagany poziom odzysku (75%) i recyklingu (15%) opon był osiągnięty już w 2006 r. (odpowiednio 91,3% oraz 19,7%), w 2013 r. sytuacja w tym zakresie uległa jeszcze poprawie (odzysk: 96,5% oraz recykling: 33,4%), natomiast w 2014 r. wartości odzysku i recyklingu były niższe niż w roku poprzednim (odpowiednio 81,6% oraz 26,4%). Jednak jak wspomniano powyżej, znaczący wpływ na uzyskane poziomy miały uwzględniane przez przedsiębiorców nadwyżki odzysku i recyklingu uzyskane w latach poprzednich. Istniejący system gospodarowania Wytwórca opon bądź sprowadzający je do kraju jako osobne produkty, ale także sprowadzając je do kraju jako części pojazdów, jest zobowiązany do osiągnięcia określonych prawem poziomów odzysku i recyklingu odpadów powstałych z opon. Obowiązki te przedsiębiorca może realizować samodzielnie lub przez ich powierzenie organizacji odzysku. W przypadku nieuzyskania wymaganych poziomów przedsiębiorca jest zobowiązany do wpłacenia opłaty produktowej obliczonej w odniesieniu zarówno do nieuzyskanego poziomu odzysku, jak i nieuzyskanego poziomu recyklingu. System zbierania zużytych opon jest głównie kształtowany przez stacje obsługi pojazdów oraz stacje demontażu pojazdów wycofanych z eksploatacji. Zużyte opony są poddawane regeneracji, recyklingowi lub współspalaniu w cementowniach jako paliwo alternatywne. Zakazane jest składowanie zużytych opon z wyjątkiem opon rowerowych i opon o średnicy zewnętrznej większej niż 1400 mm. Kluczową kwestią w zakresie gospodarowania tą grupą odpadów jest stworzenie 31  Monitor Polski – 33 – Poz. 1030 sprawnej sieci wymiany i zbierania zużytych opon oraz motywacji dla użytkowników pojazdów mechanicznych, aby były one przekazywane do odpowiednich punktów zbierania. Istniejące instalacje do zagospodarowania Według danych pochodzących ze sprawozdań z realizacji WPGO w okresie 2011–2013 na terenie kraju funkcjonowało 67 zakładów gospodarujących zużytymi oponami. Zużyte opony są poddawane procesowi odzysku przez tak zwane bieżnikowanie oraz w instalacjach wytwarzających granulat gumowy. Wykorzystywane są również jako paliwo alternatywne w procesie współspalania w cementowniach. Identyfikacja problemów W gospodarce zużytymi oponami zidentyfikowano następujące problemy: 1) brak możliwości uwzględniania w kolejnych latach nadwyżek z lat poprzednich wpłynie na konieczność zwiększenia nakładów finansowych na zagospodarowanie tego typu odpadów, w szczególności na system ich zbierania; 2) spalanie części zużytych opon w instalacjach nieprzystosowanych do tego celu; 3) trudności z zagospodarowaniem opon o dużej średnicy oraz brak systemowej organizacji sieci zbierania zużytych opon ponadgabarytowych. 2.2.3. Zużyte baterie i zużyte akumulatory ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane Zapobieganie powstawaniu zużytych baterii i zużytych akumulatorów polega głównie na stosowaniu baterii i akumulatorów o przedłużonej żywotności, w tym doborze urządzeń o odpowiedniej efektywności energetycznej, to jest zmniejszonym zapotrzebowaniu na energię. Równie istotny w przedmiotowym zakresie jest także sposób wykorzystywania baterii lub akumulatorów przez użytkowników w kierunku ich zrównoważonego użytkowania. Podkreślić należy zasadność realizacji kampanii informacyjnych i edukacyjnych uświadamiających użytkowników na temat odpowiednich do danego typu baterii lub akumulatora sposobie użytkowania, na przykład dobór cyklów ładowania, odpowiednia konfiguracja urządzeń by ograniczyć zbędne procesy. Istotne korzyści w zakresie zapobiegania powstawaniu zużytych baterii mogą być osiągnięte wskutek ograniczenia użytkowania jednorazowych baterii na rzecz akumulatorów wielokrotnego użytku. Zgodnie z danymi GIOŚ w 2014 r. wprowadzono do obrotu na terytorium Polski 450,5 mln sztuk baterii i akumulatorów o łącznej masie około 111 105 Mg, w tym przenośnych baterii i akumulatorów około 11 799 Mg (10,6%), baterii i akumulatorów samochodowych około 76 221 Mg (68,8%) oraz baterii i akumulatorów przemysłowych około 23 085 Mg (20,8%). Powyższa tendencja jest rosnąca, gdyż w 2011 r. wprowadzono do obrotu około 399,2 mln sztuk baterii i akumulatorów o łącznej masie około 91 562 Mg, w 2012 r. około 394,4 mln sztuk baterii i akumulatorów o łącznej masie około 89 767 Mg, zaś w 2013 r. około 407,4 mln sztuk o łącznej masie około 91 109 Mg. Polska w ramach realizacji celów w zakresie zbierania określonych dyrektywą 2006/66/WE, wyznaczyła wewnętrzne cele dotyczące poziomów zbierania zużytych baterii i zużytych akumulatorów przenośnych. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 3 grudnia 2009 r. w sprawie rocznych poziomów zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych (Dz. U. poz. 1671) poziomy zbierania powinny wynosić: w 2014 r. – 35%, w 2015 r. – 40%, zaś w 2016 r. i w kolejnych latach – 45%. W 2014 r. w Polsce zebrano około 3 710 Mg zużytych baterii i zużytych akumulatorów przenośnych. Na przestrzeni lat 2010–2014 osiągnięty w Polsce poziom zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych kształtował się następująco: 32  Monitor Polski 1) 2) 3) 4) 5) – 34 – Poz. 1030 w 2010 r. – 18%; w 2011 r. – 22,72%; w 2012 r. – 29,1%; w 2013 r. – 30,06%; w 2014 r. – 33,06%. W 2014 r. 74,35% podmiotów spośród ogólnej liczby wprowadzających baterie przenośne lub akumulatory przenośne osiągnęło wymagany poziom zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych, w 2013 r. było to 75,92%. W tabelach 13 i 14 przedstawiono masę przyjętych do przetworzenia oraz przetworzonych zużytych baterii i zużytych akumulatorów przez zakłady przetwarzania tego rodzaju odpadów w ramach procesu odzysku R12 oraz procesach odzysku R3-R6. Tabela 13. Zestawienie masy zużytych baterii i zużytych akumulatorów przyjętych do zakładów przetwarzania oraz masy przetworzonych odpadów tego typu w procesie odzysku R12 2011 przyjęte do przetwarzania [Mg] 1. 2012 przetworzone [Mg] 2. 41 680 41 610 Źródło: Dane GIOŚ. przyjęte do przetwarzania [Mg] 3. 2013 przyjęte do przetwarzania [Mg] 5. przetworzone [Mg] 4. 41 726 39 505 2014 przetworzone [Mg] 6. 38 409 38 373 przyjęte do przetwarzania [Mg] 7. przetworzone [Mg] 8. 37 446 34 042 Tabela 14. Zestawienie masy zużytych baterii i zużytych akumulatorów przyjętych do zakładów przetwarzania oraz masy przetworzonych odpadów tego typu w procesach R3-R6 2011 przyjęte do przetwarzania [Mg] 1. 91 165 2012 przetworzone [Mg] 2. 88 485 Źródło: Dane GIOŚ. przyjęte do przetwarzania [Mg] 3. 100 209 2013 przyjęte do przetwarzania [Mg] 5. przetworzone [Mg] 4. 98 794 98 113 2014 przetworzone [Mg] 6. 91 455 przyjęte do przetwarzania [Mg] 7. 147 478 przetworzone [Mg] 8. 118 621 W 2014 r. Polska osiągnęła wymagane poziomy wydajności recyklingu dla zużytych baterii i zużytych akumulatorów określone w dyrektywie 2006/66/WE. Osiągnięte poziomy wyniosły: 1) 77,3% dla zużytych baterii i zużytych akumulatorów kwasowo-ołowiowych, przy wymaganych 65%; 2) 85,5% dla zużytych baterii i zużytych akumulatorów niklowo-kadmowych, przy wymaganych 75%; 3) 56,7% dla innych zużytych baterii i zużytych akumulatorów, przy wymaganych 50%. Zgodnie z raportem GIOŚ o funkcjonowaniu systemu gospodarki bateriami i akumulatorami oraz zużytymi bateriami i zużytymi akumulatorami za rok 2014 wszystkie zebrane zużyte baterie i zużyte akumulatory zostały poddane przetwarzaniu, w tym recyklingowi, zgodnie z art. 12 ust. 1 dyrektywy 2006/66/WE. Nie wywieziono zebranych zużytych baterii i zużytych akumulatorów poza terytorium UE. W 2014 r. przywieziono do Polski z Niemiec, Słowacji oraz Cypru ponad 1402 Mg odpadów o kodzie 16 06 01* . W 2013 r. było to 1917 Mg. Istniejący system gospodarowania Zgodnie z ustawą z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach na przedsiębiorcę wprowadzającego do obrotu baterie lub akumulatory nałożono rozszerzoną odpowiedzialność za wprowadzane produkty, od momentu wprowadzenia wyrobu na rynek do ostatecznego jego zagospodarowania, kiedy wyrób ten stanie się odpadem. W związku z tym, wprowadzający baterie lub akumulatory jest obowiązany do zorganizowania i sfinansowania systemu zbierania, przetwarzania, 33  Monitor Polski – 35 – Poz. 1030 recyklingu i unieszkodliwiania zużytych baterii i zużytych akumulatorów oraz właściwego gospodarowania zużytymi bateriami i zużytymi akumulatorami, w tym do zawarcia umowy w formie pisemnej pod rygorem nieważności z zakładem przetwarzania zużytych baterii lub akumulatorów. Wprowadzający baterie lub akumulatory mają możliwość realizowania wszystkich obowiązków wynikających z przepisów ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach za pomocą podmiotu pośredniczącego. Podmiot pośredniczący przed rozpoczęciem działalności jest obowiązany do uzyskania wpisu do rejestru, o którym mowa w dziale IV w rozdziale 2 ustawy o odpadach. Ponadto podmiot pośredniczący jest obowiązany posiadać wdrożony system EMAS lub zgodny z normą ISO 14001. Prowadzący zakład przetwarzania zużytych baterii lub akumulatorów jest obowiązany do przetwarzania i recyklingu zużytych baterii i zużytych akumulatorów przede wszystkim w sposób bezpieczny dla środowiska i zdrowia ludzi, ale także w instalacjach i przy użyciu technologii spełniających wymogi określone dla BAT zapewniających osiągnięcie co najmniej wymaganych poziomów wydajności recyklingu. W przepisach krajowych główny nacisk położono na zorganizowanie systemu zbierania zużytych baterii i zużytych akumulatorów przenośnych, gdyż są to odpady o niewielkich wymiarach o znaczącym stopniu rozproszenia. Zbieranie wskazanych wyżej odpadów dokonywane jest przez zbierających odpady oraz w miejscach odbioru, które są powszechnie dostępne i skupiają wokół siebie dużą liczbę ludzi, między innymi: szkoła, siedziba urzędu lub instytucji, punkt świadczący usługi w zakresie wymiany zużytych baterii lub akumulatorów, czy placówka handlowa, do której użytkownik końcowy może oddać zużyte baterie i zużyte akumulatory przenośne. Użytkownik końcowy jest obowiązany do przekazania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych, w tym baterii przenośnych i akumulatorów przenośnych, które nie mogą stanowić już źródła energii, do zbierającego zużyte baterie lub zużyte akumulatory lub do miejsca odbioru. Użytkownicy końcowi, oddający przedmiotowe odpady nie ponoszą żadnych kosztów z tym związanych oraz nie mają obowiązku zakupu nowych baterii i akumulatorów. Zebrane u sprzedawcy detalicznego, sprzedawcy hurtowego oraz w innych miejscach odbioru zużyte baterie i zużyte akumulatory są kierowane do zbierającego zużyte baterie lub zużyte akumulatory. Natomiast w przypadku punktów serwisowych oraz zakładów przetwarzania ZSEE podmioty te mogą oddać zużyte baterie i zużyte akumulatory albo bezpośrednio do zbierającego zużyte baterie lub zużyte akumulatory albo do zakładu przetwarzania, gdzie prowadzone są procesy polegające co najmniej na sortowaniu zużytych baterii i zużytych akumulatorów. Istniejące instalacje do zagospodarowania GIOŚ prowadzi rejestr wprowadzających baterie lub akumulatory oraz prowadzących zakłady przetwarzania zużytych baterii lub zużytych akumulatorów5. Zgodnie z informacjami zawartymi w „Raporcie o funkcjonowaniu gospodarki bateriami i akumulatorami oraz zużytymi bateriami i akumulatorami za rok 2014” na dzień 31 grudnia 2014 r. ogółem zarejestrowanych było 2798 przedsiębiorców, w tym 2774 wprowadzających baterie lub akumulatory (630 przedsiębiorców wprowadzających na rynek wyłącznie baterie i akumulatory i 2144 wprowadzających na rynek baterie lub akumulatory wraz ze sprzętem elektrycznym i elektronicznym) i 24 prowadzących zakłady przetwarzania zużytych baterii lub zużytych akumulatorów. Istniejące w kraju instalacje do prowadzenia odzysku baterii i akumulatorów kwasowo-ołowiowych mają niewykorzystane moce przerobowe. 5 Rejestr dostępny jest na stronie GIOŚ pod adresem http://rzseie.gios.gov.pl/szukaj_baterie.php 34  Monitor Polski – 36 – Poz. 1030 Na terenie Polski funkcjonują dwie instalacje do przeróbki zużytych baterii i zużytych akumulatorów niklowo-kadmowych o przepustowości ponad 2 000 Mg. Uwzględniając masę zużytych baterii i zużytych akumulatorów niklowo-kadmowych poddanych recyklingowi w 2014 r. (to jest 504 Mg) oraz masę tych baterii wprowadzanych do obrotu w 2014 r. (to jest 939 Mg) można ocenić, że wydajność instalacji do przetwarzania tej grupy odpadów w Polsce jest wystarczająca. Do dyspozycji jest także drugi zakład przerobu posiadający pozwolenie na recykling baterii niklowo-kadmowych. W przypadku baterii cynkowych i innych w Polsce istnieją cztery duże zakłady przerobu o wydajności ponad 14 000 Mg. Identyfikacja problemów W odniesieniu do gospodarowania zużytymi bateriami i zużytymi akumulatorami zidentyfikowano następujące problemy: 1) zagrożenie nieosiągnięcia wymaganych poziomów zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych w wysokości 45% w związku z brakiem osiągnięcia wymaganego poziomu zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych w 2014 r.; 2) nieprawidłowe postępowanie ze zużytymi bateriami przenośnymi i zużytymi akumulatorami przenośnymi przez użytkowników końcowych; 3) brak skutecznego systemu selektywnego zbierania zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych zapewniającego osiągnięcie wymaganych poziomów zbierania. 2.2.4. Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny ZPO, źródła powstawania, ilości zebrane i zagospodarowane Instrumentem wpływającym na zapobieganie powstawania zużytego sprzętu można uznać ZZP, w ramach których podmioty publiczne włączają kryteria i wymagania środowiskowe do procesu zakupów (procedur prowadzenia postępowań o udzielenie zamówień publicznych) i poszukują rozwiązań ograniczających negatywny wpływ produktów lub usług na środowisko oraz uwzględniających cały cykl życia produktów. Taka postawa wpływa na rozwój i upowszechnienie technologii niskoodpadowych. Za stosowaniem ZZP przemawiają przepisy prawne zawarte w ustawie z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 2164): art. 30 ust. 6: „Zamawiający może odstąpić od opisywania przedmiotu zamówienia (…), jeżeli zapewni dokładny opis przedmiotu zamówienia przez wskazanie wymagań funkcjonalnych. Wymagania te mogą obejmować opis oddziaływania na środowisko” oraz art. 91 ust. 2: „Kryteriami oceny ofert są cena albo cena i inne kryteria odnoszące się do przedmiotu zamówienia, w szczególności jakość, funkcjonalność, parametry techniczne, zastosowanie najlepszych dostępnych technologii w zakresie oddziaływania na środowisko, koszty eksploatacji, serwis oraz termin wykonania zamówienia”. Niezwykle istotne w zakresie zapobiegania powstawaniu ZSEE są również działania informacyjno-edukacyjne zmierzające do budowania i kształtowania świadomych postaw konsumentów. Na terytorium Polski w 2014 r. wprowadzono łącznie 518 868 kg sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Jak wynika z danych z tabeli 15 w 2014 r. ponad 94,56% masy zebranego zużytego sprzętu pochodziło z gospodarstw domowych. W okresie od 2011 r. do 2013 r. zwiększał się procent zebranego zużytego sprzętu, w stosunku do sprzętu wprowadzonego, z wartości 27,8% w 2011 r. do 35,2% w 2013 r. W 2014 r. trend ten uległ zmianie (zebrano 32,7%). 35  Monitor Polski – 37 – Poz. 1030 Tabela 15. Informacja dotycząca masy sprzętu wprowadzonego do obrotu i masy zebranego zużytego sprzętu w latach 2011-2014 Masa sprzętu [Mg] Informacja dotycząca masy: 2011 r. 2012 r. 2013 r. 2014 r. 2. 3. 4. 5. sprzętu wprowadzonego do obrotu 515 666 481 230 486 179 518 868 łącznej zebranego zużytego sprzętu 143 339 157 306 171 727 168 938 zebranego zużytego sprzętu pochodzącego z gospodarstw domowych 135 648 147 738 163 687 159 756 1. Źródło: Dane GIOŚ. W 2014 r. poziom zbierania ZSEE wyniósł 32,76% (liczony jako iloraz masy sprzętu wprowadzonego w 2013 r. i całkowitej masy zebranego zużytego sprzętu w 2014 r.). Osiągnięty wynik dotyczy zarówno sprzętu przeznaczonego dla gospodarstw domowych jak i innego niż przeznaczony dla gospodarstw domowych. Poniżej przedstawiono informacje na temat masy zebranego ZSEE w przeliczeniu na jednego mieszkańca w latach 2006–2014. Wykres 1. Masa zebranego ZSEE w przeliczeniu na mieszkańca w latach 2006–2014 [kg/mieszkańca/rok] 5 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0 4,34 4,25 4,15 2012 2013 2014 3,55 2,7 2,8 2009 2010 1,48 0,71 0,13 2006 2007 2008 2011 Źródło: Dane GIOŚ. Cel obowiązujący od 1 stycznia 2008 r., wynikający z dyrektywy 2002/96/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 stycznia 2003 r. w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (WEEE) (Dz. Urz. WE L 37 z 13.02.2003, str. 24, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 7, str. 359) oraz dyrektywy 2012/19/UE, jakim jest zebranie minimum 4 kg ZSEE z gospodarstw domowych na mieszkańca rocznie, został osiągnięty w latach 2012–2014. 36  Monitor Polski – 38 – Poz. 1030 Tabela 16. Informacja dotycząca mas: przetworzonego zużytego sprzętu, odpadów powstałych ze zużytego sprzętu poddanych recyklingowi oraz odpadów powstałych ze zużytego sprzętu poddanych innym niż recykling procesom odzysku, za lata 2011–2014 Masa [Mg] Informacja dotycząca masy: 2011 r. 2012 r. 2013 r. 2014 r. 1. 2. 3. 4. 5. przetworzonego zużytego sprzętu 151 858 159 413 160 290 162 363 129 054 133 701 129 771 127 190 816 1 033 914 1 114 odpadów powstałych ze zużytego sprzętu poddanych recyklingowi odpadów powstałych ze zużytego sprzętu poddanych innym niż recykling procesom odzysku Źródło: Dane GIOŚ. Istniejący system gospodarowania Kluczowym elementem w zakresie zagospodarowywania ZSEE jest zasada zanieczyszczający płaci oraz realizacja przez producentów lub wprowadzających sprzęt EPR za wprowadzony na rynek sprzęt. To właśnie producent lub wprowadzający sprzęt jest zobowiązany do sfinansowania i zorganizowania systemu zbierania i przetwarzania zużytego sprzętu, który powstał ze sprzętu wprowadzonego przez niego do obrotu oraz uzyskania odpowiedniego poziomu selektywnego zbierania ZSEE w odniesieniu do masy wprowadzonego do obrotu sprzętu elektrycznego i elektronicznego, odzysku oraz przygotowania do ponownego użycia i recyklingu dla poszczególnych grup sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Istniejące instalacje do zagospodarowania Od dnia 1 lipca 2006 r. do czasu utworzenia rejestru prowadzonego przez marszałków województw GIOŚ prowadzi rejestr: 1) przedsiębiorców wprowadzających sprzęt elektryczny i elektroniczny; 2) zbierających zużyty sprzęt; 3) prowadzących zakład przetwarzania; 4) prowadzących działalność w zakresie recyklingu; 5) prowadzących działalność w zakresie innych niż recykling procesów odzysku; 6) organizacji odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego. Jak wynika z danych GIOŚ, na dzień 31 grudnia 2014 r. do rejestru wpisanych było 16 001 przedsiębiorców: 1) 5 626 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie wprowadzania sprzętu; 2) 13 330 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie zbierania zużytego sprzętu; 3) 180 przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania; 4) 120 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie recyklingu; 5) 14 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie innych niż recykling procesów odzysku; 6) 8 organizacji odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego. 37  Monitor Polski – 39 – Poz. 1030 Wiele podmiotów wpisanych do rejestru prowadzi działalność w kilku zakresach jednocześnie, na przykład wprowadzająco-zbierający, zbierająco-przetwarzający lub prowadzący działalność w zakresie recyklingu. Na 180 przedsiębiorców prowadzących zakłady przetwarzania ZSEE ich łączna moc przetwórcza jest szacowana na 905 115,6 Mg/rok, zatem jak wynika z danych zawartych powyżej jest wystarczająca do przetworzenia zebranego zużytego sprzętu (w 2014 r. było to 168 932 Mg).Warto odnotować, że moc przetwórcza przedsiębiorców pomiędzy 2013 a 2014 r. zwiększyła się o ponad 47%. Na 120 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie recyklingu ich łączna moc przetwórcza wynosi 5 792 822,7 Mg/rok (wzrost o ponad 3% względem 2013 r.). Natomiast w przypadku 14 przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie innych niż recykling procesów odzysku, ich łączna moc przetwórcza wynosi 859 042 Mg/rok (wzrost o ponad 72% względem 2013 r.). Reasumując moc przetwórcza instalacji do odzysku i recyklingu w Polsce jest wystarczająca do zagospodarowania odpadów powstających w wyniku przetwarzania zużytego sprzętu. Identyfikacja problemów W zakresie gospodarki ZSEE zidentyfikowano poniżej opisane problemy: 1) nielegalny demontaż zużytego sprzętu poza zakładem przetwarzania; 2) możliwość wystąpienia w przyszłości trudności w osiągnięciu wymaganych przepisami ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym rocznych poziomów zbierania ZSEE, biorąc pod uwagę informacje dotyczące osiągniętych poziomów zbierania zużytego sprzętu w latach 2011–2014; 3) brak prawidłowego postępowania ze ZSEE przez użytkowników końcowych, w szczególności w zakresie istoty ich selektywnego zbierania. 2.2.5. Opakowania i odpady opakowaniowe ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane Podobnie jak w przypadku innych produktów, np. sprzętu elektrycznego i elektronicznego, głównym sposobem ZPO opakowaniowych jest ekoprojektowanie. Oznacza to na etapie projektowania opakowania producent winien stosować rozwiązania technologiczne ułatwiające ponowne użycie i przetwarzanie odpadów opakowaniowych oraz polegające na minimalizacji masy opakowań. Opakowania i odpady opakowaniowe powstają nie tylko w gospodarstwach domowych, ale także, w szczególności w zakładach produkcyjnych, jednostkach handlowych, miejscach użyteczności publicznej, różnych gałęziach przemysłu. Odpady opakowaniowe wytwarzane są na wszystkich ogniwach łańcucha dostaw, ale przede wszystkim przez konsumentów jako użytkowników końcowych. W tym przypadku również ważną rolę w ograniczaniu powstawania odpadów opakowaniowych odgrywają ZZP. Funkcjonowanie ZZP pozwala tworzyć politykę, w ramach której podmioty publiczne włączają kryteria i wymagania środowiskowe do procesu zakupów (procedur udzielania zamówień publicznych) i poszukują rozwiązań ograniczających negatywny wpływ produktów oraz usług na środowisko oraz uwzględniających cały cykl życia produktów, a przez to wpływają na rozwój i upowszechnienie technologii niskoodpadowych. W tabeli 17 zamieszczono zestawienie mas opakowań wprowadzonych na rynek oraz osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach 2011–2013. 38  Monitor Polski – 40 – Poz. 1030 Tabela 17. Opakowania wprowadzone na rynek (ogółem) oraz osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu w latach 2011–2014 Masa wprowadzonych Odpady poddane Osiągnięty poziom opakowań ogółem [%] [tys. Mg] [tys. Mg] Lata Podlegających obowiązkowi Ogółem odzyskowi recyklingowi odzysku recyklingu odzysku recyklingu 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 4 605,3 2 576,5 1 901,7 56,0 41,4 2011 4 611,1 4 605,3 4 664,2 2 665,9 1 932,2 57,2 41,4 2012 4 669,9 4 664,7 4 838,9 2 430,4 1 740,2 50,2 36,0 2013 4 836,4 4 838,8 2014 4 846,0 4 838,1 4 841,7 2 918,4 2 694,1 60,3 55,6 Źródło: Dane MŚ. Poziomy odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych pomiędzy 2011 r. oraz 2014 r. uległy zwiększeniu odpowiednio o: 4,3% i 14,2%. Należy również zauważyć, że uzyskane poziomy odzysku i recyklingu do roku 2013 zawierają również tak zwane nadwyżki odzysku i recyklingu uzyskane w latach poprzednich, co powoduje, że dane te nie odzwierciedlają faktycznego odzysku i recyklingu uzyskanego w poszczególnych latach. Pomimo tego, że w 2014 r. ww. nadwyżki nie mogły być w pełni uwzględnione w składanych przez przedsiębiorców sprawozdaniach, zanotowano wzrost uzyskiwanych poziomów zarówno odzysku jak i recyklingu. W tabeli 18 wyszczególnione zostały poszczególne opakowania wprowadzone na rynek, wraz z osiągniętymi poziomami recyklingu w 2014 r. Tabela 18. Opakowania wprowadzone na rynek (wyszczególnione) oraz osiągnięte poziomy recyklingu w 2014 r opakowania: 1. z tworzyw sztucznych z aluminium ze stali, w tym blachy stalowej z papieru i tektury ze szkła gospodarczego (poza ampułkami) z materiałów naturalnych (drewna i tekstyliów) Źródło: Dane MŚ. Masa wprowadzonych opakowań [Mg] Podlegających obowiązkowi Ogółem odzysku recyklingu 2. 3. 4. 896 321 894 347 87 692 87 681 4 838 101 156 782 156 743 1 567 973 1 566 751 Odpady poddane ogółem recyklingowi [Mg] Osiągnięty poziom recyklingu [%] 5. 6. 256 014 42 188 87 024 1 141 764 28,6 48,1 55,5 72,9 1 027 963 1 027 644 618 432 60,2 1 108 601 1 108 583 538 286 48,6 Na przestrzeni lat zaobserwować można stały wzrost masy wprowadzanych na rynek opakowań. W 2004 r. było to 3413,0 tys. Mg, w 2006 r. wprowadzono 3654,7 tys. Mg, w 2008 r. zaś 4181,9 tys. Mg. Zatem masa opakowań wprowadzonych w 2013 r. w stosunku do trzech wyżej wskazanych okresów referencyjnych jest wyższa o odpowiednio: 42%, 32,6% oraz 15,9%. Na wykresie 2 zaprezentowane zostały zmiany w rodzaju opakowań wprowadzanych na rynek Polski w wybranych latach. 39  Monitor Polski – 41 – Poz. 1030 Wykres 2. Struktura rodzajów opakowań z których powstały odpady opakowaniowe w wybranych latach z okresu 2004–2014 Źródło: Dane MŚ. Z powyższych informacji wynika, że od 2008 r. systematycznie wzrastał udział odpadów opakowaniowych z frakcji papieru i tektury oraz tworzyw sztucznych wprowadzanych na rynek. Zmniejszał się natomiast udział odpadów opakowaniowych z opakowań szklanych oraz z drewna i tekstyliów. Odpady opakowaniowe po środkach niebezpiecznych, w tym po ŚOR ZPO opakowaniowych po środkach niebezpiecznych, w tym po ŚOR, polega głównie na kształtowaniu świadomych postaw konsumenckich. W ramach ZPO istotnym jest nabywanie takich ilości przedmiotowych substancji, aby nie ulegały one przeterminowaniu lub aby proces ten w maksymalny sposób ograniczyć, co przekłada się na ograniczenie ilości opakowań wprowadzanych na rynek. W przypadku ŚOR ze względu na wysokie ceny tych preparatów, przeterminowaniu ulegają stosunkowo nieznaczne ilości tych substancji. Powstają natomiast odpady opakowaniowe po ŚOR. Jak wynika z tabeli 19, ŚOR w Polsce są wykorzystywane coraz powszechniej, a to przekłada się na ilość odpadów opakowaniowych po tych substancjach. Do 2004 r. badaniami sprzedaży objęte były wybrane ŚOR dopuszczone do obrotu i stosowania. Od 2005 r. zgodnie z wymogami EUROSTAT-u ewidencji podlegają wszystkie ŚOR dopuszczone do obrotu w Polsce, w 2014 r. tych substancji było 1244. W 2014 r. na potrzeby rolnictwa sprzedano około 65 tys. Mg ŚOR w masie towarowej (wzrost o 5,8% w stosunku do 2013 r.). Zdecydowana większość tych środków (około 80%) pochodziła z importu. Tabela 19. Sprzedaż ŚOR w Polsce w latach 2010–2014 2010 r. 2011 r. 1. 2. 3. w Mg masy towarowej 51 613 58 736 w Mg substancji czynnej 19 449 21 779 Źródło: Dane pochodzą z badania GUS. 40 2012 r. 4. 61 805 21 886 2013 r. 5. 61 197 22 204 2014 r. 6. 64 772 23 557  Monitor Polski – 42 – Poz. 1030 Istniejący system gospodarowania Na każdego przedsiębiorcę, który wprowadza na rynek produkty w opakowaniach nałożono obowiązek zapewnienia odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych powstałych po tych produktach, realizując w ten sposób EPR. W przypadku nieosiągnięcia przez przedsiębiorcę wymaganych poziomów odzysku i recyklingu zobowiązany jest on do uiszczenia opłaty produktowej obliczonej w odniesieniu do różnicy pomiędzy wymaganym a uzyskanym poziomem odzysku i recyklingu. Opłata ta ma więc charakter sankcji nakładanej na przedsiębiorcę wprowadzającego na rynek produkty w opakowaniach za niewykonanie ustawowych obowiązków. Powyższe obowiązki przedsiębiorca może realizować samodzielnie lub przez ich powierzenie organizacji odzysku. Finansowanie systemu zbierania i przetwarzania odpadów opakowaniowych zapewniają wprowadzający produkty w opakowaniach. Odmiennie realizowane są obowiązki w zakresie zagospodarowania odpadów opakowaniowych wielomateriałowych oraz po środkach niebezpiecznych, w tym ŚOR. Wprowadzający opakowania wielomateriałowe oraz środki niebezpieczne w opakowaniach jest obowiązany zorganizować system zbierania oraz zapewniać odzysk, w tym recykling, odpadów opakowaniowych wielomateriałowych oraz po środkach niebezpiecznych, z tym że wprowadzający środki niebezpieczne będące ŚOR jest obowiązany zorganizować system zbierania oraz zapewniać odzysk, w tym recykling, odpadów opakowaniowych po środkach niebezpiecznych będących ŚOR. Przedsiębiorca może realizować obowiązek zagospodarowania odpadów opakowaniowych wielomateriałowych oraz po środkach niebezpiecznych, w tym ŚOR, samodzielnie lub przez przystąpienie do porozumienia. Organizacja samorządu gospodarczego reprezentująca grupę przedsiębiorców wprowadzających produkty w opakowaniach wielomateriałowych albo środki niebezpieczne w opakowaniach, w tym ŚOR, może zawrzeć porozumienie z marszałkiem województwa w zakresie utworzenia i utrzymania systemu zbierania, transportu, odzysku lub unieszkodliwiania odpadów opakowaniowych powstałych z opakowań wielomateriałowych albo z opakowań po środkach niebezpiecznych. Wprowadzający, o których mowa powyżej, mogą na równych zasadach przystępować do już zawartych porozumień. Opakowania po ŚOR będących środkami niebezpiecznymi powinny trafić z powrotem do ich sprzedawcy, który jest odpowiedzialny za ich właściwe zagospodarowanie. Istniejące instalacje do zagospodarowania Odpady opakowaniowe ze szkła, metali, tworzyw sztucznych, papieru i tektury są poddawane recyklingowi odpowiednio w hutach szkła, hutach metali żelaznych i nieżelaznych, instalacjach do recyklingu tworzyw sztucznych oraz papierniach. Odnośnie instalacji do zagospodarowywania opakowań wielomateriałowych, w szczególności z przewagą tworzyw sztucznych, oraz po środkach niebezpiecznych ich wydajność i moce przerobowe w skali kraju uznać należy za niewystarczające w stosunku do wymaganych przepisami prawa poziomów odzysku i recyklingu odpadów powstałych z tego typu opakowań, pomimo obserwowanego na rynku stopniowego wzrostu zainteresowania prowadzeniem takich instalacji. Identyfikacja problemów W zakresie gospodarki odpadami opakowaniowymi zidentyfikowano następujące problemy: 1) nieodpowiednia jakość odpadów opakowaniowych zbieranych selektywnie w gospodarstwach domowych uniemożliwiająca ich recykling; 2) niewystarczające moce przerobowe instalacji do recyklingu odpadów opakowaniowych po środkach niebezpiecznych (problem szczególnie istotny w kontekście założonych do osiągnięcia od 2016 r. poziomów recyklingu dla przedmiotowej grupy odpadów); 41  Monitor Polski – 43 – Poz. 1030 3) niewystarczające moce przerobowe instalacji do przetworzenia wielomateriałowych odpadów opakowaniowych w kontekście wymaganych do osiągnięcia poziomów odzysku i recyklingu; 4) wciąż niewystarczające uwzględnianie aspektów środowiskowych przy projektowaniu produktu z zamiarem poprawienia charakterystyki oddziaływania, jakie dany produkt wywiera na środowisko na etapie wytwarzania i przez cały cykl jego życia, takich jak: ograniczenie masy opakowania oraz ograniczenie wielkości opakowania w stosunku do wielkości produktu, stosowanie opakowań wielokrotnego użytku, jeśli ma to uzasadnienie ekologiczne i ekonomiczne. 2.2.6. Pojazdy wycofane z eksploatacji ZPO, źródła powstawania, ilości wytworzone i zagospodarowane Producenci pojazdów są obowiązani do ograniczania stosowania substancji niebezpiecznych w pojazdach, uwzględniania wymogów demontażu i ponownego użycia przedmiotów wyposażenia i części pojazdów oraz odzysku i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, a także stosowania materiałów pochodzących z recyklingu do produkcji pojazdów. Ogólna liczba pojazdów samochodowych i ciągników zarejestrowanych według Centralnej Ewidencji Pojazdów prowadzonej przez Ministra Cyfryzacji, zgodnie ze stanem na koniec 2014 r. wyniosła 30,3 mln (w 2013 r. – 25,7 mln, w 2012 r. 24,9 mln6). Liczba pojazdów zarejestrowanych po raz pierwszy na terytorium kraju w 2014 r. była wyższa o 5,6% niż w 2013 r.(pojazdy nowe i używane sprowadzone z zagranicy). Liczba zarejestrowanych samochodów osobowych na koniec 2014 r. wyniosła 19,9 mln i była wyższa o 2,7% niż w 2013 r. Na każde 1000 mieszkańców w Polsce w 2014 r. przypadało 520 sztuk samochodów (2013 r. – 504, w 2012 – 486, w 2008 r. zaś 425, zgodnie z danymi wskazanej wyżej Centralnej Ewidencji Pojazdów). Średnia dla 27 krajów UE w 2012 r. wyniosła 487, zaś średnia dla UE 15 to 514 samochodów. W 2014 r. w ogólnej liczbie zarejestrowanych samochodów osobowych wzrósł udział samochodów o masie 1900 kg i większej z 18,7% w 2013 r. do 20,3%. Spadł natomiast udział pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej do 1399 kg z 30,4% w 2013 r. do 28,8% w 2014 r. Udział samochodów osobowych w wieku do 5 lat obniżył się z 9,6% w 2013 r. do 9,1% w 2014 r. Odnotowano wzrost udziału pojazdów w wieku 16 lat i starszych z 51,2% w 2013 r. do 53,1% w 2014 r. Jak wynika z danych prezentowanych w tabeli 20 zarówno liczba, jak i masa pojazdów wycofywanych z eksploatacji przyjętych do stacji demontażu w Polsce na przestrzeni ostatnich lat systematycznie rośnie, od 2011 r. do 2014 r. liczba takich pojazdów wzrosła o ponad 46,6%, zaś masa o blisko 54,6%. 6 Stan na dzień 31.12.2014 r. 30 273 047 pojazdów, z czego 15 311 332 posiadało ważne badanie techniczne (50,6% wszystkich pojazdów), a 19 739 995 pojazdów posiadało ważną polisę OC (65,2% wszystkich pojazdów). 42  Monitor Polski – 44 – Poz. 1030 Tabela 20. Sposoby zagospodarowania odpadów w postaci pojazdów wycofanych z eksploatacji w latach 2011–2014 Sposób zagospodarowania odpadów w postaci pojazdów wycofanych z eksploatacji 1. Pojazdy wycofane z eksploatacji przyjęte do stacji demontażu Odpady poddane odzyskowi, w tym ponowne użycie Odpady poddane recyklingowi, w tym ponowne użycie 2011 r. 2012 r. 2013 r. 2014 r. Liczba Masa [Mg] Liczba Masa [Mg] Liczba Masa [Mg] Liczba Masa 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 295 152 284 307 344 809 340 212 402 416 401 639 432 707 439 608 - 260 058 - 315 617 - 362 527 - 409 125 - 254 459 - 307 670 - 355 727 - 395 773 Źródło: Źródłem danych za lata 2011-2013 są Sprawozdania RP na temat osiągniętych poziomów ponownego użycia i odzysku oraz ponownego użycia i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, przekazywane KE, natomiast dane za 2014 r. pochodzą ze zbiorczej informacji NFOŚiGW przekazywanej do MŚ zgodnie z przepisami art. 400k Poś. W produkcji pojazdów wykorzystuje się przede wszystkim metale żelazne, na przykład stal, i nieżelazne, na przykład: aluminium, miedź, cynk. Ponadto w budowie pojazdów stosowane są różne rodzaje tworzyw sztucznych i kompozytów. W powyższym zakresie istnieje bardzo duży potencjał do prowadzenia recyklingu wskazanych wyżej odpadów uzyskanych z pojazdów wycofanych z eksploatacji. Obowiązki w zakresie uzyskania poziomów odzysku i recyklingu określono w art. 28 i 60 ustawy z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji. Poziomy te są tożsame z wymaganiami określonymi w dyrektywie 2000/53/WE, tj.: 1) do 2014 r.: 80% – recykling, 85% – odzysk; 2) od 2015 r.: 85% – recykling, 95% – odzysk. Jednocześnie należy zauważyć, że przy obliczaniu wskazanych wyżej poziomów przedmioty wyposażenia i części pojazdów przeznaczone do ponownego użycia zalicza się do odzysku i recyklingu. Osiągnięte poziomy odzysku i recyklingu dla pojazdów wycofanych z eksploatacji w latach 2011-2014 kształtowały się w następujący sposób: 1) poziom recyklingu: w 2011 r. – 89,5%, w 2012 r. – 90,4%, w 2013 r. – 88,6%, w 2014 r. – 89,9%; 2) poziom odzysku: w 2011 r. – 91,5%, w 2012 r. – 92,8%, w 2013 r. - 90,3%, w 2014 r. – 92,5%. Z powyżej prezentowanych danych wynika więc, że w latach 2011–2014 obowiązujące poziomy i wymagania dotyczące odzysku i recyklingu zostały osiągnięte. Istniejący system gospodarowania Ustawa z dnia 27 maja 2015 r. o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 933 i 1688) wprowadziła od 1 stycznia 2016 r. między innymi likwidację tak zwanej opłaty recyklingowej w wysokości 500 zł od pojazdu wprowadzonego na terytorium kraju po dniu 31 grudnia 2015 r. w ramach wewnątrzwspólnotowego nabycia lub importu pojazdu oraz od 2017 r. systemu dopłat dla przedsiębiorców prowadzących stacje 43  Monitor Polski – 45 – Poz. 1030 demontażu. Nowe prawo wprowadza zasadę, zgodnie z którą prowadzący stacje demontażu, przy przyjmowaniu pojazdu wycofanego z eksploatacji zarejestrowanego w kraju UE lub EOG, nie będą pobierać opłaty od jego właściciela. Jednocześnie w przepisach określono przypadki, kiedy opłata będzie mogła być pobierana. Wprowadzający na terytorium kraju ponad 1000 pojazdów w roku kalendarzowym jest obowiązany zapewnić taką sieć zbierania pojazdów, aby w każdym województwie były prowadzone co najmniej trzy stacje demontażu lub punkty zbierania pojazdów, w tym co najmniej jedna stacja demontażu, położone w różnych miejscowościach. Powyższe obowiązki wprowadzający może realizować także na podstawie umów z podmiotami prowadzącymi stacje demontażu. W praktyce oznacza to, że wprowadzający taką liczbę pojazdów będzie musiał zapewnić w kraju funkcjonowanie co najmniej 48 stacji lub punktów. Z kolei wprowadzający na rynek nie więcej niż 1000 pojazdów rocznie jest obowiązany zapewnić sieć obejmującą co najmniej trzy stacje demontażu lub punkty zbierania pojazdów, w tym co najmniej jedną stację demontażu, położone w różnych miejscowościach. Wprowadzający pojazd zapewnia sieć zbierania pojazdów wyłącznie przez własne stacje demontażu i punkty zbierania pojazdów lub na podstawie umów z przedsiębiorcami prowadzącymi stacje demontażu. Każdy posiadacz pojazdu po zakończeniu jego eksploatacji musi oddać go przedsiębiorcy prowadzącemu stację demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącemu punkt zbierania pojazdów. Przedsiębiorca nie pobiera opłaty od właściciela oddawanego pojazdu, jeśli pojazd jest: zarejestrowany na terytorium kraju, kompletny, nie zawiera innych odpadów, które nie pochodzą z danego pojazdu. Wykazy stacji demontażu oraz punktów zbierania pojazdów są dostępne na stronach internetowych urzędów marszałkowskich. Nie później niż do 30 dni od dnia otrzymania zaświadczenia o demontażu pojazdu lub zaświadczenia o przyjęciu niekompletnego pojazdu należy złożyć wniosek o wyrejestrowanie pojazdu. Istniejące punkty zbierania pojazdów i stacje demontażu Liczba stacji demontażu według Centralnego Systemu Odpadowego według stanu na dzień 31 grudnia 2014 r. wynosiła 783. W tym okresie w Polsce funkcjonowało 10 stacji demontażu, które posiadają wdrożone certyfikowane systemy zarządzania środowiskiem. Nadmienić należy, że w Polsce na przestrzeni lat stale zwiększa się liczba stacji demontażu pojazdów. Powyższa sieć jest wystarczająca do zagospodarowania pojazdów wycofanych z eksploatacji pochodzących z terenu kraju. Identyfikacja problemów W gospodarce pojazdami wycofanymi z eksploatacji ujawniły się następujące problemy: 1) ryzyko nieosiągnięcia wymaganego poziomu odzysku pojazdów wycofanych z eksploatacji w wysokości 95%; 2) nielegalny demontaż pojazdów wycofanych z eksploatacji poza stacjami demontażu; 3) wahania cen odzyskiwanych surowców z pojazdów wycofanych z eksploatacji, w szczególności złomu, co ma bezpośredni wpływ na rentowność funkcjonowania stacji demontażu; 4) sprowadzanie do kraju używanych pojazdów celem nielegalnego demontażu w celu pozyskania