Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształceni

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 20 marca 2026 r. Poz. 378 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI 1) z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym Na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 lit. a i b ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, 1160 i 1837 oraz z 2026 r. poz. 187 i 203) zarządza się, co następuje: § 1. Określa się podstawę programową: 1) wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego, stanowiącą załącznik nr 1 do rozporządzenia; 2) kształcenia ogólnego dla:

1. a)szkoły podstawowej, stanowiącą załącznik nr 2 do rozporządzenia,
2. b)szkoły podstawowej – dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, stanowiącą załącznik nr 3 do rozporządzenia. § 2. Podstawę programową wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego, określoną w załączniku nr 1 do rozporządzenia, stosuje się, począwszy od roku szkolnego 2026/2027. § 3. Podstawę programową wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego, określoną w załączniku nr 1 do rozporządzenia, stosuje się także do prowadzenia wychowania przedszkolnego w ośrodkach umożliwiających dzieciom z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego. § 4. 1. Podstawę programową kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, określoną w załączniku nr 2 do rozporządzenia, stosuje się, począwszy od: 1) roku szkolnego 2026/2027 w klasach I i IV szkoły podstawowej, a w latach następnych również w kolejnych klasach szkoły podstawowej; 2) roku szkolnego 2027/2028 w klasie VIII szkoły podstawowej w zakresie przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa; 3) roku szkolnego 2029/2030 w semestrze I klasy VII szkoły podstawowej dla dorosłych, w którym kształcenie rozpoczyna się z dniem 1 września 2029 r. lub z dniem 1 lutego 2030 r., a w latach następnych także w kolejnej klasie i semestrach szkoły podstawowej dla dorosłych. 1) Minister Edukacji kieruje działem administracji rządowej – oświata i wychowanie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Edukacji (Dz. U. poz. 2717).  Dziennik Ustaw –2– Poz. 378 2. Dotychczasową podstawę programową kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych, określoną w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. poz. 356, z późn. zm.2)), stosuje się w roku szkolnym: 1) 2026/2027 w klasach II, III i V–VIII szkoły podstawowej, 2) 2027/2028 w klasach III i VI–VIII szkoły podstawowej, 3) 2028/2029 w klasach VII i VIII szkoły podstawowej, 4) 2029/2030 w: 5)
3. a)semestrze II klasy VII szkoły podstawowej dla dorosłych, w którym kształcenie rozpoczyna się z dniem 1 lutego 2029 r.,
4. b)klasie VIII szkoły podstawowej, w tym szkoły podstawowej dla dorosłych, 2030/2031 w semestrze II klasy VIII szkoły podstawowej dla dorosłych, w którym kształcenie rozpoczyna się z dniem 1 lutego 2030 r. – z tym że w latach szkolnych 2027/2028–2029/2030 w klasie VIII szkoły podstawowej realizuje się podstawę programową kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej w zakresie przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa, o której mowa w ust. 1 pkt 2. § 5. Podstawę programową kształcenia ogólnego dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym w szkole podstawowej, określoną w załączniku nr 3 do rozporządzenia, stosuje się, począwszy od roku szkolnego 2026/2027. § 6. Traci moc rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. poz. 356, z późn. zm.3)) w zakresie dotyczącym podstawy programowej wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego, podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej i podstawy programowej kształcenia ogólnego dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym w szkołach podstawowych. § 7. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 września 2026 r. Minister Edukacji: B. Nowacka 2) 3) Zmiany wymienionego rozporządzenia zostały ogłoszone w Dz. U. z 2018 r. poz. 1679, z 2021 r. poz. 1533, z 2022 r. poz. 609 i 1717, z 2023 r. poz. 312 i 1759, z 2024 r. poz. 996 oraz z 2025 r. poz. 378 i 1052. Zmiany wymienione w odnośniku 2.  Dziennik Ustaw –3– Załączniki do rozporządzenia Ministra Edukacji Poz. 378 z dnia 11 marca 2026 r. (Dz. U. poz. …) Załączniki do rozporządzenia Ministra Załącznik nr Edukacji 1 z dnia 11 marca 2026 r. (Dz. U. poz. 378) Załącznik nr 1 PODSTAWA PROGRAMOWA WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO DLA PRZEDSZKOLI, ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH W SZKOŁACH PODSTAWOWYCH ORAZ INNYCH FORM PODSTAWA PROGRAMOWA WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO DLA PRZEDSZKOLI, ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH W SZKOŁACH PODSTAWOWYCH ORAZ INNYCH FORM WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO Cele wychowania przedszkolnego Przedszkola, oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych oraz inne formy wychowania przedszkolnego, zwane dalej „przedszkolem”, wspierają wszechstronny rozwój dzieci w sferze poznawczej, społecznej, emocjonalnej, etycznej i fizycznej oraz wspomagają je w pełnej realizacji potencjału – zarówno jako jednostki, jak i członków społecznej i demokratycznej wspólnoty. Wychowanie przedszkolne sprzyja kształtowaniu postawy dbałości o dobro wspólne, pielęgnowania tradycji i kultury narodowej z poszanowaniem innych kultur oraz rozwija postawy patriotyczne. Celem wychowania przedszkolnego jest zapewnienie każdemu dziecku warunków do: 1) rozwijania ciekawości, zainteresowań i uzdolnień, budowania wiedzy potrzebnej do rozumienia i poznawania współczesnego świata; 2) rozwijania kompetencji językowych, matematycznych i cyfrowych, umożliwiających funkcjonowanie w różnych sytuacjach życia codziennego; 3) rozwijania kompetencji ruchowych i postawy troski o własne zdrowie i bezpieczeństwo; 4) rozwijania kompetencji poznawczych, społecznych i osobistych oraz wzmacniania swojej samodzielności i wytrwałości; 5) budowania sprawczości oraz podejmowania inicjatyw z korzyścią dla siebie i wspólnego dobra; 6) poznawania świata różnorodnych wartości, rozwijania empatii i przygotowania się do dokonywania odpowiedzialnych wyborów etycznych. Działalność wychowawcza prowadzona w przedszkolu jest oparta na takich wartościach jak: wolność, odpowiedzialność, wspólnota, szacunek, godność, prawda, dobro, piękno, sprawiedliwość i solidarność. Ważnym elementem tej działalności jest również kształtowanie postaw patriotycznych oraz troski o dobro ojczyzny.  –2– Dziennik Ustaw –4– Poz. 378 W toku wychowania przedszkolnego dziecko buduje i rozwija kompetencje fundamentalne, wiedzę, kompetencje przekrojowe oraz sprawczość. Stwarzanie dzieciom warunków do rozwoju kompetencji fundamentalnych, wiedzy, kompetencji przekrojowych i sprawczości jest wspólnym zadaniem wszystkich nauczycieli. I. Kompetencje fundamentalne Kompetencje fundamentalne stanowią podstawę procesu edukacji. Ich zdobywanie i doskonalenie stanowi warunek konieczny funkcjonowania w różnych sytuacjach życiowych oraz dalszego uczenia się. Do kompetencji fundamentalnych należą: 1) kompetencje językowe, tj. zdolność skutecznego komunikowania i porozumiewania się; kompetencje te obejmują umiejętność rozumienia wypowiedzi ustnej i czytanego tekstu literackiego i nieliterackiego, analizowania i przetwarzania informacji, formułowania własnej wypowiedzi w sposób zrozumiały dla odbiorcy i dostosowany do sytuacji; 2) kompetencje matematyczne, tj. zdolność do rozumowania matematycznego oraz wykorzystywania pojęć i narzędzi matematyki w praktyce; kompetencje te obejmują rozumienie pojęć matematycznych, dokonywanie obliczeń i szacunków; 3) kompetencje cyfrowe, tj. zdolność bezpiecznego i krytycznego korzystania z technologii cyfrowych w celu uczenia się, poszukiwania informacji i komunikowania się; 4) kompetencje ruchowe, tj. zdolność świadomego wykorzystywania i rozwijania własnego potencjału ruchowego jako podstawy aktywnego i zdrowego stylu życia; kompetencje te obejmują umiejętność planowania i podejmowania aktywności fizycznej oraz kształtowania zdrowych nawyków w codziennym funkcjonowaniu. II. Kompetencje przekrojowe Kompetencje przekrojowe to zdolności do działania w różnych sytuacjach w przedszkolu i poza nim, z wykorzystaniem wiedzy, umiejętności i postaw rozwijanych w przedszkolu. Dzieci w naturalny sposób rozwijają swoje kompetencje przekrojowe w trakcie zabawy oraz w sytuacjach edukacyjnych tworzonych przez nauczyciela.  ––35 –– Dziennik Ustaw Poz. 378 Do kompetencji przekrojowych należą: 1) kompetencje poznawcze, w tym:
5. a)rozwiązywanie problemów, tj. zdolność poszukiwania i realizacji pomysłów, które umożliwią osiągnięcie zamierzonego celu; kompetencja ta obejmuje analizę problemu, identyfikowanie rozwiązań i ich ocenę oraz zastosowanie wybranego rozwiązania,
6. b)krytyczne myślenie, tj. zdolność oceny informacji w celu wyciągania racjonalnych wniosków, odróżniania prawdy od fałszu i unikania błędów poznawczych; kompetencja ta obejmuje gromadzenie, analizę i syntezę informacji, wnioskowanie i wykorzystywanie informacji oraz rozpoznawanie manipulacji,
7. c)kreatywne myślenie, tj. zdolność tworzenia nieszablonowych i wartościowych pomysłów; kompetencja ta obejmuje rozwijanie własnej ciekawości, kreowanie nowych rozwiązań i ich udoskonalanie oraz wytrwałość twórczą; 2) kompetencje społeczne, w tym:
8. a)współpraca, tj. zdolność do działania w grupie, która opiera się na wzajemnym szacunku, podziale ról i wspólnym osiąganiu celów; kompetencja ta obejmuje budowanie relacji, efektywną komunikację, przyjmowanie roli dostosowanej do sytuacji, wspólne podejmowanie decyzji i harmonizowanie współpracy,
9. b)dbanie o innych, tj. zdolność do empatycznego dostrzegania, nazywania i wspierania realizacji potrzeb innych osób i zbiorowości; kompetencja ta obejmuje rozpoznawanie i nazywanie potrzeb innych osób, reagowanie na nie w sposób otwarty i życzliwy, budowanie relacji i dbanie o nie, podejmowanie działań na rzecz dobra wspólnego i dbanie o otoczenie; 3) kompetencje osobiste, w tym:
10. a)kierowanie sobą, tj. zdolność mówienia o sobie, podejmowania działań mających na celu samodoskonalenie, realizację aspiracji, systematyczne poszerzanie wiedzy i umiejętności; kompetencja ta obejmuje rozwój i uczenie się, rozwijanie samodzielności i wytrwałości, podejmowanie autorefleksji i wyciąganie wniosków oraz wzmacnianie własnej motywacji,
11. b)dbanie o siebie, tj. zdolność rozpoznawania i zaspokajania własnych potrzeb fizycznych, emocjonalnych i psychicznych, z poszanowaniem woli i perspektyw innych; kompetencja ta obejmuje troskę o zdrowie i dobre samopoczucie, rozpoznawanie, nazywanie i wyrażanie emocji, radzenie sobie ze stresem i wyznaczanie bezpiecznych granic w relacjach z innymi.  –4– Dziennik Ustaw –6– Poz. 378 III. Sprawczość Sprawczość to podejmowanie autonomicznych działań mających pozytywny wpływ na osobę, która je podejmuje, i inne osoby (otoczenie) oraz branie za te działania odpowiedzialności. Sprawczość obejmuje aktywność dziecka w codziennych czynnościach, zabawie i procesie uczenia się. Ze sprawczością silnie powiązane jest: 1) poczucie przynależności do wspólnoty, czyli przekonanie jednostki, że jest częścią grupy, która ją akceptuje, potrzebuje jej i docenia ją oraz do której ta osoba może wnieść twórczy wkład; 2) nastawienie na rozwój, czyli przekonanie, że zdolności podlegają zmianom i mogą się rozwijać dzięki zaangażowaniu, wysiłkowi i wytrwałości; 3) przekonanie o własnej skuteczności, czyli przekonanie o swojej zdolności do wykonywania określonych zadań i osiągania celów, także w niekorzystnych okolicznościach; 4) samoregulacja, czyli zdolność przekładania myśli na działania zmierzające do realizacji określonych celów i świadomego kierowania swoją aktywnością. Dzieci w przedszkolu rozwijają swoją sprawczość m.in. przez: 1) podejmowanie inicjatywy i decyzji w sprawach związanych z własną aktywnością, głównie zabawową; 2) udział w podejmowaniu decyzji dotyczących grupy przedszkolnej; 3) wykorzystywanie wiedzy i umiejętności do rozwiązywania problemów życia codziennego w przedszkolu i poza nim; 4) samodzielne lub zespołowe prowadzenie obserwacji, badań i eksperymentów; 5) prezentowanie własnej wiedzy i umiejętności oraz efektów swojej pracy; 6) dzielenie się wiedzą i umiejętnościami, w tym wzajemne inspirowanie i uczenie się; 7) zaangażowanie w realizację indywidualnych lub grupowych projektów edukacyjnych; 8) refleksję o własnych działaniach oraz przyjmowanie i udzielanie informacji zwrotnej; 9) samodzielne pogłębianie wiedzy i umiejętności oraz rozwijanie zainteresowań; 10) zaangażowanie w inicjatywy na rzecz dobra wspólnego i pomoc dla innych. –5–  Dziennik Ustaw –7– Poz. 378 IV. Zadania przedszkola 1. Wspieranie wielokierunkowej aktywności dziecka przez organizację warunków sprzyjających nabywaniu doświadczeń w każdym obszarze jego rozwoju. 2. Tworzenie warunków umożliwiających każdemu dziecku swobodny rozwój, zabawę i odpoczynek w poczuciu bezpieczeństwa. 3. Wspieranie aktywności dziecka podnoszących poziom jego integracji sensorycznej i umiejętności korzystania z rozwijających się procesów poznawczych. 4. Zapewnienie warunków do budowania wspólnoty, w której każde dziecko czuje się akceptowane, rozumiane i potrzebne, a różnorodność traktowana jest jako wartość społeczna i edukacyjna. 5. Wspieranie samodzielnej dziecięcej eksploracji świata, dobór treści adekwatnych do indywidualnych potrzeb i zainteresowań każdego dziecka, jego możliwości percepcyjnych, wyobrażeń i rozumowania. 6. Wzmacnianie poczucia wartości, indywidualności, oryginalności dziecka oraz potrzeby budowania relacji i działania z innymi oraz dla innych. 7. Tworzenie sytuacji sprzyjających rozwojowi nawyków i zachowań dziecka prowadzących do samodzielności, dbania o zdrowie, sprawność ruchową i bezpieczeństwo. 8. Przygotowanie dziecka do rozpoznawania, nazywania i rozumienia emocji i uczuć własnych i innych ludzi. 9. Tworzenie sytuacji edukacyjnych budujących wrażliwość dziecka, w tym wrażliwość estetyczną, w odniesieniu do wielu sfer aktywności człowieka: mowy, zachowania, ruchu, muzyki, tańca, śpiewu, teatru, plastyki. 10. Tworzenie warunków pozwalających na bezpieczną, samodzielną eksplorację otaczającej dziecko przyrody, stymulujących rozwój wrażliwości i umożliwiających poznawanie wartości i norm odnoszących się do środowiska przyrodniczego, adekwatnych do etapu rozwoju dziecka. 11. Tworzenie warunków umożliwiających bezpieczne, samodzielne eksplorowanie elementów techniki w otoczeniu, a także zapewnienie materiałów konstrukcyjnych i narzędzi do swobodnego oraz planowanego konstruowania i majsterkowania, a także prezentowania wytworów swojej pracy. 12. Współdziałanie z rodzicami, różnymi środowiskami, organizacjami i instytucjami, uznanymi przez rodziców za źródło istotnych wartości, na rzecz tworzenia warunków umożliwiających wszechstronny rozwój dziecka.  ––68–– Dziennik Ustaw Poz. 378 13. Kreowanie sytuacji prowadzących do poznania przez dziecko wartości i norm społecznych, których źródłem są rodzina, grupa w przedszkolu, inne dorosłe osoby, w tym osoby starsze, oraz rozwijanie umiejętności podejmowania decyzji opartych na wartościach. 14. Systematyczne wspieranie rozwoju procesów uczenia się dziecka, prowadzące do osiągnięcia przez nie gotowości do podjęcia nauki w szkole. 15. Organizowanie zajęć umożliwiających dziecku poznawanie kultury i języka mniejszości narodowej lub etnicznej, lub języka regionalnego – kaszubskiego, zgodnie z potrzebami. 16. Tworzenie sytuacji edukacyjnych sprzyjających budowaniu zainteresowania dziecka językiem obcym nowożytnym, chęci poznawania innych kultur. Przygotowanie dzieci do posługiwania się językiem obcym nowożytnym nie dotyczy: 1) dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawności sprzężone, jeżeli jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym; 2) dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na inne niż wymienione w pkt 1 rodzaje niepełnosprawności, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 127 ust. 19 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, 1160 i 1837 oraz z 2026 r. poz. 187 i 203), oraz jeżeli z indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego wynika brak możliwości realizacji przygotowania do posługiwania się językiem obcym nowożytnym ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne dziecka. Osiągnięcia dziecka na koniec wychowania przedszkolnego 1. Obszar społeczny: budowanie relacji, działanie z innymi i dla innych. Dziecko: 1) udziela informacji o sobie i swoich rodzicach, w tym podaje swoje imię i nazwisko, adres zamieszkania, wie, komu może takich informacji udzielać; 2) bierze udział w aktywnościach zaproponowanych przez innych, zgłasza własne pomysły, jest otwarte na współdziałanie;  –– 79 –– Dziennik Ustaw 3) Poz. 378 uzgadnia zasady dzielenia się zabawkami lub materiałami w trakcie podejmowanych aktywności; 4) bierze udział w podejmowaniu decyzji w grupie, akceptuje wspólnie podjęte decyzje, nawet jeżeli nie są zgodne z jego oczekiwaniami; 5) stosuje zwroty grzecznościowe; 6) przestrzega zasad zachowania się w grupie i miejscach publicznych, w tym zasad prawidłowego zachowania się na drodze i w środkach komunikacji; 7) mówi o emocjach, które ludzie mogą przeżywać w różnych sytuacjach życia codziennego; 8) szanuje wszystkie dzieci, ich różne upodobania i potrzeby, podaje przykłady wypowiedzi i zachowań, które mogłyby być dla kogoś krzywdzące; 9) szuka rozwiązań w sytuacjach spornych, rozwiązuje proste konflikty z pomocą dorosłych lub innych dzieci; 10) pomaga innym w wykonaniu zadania, gdy jest to potrzebne, udziela wskazówek; 11) wspiera inne dzieci w pokonywaniu smutku, bezradności i poszukiwaniu rozwiązań problemu; 12) dostrzega różnorodność i znaczenie funkcji pełnionych przez ludzi w społeczeństwie, przyjmuje je w zabawie (np. w sklep); 13) charakteryzuje pracę osób wykonujących różne zawody i zdaje sobie sprawę, że dzięki pracy osiąga się dochód; 14) wyjaśnia, do czego służą pieniądze, ma świadomość, że ludzie dysponują ograniczoną ilością pieniędzy oraz że po wydaniu pieniędzy na zakup towaru lub usługi nie można ich już wydać na coś innego; 15) wyjaśnia, na czym polega oszczędzanie oraz dlaczego warto oszczędzać; 16) odczuwa i wyjaśnia swoją przynależność do grup społecznych, w których na co dzień funkcjonuje: rodziny, grupy przedszkolnej, społeczności lokalnej i narodowej; 17) wymienia nazwę swojego kraju i jego stolicy, rozpoznaje symbole narodowe (godło, flagę, hymn), orientuje się, że Polska jest jednym z krajów Unii Europejskiej; 18) wskazuje funkcje różnych instytucji społecznych (np. rodziny, przedszkola); 19) poznaje i pielęgnuje tradycje lokalne, regionalne i narodowe; 20) charakteryzuje wybrane elementy dziedzictwa kulturowego swojego regionu.  –– 810–– Dziennik Ustaw 2. Poz. 378 Obszar osobisty: poznanie siebie, kierowanie sobą, wybieranie dobra. Dziecko: 1) podejmuje różne aktywności, aby realizować swoje pomysły, tworzyć i odkrywać, co sprawia mu radość; 2) odkrywa swoje zainteresowania i nazywa swoje mocne strony; 3) układa i uzasadnia swój plan działania prowadzący do zakładanego rezultatu; 4) przewiduje i nazywa konsekwencje swoich decyzji i działań; 5) organizuje i porządkuje miejsce swojej aktywności; 6) dąży do ukończenia zadania mimo trudności, wykazując wytrwałość, zaangażowanie i otwartość na informację zwrotną i wskazówki innych; 7) wyraża satysfakcję z zadania wykonanego samodzielnie lub w grupie, docenia swój wysiłek; 8) wykazuje postawę akceptacji tego, że popełnianie błędów jest czymś naturalnym w procesie uczenia się i stanowi okazję do zdobywania nowych umiejętności; 9) rozpoznaje i nazywa swoje emocje związane z różnymi sytuacjami, aktualnymi i z przeszłości; 10) odróżnia potrzeby od pragnień (zachcianek), nazywa swoje potrzeby i proponuje sposób ich zaspokojenia, wyraża sprzeciw w sytuacjach niepewności, zagrożenia, braku komfortu; 11) ma przekonanie, że nauczyciel lub inne dzieci mogą stanowić wsparcie w trudnych sytuacjach, w razie potrzeby prosi o pomoc; 12) stosuje znane mu sposoby radzenia sobie ze stresem. 3. Obszar językowy: komunikowanie się ze światem. Dziecko: 1) uczestniczy w rozmowie, aktywnie słuchając innych osób i wypowiadając się w sposób zrozumiały, przedstawia i próbuje uzasadnić swoją opinię; 2) w wypowiedziach posługuje się zdaniami, zwraca uwagę na poprawność gramatyczną i artykulacyjną lub, w razie potrzeby, używa komunikacji wspomagającej i alternatywnej; 3) słucha wypowiedzi innych osób oraz tekstów czytanych, takich jak opowiadania, wiersze, baśnie, legendy, mówi o swoich ulubionych książkach; 4) rozpoznaje możliwe źródła informacji, korzysta z zachęt do samodzielnego poszukiwania odpowiedzi na nurtujące je pytania; 5) obdarza uwagą dzieci i dorosłych, aby rozumieć to, co mówią i czego oczekują, dopytuje, gdy nie jest czegoś pewne;  –– 11 9 –– Dziennik Ustaw 6) Poz. 378 analizuje zdobyte informacje i dostrzega te, które są dla niego niewiarygodne lub się wykluczają; 7) ocenia zgodność uzyskiwanych informacji z własnymi obserwacjami i doświadczeniami; 8) odtwarza i przekształca treść bajek i opowieści, tworzy własne historie; 9) dzieli się swoimi wyobrażeniami, skojarzeniami i pomysłami typu „co by było, gdyby”; 10) eksperymentuje z językiem, tworzy rymowanki i nowe słowa; 11) zapamiętuje i recytuje wierszyki oraz inne krótkie teksty; 12) opowiada treść obrazków i historyjek obrazkowych, mówi o swoich przeżyciach, obserwacjach, ważnych zdarzeniach; 13) odczytuje znaczenie podstawowych symboli i znaków, tworzy własne symbole, aby wyrazić za ich pomocą określoną informację; 14) dokonuje analizy i syntezy głoskowej wybranych wyrazów, wypowiada prawidłowo głoski; 15) kreśli linie i kształty zawierające elementy graficzne obecne w literach: łuki, pętelki, fale, owale, zygzaki; 16) podejmuje próby pisania liter, wyrazów i krótkich komunikatów w wybrany przez siebie sposób; 17) podejmuje próby samodzielnego czytania wyrazów i krótkich tekstów, w tym uzupełnionych obrazkiem; 18) nazywa wybrane obiekty z najbliższego otoczenia w języku obcym nowożytnym; 19) reaguje na proste polecenia w języku obcym nowożytnym; 20) uczestniczy w prostej sytuacji komunikacyjnej w języku obcym nowożytnym; 21) powtarza wierszyki i śpiewa piosenki w języku obcym nowożytnym. 4. Obszar matematyczny: odkrywanie matematyki wokół siebie. Dziecko: 1) opisuje sytuacje problemowe bliskie swojemu doświadczeniu, rozpoznaje ich przyczyny; 2) poszukuje najlepszych rozwiązań problemu, w razie potrzeby radzi się innych, porównuje wyniki różnych działań, identyfikuje rozwiązania, które sprawdzają się najlepiej; 3) stosuje wybrane rozwiązanie i ocenia jego skuteczność;  ––10 12 – – Dziennik Ustaw 4) Poz. 378 charakteryzuje obiekty wokół siebie, porównuje je ze sobą pod względem wielkości i liczby; 5) klasyfikuje obiekty według co najmniej dwóch cech jednocześnie; 6) liczy w możliwym dla siebie zakresie; 7) wyznacza wynik dodawania i odejmowania, pomagając sobie liczeniem na palcach lub na innych zbiorach zastępczych; 8) waży i mierzy różne przedmioty, ustala wartość pomiaru, stosując własne i powszechnie przyjęte narzędzia i jednostki miar; 9) odczytuje zapis cyfrowy liczb, które obserwuje w najbliższym otoczeniu (np. w kalendarzu, na budynkach, na znakach drogowych, ceny w sklepach); 10) przedstawia wartości liczbowe na różne sposoby graficzne; 11) określa kierunki i relacje przestrzenne między obiektami; 12) posługuje się pojęciami dotyczącymi następstwa czasu (np. wczoraj, dzisiaj, jutro, rano, wieczorem), posługuje się nazwami pór roku, dni tygodnia i miesięcy; 13) rozpoznaje figury geometryczne płaskie: koło, trójkąt, kwadrat, prostokąt i niektóre bryły; 14) analizuje i tworzy szeregi oraz powtarzalne wzory, odnajduje symetrię w budowie obiektów przyrodniczych; 15) rozpoznaje monety i banknoty, wykonuje proste obliczenia. 5. Obszar przyrodniczy: odkrywanie przyrody i dbanie o nią. Dziecko: 1) rozpoznaje i nazywa rośliny oraz zwierzęta, a także elementy przyrody nieożywionej z najbliższego otoczenia; 2) analizuje i bada elementy najbliższego otoczenia, wyciąga wnioski z obserwacji, opisuje zmiany zachodzące w otoczeniu i wymienia niektóre zależności występujące w przyrodzie (np. wzrost roślin, cykle dnia i nocy, pory roku) oraz zjawiska pogodowe; 3) zadaje pytania o interesujące je zagadnienia, pyta o przyczyny i cele zaobserwowanych zjawisk i podejmowanych działań, formułuje przypuszczalne wyjaśnienia, sprawdza ich trafność; 4) dokumentuje zaobserwowane obiekty, zjawiska oraz procesy zachodzące w przyrodzie; 5) wyraża troskę o rośliny i zwierzęta, objaśnia zasady odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami domowymi;  ––11 13 –– Dziennik Ustaw Poz. 378 6) wskazuje na planie, mapie lub globusie znane mu miejsca; 7) opisuje Ziemię jako kulę, która razem z innymi planetami krąży wokół Słońca; 8) korzysta z narzędzi ogrodniczych przy pielęgnacji roślin ozdobnych i użytkowych; 9) opisuje zależności między wybranymi roślinami i zwierzętami; 10) rozpoznaje zwierzęta i rośliny z różnych ekosystemów oraz stref klimatycznych; 11) segreguje odpady, mając świadomość pozytywnych skutków dla przyrody i gospodarki; 12) stosuje zasady rozważnego korzystania z zasobów naturalnych. 6. Obszar techniczny: poznawanie techniki przez działanie. Dziecko: 1) ustala właściwości różnych materiałów; 2) wymienia etapy budowania obiektów powstających w najbliższym otoczeniu, rozróżnia materiały, z których powstają budynki; 3) tworzy budowle płaskie i przestrzenne z wykorzystaniem różnorodnych materiałów konstrukcyjnych, w tym naturalnych i z odzysku, narzędzi i spoiw; analizuje efekty własnych działań, szuka możliwych ulepszeń; 4) buduje maszyny proste – kołowrót, równię pochyłą – i wyjaśnia ich zastosowanie w urządzeniach codziennego użytku; 5) buduje obwody elektryczne z użyciem żarówki, brzęczyka i silnika; 6) wskazuje przykłady urządzeń zasilanych energią z różnych źródeł; 7) przestrzega zasad bezpiecznego korzystania z urządzeń elektrycznych i narzędzi; 8) podaje przykłady maszyn i urządzeń, które ułatwiają ludziom życie; 9) opisuje różne środki transportu i infrastrukturę znajdujące się w najbliższej okolicy oraz bezpieczne sposoby korzystania z nich. 7. Obszar cyfrowy: przygotowanie do bezpiecznego funkcjonowania w społeczeństwie cyfrowym. Dziecko: 1) korzysta z instrukcji do wykonania zadania, tworzy własne instrukcje; 2) rozpoznaje urządzenia cyfrowe i określa do czego służą; 3) wskazuje podstawowe zasady higieny cyfrowej; 4) wskazuje zagrożenia związane z korzystaniem z Internetu, w tym wynikające z udostępniania informacji o sobie i swoich bliskich; 5) określa wpływ mediów na życie codzienne, rozpoznaje reklamy i ma świadomość, czemu one służą.  –– 12 14 –– Dziennik Ustaw 8. Poz. 378 Obszar artystyczny: odbieranie i tworzenie sztuki. Dziecko: 1) poszukuje nowych form ekspresji, tworzyw i technik wyrazu artystycznego do przedstawienia świata i swoich przeżyć, wyraża własne pomysły; 2) łączy poznane elementy – przedmioty, obrazy, kształty, słowa, dźwięki, wzorce, symbole – w nowe układy, w nieoczywisty sposób; 3) wyraża swoje opinie o dziełach sztuki; 4) słucha muzyki, śpiewa, tańczy, tworzy melodie i improwizacje ruchowe, muzykuje – indywidualnie i w grupie; 5) rozpoznaje wybrane instrumenty muzyczne, tworzy własne instrumenty muzyczne z różnych materiałów i gra na nich; 6) wciela się w różne role podczas spontanicznych i organizowanych działań teatralnych; 7) zauważa różnice w dynamice, tempie, barwie i wysokości dźwięków, określa nastrój muzyki; 8) wyjaśnia pojęcia określające różne sposoby wyrazu artystycznego – w muzyce, sztukach wizualnych i teatrze. 9. Obszar ruchowy: rozwijanie się w ruchu, dbanie o zdrowie i bezpieczeństwo. Dziecko: 1) podejmuje spontaniczne i zorganizowane aktywności ruchowe (indywidualnie i w grupie) w trosce o zdrowy rozwój; 2) uczestniczy w grach terenowych i zabawach ruchowych, ucząc się zasad współzawodnictwa; 3) orientuje się w schemacie własnego ciała i wykorzystuje zmysły w zadaniach ruchowych; 4) podczas ruchu rozwija podstawowe umiejętności ruchowe, wykorzystując koordynację, równowagę, siłę, zręczność, zwinność, szybkość, skoczność, wytrzymałość; 5) posługuje się przedmiotami o zróżnicowanej wielkości i zróżnicowanym ciężarze, stopniowo wymagającymi większej precyzji ruchów; 6) prawidłowo trzyma i kontroluje siłę nacisku dłoni na narzędzie pisarskie; 7) samodzielnie wykonuje czynności samoobsługowe; 8) wyjaśnia, na czym polega zdrowy styl życia, stara się przestrzegać reguł z nim związanych (np. dba o prawidłową postawę ciała); 9) rozpoznaje sytuacje, w których zagrożone są jego bezpieczeństwo lub autonomia;  ––13 15 –– Dziennik Ustaw 10) zgłasza potrzebę odpoczynku, objawy Poz. 378 złego samopoczucia, odczuwane dolegliwości, poszukuje dla siebie bezpiecznych i przyjaznych przestrzeni; 11) w czasie aktywności ruchowych przestrzega zasad bezpieczeństwa na terenie przedszkola i poza nim. W ramach wychowania przedszkolnego dzieci zdobywają doświadczenia edukacyjne, które wspierają ich rozwój osobisty, psychiczny, społeczny i fizyczny oraz budują poczucie sprawczości. Doświadczenia edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje fundamentalne i przekrojowe oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę. Dziecko co najmniej raz w roku szkolnym: 1) jest odbiorcą sztuki, słucha koncertu, ogląda przedstawienie teatralne, odwiedza muzeum lub teatr; 2) prowadzi i ilustruje obserwacje przyrody; 3) pracując w grupie, wysiewa i uprawia warzywa, zioła lub kwiaty; 4) pracując w grupie, przygotowuje wspólne wyjście i bierze w nim udział; 5) pracując w grupie, odgrywa uzgodnioną z innymi dziećmi rolę w przygotowaniu i realizacji występu lub spotkania społeczności lokalnej (np. z okazji dnia babci i dziadka, na obchodach święta narodowego, na pikniku rodzinnym); 6) uczestniczy w wydarzeniu promującym zdrowy styl życia (np. w przedszkolnych zawodach sportowych); 7) pracując w grupie, prezentuje innym swoją wiedzę lub efekty wspólnych działań (np. w formie plakatu, wystawy lub kroniki). Dziecko przynajmniej raz w trakcie edukacji przedszkolnej: 1) przez minimum 10 kolejnych dni tworzy z wykorzystaniem różnych materiałów, w tym z odzysku, własne zabawki zamiast zabawek tradycyjnych; 2) pracując w grupie, przygotowuje makietę wybranej przestrzeni (np. najbliższej okolicy, miasta przyszłości); 3) pracując w grupie, planuje i podejmuje działanie na rzecz innych (np. młodszych dzieci, osób starszych); 4) planuje i robi w grupie zakupy w sklepie. Warunki i sposób realizacji Realizacja celów wychowania przedszkolnego wymaga uwzględnienia w procesie kształcenia i wychowania poniższych warunków i priorytetów.  ––14 16 – Dziennik Ustaw 1. Poz. 378 Wszechstronny rozwój – doświadczenie przedszkolne powinno wspierać rozwój każdego dziecka w sferze poznawczej, społecznej, emocjonalnej, etycznej i fizycznej. 2. Aktywność poznawcza – dzieci są podmiotami procesu uczenia się, a ich udział w jego planowaniu i zaangażowanie, w tym uczenie się w działaniu z innymi, są kluczowymi czynnikami sprzyjającymi uczeniu się. 3. Wychowanie – jest obok kształcenia równoprawnym elementem funkcjonowania przedszkola i zadaniem wszystkich nauczycieli, szczególnie w zakresie wprowadzania w świat wartości, rozwijania kompetencji społecznych i osobistych oraz sprawczości. 4. Dobrostan dzieci – przedszkole dąży do zapewnienia dobrostanu wszystkich dzieci i traktuje go jako warunek skutecznego uczenia się i harmonijnego rozwoju. 5. Przestrzeń edukacyjna – nauczyciele w przemyślany sposób kształtują przestrzeń sali i przedszkola, tak aby sprzyjała uczeniu się oraz dobrostanowi dzieci, a także wykorzystują otoczenie przedszkola jako miejsce działań edukacyjnych. 6. Edukacja włączająca – przedszkole uwzględnia zróżnicowane potrzeby rozwojowe dzieci, zapewnia indywidualizację procesu kształcenia i wychowania oraz umożliwia monitorowanie i systematyczne wsparcie ich rozwoju, z uwzględnieniem zasad projektowania uniwersalnego w edukacji oraz racjonalnych usprawnień, wspierając pełne uczestnictwo każdego dziecka w życiu grupy przedszkolnej i tworząc warunki do rozwoju na miarę jego możliwości. 7. Metody nauczania – proces uczenia się i nauczania wymaga stosowania zróżnicowanych metod nauczania, form i środków o uznanych podstawach naukowych, dostosowanych do celów edukacyjnych oraz potrzeb dzieci; dobór metod zgodnie z aktualną wiedzą to obszar autonomii, eksploracji i innowacji nauczycieli. 8. Wykorzystywanie wiedzy – przedszkole stwarza dzieciom warunki pozwalające na praktyczne wykorzystywanie zdobywanej wiedzy i umiejętności oraz stosowanie ich poza przedszkolem. 9. Wspólnota – przedszkole wykorzystuje społeczny charakter uczenia się; proces wychowawczy w przedszkolu zakłada budowanie wspólnoty uczącej się i wspólnoty społecznej przez równoważenie celów indywidualnych i dobra wspólnego. 10. Rodzina – w procesie wychowawczym istotna jest spójność oddziaływań przedszkola i środowiska rodzinnego osiągana dzięki partnerskiej współpracy; rodzina współuczestniczy w edukacji dzieci, a przedszkole kształtuje ten proces profesjonalnie i zapewnia wsparcie rodzinie w jej działaniach wychowawczych oraz opiekuńczych.  Dziennik Ustaw ––15 17 – – Poz. 378 11. Interdyscyplinarność i relacje ze światem zewnętrznym – proces uczenia się przyjmuje także charakter interdyscyplinarny i zachowuje ścisły związek ze środowiskiem zewnętrznym jako naturalnym kontekstem budowania oraz wykorzystania wiedzy, kompetencji i sprawczości dzieci. Przedszkole zapewnia warunki do zdobywania i doskonalenia kompetencji niezbędnych do: 1) bycia częścią wspólnoty, współpracy i dbania o innych; w przedszkolu dzieci kształtują swoją tożsamość, odkrywają i coraz lepiej rozumieją swoją przynależność do różnych grup społecznych, w tym rodziny, grupy przedszkolnej, społeczności lokalnej i narodowej; nawiązują relacje z rówieśnikami, poznają się, podejmują pierwsze próby wspólnego wykonywania zadań – w parze lub większym zespole, uczą się razem podejmować decyzje, a także postępować w zgodzie z przyjętymi zasadami oraz z szacunkiem dla siebie nawzajem; zaczynają również rozumieć, że wspólnie odpowiadają nie tylko za przestrzeń, w której razem przebywają; wspólnie dbają też o to, żeby wszystkie dzieci czuły się w przedszkolu dobrze i bezpiecznie; 2) kierowania sobą i dbania o siebie; w przedszkolu dzieci poznają swoje zainteresowania, mocne strony, aktywności dające im radość i satysfakcję; oswajają się też z niepowodzeniami – uczą się traktować je jako naturalne elementy procesu zdobywania nowych umiejętności; dowiadują się, w jaki sposób dbać o swoje dobre samopoczucie, jak i z czyją pomocą radzić sobie w trudnych dla nich sytuacjach; przygotowują się także do podejmowania decyzji zgodnych z przyjętym systemem wartości; 3) skutecznego komunikowania się z rówieśnikami i osobami dorosłymi, z uwzględnieniem różnorodnych sposobów komunikacji; w przedszkolu dzieci uczą się, jak formułować komunikaty w sposób zrozumiały dla innych i dostosowany do sytuacji, w jaki sposób wyrażać swoje opinie i dzielić się spostrzeżeniami; poszerzają swój zasób słownictwa; doskonalą umiejętność rozumienia wypowiedzi ustnych i czytanego im tekstu; kształtują też swoje nawyki czytelnicze; sięgają po książki, żeby zaspokoić swoją ciekawość poznawczą; przygotowują się do nauki czytania i pisania; uczą się rozpoznawać za pomocą słuchu strukturę wyrazu – od sylab przez pośrednie cząstki aż do głosek; poznają litery drukowane, a osiągnąwszy gotowość, zaczynają czytać wyrazy, zdania i teksty oraz pisać; rozwijają umiejętność analizowania kształtów graficznych oraz analizowania i odtwarzania ruchów ręki niezbędnych do pisania;  Dziennik Ustaw 4) ––16 18 – – Poz. 378 uaktywnienia myślenia matematycznego oraz wykorzystywania pojęć matematycznych w praktyce; w wieku przedszkolnym dzieci odkrywają, że obiekty otaczającego świata są policzalne, klasyfikowalne i mierzalne; uczą się przez doświadczanie i operowanie konkretnymi przedmiotami – w ten sposób poznają reguły i budują pojęcia matematyczne, uczą się szacować, liczyć, odmierzać, porównywać ze sobą, a z czasem także dodawać i odejmować; 5) odkrywania przyrody i kształtowania postawy troski o nią; spacery i pobyt na powietrzu to okazja do rozwijania świadomości, że człowiek jest częścią przyrody i tym samym istnieje nierozerwalna więź między człowiekiem i przyrodą – w przedszkolu dzieci uczą się szacunku do przyrody, kształtują nawyki dbania o nią i odpowiedzialnego korzystania z zasobów naturalnych; przez stały kontakt z przyrodą dzieci rozwijają również wiele umiejętności, które są kluczowe w ich dalszej nauce; do badania i obserwacji przyrody dzieci mogą wykorzystywać pomoce takie jak lupa, mikroskop czy atlas – dzięki temu stają się uważnymi badaczami; uczą się formułować pytania i poszukują na nie odpowiedzi, swoje wnioski opierają na dowodach; 6) poznawania świata techniki, w tym urządzeń, maszyn i zawodów; dzieci chętnie majsterkują i budują z różnych materiałów, ale potrzebują zasad i wskazówek, jak tworzyć trwałe konstrukcje i bezpiecznie posługiwać się narzędziami; dzieci są też ciekawe pracy różnych osób, maszyn i urządzeń, które obserwują w codziennym życiu; potrzebują wiedzy, jak działa świat techniki, oraz umiejętności konstruowania modeli maszyn i urządzeń; 7) przygotowania się do funkcjonowania w społeczeństwie cyfrowym; dzieci nie są świadome zagrożeń, jakie niesie ze sobą korzystanie z nowych technologii, w tym z Internetu – dlatego w przedszkolu dzieci nie korzystają indywidualnie i samodzielnie z urządzeń ekranowych (z wyjątkiem dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, które korzystają z racjonalnych usprawnień polegających na zastosowaniu takich urządzeń), a nauczyciel do celów dydaktycznych korzysta z nich tylko w niezbędnym zakresie, z zachowaniem ważnej dla prawidłowego rozwoju dziecka higieny cyfrowej; w przygotowaniu dzieci do bezpiecznego funkcjonowania w społeczeństwie cyfrowym aktywny udział muszą brać rodzice; 8) impresji i ekspresji sztuki; w wieku przedszkolnym dziecko naturalnie wyraża siebie przez różne formy artystyczne – rysunek, taniec, śpiew, opowieści, teatrzyk czy konstruowanie z materiałów – sztuka staje się dla niego nie tylko sposobem ekspresji emocji i myśli, ale też narzędziem poznawania świata i budowania tożsamości; dziecko potrzebuje wsparcia  Dziennik Ustaw ––17 19 – – Poz. 378 w odkrywaniu własnego języka twórczego i rozwijaniu wrażliwości estetycznej, a także czasu, przestrzeni i narzędzi do samodzielnego tworzenia – bez oceniania, z szacunkiem dla jego stylu i tempa; równie ważne jest budowanie umiejętności odbioru sztuki – dostrzegania piękna w otoczeniu, reagowania na obrazy, dźwięki i opowieści, a także rozumienia emocji zawartych w dziełach innych; 9) świadomego wykorzystywania i rozwijania własnego potencjału ruchowego jako podstawy aktywnego i zdrowego stylu życia; w przedszkolu dzieci zyskują świadomość i poczucie swojego ciała, wzmacniają jego wytrzymałość i ogólną sprawność ruchową, ćwiczą precyzję ruchów palców i dłoni, rozwijają koordynację wzrokowo-ruchową, doskonalą swoje zmysły; dzieci zdobywają także wiedzę o tym, co jest dobre (np. prawidłowa postawa ciała), a co złe dla ich zdrowia i kondycji fizycznej (np. długotrwałe oglądanie telewizji); będąc w ruchu, szczególnie na powietrzu, mogą wzmocnić nie tylko swoją odporność, ale także otwartość na nowe wyzwania; uczą się także, jak ważna jest troska o bezpieczeństwo i wzajemne przestrzeganie ustalonych zasad; istotne jest, żeby dzieci w przedszkolu brały udział w rozmaitych aktywnościach muzyczno-ruchowych i ruchowo-sensorycznych. Codzienna zabawa swobodna dzieci to nieodzowny warunek ich rozwoju i realizacji programu wychowania przedszkolnego. Swobodna zabawa to okazja do wspólnego działania, zgłaszania pomysłów i rozmowy o nich, rozwiązywania problemów, dzielenia się zainteresowaniami, doświadczeniami i wiedzą, uzgadniania zasad i przestrzegania ich. W zabawie dzieci mogą wcielać się w różne role, rozpoznawać i wyrażać emocje, odkrywać właściwości zjawisk i przedmiotów, nadawać im nowe zastosowanie. W codziennych aktywnościach dzieci w przedszkolu są obecne wszystkie obszary wychowania przedszkolnego: społeczny, osobisty, językowy, matematyczny, przyrodniczy, techniczny, cyfrowy, artystyczny, ruchowy. Program wychowania przedszkolnego jest realizowany w każdym momencie pobytu dziecka w przedszkolu (np. podczas czynności porządkowych, posiłków, spaceru). Pobyt dzieci w przedszkolu opiera się na rytmie dnia, czyli systematycznie powtarzających się czynnościach i aktywnościach. Daje to dzieciom poczucie bezpieczeństwa i kontroli, co jest szczególnie ważne dla dzieci ze specjalnymi potrzebami rozwojowymi. W naturalny sposób sprzyja też włączaniu dzieci w podejmowanie obowiązków, pozwala kształtować samodzielność, zaradność i odpowiedzialność.  Dziennik Ustaw ––18 20 – Poz. 378 Warunkiem realizacji celów wychowania przedszkolnego są właściwe relacje między dzieckiem i nauczycielem. Nauczyciel obserwuje dzieci, zachęca je do rozmowy i uważnie ich słucha, rozpoznaje potrzeby i odpowiada na nie, organizuje przestrzeń, która jest inspirująca, i zachęca do podejmowania różnych aktywności. Dzieci najlepiej uczą się przez osobiste działanie i zaangażowanie, gdy korzystają ze swoich zmysłów, mogą przykładowo dotykać, manipulować, porównywać i przekształcać. Wszelkie pomoce drukowane mają charakter uzupełniający, umożliwiają utrwalenie wiedzy i umiejętności dzieci. Organizacja zajęć na powietrzu powinna być elementem codziennej pracy z dzieckiem w każdej grupie wiekowej. Dzieci powinny mieć codziennie zajęcia na świeżym powietrzu oraz co najmniej raz w tygodniu przebywać poza budynkiem przedszkola dłużej niż 1 godzinę. Daje to możliwość dłuższego spaceru lub zabaw połączonych z badaniem okolicznej przyrody i działaniem w niej. Nie dotyczy to jedynie dni, w których występują alerty Rządowego Centrum Bezpieczeństwa lub szczególnie niesprzyjające warunki atmosferyczne. Wszechstronny rozwój dzieci jest wspólną odpowiedzialnością rodziców i nauczycieli. Nauczyciele informują rodziców o procesach i postępach rozwojowych dzieci, omawiają z nimi wyniki swoich obserwacji i ustalają zakres potrzebnego wsparcia dziecka. Nauczyciele zachęcają rodziców, żeby brali aktywny udział w procesie rozwoju umiejętności dzieci. Nauczyciele obserwują dzieci w możliwie różnorodnych sytuacjach i przekazują najważniejsze spostrzeżenia o zachowaniu i rozwoju dziecka rodzicom. Opracowują diagnozę dojrzałości szkolnej dla tych dzieci, które w danym roku mają rozpocząć naukę w szkole. Dzieci w wieku przedszkolnym funkcjonują w dynamicznym, szybko zmieniającym się otoczeniu. Coraz częściej narażone są na informacje i udział w sytuacjach, których nie rozumieją lub które budzą w nich niepokój. Codzienne spotkania z nauczycielem to okazja do nadawania sensu tym doświadczeniom. Rolą nauczyciela jest stwarzanie sytuacji edukacyjnych, które pomagają dzieciom lepiej rozumieć świat. Szczególnej uwagi wymaga problem dostępu dzieci do urządzeń cyfrowych i informacji przekazywanych przez media. Wspólną odpowiedzialnością rodziców i nauczycieli jest troska o kształtowanie nawyków higieny cyfrowej. Aranżacja przestrzeni powinna uwzględniać bariery architektoniczne i sensoryczne oraz zapewniać możliwość swobodnego korzystania z przestrzeni i materiałów przez dzieci z niepełnosprawnościami.  Dziennik Ustaw ––19 21 – – Poz. 378 Organizacja przestrzeni w przedszkolu ma umożliwiać dzieciom podejmowanie codziennych czynności związanych z troską o otoczenie i własne potrzeby. Dzieci powinny mieć możliwość m.in. nakrywania do stołu, samodzielnego nakładania posiłków, sprzątania po posiłkach, porządkowania sali po skończonej zabawie oraz przygotowania się do wyjścia na zewnątrz. Wskazane jest organizowanie z dziećmi stałych i czasowych stref w budynku przedszkola i poza nim pozwalających na podejmowanie różnorodnych aktywności. Jako stałe proponuje się strefy umożliwiające rozwijanie: 1) czytelnictwa – strefa czytania w sali przedszkolnej powinna być przytulnym i spokojnym miejscem, dostosowanym do potrzeb wszystkich dzieci; w tej strefie warto m.in. uwzględnić książki w różnych formatach (np. z dużą czcionką, obrazkowe, dotykowe), opowiadania dla dzieci (także w języku obcym nowożytnym); 2) budowania i konstruowania – strefa do tego przeznaczona powinna być dostosowana do potrzeb wszystkich dzieci, zapewniać dostęp do klocków, materiałów i narzędzi do majsterkowania, miejsca pozwalającego na bezpieczną pracę; warto także przewidzieć przestrzeń wystawienniczą do ekspozycji wykonanych konstrukcji; nauczyciel ustala zasady bezpiecznego korzystania z narzędzi (np. nożyczek, zszywacza, dziurkacza, śrubokrętu, papieru ściernego) i dba o ich przestrzeganie; 3) działań artystycznych – strefa do tego przeznaczona powinna pozwalać na różnorodną działalność artystyczną, która powinna być dopasowana do potrzeb i preferencji dzieci, które powinny mieć swobodny dostęp przykładowo do instrumentów muzycznych, w tym perkusyjnych, strojów i rekwizytów do odgrywania ról, materiałów papierniczych, naturalnych, recyklingowych; warto także przewidzieć przestrzeń wystawienniczą do ekspozycji wykonanych prac; 4) umiejętności odpoczywania – kąciki wyciszenia, dostępne dla wszystkich dzieci, a szczególnie pomocne dla dzieci wymagających wsparcia w zakresie regulacji emocji i przetwarzania bodźców sensorycznych; takie miejsca powinny być wyposażone w elementy sprzyjające wyciszeniu i komfortowi sensorycznemu (np. w słuchawki wyciszające, miękkie siedziska lub pufy, przytulanki obciążeniowe, lampki o ciepłym świetle) oraz zabawki sensoryczne i antystresowe (np. gniotki, panele dotykowe); 5) odkrywanie świata nauki i przyrody – strefa do tego przeznaczona powinna pozwalać odkrywać zjawiska i procesy zachodzące w przyrodzie, podejmować samodzielne działania i obserwacje, prowadzić eksperymenty; każde dziecko powinno mieć możliwość korzystania z tej strefy bez nieuzasadnionych ograniczeń czasowych.  Dziennik Ustaw ––20 22 – – Poz. 378 W ciągu dnia odpowiedni czas powinno się przeznaczać na celebrowanie posiłków – spokojne ich spożywanie połączone z nauką posługiwania się łyżką, nożem i widelcem. Ważne jest także zapewnienie dzieciom możliwości komponowania dania na talerzu i stworzenie takiej atmosfery, aby dzieci nie czuły się pod presją, że muszą zjeść wszystko i w szybkim tempie. Nauka języka obcego nowożytnego w przedszkolu odbywa się przez zabawę i jest zintegrowana ze wszystkimi obszarami funkcjonowania dziecka. Codzienne sytuacje edukacyjne i zabawowe oraz czynności dnia sprzyjają oswajaniu dzieci z językiem obcym nowożytnym. Proste zwroty używane w codziennej komunikacji, piosenki i rymowanki, odpowiadające różnorodnym czynnościom i sytuacjom w przedszkolu, ułatwią naukę języka obcego, budowanie prostych dialogów i rozumienie prostych poleceń. Dziecko w przedszkolu osłuchuje się z językiem mniejszości narodowej lub etnicznej lub językiem regionalnym – kaszubskim, reaguje na znane słowa, zwroty oraz proste polecenia wypowiadane w tym języku. W naturalny sposób używa wyrażeń związanych z zabawą i codziennymi czynnościami, powtarza rymowanki, proste wierszyki, śpiewa piosenki i uczestniczy w zabawach językowych. Bierze udział w zabawach i wydarzeniach związanych z kulturą swojej społeczności oraz tworzy prace plastyczne inspirowane jej historią i tradycją. – 21 –  Dziennik Ustaw – 23 – Poz. 378 Załącznik nr 2 Załącznik nr 2 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ Ogólne cele kształcenia i wychowania Szkoła podstawowa wspiera wszechstronny rozwój uczniów w sferze poznawczej, społecznej, emocjonalnej, etycznej i fizycznej oraz wspomaga ich w pełnej realizacji potencjału – zarówno jako jednostek, jak i członków społecznej i demokratycznej wspólnoty. Kształcenie w szkole podstawowej sprzyja kształtowaniu postawy dbałości o dobro wspólne, pielęgnowania tradycji i kultury narodowej z poszanowaniem innych kultur oraz rozwija postawy patriotyczne. Celem kształcenia ogólnego w szkole podstawowej jest: 1) rozwijanie kompetencji fundamentalnych: językowych, matematycznych, cyfrowych i ruchowych, niezbędnych do funkcjonowania w różnych sytuacjach życiowych oraz w procesie uczenia się; 2) budowanie przez uczniów wiedzy pozwalającej rozumieć otaczający ich świat i poznawać go w procesie uczenia się na kolejnych etapach edukacyjnych; 3) rozwijanie kompetencji przekrojowych: poznawczych, społecznych i osobistych, pozwalających uczniom aktywnie działać w szkole i poza nią, z korzyścią dla siebie i dla wspólnego dobra; 4) budowanie sprawczości uczniów w procesie uczenia się i realizacji zamierzonych celów, w tym branie odpowiedzialności za własne działania i ich wpływ na siebie, innych ludzi i świat; 5) wprowadzanie uczniów, we współpracy z rodzicami, w świat wartości i przygotowywanie ich do dokonywania odpowiedzialnych wyborów etycznych w trosce o siebie, innych ludzi, ojczyznę i inne wspólnoty; 6) rozwijanie aspiracji, ciekawości i uzdolnień uczniów oraz wzmacnianie motywacji wewnętrznej w procesie uczenia się. Działalność dydaktyczna i wychowawcza szkoły opiera się na następujących wartościach: wolność, odpowiedzialność, wspólnota, szacunek, godność, prawda, dobro, piękno, sprawiedliwość i solidarność.  ––22 24 – – Dziennik Ustaw Poz. 378 W procesie uczenia się uczeń buduje i rozwija kompetencje fundamentalne, wiedzę, kompetencje przekrojowe oraz sprawczość. Tworzenie warunków do rozwijania kompetencji fundamentalnych, wiedzy, kompetencji przekrojowych i sprawczości uczniów jest wspólnym zadaniem wszystkich nauczycieli. To proces ciągły, realizowany na wszystkich etapach edukacyjnych, wszystkich przedmiotach oraz międzyprzedmiotowo. I. Kompetencje fundamentalne Kompetencje fundamentalne stanowią podstawę procesu edukacji. Ich opanowanie i doskonalenie stanowi warunek konieczny funkcjonowania w różnych sytuacjach życiowych oraz dalszego uczenia się. Do kompetencji fundamentalnych należą: 1) kompetencje językowe, tj. zdolność skutecznego komunikowania się w mowie i piśmie; kompetencje te obejmują umiejętność rozumienia wypowiedzi ustnej oraz czytanego tekstu literackiego i nieliterackiego, analizowania oraz przetwarzania informacji, formułowania własnej wypowiedzi ustnej i pisemnej w sposób zrozumiały dla odbiorcy oraz dostosowany do sytuacji; 2) kompetencje matematyczne, tj. zdolność do rozumowania matematycznego oraz wykorzystywania pojęć i narzędzi matematyki w różnych obszarach działalności, w tym także w praktyce; kompetencje te obejmują znajomość i rozumienie pojęć, procedur oraz idei matematycznych i dokonywanie obliczeń oraz szacunków, rozumienie i przetwarzanie informacji podawanych w formie danych, procentów czy wykresów oraz umiejętność stosowania matematyki w różnych sytuacjach życiowych; 3) kompetencje cyfrowe, tj. zdolność celowego, skutecznego, krytycznego i odpowiedzialnego korzystania z technologii cyfrowych w uczeniu się i sprawnym funkcjonowaniu w społeczeństwie; kompetencje te obejmują stosowanie myślenia komputacyjnego (w szczególności metod informatycznych) w rozwiązywaniu problemów z różnych dziedzin oraz umiejętność pozyskiwania i analizowania informacji w środowisku cyfrowym; 4) kompetencje ruchowe, tj. zdolność do świadomego wykorzystywania i rozwijania własnego potencjału ruchowego jako podstawy aktywnego oraz zdrowego stylu życia; kompetencje te obejmują umiejętność planowania, podejmowania, monitorowania i oceniania aktywności fizycznej oraz kształtowania zdrowych nawyków w codziennym funkcjonowaniu.  ––23 25 – – Dziennik Ustaw Poz. 378 Rozwijanie kompetencji językowych i matematycznych powinno być prowadzone zgodnie ze strategią stopniowego osiągania biegłości (ang. mastery learning). Kluczowym elementem tej koncepcji jest indywidualizacja procesów uczenia się i nauczania przez dostosowanie tempa i metod do potrzeb uczniów oraz bieżące monitorowanie postępów. Decyzja o przejściu do kolejnego kroku w rozwijaniu kompetencji językowych i matematycznych powinna opierać się na pewności, że uczeń opanował prostsze umiejętności na wystarczającym poziomie i jest gotowy do ich pogłębiania. Minimalnym poziomem osiągnięć w zakresie kompetencji matematycznych i językowych dla wszystkich uczniów jest poziom wstępny. Nieosiągnięcie tego poziomu znacząco utrudnia dalszą naukę na kolejnych etapach edukacyjnych oraz skuteczne funkcjonowanie w różnych sytuacjach życia codziennego. Za docelowy poziom rozwoju kompetencji fundamentalnych dla większości uczniów w szkole podstawowej uznaje się poziom oczekiwany. Uczniowie, którzy szybko nabywają kompetencje językowe i matematyczne na poziomie wstępnym, powinni otrzymywać dodatkowe zadania wymagające głębszej i bardziej złożonej analizy. Natomiast uczniom, którzy nie rozwinęli kompetencji językowych i matematycznych na poziomie wstępnym, należy zapewnić takie wsparcie, które umożliwi im osiągnięcie tego poziomu. Opisane poniżej w tabelach poziom wstępny i oczekiwany kompetencji językowych oraz kompetencji matematycznych należy czytać łącznie z wymaganiami szczegółowymi dotyczącymi wiedzy i umiejętności w zakresie edukacji wczesnoszkolnej oraz poszczególnych zajęć edukacyjnych nauczanych w klasach IV–VIII. Tabela nr 1. Poziom wstępny i oczekiwany kompetencji językowych na zakończenie klasy VIII Kompetencje językowe kompetencje 1. Odbiór wypowiedzi poziom wstępny 1) samodzielnie czyta poziom oczekiwany 1) samodzielnie czyta (czytanie i słuchanie). dostosowane do swojego różnorodne teksty Uczeń: wieku teksty (użytkowe, o urozmaiconej składni informacyjne, fabularne, i z poszerzonym popularnonaukowe), zasobem leksykalnym, o umiarkowanej również te wykraczające złożoności językowej poza dotychczasowe  –– 24 26 –– Dziennik Ustaw Poz. 378 Kompetencje językowe kompetencje poziom wstępny poziom oczekiwany i tematycznej, doświadczenia udostępniane za pomocą odbiorcze; różnych środków przekazu; 2) znajduje w tekście różne 2) analizuje tekst, znajduje w tekście informacje ukryte, porównuje treści informacje (ogólne zawarte w tekstach i szczegółowe), odróżnia powiązanych ze sobą fakty od opinii, tematycznie, odróżnia porównuje opinie w tekście informacje z różnych źródeł na ten ważne od mniej sam temat, dostrzega istotnych, rozpoznaje związki przyczynowo- wypowiedzi -skutkowe i czasowe, o charakterze rozpoznaje niejednoznacznym wieloznaczność (np. ironia, aluzja, wyrazów gra słowna); z podstawowego zasobu 3) rozpoznaje i porównuje leksykalnego; stanowiska i postawy 3) rozpoznaje, że celem nadawców różnych tekstu jest przekonanie do czegoś lub przekazanie informacji; 4) odczytuje sens tekstu, komunikatów; 4) odczytuje sens tekstu, wykorzystując wiedzę pozatekstową i odnosząc odnosząc go do sytuacji go do kontekstu wykraczających poza kulturowego swoje bezpośrednie i społecznego poznanego doświadczenie. w szkole. 2. Tworzenie wypowiedzi 1) samodzielnie tworzy 1) samodzielnie tworzy (pisanie i mówienie). komunikatywne rozbudowane, spójne Uczeń: wypowiedzi (ustne wypowiedzi (ustne i pisemne) pozwalające i pisemne), z jasnym  –– 25 27 –– Dziennik Ustaw Poz. 378 Kompetencje językowe kompetencje poziom wstępny poziom oczekiwany na realizację przekazem, zgodne zamierzonego celu z wymaganiami gatunku, wypowiedzi, prezentuje podejmuje polemikę lub swoje stanowisko wzmacnia stanowisko i uzasadnia je, podając innych osób, podaje proste argumenty; argumenty, w logiczny 2) rozmawia na tematy sposób uzasadnia swoje związane z zagadnieniami stanowisko; 2) swobodnie prowadzi omawianymi w szkole, dialog na różnorodne także wykraczające poza tematy (również bezpośrednie abstrakcyjne), umiejętnie doświadczenie, odnosi inicjuje, podtrzymuje się do wypowiedzi i kończy rozmowę; rozmówców; 3) świadomie stosuje proste środki językowe. 3) świadomie stosuje środki retoryczne dla wzmocnienia siły perswazji lub ekspresji wypowiedzi. 3. Sprawność językowa. Uczeń: 1) stosuje w swoich 1) stosuje w swoich wypowiedziach ustnych wypowiedziach ustnych i pisemnych podstawowe i pisemnych zasady zasady poprawności poprawności językowej, językowej, a popełniane posługuje się przez niego błędy różnorodnymi nie wpływają na strukturami rozumienie wypowiedzi, gramatycznymi, na ogół stosuje zasady pisze poprawnie ortograficzne pod względem i interpunkcyjne ortograficznym (również w zakresie reguł w zakresie pisowni  –– 26 28 –– Dziennik Ustaw Poz. 378 Kompetencje językowe kompetencje poziom wstępny poziom oczekiwany poznanych na zajęciach ustalonej i wyjątków) w szkole; i interpunkcyjnym; 2) posługuje się 2) posługuje się bogatym słownictwem słownictwem umożliwiającym (w tym frazeologią swobodną komunikację i terminologią w różnorodnych przedmiotową poznaną sytuacjach; w szkole); 3) rozpoznaje 3) rozpoznaje różnorodne najważniejsze konteksty konteksty komunikacyjne komunikacyjne (np. relacje między (np. okoliczności, rozmówcami, kontekst społeczno- cel komunikacji) -kulturowy poznany i dostosowuje do nich w szkole) i dostosowuje sposób wypowiadania się do nich sposób w mowie i piśmie. wypowiadania się w mowie i piśmie. Tabela nr 2. Poziom wstępny i oczekiwany kompetencji matematycznych na zakończenie klasy VIII Kompetencje matematyczne kompetencje 1. Używanie narzędzi poziom wstępny 1) wykonuje proste poziom oczekiwany 1) wykonuje złożone matematycznych. obliczenia i rozwiązuje obliczenia i potrafi Uczeń: typowe zadania; je uprościć, korzystając 2) wykazuje podstawowe z własności działań; rozumienie własności 2) stosuje własności figur działań na liczbach; geometrycznych do 3) oblicza pola obliczania pól i objętości;  –– 27 29 –– Dziennik Ustaw Poz. 378 Kompetencje matematyczne kompetencje poziom wstępny poziom oczekiwany podstawowych figur 3) rozumie i interpretuje płaskich i objętości zależności między podstawowych brył; wielkościami 4) korzysta z prostych opisywanymi za pomocą wzorów i procedur. reguły lub wzoru, potrafi modyfikować wzór. 2. Korzystanie z informacji. Uczeń: 1) zbiera i interpretuje zestawia informacje podane istotne informacje w kilku źródłach i w różnej liczbowe z jednego formie oraz wyciąga wnioski źródła lub dwóch źródeł; z tego zestawienia. 2) wykorzystuje dane, które są podane w tekście, tabelach lub w formie graficznej, wybiera odpowiednie informacje, wyciąga z nich proste wnioski. 3. Rozwiązywanie zadań. Uczeń: 1) za pomocą narzędzi 1) buduje dobrze matematycznych tworzy zaplanowane strategie strategię rozwiązania prowadzące do prostego zadania, także rozwiązania także osadzonego kilkuetapowego w kontekstach życia problemu; codziennego; 2) wykorzystuje narzędzia 2) wykazuje podstawowe i modele matematyczne rozumienie związków do opisu i interpretacji między kilkoma zagadnień z różnych informacjami i korzysta dziedzin oraz rozumie, z nich podczas jakie są ograniczenia rozwiązywania zadania. używanych modeli.  ––28 30 – – Dziennik Ustaw Poz. 378 Kompetencje matematyczne kompetencje poziom wstępny poziom oczekiwany 4. Rozumowanie opisuje sposób swojego prowadzi kilkuetapowe i argumentacja. rozumowania i podaje rozumowania i przedstawia Uczeń: przynajmniej jeden argumenty uzasadniające ich matematyczny argument poprawność, odwołując się uzasadniający jego do wiedzy matematycznej. poprawność. II. Kompetencje przekrojowe Kompetencje przekrojowe to zdolności do działania w różnych sytuacjach w szkole i poza nią z wykorzystaniem wiedzy, umiejętności i postaw rozwijanych w szkole. Kompetencje przekrojowe są rozwijane w ramach edukacji wczesnoszkolnej, poszczególnych przedmiotów nauczanych na II etapie edukacyjnym, międzyprzedmiotowo, a także w ramach realizacji zadań wychowawczo-profilaktycznych szkoły. Etap edukacyjny oraz specyfika poszczególnych przedmiotów wyznaczają sposób rozwijania kompetencji przekrojowych, dlatego opisane poniżej kompetencje są uwzględnione bezpośrednio w treściach nauczania – wymaganiach szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności, doświadczeniach edukacyjnych oraz warunkach i sposobie realizacji edukacji wczesnoszkolnej i poszczególnych przedmiotów nauczanych na II etapie edukacyjnym. Do kompetencji przekrojowych należą: 1) kompetencje poznawcze, w tym:
12. a)rozwiązywanie problemów, tj. zdolność poszukiwania i realizacji pomysłów, które umożliwią osiągnięcie zamierzonego celu; kompetencja ta obejmuje analizę problemu, identyfikowanie rozwiązań i ich ocenę oraz zastosowanie wybranego rozwiązania,
13. b)krytyczne myślenie, tj. zdolność oceny informacji w celu wyciągania racjonalnych wniosków, unikania uproszczeń, stereotypów, błędów poznawczych, manipulacji i uprzedzeń; kompetencja ta obejmuje gromadzenie, analizę i syntezę informacji, wnioskowanie i wykorzystywanie informacji oraz rozpoznawanie manipulacji,  ––29 31 – – Dziennik Ustaw
14. c)Poz. 378 kreatywne myślenie, tj. zdolność tworzenia nieszablonowych i wartościowych pomysłów; kompetencja ta obejmuje rozwijanie własnej ciekawości, myślenie abstrakcyjne, kreowanie pomysłów i ich udoskonalanie oraz wytrwałość twórczą; 2) kompetencje społeczne, w tym:
15. a)współpraca, tj. zdolność do działania w grupie, która opiera się na wzajemnym szacunku, konstruktywnym podziale ról i wspólnym osiąganiu celów; kompetencja ta obejmuje budowanie relacji wokół celów, efektywną komunikację, przyjmowanie roli dostosowanej do sytuacji, wspólne podejmowanie decyzji oraz harmonizowanie współpracy,
16. b)dbanie o innych, tj. zdolność do empatycznego dostrzegania, nazywania i wspierania realizacji potrzeb innych osób i zbiorowości; kompetencja ta obejmuje rozpoznawanie i nazywanie potrzeb innych osób, reagowanie na nie w sposób otwarty i życzliwy, budowanie relacji i dbanie o nie, podejmowanie działań na rzecz dobra wspólnego oraz dbanie o otoczenie; 3) kompetencje osobiste, w tym:
17. a)kierowanie sobą, tj. zdolność świadomego podejmowania działań mających na celu samodoskonalenie, realizację aspiracji, systematyczne poszerzanie wiedzy i umiejętności; kompetencja ta obejmuje rozwój i uczenie się, rozwijanie samodzielności i wytrwałości, podejmowanie autorefleksji i wyciąganie wniosków oraz wzmacnianie własnej motywacji,
18. b)dbanie o siebie, tj. zdolność rozpoznawania i zaspokajania własnych potrzeb fizycznych, emocjonalnych i psychicznych, z poszanowaniem innych; kompetencja ta obejmuje troskę o zdrowie i dobre samopoczucie, rozpoznawanie, nazywanie i wyrażanie emocji, radzenie sobie ze stresem oraz wyznaczanie bezpiecznych granic w relacjach z innymi. Nauczyciele przez planowanie działań dydaktycznych oraz szkoła przez tworzenie i realizację programu wychowawczo-profilaktycznego organizują sytuacje edukacyjne umożliwiające uczniom realizację do zakończenia procesu uczenia się w szkole podstawowej następujących wymagań w zakresie kompetencji przekrojowych. 1. Rozwiązywanie problemów: 1) w zakresie analizy problemu uczeń:
19. a)rozpoznaje i definiuje problem,
20. b)analizuje problem z wielu perspektyw i wykorzystuje wiedzę z różnych dziedzin,  ––30 32 –– Dziennik Ustaw Poz. 378
21. c)stosuje narzędzia wspomagające proces myślenia, m.in. schematy przyczynowo-skutkowe, diagramy relacji; 2) w zakresie identyfikowania rozwiązań i ich oceny uczeń:
22. a)identyfikuje różne możliwe rozwiązania problemu,
23. b)dokonuje analizy możliwych rozwiązań ze względu na: zgodność z zakładanym celem, dostępność zasobów potrzebnych do ich zastosowania, potencjalne długoterminowe skutki dla różnych osób,
24. c)decyduje o wyborze rozwiązania, uwzględniając wnioski z analizy i wybrane wcześniej kryteria; 3) w zakresie zastosowania wybranego rozwiązania uczeń:
25. a)planuje i organizuje działania prowadzące do realizacji wybranego rozwiązania,
26. b)wdraża wybrane rozwiązanie, monitoruje postępy i w razie potrzeby koryguje działania,
27. c)dokonuje ewaluacji wybranego rozwiązania. 2. Krytyczne myślenie: 1) w zakresie gromadzenia, analizy i syntezy informacji uczeń:
28. a)w różnych źródłach wyszukuje informacje wyrażone wprost i pośrednio,
29. b)analizuje informacje (w tym odróżnia dane istotne od mniej ważnych) i syntetyzuje je (łącząc elementy w uporządkowaną całość), rozpoznaje powiązania między informacjami,
30. c)dostrzega braki informacji oraz sprzeczności i wady w zbiorach danych; 2) w zakresie wnioskowania i wykorzystywania informacji uczeń:
31. a)formułuje pytania i hipotezy,
32. b)na podstawie zgromadzonych informacji formułuje i porządkuje wnioski w odpowiedzi na pytania i hipotezy,
33. c)buduje różnorodną argumentację wspierającą przyjęte stanowisko i weryfikuje ją pod wpływem krytyki,
34. d)rozwija krytycyzm wobec dotychczasowych przekonań i poglądów, w tym dostrzega ograniczenia własnej wiedzy; 3) w zakresie rozpoznawania manipulacji uczeń:
35. a)krytycznie analizuje źródła informacji, odnosząc się do różnych kryteriów,
36. b)rozpoznaje perswazyjny charakter stanowisko, rolę i interes jego nadawcy, komunikatu, identyfikuje poglądy,  ––31 33 – – Dziennik Ustaw Poz. 378
37. c)ocenia wiarygodność źródeł informacji, weryfikuje argumenty wspierające prezentowane poglądy,
38. d)rozpoznaje przykłady manipulacji i reaguje na nie w sposób krytyczny i konstruktywny. 3. Kreatywne myślenie: 1) w zakresie rozwijania własnej ciekawości uczeń:
39. a)uważnie obserwuje rzeczywistość, formułuje nieoczywiste pytania i dociekliwie szuka na nie odpowiedzi,
40. b)rozwija zainteresowania przez pracę nad konkretnymi zagadnieniami i projektami; 2) w zakresie myślenia abstrakcyjnego uczeń:
41. a)posługuje się pojęciami abstrakcyjnymi, przykładowo w wypowiedziach pisemnych, dyskusjach,
42. b)analizuje złożone problemy i formułuje abstrakcyjne rozwiązania,
43. c)tworzy modele wyjaśniające skomplikowane zjawiska; 3) w zakresie kreowania pomysłów uczeń:
44. a)tworzy różnorodne pomysły,
45. b)testuje swoje pomysły, tworzy prototypy; 4) w zakresie udoskonalania pomysłów uczeń:
46. a)w procesie twórczym korzysta z istniejących pomysłów, proponując nowe i rozwijając istniejące,
47. b)modyfikuje pomysły, korzystając z informacji zwrotnej; 5) w zakresie wytrwałości twórczej uczeń:
48. a)utrzymuje zaangażowanie w realizację założonego celu, także w niesprzyjających okolicznościach,
49. b)radzi sobie z porażkami, które traktuje jako etapy w procesie samorozwoju. 4. Współpraca: 1) w zakresie budowania relacji wokół celów uczeń:
50. a)angażuje się w definiowanie i realizację celu,
51. b)bierze odpowiedzialność za własny wkład i wynik pracy grupy,
52. c)wspiera działania członków grupy i pozwala innym wesprzeć swoje działania; 2) w zakresie efektywnej komunikacji uczeń:
53. a)dostosowuje swoje komunikaty do potrzeb odbiorców, precyzyjnie wyraża swoje myśli w mowie i piśmie,  ––32 34 – – Dziennik Ustaw Poz. 378
54. b)stosuje techniki aktywnego słuchania,
55. c)buduje atmosferę sprzyjającą komunikacji w grupie; 3) w zakresie przyjmowania roli dostosowanej do sytuacji uczeń:
56. a)dopasowuje swój sposób działania do grupy i wspólnego celu,
57. b)proponuje zmiany ról, gdy sytuacja tego wymaga; 4) w zakresie wspólnego podejmowania decyzji uczeń:
58. a)proponuje adekwatne do sytuacji kryteria i metody podejmowania decyzji w grupie,
59. b)stosuje wybrane metody podejmowania decyzji w grupie; 5) w zakresie harmonizowania współpracy uczeń:
60. a)stosuje wybrane metody rozwiązywania konfliktów w grupie (np. mediacje),
61. b)podejmuje działania, które poprawiają współpracę (np. sprzyjają włączeniu wszystkich, eliminują źródła konfliktów). 5. Dbanie o innych: 1) w zakresie rozpoznawania i nazywania potrzeb innych uczeń:
62. a)rozpoznaje i nazywa emocje oraz stojące za nimi potrzeby innych osób,
63. b)zauważa odmienne perspektywy innych osób, rozumie, z czego wynikają i jak wpływają na relacje; 2) w zakresie reagowania na potrzeby innych uczeń:
64. a)w sposób otwarty i życzliwy odnosi się do potrzeb innych osób i grup,
65. b)dostosowuje sposób pomagania do typu relacji (przyjacielskich, klasowych, rodzinnych i w szerszych kręgach społecznych) i własnych możliwości; 3) w zakresie budowania relacji i dbania o nie uczeń:
66. a)buduje trwałe relacje i przyjaźnie, podejmuje działania, które sprzyjają rozwojowi relacji koleżeńskich, przyjacielskich i rodzinnych,
67. b)zachowuje się z szacunkiem w stosunku do innych osób w różnych sytuacjach społecznych; 4) w zakresie podejmowania działań na rzecz dobra wspólnego uczeń:
68. a)rozumie swój wpływ na sytuację innych osób i współodpowiedzialność za dobro wspólne,
69. b)identyfikuje, czym jest dobro wspólne w różnych sytuacjach i jakie działania można podjąć na jego rzecz,
70. c)angażuje się w działania na rzecz dobra wspólnego i zaprasza innych, aby się zaangażowali;  ––33 35 –– Dziennik Ustaw 5) Poz. 378 w zakresie dbania o otoczenie uczeń:
71. a)rozumie przyczyny i skutki wzajemnego oddziaływania na siebie ludzi i środowiska,
72. b)identyfikuje i podejmuje działania, które ograniczają negatywny wpływ człowieka na środowisko. 6. Kierowanie sobą: 1) w zakresie rozwoju i uczenia się uczeń:
73. a)definiuje własne cele w zakresie rozwoju i uczenia się, dobiera skuteczne metody ich realizacji,
74. b)planuje swój rozwój i uczenie się, uwzględniając własne preferencje, modyfikuje plan, jeżeli okaże się to konieczne,
75. c)wykorzystuje wskazówki innych osób w planowaniu rozwoju i uczenia się; 2) w zakresie rozwijania samodzielności i wytrwałości uczeń:
76. a)samodzielnie rozwija zainteresowania i szuka do tego okazji,
77. b)wytrwale realizuje długoterminowe przedsięwzięcia, przezwyciężając pojawiające się trudności; 3) w zakresie autorefleksji i wyciągania wniosków uczeń:
78. a)rozważa możliwe skutki własnych decyzji,
79. b)dokonuje samooceny (np. ocenia efektywność własnej pracy, postępy w procesie uczenia się),
80. c)wykorzystuje wnioski z analizy własnych postępów i zasobów w planowaniu przyszłości; 4) w zakresie wzmacniania motywacji uczeń:
81. a)przyjmuje informację zwrotną od innych osób, zajmuje wobec niej stanowisko,
82. b)korzysta z informacji zwrotnej otrzymywanej od innych,
83. c)samodzielnie poszukuje informacji zwrotnej. 7. Dbanie o siebie: 1) w zakresie troski o zdrowie i dobre samopoczucie uczeń:
84. a)identyfikuje czynniki, które pozytywnie lub negatywnie wpływają na jego zdrowie i dobre samopoczucie,
85. b)podejmuje świadome wybory zmniejszające ryzyko zdrowotne,
86. c)rozwija nawyki dbania o siebie w codziennym życiu; 2) w zakresie rozpoznawania, nazywania i wyrażania emocji uczeń:
87. a)rozpoznaje i nazywa różnorodne emocje i stojące za nimi potrzeby,  ––34 36 –– Dziennik Ustaw Poz. 378
88. b)dostosowuje ekspresję emocji do kontekstu społecznego i norm kulturowych,
89. c)reguluje własne emocje i zachowania w sytuacjach życia codziennego,
90. d)poszukuje pomocy instrumentalnej i emocjonalnej; 3) w zakresie radzenia sobie ze stresem uczeń stosuje różnorodne strategie radzenia sobie ze stresem, w tym poszukuje wsparcia innych osób; 4) w zakresie wyznaczania bezpiecznych granic w relacjach z innymi uczeń:
91. a)definiuje własne potrzeby i granice w relacjach z innymi osobami,
92. b)broni swoich praw oraz granic w relacjach z innymi osobami w sposób dostosowany do kontekstu społecznego i norm kulturowych,
93. c)identyfikuje sytuacje, w których jest poddawany wpływom i naciskom innych osób, i potrafi im się oprzeć. III. Sprawczość Sprawczość to podejmowanie autonomicznych działań mających pozytywny wpływ na osobę, która je podejmuje, i inne osoby (otoczenie) oraz branie za te działania odpowiedzialności. Sprawczość jest warunkiem przejścia od zdolności do faktycznej aktywności przez autonomiczne formułowanie celów i podejmowanie działań konstruktywnie wpływających na jednostkę i jej otoczenie. Sprawczość obejmuje także aktywność ucznia w procesie uczenia się. Ze sprawczością silnie powiązane jest: 1) poczucie przynależności do wspólnoty, czyli przekonanie jednostki, że jest częścią grupy, która ją akceptuje, potrzebuje jej i docenia ją oraz do której ta osoba może wnieść twórczy wkład; 2) nastawienie na rozwój, czyli przekonanie, że zdolności podlegają zmianom i mogą się rozwijać dzięki zaangażowaniu, wysiłkowi i wytrwałości; 3) przekonanie o własnej skuteczności, czyli przekonanie o swojej zdolności do wykonywania określonych zadań i osiągania celów, także w niekorzystnych okolicznościach; 4) samoregulacja, czyli zdolność przekładania myśli na działania zmierzające do realizacji określonych celów i świadomego kierowania swoją aktywnością. Uczniowie rozwijają swoją sprawczość w procesie uczenia się przez: 1) przejmowanie odpowiedzialności za proces uczenia się i podejmowanie decyzji w sprawach związanych z uczeniem się;  Dziennik Ustaw 2) ––35 37 –– Poz. 378 wykorzystywanie wiedzy i umiejętności zdobywanych w szkole do rozwiązywania problemów życia codziennego w szkole i poza szkołą; 3) samodzielne lub zespołowe prowadzenie obserwacji i eksperymentów; 4) prezentowanie własnej wiedzy i umiejętności oraz efektów swojej pracy; 5) dzielenie się wiedzą i umiejętnościami, w tym wzajemne uczenie się; 6) zaangażowanie w realizację indywidualnych lub grupowych projektów edukacyjnych; 7) samoocenę oraz przyjmowanie i udzielanie informacji zwrotnej; 8) samodzielne pogłębianie wiedzy i umiejętności; 9) rozwijanie zainteresowań w różnych obszarach. Rozwijanie sprawczości uczniów w obszarze działalności wychowawczej odbywa się w szczególności przez umożliwianie uczniom: 1) pracy z indywidualnymi celami rozwojowymi; 2) aktywności w samorządzie uczniowskim (w klasie i szkole) lub radzie szkoły; 3) udziału w wolontariacie i innych formach zaangażowania na rzecz dobra wspólnego; 4) rozwijania własnych pasji i zainteresowań pozaszkolnych; 5) dostrzegania i (samodzielnego lub wspólnego z innymi) rozwiązywania problemów w szkole i poza szkołą; 6) uczestnictwa w procesach konsultacyjnych lub podejmowaniu decyzji dotyczących klasy lub szkoły. Działalność dydaktyczna i wychowawcza szkoły jest określona przez: 1) szkolny zestaw programów nauczania; 2) program wychowawczo-profilaktyczny szkoły. IV. Zadania wychowawczo-profilaktyczne szkoły Działania wychowawcze szkoły wprowadzają uczniów w świat wartości. Wychowanie do wartości odbywa się przez codzienne szkolne doświadczenia: na zajęciach, przerwach, zajęciach pozalekcyjnych, wycieczkach, wydarzeniach i uroczystościach szkolnych oraz w kontakcie nauczyciela z uczniem. Uczniowie rozpoznają wartości w życiu szkolnym i pozaszkolnym, dokonują wyborów i przejawiają zachowania z nimi zgodne. Wychowanie do wartości wymaga: 1) odwoływania się do nich w treściach nauczania na różnych przedmiotach oraz w doświadczeniach uczniów;  Dziennik Ustaw ––36 38 –– Poz. 378 2) stosowania metod nauczania i oceniania, które są z nimi spójne; 3) tworzenia doświadczeń, które zakładają: podmiotowość i autonomię, równość i włączenie, działanie i współdziałanie; 4) umożliwienia uczniom wyrażania swojego zdania, opinii, współtworzenia rzeczywistości szkolnej; 5) budowania kultury refleksji i dialogu, w atmosferze poszanowania dla tradycji. Ważnym elementem wychowania do wartości jest kształtowanie postaw patriotycznych – troski o dobro ojczyzny, poszanowanie jej historii, tradycji i kultury oraz gotowość do działania na rzecz wspólnoty narodowej. Szkoła inspiruje uczniów do poznawania swojego dziedzictwa, budowania więzi z lokalną, narodową i ogólnoludzką wspólnotą, odczuwania dumy z bycia Polakiem i Europejczykiem oraz szacunku do innych. Kluczowe jest wspieranie uczniów w podejmowaniu decyzji, wyrażaniu własnych potrzeb i opinii oraz w dokonywaniu wyborów dostosowanych do ich możliwości. Wychowanie szkolne uwzględnia w równym stopniu podmiotowość ucznia, jego potrzeby i dobrostan oraz odpowiedzialność za wspólnotę, której uczeń jest częścią, i troskę o jej dobro. Działania wychowawcze szkoły wzmacniają sprawczość uczniów, o ile kształtują postawy proaktywne oraz pokazują, że indywidualny i zbiorowy głos ma znaczenie. Najważniejsze sposoby rozwijania sprawczości to: 1) rozwijanie samoregulacji, czemu sprzyja: indywidualizacja podejścia do uczniów, nauczanie oparte na doświadczeniu i działaniu, wiązanie nauki z potrzebami uczniów oraz wyzwaniami świata; 2) rozwijanie przekonania o własnej skuteczności, co odbywa się przez: wspieranie uczniów w wyznaczaniu celów edukacyjnych i ich osiąganiu, wzmacnianie ich odpowiedzialności i decyzyjności w nauce i codziennym życiu klasy i szkoły; 3) rozwijanie nastawienia na rozwój, co wymaga: kształtowania przekonania „jeszcze nie umiem, ale dalej się uczę”, kultury prób i błędów, kultury wsparcia i współpracy, a nie rywalizacji; 4) rozwijanie poczucia przynależności do wspólnoty, co odbywa się w szczególności przez: wzmacnianie i celebrowanie więzi, tradycji i szkolnych rytuałów, docenianie różnorodności, budowanie relacji opartych na zaufaniu, a nie kontroli.  ––37 39 – – Dziennik Ustaw Poz. 378 Działania wychowawcze mają szczególne znaczenie dla rozwoju kompetencji społecznych. Służą temu takie formy, jak wspólna praca na zajęciach, projekty edukacyjne i akcje społeczne, wolontariat, a także działania samorządu uczniowskiego, w tym udział w podejmowaniu decyzji dotyczących życia klasy i szkoły oraz współorganizowanie aktywności i wydarzeń szkolnych i lokalnych. Proces wychowania wspiera także rozwój kompetencji osobistych, w tym kierowania sobą i dbania o siebie. Szczególnie istotne w tym kontekście jest podmiotowe traktowanie ucznia, wzmacnianie poczucia, że jego dobrostan i potrzeby są brane pod uwagę oraz że może liczyć na wsparcie, gdy przejmuje odpowiedzialność za własną naukę i aktywność społeczną. Nauczyciele tworzą warunki do pracy i refleksji nad postępami, trudnościami i sposobami ich przezwyciężenia. Działalność wychowawcza szkoły obejmuje także szeroki zakres działań na rzecz wsparcia uczniów w wymiarze zarówno indywidualnym, jak i grupowym, prowadzonych zawsze z poszanowaniem praw ucznia. W wymiarze indywidualnym uczniowie są wspierani przez nauczycieli i wychowawców w rozwijaniu swoich kompetencji i wprowadzaniu w życie osobistych celów. W wymiarze grupowym nauczyciele podejmują działania, które budują więź i wspólnotę klasową i szkolną. Nauczyciele i wychowawcy dostosowują zakres wsparcia do indywidualnych potrzeb uczniów, uwzględniając ich wiek i etap rozwoju, a stopień zaangażowania dorosłych oraz sposób realizacji działań jest dostosowany do możliwości rozwojowych uczniów. Istotnym elementem procesu wychowawczego jest także monitorowanie postępów uczniów przez wszystkich nauczycieli. Regularne informowanie o postępach oraz docenianie wysiłku uczniów sprzyja ich dalszemu rozwojowi. Monitorowanie postępów uczniów obejmuje także autorefleksję oraz informację zwrotną ze strony nauczycieli i rówieśników. Zadaniem szkoły jest przygotowanie uczniów do stopniowego przejmowania odpowiedzialności za swój własny rozwój. W toku pracy z nauczycielem – wychowawcą zarówno w formie zorganizowanych zajęć, jak i w ramach bieżącego kontaktu uczeń uzyskuje wsparcie w zakresie rozpoznawania swoich mocnych stron, nazywania własnych aspiracji i definiowania swoich celów rozwojowych, w tym w zakresie kompetencji osobistych, społecznych oraz sprawczości. Nauczyciel – wychowawca pomaga uczniowi w ich określeniu i zaplanowaniu ich realizacji w czasie zajęć oraz poza nimi.  Dziennik Ustaw ––38 40 – – Poz. 378 W szkole podstawowej uczniowie potrzebują wsparcia ze strony nauczyciela w planowaniu własnego rozwoju, wskazywaniu celów oraz ich realizacji. Proces ten wymaga współpracy ze środowiskiem domowym. Szkoła stopniowo przygotowuje uczniów do samodzielnego kierowania własnym rozwojem, tak aby na kolejnych etapach edukacyjnych przejmowali coraz większą odpowiedzialność za swój rozwój, ucząc się planowania, podejmowania decyzji i działań oraz refleksji. W trakcie zajęć z wychowawcą nauczyciel uwzględnia m.in. poniższe zagadnienia: 1) tworzenie dobrych relacji w różnych społecznościach i przygotowanie do pełnienia różnych ról, w tym w rodzinie; 2) budowanie własnego światopoglądu, wewnętrznego systemu wartości i sądów etycznych; 3) rozwiązywanie konfliktów i zapobieganie sytuacjom konfliktowym; 4) rozpoznawanie zachowań ryzykownych i wykorzystywanie strategii ich unikania; 5) podejmowanie refleksji na temat własnej roli w różnych wspólnotach; 6) kształtowanie kompetencji społecznych i rozwijanie uważności na potrzeby różnych osób i grup; 7) kształtowanie kompetencji osobistych i rozwijanie własnej sprawczości; 8) bezpieczne zachowanie się w sytuacjach zagrożeń występujących w czasie pokoju i w czasie wojny; 9) udzielanie pierwszej pomocy; 10) kształtowanie odpowiedzialności za swoje działania, grupę, klasę, szkołę, wspólnotę lokalną i ojczyznę; 11) podejmowanie refleksji o sobie jako człowieku uczącym się; 12) planowanie własnego rozwoju rozumianego jako proces trwający przez całe życie. V. Warunki i sposób realizacji Realizacja ogólnych celów kształcenia i wychowania oraz treści nauczania – wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności wymaga uwzględnienia w procesie kształcenia i wychowania poniższych warunków i priorytetów. 1. Wszechstronny rozwój – doświadczenie szkolne powinno wspierać wszechstronny rozwój każdego ucznia w sferze poznawczej, społecznej, emocjonalnej, etycznej i fizycznej, a szkoła i nauczyciele pomagają w odkrywaniu i rozwijaniu uzdolnień uczniów.  Dziennik Ustaw 2. ––39 41 – – Poz. 378 Aktywność poznawcza – uczniowie są podmiotami procesu uczenia się, a ich udział w jego planowaniu, aktywność poznawcza i zaangażowanie, w tym uczenie się w działaniu i aktywność w interakcjach społecznych, są kluczowymi czynnikami sprzyjającymi uczeniu się. 3. Wychowanie – jest obok kształcenia równoprawnym elementem funkcjonowania szkoły i zadaniem wszystkich nauczycieli, szczególnie w zakresie wprowadzania w świat wartości, rozwijania kompetencji społecznych i osobistych oraz sprawczości. 4. Dobrostan – szkoła dąży do zapewnienia dobrostanu wszystkich uczniów i traktuje go jako warunek skutecznego uczenia się i harmonijnego rozwoju. 5. Przestrzeń edukacyjna – nauczyciele w przemyślany sposób kształtują przestrzeń klasy i szkoły, tak aby sprzyjała uczeniu się oraz dobrostanowi uczniów; wykorzystują także otoczenie szkoły jako miejsce działań edukacyjnych. 6. Edukacja włączająca – szkoła uwzględnia zróżnicowane potrzeby rozwojowe i edukacyjne uczniów, zapewnia indywidualizację procesu kształcenia oraz umożliwia monitorowanie i systematyczne wsparcie ich rozwoju, z uwzględnieniem zasad projektowania uniwersalnego w edukacji oraz racjonalnych usprawnień. 7. Metody nauczania – proces uczenia się i nauczania wymaga stosowania zróżnicowanych metod nauczania, form i środków o uznanych podstawach naukowych, dostosowanych do celów edukacyjnych oraz potrzeb uczniów; dobór metod, w zgodzie z aktualną wiedzą, to obszar autonomii nauczycieli. 8. Wykorzystywanie wiedzy – szkoła stwarza uczniom warunki pozwalające na praktyczne wykorzystanie zdobywanej wiedzy i umiejętności oraz zastosowanie ich poza szkołą. 9. Wspólnota – szkoła wykorzystuje społeczny charakter uczenia się; proces edukacyjny zakłada budowanie wspólnoty uczącej się i wspólnoty społecznej przez równoważenie celów indywidualnych i dobra wspólnego. 10. Rodzina – w procesie uczenia się istotna jest spójność oddziaływań szkoły i środowiska rodzinnego osiągana dzięki partnerskiej współpracy; rodzina współuczestniczy w procesie uczenia się dzieci, a szkoła kształtuje ten proces profesjonalnie i zapewnia niezbędną pomoc rodzinie w jej działaniach wychowawczych oraz opiekuńczych. 11. Interdyscyplinarność i relacje ze światem zewnętrznym – proces uczenia się ma charakter interdyscyplinarny i zachowuje ścisły związek ze środowiskiem zewnętrznym jako naturalnym kontekstem budowania wiedzy, kompetencji i sprawczości uczniów oraz ich wykorzystania.  Dziennik Ustaw ––40 42 – – Poz. 378 Kształcenie w szkole podstawowej jest podzielone na dwa etapy edukacyjne. Na I etapie edukacyjnym (klasy I–III szkoły podstawowej) edukacja jest prowadzona w postaci kształcenia zintegrowanego. Na II etapie edukacyjnym (klasy IV–VIII szkoły podstawowej) są realizowane następujące przedmioty: 1) język polski; 2) język obcy nowożytny; 3) drugi język obcy nowożytny; 4) język łaciński; 5) muzyka; 6) plastyka; 7) historia; 8) edukacja obywatelska; 9) przyroda; 10) geografia; 11) biologia; 12) chemia; 13) fizyka; 14) matematyka; 15) informatyka; 16) zajęcia praktyczno-techniczne; 17) wychowanie fizyczne; 18) edukacja dla bezpieczeństwa; 19) edukacja zdrowotna1); 20) etyka; 21) język mniejszości narodowej lub etnicznej2); 22) język regionalny – język kaszubski2). Opis wymagań szczegółowych odnoszących się do wiedzy i umiejętności zdobytych przez ucznia szkoły podstawowej jest przedstawiony w języku efektów uczenia się zgodnie z Polską Ramą Kwalifikacji, o której mowa w ustawie z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji (Dz. U. z 2024 r. poz. 1606). 1) 2) Sposób nauczania przedmiotu edukacja zdrowotna określają przepisy wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. z 2022 r. poz. 1575). Zajęcia język mniejszości narodowej lub etnicznej oraz zajęcia język regionalny – język kaszubski są realizowane w szkołach (oddziałach) z nauczaniem języka mniejszości narodowych lub etnicznych oraz języka regionalnego – języka kaszubskiego zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2025 r. poz. 881 i 1019 oraz z 2026 r. poz. 203 i 319).  – 41 – Dziennik Ustaw – 43 – Poz. 378 W przypadku wybranych przedmiotów niektóre treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności zostały oznaczone jako moduły tematyczne, tj.: 1) moduł bezpieczeństwo i obrona – w przypadku edukacji wczesnoszkolnej, zajęć praktyczno-technicznych oraz zajęć z wychowania fizycznego; 2) moduł medialny – w przypadku zajęć z języka polskiego, informatyki, geografii i edukacji obywatelskiej oraz zajęć praktyczno-technicznych; 3) moduł filozoficzny – w przypadku zajęć z języka polskiego i historii; 4) moduł ekonomiczno-finansowy – w przypadku edukacji wczesnoszkolnej, zajęć praktyczno-technicznych oraz zajęć z matematyki, geografii i edukacji obywatelskiej; 5) moduł klimatyczny – w przypadku zajęć z przyrody, geografii, biologii, chemii, fizyki i edukacji zdrowotnej oraz zajęć praktyczno-technicznych; 6) moduł kultura – w przypadku edukacji wczesnoszkolnej oraz zajęć z języka polskiego, historii, plastyki i muzyki. Moduły tematyczne dotyczą konkretnych zjawisk o charakterze interdyscyplinarnym i mają na celu integrowanie wiedzy i umiejętności z różnych przedmiotów wokół istotnych zagadnień i problemów. W przypadku części przedmiotów uwzględniono także wymagania do wyboru nauczyciela. I ETAP EDUKACYJNY (KLASY I–III) – EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA Cele kształcenia – wymagania ogólne 1. Zdobywanie wiedzy i umiejętności umożliwiających aktywne poznawanie i budowanie podstaw rozumienia świata. 2. Rozwijanie krytycznego myślenia i refleksji nad własnym działaniem. 3. Rozwijanie samodzielności, kreatywności i wytrwałości w myśleniu, ekspresji i działaniu. 4. Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych i kompetencji społecznych na bazie szacunku i zaufania do innych. 5. Rozwijanie poczucia własnej wartości i motywacji do osiągania sukcesów edukacyjnych zgodnie z indywidualnymi predyspozycjami i uzdolnieniami. 6. Rozwijanie poczucia przynależności do rodziny, grupy rówieśniczej, wspólnoty lokalnej i narodowej oraz dumy z ich tradycji, kultury i historii.  Dziennik Ustaw 7. ––42 44 –– Poz. 378 Rozwijanie empatii i szacunku dla istot żywych oraz odpowiedzialności za środowisko przyrodnicze. 8. Rozwijanie kompetencji dbania o siebie, w tym o aktywność fizyczną, zdrowie fizyczne i psychiczne oraz bezpieczeństwo własne i innych. Edukacja wczesnoszkolna wspiera wszechstronny rozwój uczniów w sferach poznawczej, emocjonalnej, społecznej, fizycznej, etycznej i estetycznej. Zdobywają oni wiedzę i umiejętności oraz rozwijają postawy za pośrednictwem różnorodnych działań i doświadczeń, eksperymentowania i badania świata zarówno samodzielnie, jak i we współpracy z innymi. Edukacja wczesnoszkolna ma charakter zintegrowany, skoncentrowany wokół kompetencji fundamentalnych – językowych, matematycznych, cyfrowych i ruchowych – oraz kompetencji przekrojowych – rozwiązywania problemów, myślenia krytycznego i kreatywnego, współpracy, dbania o innych, kierowania sobą i dbania o siebie. Uczniowie zdobywają i wykorzystują wiedzę i umiejętności z różnych dziedzin w sytuacjach życia codziennego. Zróżnicowane działania i doświadczenia są pogłębiane, rozszerzane i systematyzowane w szkole. Uczniowie uczą się elastycznie nimi posługiwać, łącząc obserwacje, fakty, koncepcje i idee w spójny system, m.in. przez aktywne uczestnictwo w zintegrowanych doświadczeniach edukacyjnych tworzących odpowiedni kontekst rozwoju intelektualnego, emocjonalnego i moralnego dziecka. Podstawa programowa edukacji wczesnoszkolnej obejmuje 8 zintegrowanych edukacji: 1) edukacja językowa (obejmująca edukację polonistyczną, edukację w zakresie języka obcego nowożytnego, języka mniejszości narodowej lub etnicznej oraz języka regionalnego – języka kaszubskiego) – w zakresie wszystkich nauczanych języków podzielona jest na trzy obszary: komunikacja, odkrywanie i używanie języka, świadomość językowa; komunikacja obejmuje: komunikację ustną, tj. bezpośrednią rozmowę grupową, dialog, rozmowę telefoniczną i on-line, a także komunikację pisemną, tj. bezpośrednią korespondencję tradycyjną i cyfrową; odkrywanie i używanie języka obejmuje odbiór i tworzenie wypowiedzi ustnych i pisemnych poza kontekstem bezpośredniej komunikacji; świadomość językowa obejmuje wiedzę o języku mówionym i pisanym; w każdym z obszarów cele edukacyjne są realizowane w tych samych formach praktykowania języka: mówienie i słuchanie, odbiór czytanych wypowiedzi, tworzenie wypowiedzi pisemnych;  Dziennik Ustaw 2) ––43 45 – – Poz. 378 edukacja matematyczna – wspiera rozwój myślenia pozwalającego na doświadczanie, rozumienie, opisywanie świata w aspekcie ilościowym i przestrzennym; przez eksperymenty i doświadczenia matematyczne w interakcjach społecznych, w sytuacjach życia codziennego dzieci odkrywają własności matematyczne, dostrzegają regularności, rozwiązują problemy, wykorzystując różne strategie, a także komunikują rozwiązania, przedstawiając i uzasadniając swój sposób rozumowania; aktywnie uczestniczą w procesie matematyzacji zdobywanych doświadczeń, konstruując i rozwijając język matematyczny w naturalnych sytuacjach; korzystają z uważnego i dostosowanego do ich potrzeb wsparcia nauczyciela; 3) edukacja przyrodnicza – stwarza dziecku warunki do odkrywania i badania środowiska przyrodniczego oraz do rozumienia zachodzących w nim relacji i zależności, w tym zależności między środowiskiem a człowiekiem; wprowadza uczniów w podstawy myślenia naukowego opartego na empirycznych dowodach i podejściu badawczym; jej fundamentem jest nauka przez działanie, doświadczanie i eksperymentowanie oraz bezpośredni kontakt z przyrodą – dzięki temu przygotowuje dzieci do samodzielnego, odpowiedzialnego i aktywnego funkcjonowania w relacji z przyrodą; wspiera rozumienie pozytywnych i negatywnych skutków oddziaływania człowieka na środowisko; 4) edukacja społeczna – umożliwia poznanie siebie, rozwijanie samoświadomości i budowanie poczucia własnej wartości; daje przestrzeń do wyrażania emocji i radzenia sobie z wyzwaniami codzienności; uczy szacunku do siebie i innych oraz świadomego uczestnictwa w grupie; wspiera rozwijanie kompetencji współpracy i odpowiedzialności w relacjach z innymi; kształtuje wrażliwość społeczną, ucząc dostrzegania potrzeb innych i reagowania na nie z empatią; przygotowuje do życia w zróżnicowanym świecie, promując otwartość i szacunek wobec różnorodności i wielokulturowości; edukacja ta stymuluje również aktywizację społeczną, zachęcając uczniów do podejmowania inicjatyw i działania na rzecz dobra wspólnego, kształtuje postawy obywatelskie; 5) edukacja artystyczna (obejmująca plastykę, muzykę i działania artystyczne) – umożliwia korzystanie z różnorodnych form ekspresji, dzięki którym dzieci mogą wyrażać swoje doświadczenia i interakcje ze światem; sztuka staje się dla dziecka dodatkowym językiem, pozwalającym na komunikowanie złożonych doświadczeń i myśli, których często nie da się wyrazić słowami; twórczość artystyczna stwarza bezpieczne ramy do eksplorowania i oswajania wewnętrznego świata emocji, a także rozwija wrażliwość na odbiór dzieł kultury; angażując się w działania plastyczne, muzyczne czy teatralne, dzieci ćwiczą nie tylko wyobraźnię, ale także kluczowe zdolności poznawcze, takie jak kreatywne podejście  Dziennik Ustaw ––44 46 – – Poz. 378 do wyzwań i umiejętność rozwiązywania problemów; kontakt ze sztuką to również źródło autentycznej radości i poczucia sprawczości; wspólne projekty artystyczne wzmacniają umiejętności pracy w grupie i w zakresie komunikacji; 6) edukacja techniczna i informatyczna – umożliwia zdobywanie praktycznych umiejętności oraz kompetencji cyfrowych, niezbędnych we współczesnym świecie; na zajęciach z techniki dzieci uczą się, jak wykorzystywać narzędzia i materiały, planować i realizować proste projekty, poznają także zasady działania urządzeń obecnych w ich otoczeniu oraz zasady prawidłowego zachowania się na drodze i w środkach komunikacji; edukacja informatyczna wprowadza w świat przetwarzania informacji, uczy świadomego korzystania z komputera i Internetu oraz rozwija logiczne i algorytmiczne myślenie; edukacja w obu obszarach kształtuje umiejętność twórczego i odpowiedzialnego korzystania z technologii, przygotowując ucznia do funkcjonowania w społeczeństwie cyfrowym oraz dalszego kształcenia w obszarze nauk ścisłych i technicznych; 7) wychowanie fizyczne – sprzyja rozwijaniu kompetencji ruchowych, w tym świadomych postaw prozdrowotnych, szczególnie w zakresie aktywności ruchowej; zachęca uczniów do podejmowania różnorodnych form aktywności – ćwiczeń fizycznych, zabaw i gier z wykorzystaniem dostępnych przyborów i sprzętu sportowego, z zachowaniem zasad bezpieczeństwa; wspiera rozwój sprawności fizycznej oraz motywuje do systematycznego dbania o zdrowie; 8) etyka – przenika i integruje wszystkie wymienione wcześniej obszary edukacji; koncentruje się na zachęcaniu uczniów do podejmowania refleksji moralnej w rozmowie i dyskusji o normach, postawach i działaniach na podstawie własnych doświadczeń oraz samodzielnej interpretacji tekstów kultury; wspiera podejmowanie przez uczniów wartościowych etycznie działań w relacji ze sobą, z innymi oraz ze środowiskiem przyrodniczym i społecznym – dlatego wymagania szczegółowe z zakresu etyki zostały w części wpisane w poszczególne obszary edukacji; ostatnia część opisu wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności odnosi się do nieobowiązkowych zajęć z etyki. Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności Wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułów: ekonomiczno-finansowego, kultura oraz bezpieczeństwo i obrona.  ––45 47 – – Dziennik Ustaw 1. Poz. 378 Edukacja językowa – polonistyczna: 1) komunikacja – uczeń:
94. a)rozumie komunikaty werbalne i niewerbalne w komunikacji bezpośredniej i adekwatnie na nie reaguje,
95. b)wypowiada się w komunikacji bezpośredniej w sposób sensowny i spójny, zrozumiały dla odbiorcy, uwzględniając normy etyki i zasady etykiety językowej oraz okazując wrażliwość kulturową,
96. c)używa języka w komunikacji bezpośredniej w sposób dostosowany do sytuacji i intencji komunikacyjnej, dostrzegając znaczenie komunikacji w budowaniu relacji z innymi oraz radzeniu sobie w sytuacjach codziennych (np. zakupy, pytanie o drogę, proszenie o pomoc),
97. d)przyjmuje rolę słuchacza lub mówcy; angażuje się w rozmowę, wykazując empatię i wchodząc w interakcję z rozmówcą,
98. e)informuje w rozmowie o faktach oraz własnych emocjach i potrzebach, dążąc do precyzji i zgodności z rzeczywistością,
99. f)wyraża w komunikacji bezpośredniej własne opinie, oceny i preferencje, wykazując szacunek dla przekonań rozmówców,
100. g)zadaje pytania dostosowane do kontekstu rozmowy lub wypowiedzi innych osób, w tym otrzymanych poleceń i instrukcji, pogłębiając zrozumienie wypowiedzi rozmówców,
101. h)aktywnie uczestniczy w rozmowie grupowej: słucha innych, zabiera głos i wypowiada się zgodnie z przyjętymi zasadami komunikacji w grupie,
102. i)wykorzystuje język mówiony jako narzędzie wspólnego działania, dzielenia się pomysłami i prezentowania rezultatów pracy indywidualnej i grupowej,
103. j)pomaga innym w zrozumieniu informacji w komunikacji bezpośredniej, wspiera porozumienie się w grupie,
104. k)rozumie czytane teksty tradycyjne i cyfrowe w komunikacji bezpośredniej, w tym list i e-mail, oraz teksty użytkowe, w tym zaproszenie, ogłoszenie, życzenia, podziękowanie,
105. l)określa intencje nadawcy przeczytanego tekstu w komunikacji bezpośredniej,
106. m)wykorzystuje przeczytane teksty literackie i nieliterackie oraz inne teksty kultury do rozmowy i wspólnego działania – moduł kultura,  –– 46 48 –– Dziennik Ustaw Poz. 378
107. n)tworzy krótkie, spójne i sensowne teksty tradycyjne i cyfrowe w pisemnej komunikacji bezpośredniej, dostosowane do sytuacji i intencji komunikacyjnej, w tym list i e-mail, oraz teksty użytkowe, w tym zaproszenie, ogłoszenie, życzenia, podziękowanie,
108. o)wykorzystuje słowo pisane do budowania relacji i współpracy z innymi; 2) odkrywanie i używanie języka – uczeń:
109. a)analizuje i interpretuje wypowiedzi usłyszane w codziennych sytuacjach i w mediach, a także utwory wielomodalne, takie jak audiobook, słuchowisko, film – moduł kultura,
110. b)podejmuje działania według usłyszanej instrukcji,
111. c)tworzy wypowiedzi mówione o różnych funkcjach: informacyjnej, ekspresyjnej, perswazyjnej,
112. d)stosuje słownictwo dostosowane do wyrażania treści w języku mówionym,
113. e)recytuje wiersze oraz wygłasza z pamięci krótkie teksty prozatorskie – moduł kultura,
114. f)podejmuje działania lub realizuje projekt, działając według przeczytanej instrukcji,
115. g)rozwija zasób słownictwa, aby rozumieć czytane teksty literackie i nieliterackie dotyczące różnych obszarów wiedzy o świecie – moduł kultura,
116. h)odczytuje z tekstów informacje, opinie i argumenty podane wprost oraz wymagające wnioskowania,
117. i)analizuje czytane teksty, wskazując w nich cechy gatunków, takich jak baśń, legenda, opowiadanie, pamiętnik, wypowiedź argumentacyjna, notatka, instrukcja, zaproszenie, ogłoszenie, życzenia, podziękowanie,
118. j)bada konstrukcję tekstu, wyróżniając w nim takie elementy, jak dialog, opis, narracja,
119. k)rozpoznaje i porządkuje zdarzenia w utworze fabularnym, identyfikuje ich wpływ na bohaterów, odróżnia postacie główne od drugoplanowych i wskazuje ich cechy – moduł kultura,
120. l)odróżnia elementy świata fikcyjnego od rzeczywistości oraz w świecie fikcji elementy realistyczne od fantastycznych – moduł kultura,
121. m)ocenia postępowanie bohaterów tekstu kultury i uzasadnia swoją ocenę,  ––47 49 –– Dziennik Ustaw Poz. 378
122. n)odczytuje znaczenia dosłowne i niedosłowne tekstu, w tym tekstu zawierającego środki stylistyczne, takie jak metafora, epitet, porównanie, rytm, rymy, oraz określa nastrój utworu – moduł kultura,
123. o)przedstawia propozycję odczytania utworu literackiego i innego tekstu kultury – moduł kultura,
124. p)wyszukuje w tekstach literackich fragmenty według niego najpiękniejsze, najważniejsze, trudne do zrozumienia – moduł kultura,
125. q)czyta i charakteryzuje teksty, których lektura dostarcza mu przyjemności – moduł kultura,
126. r)tworzy sensowne i spójne wypowiedzi pisemne w formach gatunkowych, takich jak opowiadanie, w tym z użyciem opisu, wypowiedź argumentacyjna, opinia, pamiętnik, wiersz, notatka, instrukcja,
127. s)w wypowiedziach pisemnych korzysta z zasobu słownictwa odpowiedniego do wyrażania zamierzonych treści oraz stosuje zróżnicowane środki językowe, w tym metaforę, epitet, porównanie, synonimy,
128. t)eksperymentuje, bawi się słowem, tworząc wiersze, zagadki, rymowanki, opowiadania; 3) świadomość językowa, w tym wiedza o języku – uczeń:
129. a)rozpoznaje i wyróżnia w wypowiadanych słowach dźwięki: głoski, w tym spółgłoski i samogłoski, sylaby,
130. b)stosuje adekwatne do sytuacji elementy języka mówionego: pauzy, intonację, tempo i siłę głosu,
131. c)w wypowiedziach mówionych używa odpowiednich form fleksyjnych rzeczowników, przymiotników, liczebników i czasowników,
132. d)czyta na głos proste teksty drukowane i pisane, prawidłowo akcentując wyrazy i uwzględniając w intonacji sens wypowiedzeń oraz znaki interpunkcyjne,
133. e)stosuje technikę cichego czytania tekstów należących do różnych gatunków,
134. f)wykorzystuje podstawową wiedzę na temat słowotwórczej budowy wyrazów, w tym przyrostków i przedrostków, w celu odkrywania znaczenia poznawanych słów w czytanych tekstach,
135. g)analizuje i porównuje strukturę wypowiedzeń w tekstach, wyróżniając wypowiedzenia oznajmujące, pytające i rozkazujące oraz wypowiedzenia wykrzyknikowe, rozumie ich funkcje,  ––48 50 – – Dziennik Ustaw Poz. 378
136. h)czytelnie i poprawnie pisze odręcznie, w tym odróżnia wielkie i małe litery, a także rozmieszcza właściwie tekst ciągły w linii i na stronie,
137. i)stosuje poprawnie znaki interpunkcyjne na końcu zdania i przecinki przy wyliczaniu,
138. j)zapisuje wyrazy o wysokiej frekwencji, w tym podstawowe skróty, poprawnie pod względem ortograficznym, wykorzystując wiedzę z zakresu fleksji i słowotwórstwa,
139. k)w wypowiedziach pisemnych używa odpowiednich form fleksyjnych rzeczowników, przymiotników, liczebników i czasowników,
140. l)ocenia i redaguje swoje wypowiedzi pisemne z dbałością o kompozycję, poprawność językową i formę graficzną, wykorzystując otrzymaną informację zwrotną. 2. Edukacja językowa – język obcy nowożytny: 1) komunikacja – uczeń:
141. a)rozumie bardzo proste wypowiedzi ustne, artykułowane wyraźnie i powoli,
142. b)reaguje werbalnie lub niewerbalnie na bardzo proste polecenia,
143. c)odpowiada na bardzo proste pytania, w tym pytania dotyczące danych osobowych, takich jak imię i nazwisko, adres, numer telefonu rodzica,
144. d)zadaje bardzo proste pytania dotyczące bliskich mu tematów i spraw,
145. e)tworzy według wzoru bardzo proste i krótkie wypowiedzi w bezpośredniej komunikacji ustnej na znany temat (np. przedstawia siebie i innych), opisuje siebie i ludzi, których zna, miejsce, w którym mieszka, swoje zainteresowania i preferencje, nazywa emocje oraz nazywa i opisuje osoby i obiekty z otoczenia oraz podstawowe czynności,
146. f)formułuje bardzo proste prośby i reaguje na podobne prośby innych,
147. g)uczestniczy w codziennych sytuacjach komunikacyjnych, używając bardzo prostych zwrotów grzecznościowych, w tym formuł powitalnych i pożegnalnych, zwrotów: proszę, przepraszam, dziękuję,
148. h)w trakcie zajęć z języka obcego nowożytnego lub w grupie wielojęzycznej pomaga innym w zrozumieniu informacji, wyjaśnia bardzo proste pojęcia i zadania własnymi słowami lub gestami, wspiera porozumienie się w grupie,
149. i)aktywnie uczestniczy w rozmowie grupowej: słucha innych, zabiera głos i wypowiada się zgodnie z przyjętymi zasadami komunikacji w grupie,  –– 49 51 –– Dziennik Ustaw
150. j)Poz. 378 wykorzystuje przeczytane teksty oraz inne teksty kultury do rozmowy i wspólnego działania,
151. k)tworzy krótkie i bardzo proste teksty tradycyjne i cyfrowe według poznanych schematów w pisemnej komunikacji bezpośredniej,
152. l)tworzy bardzo proste wypowiedzi pisemne w celu budowania relacji i współpracy z innymi; 2) odkrywanie i używanie języka – uczeń:
153. a)tworzy bardzo proste wypowiedzi ustne, aby przekazać informacje oraz wyrazić uczucia i emocje,
154. b)odtwarza z pamięci w całości lub we fragmentach bardzo proste i krótkie teksty: wierszyki, rymowanki, piosenki – indywidualnie lub w grupie,
155. c)wykonuje polecenie lub realizuje zadanie według przeczytanej bardzo prostej instrukcji,
156. d)rozumie wysłuchane i przeczytane nazwy, słowa i bardzo proste zdania, w tym także nagrania audio i wideo, korzystając dodatkowo z ilustracji, rekwizytów, mimiki, gestów,
157. e)zapisuje z pamięci i ze słuchu znane wyrazy, zwroty oraz bardzo proste zdania,
158. f)tworzy bardzo proste wypowiedzi pisemne według wcześniej poznanych schematów, w tym informacje o sobie i innych, opisy osób i rzeczy oraz teksty użytkowe: życzenia, podziękowania, pozdrowienia, a także wypełnia bardzo prosty formularz z danymi osobowymi,
159. g)korzysta z tradycyjnych materiałów źródłowych lub narzędzi cyfrowych do samodzielnego pogłębiania wiedzy, w tym odkrywania znaczeń nieznanych słów i sprawdzania pisowni; 3) świadomość językowa, w tym wiedza o języku – uczeń:
160. a)rozpoznaje i nazywa litery alfabetu,
161. b)rozwija zasób słownictwa związanego z życiem codziennym w obszarach, takich jak: – ja, informacje o mnie (np. imię, nazwisko, miejsce zamieszkania, wiek, hobby, cechy wyglądu i charakteru), – rodzina, przyjaciele, – miejsce zamieszkania, okolica i miejscowość, – dom, pomieszczenia, meble, sprzęty użytku codziennego, – artykuły spożywcze, posiłki i potrawy,  ––50 52 –– Dziennik Ustaw – szkoła, sala lekcyjna, przybory szkolne, – zwierzęta i rośliny, – czas, kalendarz, pory roku, miesiące, dni tygodnia, – popularne zawody, – zakupy, sklep, centrum handlowe, – plan dnia, codzienne czynności, – zabawy i zabawki, – zainteresowania, sport, wakacje, – święta i tradycje, – samopoczucie, emocje, – teksty kultury (np. filmy, piosenki, gry) i ich bohaterowie, Poz. 378
162. c)poprawnie zapisuje najczęściej używane wyrażenia i wyrazy związane z życiem codziennym i zainteresowaniami, w tym liczby i daty, własne imię i nazwisko, narodowość, obywatelstwo, adres, datę urodzenia; 4) wielojęzyczność i międzykulturowość – moduł kultura – uczeń:
163. a)wie, że ludzie posługują się różnymi językami i aby się z nimi porozumieć, trzeba się tych języków nauczyć,
164. b)rozpoznaje w swoim otoczeniu elementy różnych kultur (np. tradycji świątecznych, potraw, zabaw) i porównuje je ze sobą w języku polskim,
165. c)wyjaśnia znaczenie lub podaje odpowiednik w języku polskim bardzo prostych słów lub zwrotów z języka obcego nowożytnego i odwrotnie,
166. d)przedstawia w języku polskim ogólny sens bardzo prostego tekstu wysłuchanego lub przeczytanego w języku obcym nowożytnym. 3. Edukacja językowa – język mniejszości narodowej lub etnicznej: 1) komunikacja – uczeń:
167. a)rozumie bardzo proste wypowiedzi ustne, kierowane bezpośrednio do niego, wypowiadane wyraźnie i powoli,
168. b)reaguje werbalnie lub niewerbalnie na proste polecenia i komunikaty stosowane w codziennych sytuacjach,
169. c)udziela krótkich odpowiedzi na proste pytania dotyczące własnej osoby, rodziny, miejsca zamieszkania i codziennych czynności,
170. d)formułuje proste pytania związane z bliskimi mu tematami (np. życie domowe, szkoła, zabawa),  ––51 53 – – Dziennik Ustaw Poz. 378
171. e)przedstawia siebie i innych, opisuje osoby, miejsca, przedmioty, czynności oraz nazywa emocje i potrzeby w codziennych sytuacjach komunikacyjnych,
172. f)zwraca się do innych z prostymi prośbami i reaguje na podobne prośby od innych,
173. g)posługuje się podstawowymi formułami grzecznościowymi w sytuacjach codziennych,
174. h)uczestniczy aktywnie w rozmowie grupowej, stosując zasady komunikacji i szanując wypowiedzi innych,
175. i)korzysta z prostych tekstów kultury (np. bajek, piosenek, wierszy) jako inspiracji do rozmowy, wspólnej zabawy i działania,
176. j)tworzy krótkie wypowiedzi pisemne, posługując się znanym słownictwem i schematami – zarówno tradycyjnie, jak i cyfrowo,
177. k)tworzy bardzo proste teksty użytkowe służące podtrzymywaniu relacji i współpracy (np. życzenia, zaproszenia, pozdrowienia); 2) odkrywanie i używanie języka – uczeń:
178. a)formułuje bardzo proste wypowiedzi ustne, aby przekazać informacje, wyrazić uczucia i okazać emocje,
179. b)recytuje lub śpiewa znane krótkie teksty – wiersze, piosenki, rymowanki,
180. c)wykonuje polecenia zgodnie z bardzo prostą instrukcją w danym języku mniejszości narodowej lub etnicznej,
181. d)rozumie proste komunikaty i wypowiedzi, wspierając się ilustracjami, gestami, mimiką,
182. e)pisze proste wyrazy, zwroty i zdania usłyszane lub zapamiętane,
183. f)tworzy bardzo proste teksty użytkowe – życzenia, kartki okolicznościowe, zaproszenia, oraz wypełnia formularze z podstawowymi danymi,
184. g)korzysta z materiałów edukacyjnych i zasobów cyfrowych do poznawania języka i jego kontekstu kulturowego – moduł kultura; 3) świadomość językowa, w tym wiedza o języka – uczeń:
185. a)rozpoznaje i nazywa litery alfabetu,
186. b)rozwija zasób słownictwa dotyczącego codziennego życia i kultury, w obszarach, takich jak: – rodzina, przyjaciele, sąsiedzi, – miejsce zamieszkania, dom, wieś lub miasto, środowisko lokalne, – jedzenie, potrawy tradycyjne,  ––52 54 –– Dziennik Ustaw – zakupy, sklep, centrum handlowe, – szkoła, klasa, przedmioty szkolne, – przyroda, zwierzęta, – czas wolny, zabawy, święta, – zawody, życie codzienne społeczności lokalnej, – tradycje, zwyczaje, folklor, elementy dziedzictwa kultury, – bohaterowie lokalnych legend, opowiadań i tekstów kultury, Poz. 378
187. c)poprawnie zapisuje najczęściej używane wyrażenia i wyrazy,
188. d)stosuje podstawowe zasady ortografii i interpunkcji charakterystyczne dla danego języka mniejszości narodowej lub etnicznej,
189. e)dostrzega podobieństwa i różnice między danym językiem mniejszości narodowej lub etnicznej a językiem polskim; 4) kultura i tożsamość – uczeń:
190. a)rozpoznaje symbole, stroje, potrawy i tradycje charakterystyczne dla swojej mniejszości narodowej lub etnicznej – moduł kultura,
191. b)opowiada o sobie i swojej rodzinie w kontekście przynależności kulturowej i językowej – moduł kultura,
192. c)uczestniczy w wydarzeniach szkolnych i lokalnych związanych z kulturą mniejszości – moduł kultura,
193. d)tworzy prace plastyczne, teksty i wypowiedzi inspirowane historią i tradycją swojej społeczności – moduł kultura,
194. e)wyraża szacunek dla języka i dziedzictwa kulturowego swojej mniejszości – moduł kultura. 4. Edukacja językowa – język regionalny – język kaszubski: 1) komunikacja – uczeń:
195. a)pokonuje bariery ograniczające chęć wypowiadania się,
196. b)rozumie komunikaty werbalne i adekwatnie na nie reaguje werbalnie i niewerbalnie,
197. c)sygnalizuje podstawowe potrzeby, emocje i uczucia,
198. d)zadaje pytania i udziela odpowiedzi w ramach wyuczonych zwrotów,
199. e)wykorzystuje przeczytane teksty literackie i nieliterackie oraz inne teksty kultury do rozmowy i wspólnego działania,  ––53 55 – – Dziennik Ustaw Poz. 378
200. f)tworzy krótkie i proste teksty według schematów w pisemnej komunikacji bezpośredniej,
201. g)wykorzystuje słowo pisane do budowania relacji i współpracy z innymi; 2) odkrywanie i używanie języka – uczeń:
202. a)analizuje i interpretuje znaczenie wypowiedzi usłyszanych w codziennych sytuacjach,
203. b)podejmuje działania według usłyszanej instrukcji,
204. c)kategoryzuje poznane słownictwo i stosuje je w codziennych sytuacjach,
205. d)recytuje wiersze, rymowanki, wygłasza z pamięci krótkie teksty prozatorskie, odgrywa dialogi, śpiewa piosenki – indywidualnie lub w grupie – moduł kultura,
206. e)eksperymentuje, bawi się słowem, tworząc własne wiersze, zagadki, rymowanki,
207. f)czyta na głos proste teksty, prawidłowo akcentując wyrazy i uwzględniając charakterystyczne znaki diakrytyczne,
208. g)stosuje technikę cichego czytania prostych tekstów w języku kaszubskim,
209. h)rozumie sens krótkich opowiadań, bajek i historyjek oraz prostych piosenek i wierszyków, szczególnie gdy są wspierane obrazkami, rekwizytami, ruchem, mimiką, gestami, dodatkowymi dźwiękami – moduł kultura,
210. i)przekazuje w języku polskim treść tekstów czytanych w języku kaszubskim,
211. j)tworzy proste zdania według poznanych schematów,
212. k)tworzy indywidualnie lub w grupie proste teksty użytkowe, takie jak krótkie wiadomości w komunikacji cyfrowej, ogłoszenie, zaproszenie, życzenia, plakat,
213. l)tworzy historyjkę obrazkową z krótkimi dialogami,
214. m)korzysta z odpowiednich materiałów źródłowych i narzędzi cyfrowych do samodzielnego pogłębiania wiedzy, w tym odkrywania znaczeń nieznanych słów oraz sprawdzania ich pisowni; 3) świadomość językowa, w tym wiedza o języku – uczeń:
215. a)rozpoznaje i nazywa litery alfabetu,
216. b)pisze czytelnie, szczególną wagę przykłada do kształtu kaszubskich liter,
217. c)rozpoznaje dźwięki: głoski, w tym spółgłoski i samogłoski, sylaby, rymy w wypowiadanych słowach,
218. d)korzysta z zasobu słownictwa odpowiedniego do wyrażania zamierzonych treści, gromadzonego systematycznie w obrębie obszarów tematycznych, takich jak: – rodzina, przyjaciele, – miejsce zamieszkania – dom, miejscowość, region,  ––54 56 – – Dziennik Ustaw – szkoła, – popularne zawody, – plan dnia, – zabawy, sport, – rok kalendarzowy i obrzędowy, – jedzenie, – zakupy, sklep, centrum handlowe, – czas wolny i wakacje, – święta i tradycje, – samopoczucie i emocje, – przyroda, – świat baśni i wyobraźni, Poz. 378
219. e)nazywa osoby, miejsca, przedmioty, zwierzęta i rośliny, liczy od 1 do 100, dobiera proste przymiotniki do rzeczowników (dostosowuje formę gramatyczną), zmienia formę gramatyczną rzeczowników w kontekście składniowym,
220. f)używa czasowników w odpowiedniej osobie, liczbie i czasie,
221. g)stosuje podstawowe zasady ortografii kaszubskiej,
222. h)dostrzega podobieństwa i różnice między językiem kaszubskim a językiem polskim i innymi językami; 4) kultura i tożsamość – uczeń:
223. a)kształtuje swoją tożsamość kaszubską na podstawie kultury i tradycji swojej rodziny i najbliższej okolicy – moduł kultura,
224. b)poznaje kulturę, historię, geografię, przyrodę i społeczność kaszubską w środowisku szkolnym i pozaszkolnym, w ramach wycieczek i warsztatów – moduł kultura,
225. c)uczestniczy w wydarzeniach szkolnych i lokalnych związanych z kulturą kaszubską – moduł kultura,
226. d)wyraża szacunek dla języka i dziedzictwa kulturowego Kaszubów – moduł kultura.  ––55 57 – – Dziennik Ustaw 5. Poz. 378 Edukacja matematyczna: 1) liczby – uczeń:
227. a)odczytuje, zapisuje, porównuje i porządkuje liczby naturalne w zakresie co najmniej do 10 000,
228. b)rozumie, że wartość liczby zależy od liczby cyfr oraz ich położenia w jej zapisie,
229. c)rozumie pojęcia: liczba parzysta, liczba nieparzysta,
230. d)dolicza do podanej liczby naturalnej i odlicza od podanej liczby naturalnej, po jeden, po dwa, po trzy itp. także z przekroczeniem liczby 0 w stronę liczb ujemnych,
231. e)posługuje się modelami osi liczbowej (np. linijką, centymetrem krawieckim, skalą na termometrze, rysunkiem) przy porównywaniu liczb i budowaniu intuicji pojęć „mniejsze o”, „większe o” w kontekstach praktycznych,
232. f)dodaje liczby naturalne dwucyfrowe i trzycyfrowe w pamięci lub stosując zapisy wyników cząstkowych,
233. g)odejmuje od siebie liczby naturalne dwucyfrowe w przykładach, których wynik jest liczbą naturalną, w pamięci lub stosując zapisy wyników cząstkowych,
234. h)mnoży i dzieli liczby naturalne w zakresie tabliczki mnożenia, mnoży liczby dwucyfrowe przez 2, 3, 5, 10, posługuje się tabliczką mnożenia, a także interpretuje dzielenie jako mieszczenie i podział,
235. i)dzieli liczby naturalne dwucyfrowe przez 2, 3, 5, 10 w przykładach, gdy wynik jest liczbą naturalną,
236. j)tworzy i stosuje własne strategie obliczeń,
237. k)odkrywa prawidłowości w dodawaniu, odejmowaniu, mnożeniu i dzieleniu liczb,
238. l)znajduje brakującą liczbę w równości „z okienkiem” typu: 7 + ▢ = 19, ▢ + 8 = 21, 9 + 17 = ▢, także w przypadku odejmowania, mnożenia i dzielenia,
239. m)posługuje się znakami: +, –, ·, :, <, >, =,
240. n)odczytuje i zapisuje w kontekstach praktycznych liczby rzymskie w zakresie co najmniej do XII,
241. o)sprawdza poprawność obliczeń, wykorzystując związki między dodawaniem i odejmowaniem oraz mnożeniem i dzieleniem,
242. p)odczytuje i zapisuje wybrane ułamki o liczniku 1 (½, ⅓, ¼, ⅕, ⅛), w prostych przypadkach interpretuje część danej całości za pomocą ułamka;  ––56 58 –– Dziennik Ustaw 2) Poz. 378 miary – uczeń:
243. a)mierzy, zapisuje i odczytuje wyniki pomiaru: czasu, długości, masy, pojemności, w tym odmierza produkty za pomocą miarki i wagi,
244. b)mierzy, zapisuje i odczytuje wyniki pomiaru: temperatury, uwzględniając odczyty dodatnie i ujemne, a także oblicza różnice temperatur, w tym te związane ze wzrostem i spadkiem temperatury przechodzącym przez 0 °C,
245. c)posługuje się w codziennych sytuacjach jednostkami: kilometr, metr, centymetr, milimetr, tona, kilogram, dekagram, gram, doba, godzina, minuta, sekunda, litr, mililitr,
246. d)posługuje się w codziennych sytuacjach jednostkami: złoty, grosz – moduł ekonomiczno-finansowy,
247. e)zamienia w kontekstach praktycznych jednostki długości: centymetry na milimetry, metry na centymetry oraz kilometry na metry, a w prostych rachunkowo przypadkach także odwrotnie,
248. f)zamienia w kontekstach praktycznych jednostki masy: kilogramy na dekagramy oraz kilogramy na gramy, a w prostych rachunkowo przypadkach także odwrotnie,
249. g)zamienia w kontekstach praktycznych jednostki czasu: godziny na minuty oraz minuty na sekundy,
250. h)wykonuje w kontekstach praktycznych obliczenia pieniężne, m.in związane z budżetem domowym, zakupami, oszczędzaniem, a także odczytuje zapis dziesiętny cen towarów – moduł ekonomiczno-finansowy,
251. i)posługuje się wyrażeniami dwumianowanymi i w prostych przypadkach zamienia je na wielkości opisane jednym mianem,
252. j)porównuje długość przedmiotów, odległość, pojemność, wartość i czas trwania wybranych czynności, szacuje te wielkości oraz sprawdza wynik oszacowania; 3) figury – uczeń:
253. a)rozpoznaje w swoim otoczeniu i opisuje przedmioty w kształcie prostopadłościanu, sześcianu, kuli, walca,
254. b)rozpoznaje w swoim otoczeniu i opisuje trójkąty, czworokąty, w tym prostokąty z uwzględnieniem kwadratów, oraz koła, rysuje je, w tym używając przyborów matematycznych,
255. c)oblicza obwody trójkątów, prostokątów, w tym kwadratów,  ––57 59 – – Dziennik Ustaw Poz. 378
256. d)bada różne formy i kształty (np. ornamenty i wzory z kultury regionalnej i sztuki) w poszukiwaniu osi symetrii – moduł kultura,
257. e)orientuje się w schemacie własnego ciała, wyprowadza kierunki od siebie i od innych osób, ustala i opisuje relacje między obiektami, w przestrzeni i na kartce,
258. f)rozpoznaje w kontekstach praktycznych linie równoległe i prostopadłe; posługuje się pojęciami: pion, poziom, skos, a także korzysta z sieci kwadratowej; 4) dane – uczeń:
259. a)odczytuje i interpretuje dane przedstawione za pomocą prostych tabel i diagramów słupkowych – moduł ekonomiczno-finansowy,
260. b)wyszukuje i porównuje informacje z różnych źródeł, w kontekstach praktycznych,
261. c)prezentuje informacje w wybrany sposób (np. za pomocą diagramu, tabeli), także wykorzystując technologie cyfrowe; 5) myślenie matematyczne – uczeń:
262. a)czyta i rozumie proste teksty zawierające treści zmatematyzowane (np. rozkłady jazdy, kalendarz, cenniki, przepisy, instrukcje itp.),
263. b)tworzy dogodny dla siebie sposób rozwiązania zadania, także nietypowego, wykorzystując: rysunek, piktogramy, liczmany, symbole itp.,
264. c)rozwiązuje zadania tekstowe, tworz