Obwieszczenie Ministra Infrastruktury z dnia 17 marca 2023 r. w sprawi

W skrócie

Niniejsze obwieszczenie ogłasza aktualizację krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych, który jest strategicznym dokumentem określającym działania na rzecz dostosowania gospodarki ściekowej w Polsce do wymogów Unii Europejskiej. Ma on na celu ograniczenie zrzutów niedostatecznie oczyszczanych ścieków i ochronę środowiska wodnego.

Co reguluje

Sposób wdrażania dyrektywy 91/271/EWG dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych.
Wymogi dotyczące systemów kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków komunalnych w aglomeracjach.
Planowane inwestycje w zakresie sieci kanalizacyjnej i oczyszczalni ścieków na lata 2021-2027.
Potrzeby finansowe i źródła finansowania realizacji inwestycji w sektorze gospodarki ściekowej.

Kogo dotyczy

Gminy i ich władze samorządowe, które są odpowiedzialne za gospodarkę ściekową.
Aglomeracje o RLM (równoważnej liczbie mieszkańców) równej lub większej niż 2 000.

Kluczowe punkty

Polska zobowiązała się do dostosowania gospodarki ściekowej do wymagań dyrektywy 91/271/EWG.
Cały obszar Polski jest uznany za obszar wrażliwy, wymagający ograniczenia zrzutów zanieczyszczeń do wód.
Aglomeracje muszą zapewnić przynajmniej 98% poziomu obsługi systemami zbierania ścieków komunalnych, a pozostałe 2% niezebranego ładunku musi być mniejsze niż 2 000 RLM.
W aglomeracjach powyżej 10 000 RLM wszystkie oczyszczalnie muszą posiadać technologię podwyższonego usuwania biogenów.

Tekst ustawy

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 15 maja 2023 r. Poz. 503 OBWIESZCZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 17 marca 2023 r. w sprawie ogłoszenia aktualizacji krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych Na podstawie art. 97 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2022 r. poz. 2625 i 2687 oraz z 2023 r. poz. 295 i 412) ogłasza się aktualizację krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych zatwierdzoną przez Radę Ministrów w dniu 5 maja 2022 r., stanowiącą załącznik do obwieszczenia. Minister Infrastruktury: A. Adamczyk 1) Minister Infrastruktury kieruje działem administracji rządowej – gospodarka wodna, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 listopada 2019 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Infrastruktury (Dz. U. z 2021 r. poz. 937). z dnia 17 marca 2023 r. (poz….) Monitor Polski – 2 – Poz. 503 Załącznik do obwieszczenia Ministra Infrastruktury z dnia 17 marca 2023 r. (M.P. poz. 503) VI AKTUALIZACJA KRAJOWEGO PROGRAMU OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW KOMUNALNYCH Warszawa, maj 2022 r. Monitor Polski – 3 – Poz. 503 Spis treści

Wstęp ............................................................................................................................................... 4
Sposób wdrażania dyrektywy 91/271/EWG .................................................................................... 5 2.
Założenia przyjęte do wdrażania dyrektywy 91/271/EWG i opracowania KPOŚK ....................... 5 2.
Uwarunkowania spełnienia przez aglomeracje wymogów dyrektywy 91/271/EWG ..................... 6
KPOŚK i jego kolejne aktualizacje ................................................................................................. 7
Podstawa prawna i cel opracowania AKPOŚK 2022 .................................................................... 10
Metodyka opracowania AKPOŚK 2022 ........................................................................................ 10
Aglomeracje ujęte w AKPOŚK 2022 ............................................................................................ 13 6.
Aktualny stan aglomeracji ............................................................................................................. 13 6.
Priorytetyzacja aglomeracji niespełniających warunków dyrektywy 91/271/EWG ..................... 15
Omówienie inwestycji zaplanowanych na lata 2021-2027 w aglomeracjach ............................... 17 7.
Zaplanowane inwestycje w zakresie sieci kanalizacyjnej ............................................................. 17 7.
Zaplanowane inwestycje w zakresie oczyszczalni ścieków i zapewnienia odpowiednich standardów oczyszczania .............................................................................................................. 19
Komunalne osady ściekowe w ramach KPOŚK ........................................................................... 21
Efekt rzeczowo-finansowy realizacji KPOŚK w latach 2003-2020 .............................................. 23
Ocena inwestycji zaplanowanych w AKPOŚK 2022 w aspekcie wypełnienia warunków dyrektywy 91/271/EWG.................................................................................................................................. 25
Potrzeby finansowe na realizację inwestycji ujętych w AKPOŚK 2022 ....................................... 27
Identyfikacja potencjalnych źródeł finansowania inwestycji sektora ............................................ 30 12.
Finansowanie ze środków publicznych krajowych i zagranicznych ............................................ 30 12.
Finansowanie z przychodów własnych sektora ............................................................................ 32
Prognoza oddziaływania na środowisko projektu AKPOŚK 2022 ............................................... 33 13.
Podstawa prawna i cel Prognozy .................................................................................................. 33 13.
Zawartość, główne cele projektu AKPOŚK 2022 oraz jego powiązania z innymi dokumentami 34 13.
Metody zastosowane przy sporządzaniu Prognozy ...................................................................... 36 13.
Diagnoza aktualnego stanu środowiska........................................................................................ 37 13.
Ustalenia Prognozy oddziaływania na środowisko ..................................................................... 38 13.
Rozwiązania alternatywne ........................................................................................................... 39
Informacja o konsultacjach społecznych w ramach strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu AKPOŚK 2022 ............................................................................................ 40
Podsumowanie ............................................................................................................................... 42 Wykaz użytych skrótów, aktów prawnych i pojęć ................................................................................ 46 Skróty .................................................................................................................................................... 46 Akty prawne .......................................................................................................................................... 47 2 Monitor Polski – 4 – Poz. 503 Pojęcia ................................................................................................................................................... 48 Wykaz tabel ........................................................................................................................................... 49 Wykaz wykresów .................................................................................................................................. 49 Załączniki .............................................................................................................................................. 50 Załącznik nr 1 – Streszczenie AKPOŚK 2022 w języku niespecjalistycznym ..................................... 50 Załącznik nr 2 – Wykaz aglomeracji ..................................................................................................... 51 Załącznik nr 3 – Wykaz niezbędnych przedsięwzięć w zakresie budowy i modernizacji urządzeń kanalizacyjnych dla aglomeracji ≥ 2 000 RLM ............................................................................ 51 3 Monitor Polski – 5 – Poz. 503
Wstęp Polska przystępując do Unii Europejskiej zobowiązała się do dostosowania gospodarki ściekowej do wymagań dotyczących systemów kanalizacji i oczyszczalni ścieków komunalnych wynikających z dyrektywy 91/271/EWG. Zgodnie z postanowieniami Traktatu akcesyjnego Polski do Unii Europejskiej (Załącznik XII) wymagania te, w drodze odstępstwa, nie były stosowane w Polsce do dnia 31 grudnia 2015 r. Traktat akcesyjny określił dla Polski cele pośrednie wdrażania dyrektywy ściekowej, wyznaczając następujące terminy ich realizacji do dnia: − 31 grudnia 2005 r. – zgodność z dyrektywą 91/271/EWG powinna być osiągnięta w 674 aglomeracjach, co stanowi 69% całkowitego ładunku ścieków ulegających biodegradacji, − 31 grudnia 2010 r. – zgodność z dyrektywą 91/271/EWG powinna być osiągnięta w 1 069 aglomeracjach, co stanowi 86% całkowitego ładunku ścieków ulegających biodegradacji, − 31 grudnia 2013 r. – zgodność z dyrektywą 91/271/EWG powinna być osiągnięta w 1 165 aglomeracjach, co stanowi 91% całkowitego ładunku ścieków ulegających biodegradacji. Dodatkowo Traktat akcesyjny określił wymogi ustanowione dla ścieków przemysłowych ulegających biodegradacji, których Polska nie miała obowiązku stosować do dnia 31 grudnia 2010 r. Na gruncie krajowym, zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2022 r. poz. 559 i 583), sprawy obejmujące m.in. wodociągi i zaopatrzenie w wodę, kanalizację, usuwanie i oczyszczanie ścieków komunalnych należą do zadań własnych gminy. Ponadto, stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków jest zadaniem własnym gminy. Przepisy te są ściśle powiązane z art. 87 ust. 1 ustawy – Prawo wodne, zgodnie z którym rada gminy, w drodze uchwały będącej aktem prawa miejscowego, wyznacza aglomeracje. Co 2 lata wójt, burmistrz lub prezydent miasta dokonuje przeglądu obszarów i granic aglomeracji na podstawie art. 92 ustawy – Prawo wodne. Kwestie techniczne gospodarki ściekowej, zawarte zostały m.in. w rozporządzeniu ściekowym i rozporządzeniu aglomeracyjnym. Władze samorządowe posiadają zatem niezbędne narzędzia prawne i planistyczne umożliwiające prawidłowe prowadzenie gospodarki ściekowej na swoich obszarach, w tym na obszarach aglomeracji. Podstawowym instrumentem wdrożenia postanowień dyrektywy 91/271/EWG w Polsce jest Krajowy program oczyszczania ścieków komunalnych. Celem Programu, przez realizację ujętych w nim inwestycji, jest ograniczenie zrzutów niedostatecznie oczyszczanych ścieków, a co za tym idzie – ochrona środowiska wodnego przed ich niekorzystnymi skutkami. KPOŚK jest dokumentem strategicznym, w którym oszacowano potrzeby i określono działania na rzecz wyposażenia aglomeracji o RLM ≥ 2 000, w systemy kanalizacyjne i oczyszczalnie ścieków komunalnych. Zgodnie z art. 96 4 Monitor Polski – 6 – Poz. 503 ustawy – Prawo wodne, KPOŚK podlega aktualizacji co najmniej raz na cztery lata. Ostatnia, a zarazem piąta aktualizacja Programu została zatwierdzona przez Radę Ministrów w dniu 31 lipca 2017 r. Niniejszy dokument stanowi szóstą aktualizację Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych, którego zakres określa art. 88 ustawy − Prawo wodne. AKPOŚK 2022 zawiera wykaz wszystkich aglomeracji wyznaczonych aktem prawa miejscowego w okresie opracowywania dokumentu oraz wykaz planowanych inwestycji w zakresie wyposażenia aglomeracji o RLM ≥ 2 000 w systemy kanalizacji zbiorczej oraz oczyszczalnie ścieków w okresie od marca 2021 r. do dnia 31 grudnia 2027 r. Wykaz inwestycji planowanych po 2015 r. wynika z dalszych niezbędnych potrzeb zgłaszanych przez samorządy w celu zakończenia inwestycji i wypełnienia wymogów dyrektywy 91/271/EWG, uwzględniając jednocześnie nową perspektywę finansową Unii Europejskiej na lata 2021-2027 (lub wynikającą z Umowy Partnerstwa). Biorąc jednak pod uwagę spójność dokumentów planistycznych wszystkie planowane inwestycje powinny zostać zrealizowane w perspektywie do 2027 r., to znaczy do zakończenia kolejnego cyklu realizacji planów gospodarowania wodami. Wdrażanie Ramowej Dyrektywy Wodnej, w tym opracowywanie planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy odbywa się w cyklach 6-letnich. Obecnie przygotowywana jest ich druga aktualizacja. Zaproponowane w nich działania zmierzające do utrzymania lub poprawy stanu jednolitych części wód zostały przewidziane do realizacji w perspektywie do 2027 r., a ich częścią będzie realizacja AKPOŚK
Sposób wdrażania dyrektywy 91/271/EWG 2.
Założenia przyjęte do wdrażania dyrektywy 91/271/EWG i opracowania KPOŚK Punktem wyjścia do przyjęcia sposobu wdrażania dyrektywy 91/271/EWG było uznanie całego obszaru Polski, ze względu na położenie w 99,7% w zlewni Morza Bałtyckiego, za obszar wrażliwy, to znaczy wymagający ograniczenia zrzutów związków azotu i fosforu oraz zanieczyszczeń biodegradowalnych do wód. Aktualnie transpozycja dyrektywy 91/271/EWG do prawodawstwa polskiego oraz założenia KPOŚK bazują na art. 5 ust. 2 przedmiotowej dyrektywy, i polegają na wprowadzeniu podwyższonego usuwania biogenów we wszystkich oczyszczalniach ścieków komunalnych w aglomeracjach powyżej 10 000 RLM. Oznacza to, że w przypadku, gdy w aglomeracji powyżej 10 000 RLM znajduje się kilka oczyszczalni różnej wielkości, każda z nich musi posiadać technologię podwyższonego usuwania biogenów. 5 Monitor Polski – 7 – Poz. 503 2.
Uwarunkowania spełnienia przez aglomeracje wymogów dyrektywy 91/271/EWG Zgodnie z postanowieniami dyrektywy 91/271/EWG warunkami koniecznymi do spełnienia przez aglomerację są następujące wymogi (zwane dalej warunkami dyrektywy 91/271/EWG): I. Wyposażenie aglomeracji w systemy zbierania ścieków komunalnych powinno gwarantować przynajmniej 98% poziomu obsługi, przy czym pozostałe 2% niezebranego siecią kanalizacyjną ładunku jest mniejsze niż 2 000 RLM. Ładunek niezebrany siecią musi być oczyszczany w innych systemach oczyszczania ścieków (pojedyncze systemy lub inne właściwe systemy), zapewniających ten sam poziom ochrony środowiska jak dla całej aglomeracji (art. 3 dyrektywy 91/271/EWG). II. Wydajność oczyszczalni powinna być dostosowana do odbioru 100% ładunku zanieczyszczeń powstających w aglomeracji (art. 10 dyrektywy 91/271/EWG). III. Standardy oczyszczania ścieków przez oczyszczalnie powinny zostać zapewnione poprzez zastosowanie odpowiednich technologii oczyszczania ścieków gwarantujących osiągnięcie wymaganych standardów oczyszczania ścieków, w tym podwyższone usuwanie biogenów w aglomeracjach powyżej 10 000 RLM (art. 4 lub art. 5 ust. 2 dyrektywy 91/271/EWG). Zgodnie z wymogami prawa oraz uprawnieniami dyskrecjonalnymi Komisji Europejskiej należy tak planować granice aglomeracji, aby w jak największym stopniu cały produkowany przez aglomerację ładunek ścieków był zbierany siecią kanalizacyjną i odprowadzany na oczyszczalnię ścieków albo do końcowego punktu zrzutu ścieków komunalnych. Dlatego w aglomeracjach ujętych w KPOŚK powinien zostać osiągnięty blisko 100% poziom obsługi zbiorczymi systemami kanalizacyjnymi (% RLM korzystających z systemu kanalizacyjnego). Pozostali mieszkańcy aglomeracji, nieobsługiwani przez zbiorcze systemy kanalizacyjne, powinni korzystać z innych systemów oczyszczania ścieków. Cały ładunek zanieczyszczeń powstających w aglomeracji powinien być doprowadzany do oczyszczalni obsługującej aglomerację albo do końcowego punktu zrzutu tych ścieków, a w uzasadnionych przypadkach usuwany w innych systemach oczyszczania ścieków (pojedyncze systemy lub inne właściwe systemy), zapewniających ten sam poziom ochrony środowiska. W każdym przypadku jednak oczyszczalnie obsługujące aglomerację powinny być przystosowane do odbioru 100% ładunku zanieczyszczeń powstających w aglomeracji. Jednocześnie zgodnie z wymogami Komisji Europejskiej, przy ocenie zgodności aglomeracji z warunkami dyrektywy 91/271/EWG stosuje się hierarchię zgodności z artykułami 3, 4, 5 ust. 2 i 10 dyrektywy 91/271/EWG. Oznacza to, że jeżeli aglomeracja nie spełnia wymogu w zakresie warunku dyrektywy wynikającego z art. 3 dyrektywy 91/271/EWG (Warunek I), to uznaje się, że równocześnie nie spełnia pozostałych warunków dyrektywy. 6 Monitor Polski – 8 – Poz. 503
KPOŚK i jego kolejne aktualizacje
KPOŚK zatwierdzony przez Radę Ministrów w dniu 16 grudnia 2003 r. Program zawierał wykaz 1 378 aglomeracji o RLM ≥ 2 000, wraz z jednoczesnym wykazem niezbędnych przedsięwzięć w zakresie budowy, rozbudowy lub modernizacji oczyszczalni ścieków komunalnych oraz budowy i modernizacji zbiorczych systemów kanalizacyjnych, jakie należy zrealizować w tych aglomeracjach w terminie do końca 2015 r. Program został opracowany na podstawie danych z 2002 r.
AKPOŚK 2005 – pierwsza aktualizacja KPOŚK zatwierdzona przez Radę Ministrów w dniu 7 czerwca 2005 r. Celem pierwszej aktualizacji było zweryfikowanie i zaktualizowanie potrzeb aglomeracji ujętych w KPOŚK oraz aglomeracji nowo utworzonych, w zakresie inwestycyjnym i finansowym. AKPOŚK 2005 zawiera 1 577 aglomeracji. Podstawą aktualizacji były dane z 2004 r.
AKPOŚK 2009 – druga aktualizacja KPOŚK zatwierdzona przez Radę Ministrów w dniu 2 marca 2010 r. W ramach AKPOŚK 2009 dokonano aktualizacji i weryfikacji pod względem rzeczowym i finansowym, inwestycji planowanych przez aglomeracje ujęte w AKPOŚK 2005, jak również aglomeracje nowo utworzone. Ponadto, dokonano podziału inwestycji według priorytetów. AKPOŚK 2009 obejmuje łącznie 1 635 aglomeracji, ujętych w dwóch załącznikach: − załącznik nr 1 – Aglomeracje priorytetowe dla wypełnienia wymogów Traktatu akcesyjnego, obejmuje 1 313 aglomeracji powyżej 2 000 RLM (łączna RLM – 44 161 819, która stanowi 97% całkowitej RLM Programu), − załącznik nr 2 – Aglomeracje niestanowiące priorytetu dla wypełnienia wymogów Traktatu akcesyjnego, obejmuje 322 aglomeracje z przedziału 2 000–10 000 RLM (łączna RLM – 1 360 434, która stanowi 3% całkowitej RLM Programu). Dodatkowo opracowano załącznik nr 3 – Aglomeracje „pozostałe”, obejmujący 104 aglomeracje (łączna RLM – 474 956) nowo wyznaczone, które nie spełniły wymogów formalnych, by znaleźć się w załącznikach nr 1 i nr
Aglomeracje te nie zostały wliczone do zakresu rzeczowego i finansowego AKPOŚK
Dane zawarte w AKPOŚK 2009 dotyczyły stanu zaawansowania inwestycji w 2007 r. 7 Monitor Polski – 9 – Poz. 503
AKPOŚK 2010 – trzecia aktualizacja KPOŚK zatwierdzona przez Radę Ministrów w dniu 1 lutego 2011 r. Celem tej aktualizacji była analiza stanu zaawansowania realizacji inwestycji oraz analiza przyczyn zaistniałych opóźnień i w rezultacie ustalenie realnych terminów ich zakończenia. Sytuacja ta dotyczyła 122 aglomeracji ≥ 15 000 RLM oraz 4 aglomeracji poniżej 15 000 RLM z AKPOŚK 2009, które ze względu na opóźnienia inwestycyjne nie mogły zrealizować zaplanowanych zadań do końca 2010 r. Pozostałe informacje oraz dane pozostały w zgodzie z AKPOŚK
Informacje na potrzeby AKPOŚK 2010 dotyczyły stanu realizacji inwestycji na dzień 30 czerwca 2010 r.
AKPOŚK 2013 – projekt czwartej aktualizacji KPOŚK z 2013 r. Roboczy projekt AKPOŚK 2013 został opracowany w pierwszej połowie 2013 r., jednakże w wyniku negocjacji prowadzonych pomiędzy Polską a Komisją Europejską ustalono, że realizacja postanowień dyrektywy 91/271/EWG odbywać się będzie na podstawie art. 5 ust. 2, a nie jak dotychczas na podstawie art. 5 ust. 4 tej dyrektywy. W związku z powyższym, działania związane z aktualizacją Programu zostały wstrzymane do czasu nowelizacji ustawy – Prawo wodne oraz aktów wykonawczych, a także do zakończenia prac nad Master Planem dla wdrażania dyrektywy 91/271/EWG. Ponadto, niezbędne było przeprowadzenie weryfikacji obszarów aglomeracji tak, aby nowe akty prawa miejscowego w pełni odpowiadały zmianom prawnym w tym zakresie. Jednocześnie, podczas prac nad aktualizacją, zidentyfikowano nieprawidłowości związane z ustanowieniem aglomeracji dotyczące wyliczenia RLM aglomeracji i wskaźnika koncentracji, a także wyznaczenia granic aglomeracji.
AKPOŚK 2015 – czwarta aktualizacja KPOŚK zatwierdzona przez Radę Ministrów w dniu 21 kwietnia 2016 r. Najważniejszą przesłanką opracowania AKPOŚK 2015 była konieczność dostosowania prawodawstwa polskiego, a co za tym idzie zapisów KPOŚK, do wymogów art. 5 ust. 2 dyrektywy 91/271/EWG. Jednocześnie, do 2014 r. powinien był zostać zakończony proces weryfikacji obszarów aglomeracji w zakresie wyliczania RLM aglomeracji oraz prawidłowego ustanowienia przebiegu ich granic. Prawidłowe ustanowienie aglomeracji ma kluczowy wpływ na właściwe ich wyposażenie w kanalizację i oczyszczalnie ścieków, zapewniając spełnienie wymagań dyrektywy 91/271/EWG. W ramach AKPOŚK 2015 dokonano aktualizacji i weryfikacji względem rzeczowym i finansowym, inwestycji planowanych przez aglomeracje. W dokumencie tym zostały uwzględnione informacje dotyczące 1 502 aglomeracji o łącznej RLM aglomeracji1) wynoszącej 38 007 996, w tym 1) Sposób wyliczenia RLM aglomeracji został ujednolicony i wyliczony dla wszystkich aglomeracji następująco: RLM aglomeracji uwzględnia: − stałych mieszkańców uwzględniając możliwości podłączeń w ramach istniejącej aglomeracji (1 mieszkaniec = 1 RLM), 8 Monitor Polski – 10 – Poz. 503 39 aglomeracji powyżej 150 000 RLM, stanowiących 41,3% całości RLM aglomeracji. Aglomeracje 39 aglomeracji powyżej 150 000 RLM, stanowiących 41,3% całości RLM aglomeracji. Aglomeracje zostały podzielone na cztery priorytety – pod uwagę brano znaczenie inwestycji oraz pilność zostały podzielone na cztery priorytety – pod uwagę brano znaczenie inwestycji oraz pilność zapewnienia środków. Ponadto, do AKPOŚK 2015 włączone zostały aglomeracje poza priorytetem, zapewnienia środków. Ponadto, do AKPOŚK 2015 włączone zostały aglomeracje poza priorytetem, które nie spełniały warunków dyrektywy 91/271/EWG, ale planowały podjąć działania inwestycyjne które nie spełniały warunków dyrektywy 91/271/EWG, ale planowały podjąć działania inwestycyjne zbliżające po dniu 31 grudnia je wypełnienia do wypełnienia wymogów dyrektywy 91/271/EWG 2015 zbliżające je do wymogów dyrektywy 91/271/EWG po dniu 31 grudnia 2015 r. r. AKPOŚK 2017 – piąta aktualizacja KPOŚK zatwierdzona przez Radę Ministrów
7.AKPOŚK 2017 – piąta aktualizacja KPOŚK zatwierdzona przez Radę Ministrów w dniu 31 lipca 2017 w dniu 31 lipca 2017 r. r. ramach AKPOŚK 2017 dokonano aktualizacji i weryfikacji względem rzeczowym WW ramach AKPOŚK 2017 dokonano aktualizacji i weryfikacji podpod względem rzeczowym i finansowym, inwestycji planowanych przez aglomeracje ujęte w AKPOŚK 2015 nowo i finansowym, inwestycji planowanych przez aglomeracje ujęte w AKPOŚK 2015 orazoraz nowo utworzone. utworzone. dokumencie znalazło 1 587 o łącznej RLM aglomeracji w wysokości Dane WW dokumencie znalazło się się 1 587 o łącznej RLM aglomeracji w wysokości 38,838,8 mln.mln. Dane ujęteujęte w aktualizacji dotyczyły stanu realizacji inwestycji na dzień 31 września 2016 r. oraz planowanych w aktualizacji dotyczyły stanu realizacji inwestycji na dzień 31 września 2016 r. oraz planowanych inwestycji wyposażenia aglomeracji w systemy kanalizacji zbiorczej w latach 2016-
Aglomeracje inwestycji wyposażenia aglomeracji w systemy kanalizacji zbiorczej w latach 2016-
Aglomeracje zostały podzielone na trzy priorytety – pod uwagę brano znaczenie inwestycji pilność zapewnienia zostały podzielone na trzy priorytety – pod uwagę brano znaczenie inwestycji orazoraz pilność zapewnienia środków. Ponadto, wykazano aglomeracje priorytetem, które spełniały warunków dyrektywy środków. Ponadto, wykazano aglomeracje pozapoza priorytetem, które nie nie spełniały warunków dyrektywy 91/271/EWG, planowały podjąć działania inwestycyjne zbliżające je wypełnienia do wypełnienia wymogów 91/271/EWG, ale ale planowały podjąć działania inwestycyjne zbliżające je do wymogów dyrektywy. dyrektywy. W tabelach i 2 przedstawiono podsumowania KPOŚK i jego kolejnych aktualizacji w zakresie liczby W tabelach 1 i 21 przedstawiono podsumowania KPOŚK i jego kolejnych aktualizacji w zakresie liczby i RLM aglomeracji planowanych inwestycji i kosztów. i RLM aglomeracji orazoraz planowanych inwestycji i kosztów. Tabela
Podstawowe wielkości charakteryzujące KPOŚK i jego aktualizacje Tabela
Podstawowe wielkości charakteryzujące KPOŚK i jego aktualizacje KPOŚK KPOŚK Aglomeracje Aglomeracje według według AKPOŚK AKPOŚK 2005 2005 AKPOŚK 2009 / AKPOŚK 2009 / AKPOŚK AKPOŚK 2010 2010 AKPOŚK AKPOŚK 2015 2015 AKPOŚK AKPOŚK 2017 2017 Liczba Liczba Liczba Liczba Liczba Liczba Liczba Liczba Liczba Liczba przedziałów RLM RLM aglomeracj RLM aglomeracj RLM aglomeracj RLM aglomeracj przedziałów RLM aglomeracj RLM aglomeracj RLM aglomeracj RLM aglomeracj RLM RLM aglomeracji RLM aglomeracji i i i i i i i i 100 000 ≥ 100≥000 76 76 21073 645 073 21 645 76 76 23589 402 589 81 23 402 81 24 24124151 241 151 68 68 19 22019751 220 751 73 73 19 93419303 934 303 13438 653 438 378 378 13 479 13329 479 329 378 378 14 18914967 189 967 336 336 12 20012477 200 477 347 347 12 41412832 414 832 15<000 100 000 366 366 13 653 ≥ 15 ≥ 000 100<000 10<000 < 15 000 ≥ 10 ≥ 000 15 000 ≥ 2<000 10 000 ≥ 2 000 10 < 000 Razem Razem 936 936 718 398 5 7185398 150 150 866 726 204 204 2 4662955 466 955 167 167 2 023 2336 023 336 136 136 1 655 1074 655 074 1 8661726 973 973 482 292 1078 1078 5 0995136 099 136 931 931 4 563 4432 563 432 1031 1031 4 788 4840 788 840 5 4825292 41909 016 909 1 5771 577 44 230 44936 230 936 1 7411 741 45 99745209 997 209 1 502 1 502 38 00738996 007 996 1 587 1 587 38 79338049 793 049 1 3781 378 41 016 miejsca noclegowe (1 zarejestrowane miejsce noclegowe na terenie aglomeracji = 1 RLM), − −miejsca noclegowe (1 zarejestrowane miejsce noclegowe na terenie aglomeracji = 1 RLM), ścieki przemysłowe, odprowadzane do systemu zbierania lub dowożone do oczyszczalni ścieków komunalnych. − −ścieki przemysłowe, odprowadzane do systemu zbierania lub dowożone do oczyszczalni ścieków komunalnych. samym RLM aglomeracji to RLM wyliczona jak powyżej. Natomiast według uchwał lub rozporządzeń to RLM, TymTym samym RLM aglomeracji to RLM wyliczona jak powyżej. Natomiast RLMRLM według uchwał lub rozporządzeń to RLM, została wyznaczona uchwałami lub rozporządzeniami wyznaczającymi aglomeracje, dla danej aglomeracji któraktóra została wyznaczona uchwałami lub rozporządzeniami wyznaczającymi aglomeracje, gdziegdzie RLMRLM dla danej aglomeracji została wyliczona jak powyżej lubpodstawie na podstawie ładunku ścieków. została wyliczona jak powyżej lub na ładunku ścieków. 9 9 Monitor Polski – 11 – Poz. 503 Tabela
Zakres i planowane koszty realizacji KPOŚK i jego aktualizacji Zakres rzeczowofinansowy inwestycji KPOŚK AKPOŚK 2009 / AKPOŚK 2005 AKPOŚK 2015 AKPOŚK 2017 746 755 1 176 259 177 91 116 904 569 664 692 30 600 21 780 14 661,2 2 883,1 4 193,6 3 506,4 9,4 11,1 4,1 3,8 16,1 12,87 29,6 27,85*) AKPOŚK 2010 Zakres rzeczowy inwestycji Inwestycje na oczyszczalniach 1 163 1 734 ścieków, w tym: Budowa nowych oczyszczalni Rozbudowa lub modernizacja oczyszczalni Budowa sieci kanalizacyjnych [km] 21 000 37 200 Modernizacja sieci kanalizacyjnych [km] Koszty inwestycji [mld zł]: Oczyszczalnie ścieków 11,3 10,6 12,7 24,1 32,0 19,2 Modernizacja sieci kanalizacyjnych [km] Budowa sieci kanalizacyjnych [km] Razem [mld zł] 35,4 42,6 31,9 *) kwota uwzględnia również zaplanowane koszty na indywidualne systemy oczyszczania – 79,27 mln zł (przydomowe oczyszczalnie ścieków jako uzupełnienie sieci kanalizacyjnej).
Podstawa prawna i cel opracowania AKPOŚK 2022 Obowiązek aktualizacji KPOŚK wynika z art. 96 ustawy – Prawo wodne, zgodnie z którym kolejne aktualizacje Programu są dokonywane co najmniej raz na cztery lata. Głównym celem AKPOŚK 2022 jest określenie nakładów inwestycyjnych w obszarze gospodarki ściekowej niezbędnych do uzyskania przez aglomeracje o RLM ≥ 2 000 zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG. Sposób prawidłowego wyznaczania obszarów i granic aglomeracji, w tym obliczenia wielkości RLM aglomeracji, został określony w rozporządzeniu aglomeracyjnym.
Metodyka opracowania AKPOŚK 2022 Do opracowania AKPOŚK 2022 wykorzystano: − ankiety na potrzeby szóstej aktualizacji KPOŚK w zakresie potrzeb inwestycyjnych aglomeracji, które pozyskano od jednostek samorządu terytorialnego do końca marca 2021 r., − sprawozdanie z wykonania KPOŚK za 2020 r. oraz sprawozdania z lat poprzednich (w przypadku samorządów, które nie przekazały ankiet na potrzeby AKPOŚK 2022), 10 Monitor Polski – 12 – Poz. 503 − akty prawa miejscowego podejmowane przez rady gmin od dnia 1 stycznia 2018 r., − AKPOŚK 2017, − dodatkowe informacje oraz wyjaśnienia uzyskane od gmin i przedsiębiorstw wodociągowokanalizacyjnych podczas konsultacji społecznych oraz procesu weryfikacji danych, − metodykę stosowaną przez Komisję Europejską w celu sprawdzenia zgodności z poszczególnymi wymogami dyrektywy 91/271/EWG. Pierwsza wersja projektu AKPOŚK 2022 została opracowana w pierwszej połowie 2020 r. i poddana konsultacjom społecznym we wrześniu tego samego roku. W wyniku ustaleń prowadzonych pomiędzy Polską a Komisją Europejską w zakresie uzasadnionej opinii na podstawie art. 258 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w związku z uchybieniem zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 3, 4, 5, 10, 15 oraz sekcji A, B i D załącznika I do dyrektywy ściekowej oraz w związku z faktem, iż nie wszystkie aglomeracje zdążyły wyznaczyć się do końca 2020 r. (w związku z art. 565 ust. 2 ustawy – Prawo wodne), podjęto decyzję o ponownym zebraniu ankiet bazujących na najnowszych aktach prawa miejscowego. Przy opracowaniu kolejnej wersji AKPOŚK 2022 wykorzystano informacje ujęte w ankietach na potrzeby aktualizacji oraz w najnowszych aktach prawa miejscowego ustanawiających obszar i granice aglomeracji. Do końca 2020 r. rady gminy musiały bowiem podjąć uchwałę w celu wyznaczenia aglomeracji. Dotychczasowe akty prawa miejscowego wydane w drodze uchwały sejmiku województwa albo rozporządzenia wojewody, zgodnie z art. 565 ust. 2 ustawy – Prawo wodne, zachowały moc do dnia 31 grudnia 2020 r. Pozyskane od aglomeracji dane na potrzeby aktualizacji zostały szczegółowo przeanalizowane pod kątem ich kompletności i prawidłowości. W przypadku aglomeracji, które nie przekazały ankiety, a posiadały obowiązujący akt prawa miejscowego, dane w AKPOŚK 2022 uzupełniano bazując na sprawozdaniu z realizacji KPOŚK za 2020 r. oraz na uchwałach aglomeracyjnych. Baza danych AKPOŚK 2022 została zweryfikowana pod kątem wartości RLM aglomeracji, obliczanej na podstawie danych z ankiet oraz metodyki stosowanej przez Komisję Europejską w celu sprawdzenia zgodności z poszczególnymi wymogami dyrektywy 91/271/EWG. Biorąc pod uwagę konieczność zachowania spójności dokumentów planistycznych, planowane inwestycje powinny zostać zrealizowane w perspektywie do 2027 r., to znaczy do zakończenia kolejnego cyklu opracowania planów gospodarowania wodami. Jeżeli zaproponowane przez aglomeracje terminy inwestycji przekraczały 2027 r., informacja ta była odpowiednio korygowana poprzez wpisanie maksymalnego możliwego terminu realizacji inwestycji zgodnie z założeniami dokumentu pn. „Mapa drogowa dla aglomeracji ubiegających się o ujęcie w VI aktualizacji Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych – aktualizacja” oraz okresu programowania wynikającego z perspektywy finansowej Unii Europejskiej na lata 2021-
11 Monitor Polski – 13 – Poz. 503 Przyjęto, że efekt ekologiczny zostanie osiągnięty do końca roku 2027, jeśli w tym terminie zakończone zostaną zaplanowane inwestycje w zakresie: − budowy sieci kanalizacyjnej (pod warunkiem podłączenia wszystkich deklarowanych mieszkańców również do końca 2027 r.), − modernizacji sieci kanalizacyjnej, − likwidacji oczyszczalni ścieków, − modernizacji gospodarki osadowej na oczyszczalni ścieków. Wszystkie pozostałe inwestycje na oczyszczalni ścieków (w tym budowa nowej oczyszczalni) muszą zakończyć się w terminie do końca 2026 r., aby pozostawić jeden rok na wykazanie efektu ekologicznego (tj. rozruch oczyszczalni ścieków i uzyskanie odpowiednich paramentów ścieków). Tym samym, w uzasadnionych przypadkach dokonano korekty terminów, poprzez wpisanie maksymalnego możliwego terminu realizacji inwestycji zgodnie z ww. założeniami. W efekcie ww. prac wyodrębniono dane o stanie gospodarki ściekowej w wyznaczonych stosownym aktem prawa miejscowego aglomeracjach o RLM ≥ 2 000 oraz ich planach inwestycyjnych, które posłużyły do przygotowania AKPOŚK 2022, zgodnie z przyjętą metodyką. Aglomeracje o RLM < 2 000 wyznaczone aktem prawa miejscowego zostały ujęte jedynie w wykazie aglomeracji stanowiącym załącznik nr
W ramach AKPOŚK 2022 dokonano analiz w zakresie spełnienia przez poszczególne aglomeracje o RLM ≥ 2 000 warunków dyrektywy 91/271/EWG. Ponadto, weryfikacja, aktualizacja i opracowanie danych dotyczących gospodarki ściekowej w aglomeracjach obejmowały: − określenie RLM aglomeracji, − określenie aktualnego stanu wyposażenia aglomeracji w zbiorcze systemy kanalizacyjne i oczyszczalnie ścieków komunalnych, − sprawdzenie zasadności zaplanowanych inwestycji w aglomeracji wraz z terminem ich zakończenia oraz wielkością nakładów finansowych, − przedstawienie informacji dotyczących planowanych przez aglomeracje metod przeróbki osadu w oczyszczalni oraz form ich zagospodarowania, a także ilości suchej masy osadów powstających w oczyszczalni, − analizę aktualnych warunków zgodności każdej aglomeracji. Integralną część AKPOŚK 2022 stanowią wykazy: ‒ wszystkich aglomeracji wyznaczonych aktem prawa miejscowego w okresie opracowywania dokumentu (załącznik nr 2), ‒ planowanych inwestycji w zakresie wyposażenia aglomeracji o RLM ≥ 2 000 w systemy kanalizacji zbiorczej oraz oczyszczalnie ścieków w okresie od marca 2021 r. do dnia 31 grudnia 2027 r. (załącznik nr 3). 12 Monitor Polski – 14 – Poz. 503
Aglomeracje ujęte w AKPOŚK 2022 6.
Aktualny stan aglomeracji Zgodnie z założeniami i metodyką opracowania AKPOŚK 2022, w dokumencie tym zostały uwzględnione informacje wynikające z załącznika nr 3, dotyczące 1 524 aglomeracji o łącznej RLM wynoszącej 37 095 793 (RLM aglomeracji wskazano w kolumnie nr 12 załącznika nr 3), w tym 37 aglomeracji powyżej 150 000 RLM, których RLM stanowi 40,38% całej RLM. AKPOŚK 2022 zawiera 849 aglomeracji zgodnych z warunkami dyrektywy 91/271/EWG generujących RLM 18 670 170 (tj. 50,33% łącznej RLM aglomeracji), oraz 675 aglomeracji niespełniających warunków ww. dyrektywy, które generują RLM 18 425 623 (tj. 49,67% łącznej RLM aglomeracji), z czego 2 467 425 (tj. 6,65% łącznej RLM aglomeracji) nie jest zgodna z warunkami dyrektywy 91/271/EWG. Wielkość RLM brakującej danej aglomeracji do zgodności z warunkami dyrektywy przedstawiona została w kolumnie nr 132 załącznika nr
W przypadku art. 3 dyrektywy (Warunek I) jest to RLM brakująca do osiągnięcia przez aglomerację 98% poziomu obsługi systemem zbierania ścieków komunalnych, przy czym pozostałe 2% niezebranego siecią kanalizacyjną ładunku musi być mniejsze niż 2 000 RLM. Przy wyliczaniu tej wartości uwzględnia się RLM aglomeracji (kolumna nr 12), całkowity przyrost liczby rzeczywistych mieszkańców, którzy skorzystają z usług kanalizacyjnych w wyniku wybudowania sieci (kolumna nr 38) oraz RLM aglomeracji nieskanalizowana (kolumna nr 29). Dla aglomeracji niespełniających warunku wynikającego z art. 10 dyrektywy 91/271/EWG (Warunek II) wielkość brakującej RLM równa jest RLM przekraczającej wydajności oczyszczalni ścieków w aglomeracji. Wartość ta stanowi różnicę pomiędzy RLM aglomeracji (kolumna nr 12), a projektową maksymalną wydajnością oczyszczalni (kolumna nr 70). W przypadku, gdy aglomeracja obsługiwana jest przez kilka oczyszczalni, projektowa maksymalna wydajność oczyszczalni stanowi sumę wartości poszczególnych oczyszczalni. Przy wyliczaniu RLM brakującej dla warunku określonego w art. 4 i 5 ust. 2 dyrektywy 91/271/EWG (Warunek III) uwzględnia się całą RLM aglomeracji (kolumna nr 12). Dotyczy to sytuacji, w której aglomeracja obsługiwana jest przez jedną oczyszczalnię ścieków. W przypadku kilku oczyszczalni ścieków wartość ta jest równa wielkości RLM aglomeracji, która jest obsługiwana przez niezgodną oczyszczalnię ścieków (kolumna nr 71). Jeżeli aglomeracja nie spełnia kilku warunków dyrektywy sumuje się RLM brakującą, wyliczoną na podstawie poszczególnych wartości. W tabelach 3-7 przedstawiono podstawowe zestawienia danych dotyczące aglomeracji z podziałem na przedziały RLM, zgodność z warunkami dyrektywy 91/271/EWG oraz priorytety. Podział aglomeracji według grup wielkości RLM przedstawiono na wykresie
13 Monitor Polski – 15 – Poz. 503 Tabela
Informacje dotyczące liczby i wielkości aglomeracji oraz oczyszczalni ścieków według przedziałów RLM Aglomeracje Liczba według przedziałów RLM aglomeracji Liczba RLM % RLM oczyszczalni aglomeracji aglomeracji ≥ 150 000 37 2,43% 53 14 978 019 40,38% ≥ 100 000 < 150 000 27 1,77% 31 3 252 693 8,77% ≥ 15 000 < 100 000 355 23,29% 385 12 804 677 34,52% ≥ 10 000 < 15 000 123 8,07% 133 1 456 108 3,92% ≥ 2 000 < 10 000 982 64,44% 1 051 4 604 296 12,41% Razem 1 524 100,00% 1 653 37 095 793 100,00% % aglomeracji Tabela
Informacje dotyczące aglomeracji zgodnych z warunkami dyrektywy 91/271/EWG oraz ich oczyszczalni ścieków według przedziałów RLM Aglomeracje zgodne z warunkami dyrektywy Liczba 91/271/EWG według aglomeracji % aglomeracji Liczba RLM % RLM oczyszczalni aglomeracji aglomeracji*) przedziałów RLM ≥ 150 000 19 1,25% 29 5 068 995 13,66% ≥ 100 000 < 150 000 21 1,38% 25 2 538 747 6,84% ≥ 15 000 < 100 000 212 13,91% 220 7 882 075 21,25% ≥ 10 000 < 15 000 62 4,07% 59 751 730 2,03% ≥ 2 000 < 10 000 535 35,10% 559 2 428 623 6,55% Razem 849 55,71% 892 18 670 170 50,33% *) w stosunku do RLM całkowitego aglomeracji. Tabela
Informacje dotyczące aglomeracji niespełniających warunków dyrektywy 91/271/EWG oraz ich oczyszczalni ścieków według przedziałów RLM Aglomeracje niespełniające warunków dyrektywy 91/271/EWG według przedziałów Liczba aglomeracji % aglomeracji Liczba RLM % RLM oczyszczalni aglomeracji aglomeracji RLM RLM % RLM niespełniająca niespełniającej warunków warunków dyrektywy dyrektywy 91/271/EWG 91/271/EWG*) ≥ 150 000 18 1,18% 24 9 909 024 26,71% 486 312 1,31% ≥ 100 000 < 150 000 6 0,40% 6 713 946 1,92% 118 240 0,32% ≥ 15 000 < 100 000 143 9,38% 165 4 922 602 13,27% 810 317 2,18% ≥ 10 000 < 15 000 61 4,00% 74 704 378 1,90% 378 852 1,02% ≥ 2 000 < 10 000 447 29,33% 492 2 175 673 5,87% 673 704 1,82% Razem 675 44,29% 761 18 425 623 49,67% 2 467 425 6,65% 14 Monitor Polski – 16 – Poz. 503 *) w stosunku do RLM całkowitego aglomeracji. Wykres
Podział aglomeracji według grup wielkości RLM Podział aglomeracji według grup wielkości RLM 1 200 16 000 000 14 000 000 1 000 10 000 000 600 8 000 000 6 000 000 400 RLM aglomeracji liczba aglomeracji 12 000 000 800 4 000 000 200 2 000 000 0 0 przedział RLM RLM aglomeracji liczba aglomeracji 6.
Priorytetyzacja aglomeracji niespełniających warunków dyrektywy 91/271/EWG Zgodnie z przyjętą metodyką opracowania AKPOŚK 2022, aglomeracje zostały podzielone na aglomeracje zgodne z warunkami dyrektywy 91/271/EWG oraz aglomeracje niespełniające warunków tej dyrektywy. Aglomeracje niespełniające warunków dyrektywy 91/271/EWG zostały podzielone na priorytety według poniższych kryteriów: Priorytet I – Aglomeracje priorytetowe dla wypełnienia zobowiązań akcesyjnych. Są to wszystkie aglomeracje, których RLM jest większa lub równa 100 000 (≥ 100 000 RLM). Priorytet II – Aglomeracje, których RLM mieści się w przedziale równym i większym od 10 000 i mniejszym od 100 000 (≥ 10 000 < 100 000 RLM). Priorytet III – Aglomeracje, których RLM mieści się w przedziale równym i większym od 2 000 i mniejszym od 10 000 (≥ 2 000 < 10 000 RLM). Przesłanką do określenia powyższych priorytetów jest % RLM generowany w danej grupie aglomeracji. Z analizy danych poszczególnych aglomeracji wynika, że największy ładunek ścieków jest generowany przez aglomeracje, których RLM jest większa lub równa 100
Ładunek ten wynosi 10 622 970 RLM, co stanowi 28,64% łącznej RLM aglomeracji. AKPOŚK 2022 zawiera 24 aglomeracje z tego 15 Monitor Polski – 17 – Poz. 503 przedziału RLM, które nie spełniają warunków dyrektywy 91/271/EWG. Ta grupa aglomeracji została włączona do priorytetu I. W priorytecie II ujęte zostały aglomeracje, których RLM mieści się w przedziale równym i większym od 10 000 i mniejszym od 100
Sumaryczna RLM tych aglomeracji wynosi 5 626 980, co stanowi 15,17% łącznej RLM aglomeracji. W priorytecie III ujęte zostały aglomeracje najmniejsze, których liczebnie jest najwięcej, jednak ich RLM jest najmniejsza i wynosi 2 175 673, co stanowi 5,86% łącznej RLM aglomeracji. Informacja dotycząca priorytetów aglomeracji została przedstawiona w kolumnie nr 14 załącznika nr
W tabelach 6 i 7 przedstawiono dane dotyczące ilości i wielkości aglomeracji oraz oczyszczalni ścieków z podziałem na zgodność z warunkami dyrektywy 91/271/EWG oraz priorytety. Podział aglomeracji według grup priorytetów przedstawiono na wykresie
Tabela
Informacje dotyczące ilości i wielkości aglomeracji oraz oczyszczalni ścieków według zgodności z dyrektywą 91/271/EWG Aglomeracje według zgodności z warunkami Liczba aglomeracji % aglomeracji Liczba oczyszczalni RLM aglomeracji % RLM aglomeracji 675 44,29% 761 18 425 623 49,67% 849 55,71% 892 18 670 170 50,33% 1 524 100,0% 1 653 37 095 793 100,00% dyrektywy 91/271/EWG Aglomeracje niespełniające warunków dyrektywy 91/271/EWG Aglomeracje zgodne z warunkami dyrektywy 91/271/EWG Razem Tabela
Informacje dotyczące ilości i wielkości aglomeracji oraz oczyszczalni ścieków według priorytetów Aglomeracje niespełniające RLM % RLM warunkami niespełniająca niespełniającej warunków warunków dyrektywy 91/271/EWG Liczba aglomeracji % aglomeracji Liczba RLM % RLM oczyszczalni aglomeracji aglomeracji według dyrektywy dyrektywy 91/271/EWG 91/271/EWG*) priorytetów Priorytet I 24 1,57% 30 10 622 970 28,64% 604 552 1,63% Priorytet II 204 13,39% 239 5 626 980 15,17% 1 189 169 3,20% Priorytet III 447 29,33% 492 2 175 673 5,86% 673 704 1,82% Razem 675 44,29% 761 18 425 623 49,67% 2 467 425 6,65% *) w stosunku do RLM całkowitego aglomeracji. 16 Monitor Polski – 18 – Poz. 503 Wykres
Podział aglomeracji według grup priorytetów 600 12 000 000 500 10 000 000 400 8 000 000 300 6 000 000 200 4 000 000 100 2 000 000 0 Priorytet I Priorytet II RLM aglomeracji
Omówienie inwestycji RLM aglomeracji liczba aglomeracji Podział aglomeracji według grup priorytetów 0 Priorytet III liczba aglomeracji zaplanowanych na lata 2021-2027 w aglomeracjach 7.
Zaplanowane inwestycje w zakresie sieci kanalizacyjnej Każda aglomeracja o RLM ≥ 2 000 powinna być wyposażona w system kanalizacji zbiorczej w celu odprowadzania ścieków powstających na terenie aglomeracji do komunalnych oczyszczalni ścieków. System zbierania ścieków komunalnych aglomeracji gwarantować musi blisko 100% poziom obsługi, to jest spełnienie Warunku I dyrektywy 91/271/EWG. Aktualnie na terenach aglomeracji istnieje 148 800 km sieci kanalizacyjnej, z której korzysta 35 882 470 RLM aglomeracji, co stanowi 96,73% łącznej RLM aglomeracji. Z planów inwestycyjnych przedstawionych przez aglomeracje wynika jednak, że w ramach AKPOŚK 2022 planowane jest jeszcze wybudowanie 8 022 km sieci kanalizacyjnej oraz zmodernizowanie 3 173 km sieci. Po zakończeniu wszystkich inwestycji RLM aglomeracji korzystających z sieci kanalizacyjnej będzie wynosiła 36 681 046 (98,88% łącznej RLM aglomeracji). W przypadku aglomeracji niespełniających warunków dyrektywy 91/271/EWG planowane jest jeszcze wybudowanie 6 219 km sieci kanalizacyjnej. Dane dotyczące inwestycji w zakresie sieci kanalizacyjnej, które są niezbędne do osiągnięcia przez aglomeracje zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG przedstawione zostały w kolumnie nr 133 załącznika nr
17 Monitor Polski – 19 – Poz. 503 Informacja dotycząca planowanych inwestycji związanych z siecią kanalizacyjną została przedstawiona w kolumnach nr 35-54 załącznika nr
Szczegółowy zakres inwestycji zaplanowanych przez aglomeracje w zakresie sieci kanalizacyjnej zestawiono w tabelach 8 i
Tabela
Planowane inwestycje związane z sieciami kanalizacyjnymi według przedziałów RLM*) Długość sieci kanalizacyjnej Długość sieci Aglomeracje według Liczba RLM ogółem (sanitarnej kanalizacyjnej przedziałów RLM aglomeracji aglomeracji i ogólnospławnej) planowanej w aglomeracji w do budowy [km] 2020 r. [km] Długość sieci kanalizacyjnej RLM korzystających z sieci kanalizacyjnej po zrealizowaniu planowanej do modernizacji w 2020 r. [km] wszystkich inwestycji (2027 r.) ≥ 150 000 37 14 978 019 31 296 1 479 644 14 733 278 14 921 166 ≥ 100 000 < 150 000 27 3 252 693 8 204 272 172 3 200 216 3 226 516 ≥ 15 000 < 100 000 355 12 804 677 53 926 2 049 1 254 12 410 431 12 638 482 ≥ 10 000 < 15 000 123 1 456 108 10 207 955 185 1 342 793 1 426 906 ≥ 2 000 < 10 000 982 4 604 296 45 167 3 267 919 4 195 752 4 467 976 Razem 1 524 37 095 793 148 800 8 022 3 173 35 882 470 36 681 046 Wskazano wszystkie inwestycje zaplanowane przez aglomeracje, w tym inwestycje, które nie mają wpływu na spełnienie warunków dyrektywy 91/271/EWG. *) Tabela
Planowane inwestycje związane z sieciami kanalizacyjnymi według zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG*) Długość sieci Aglomeracje według zgodności z warunkami dyrektywy kanalizacyjnej Długość sieci kanalizacyjnej Liczba RLM ogółem (sanitarnej aglomeracji aglomeracji i ogólnospławnej) planowanej w aglomeracji do budowy [km] 91/271/EWG w 2020 r. [km] Długość sieci kanalizacyjnej RLM korzystających z sieci kanalizacyjnej po zrealizowaniu planowanej do modernizacji w 2020 r. [km] wszystkich inwestycji (2027 r.) Aglomeracje niespełniające warunków 675 18 425 623 67 1116 6 380 1 036 17 389 274 18 118 355 849 18 670 170 81 684 1 642 2 137 18 493 196 18 562 691 1 524 37 095 793 148 800 8022 3 173 35 882 470 36 681 046 dyrektywy 91/271/EWG Aglomeracje zgodne z warunkami dyrektywy 91/271/EWG Razem *) Wskazano wszystkie inwestycje zaplanowane przez aglomeracje, w tym inwestycje, które nie mają wpływu na spełnienie warunków dyrektywy 91/271/EWG. 18 Monitor Polski – 20 – Poz. 503 W tabeli 10 przedstawiono informacje o planowanych działaniach inwestycyjnych związanych z sieciami kanalizacyjnymi, mających na celu osiągnięcie zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG przez aglomeracje niespełniające tych warunków (według podziału na priorytety), których realizacja będzie mogła zostać dofinasowana ze środków funduszy europejskich. Tabela
Planowane inwestycje związane z sieciami kanalizacyjnymi mające na celu osiągnięcie zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG przez aglomeracje niespełniające tych warunków według priorytetów Długość sieci Aglomeracje niespełniające warunków Liczba RLM dyrektywy aglomeracji aglomeracji 91/271/EWG według priorytetów RLM kanalizacyjnej niespełniająca ogółem warunków (sanitarnej i dyrektywy ogólnospławnej) 91/271/EWG w aglomeracji w RLM korzystających z sieci kanalizacyjnej Długość sieci kanalizacyjnej planowanej do budowy [km] po zrealizowani w 2020 r. wszystkich inwestycji (2027 r.) 2020 r. [km] Priorytet I 24 10 622 970 604 552 22 751 1425 10 379 579 10 568 489 Priorytet II 204 5 626 980 1 189 169 24 927 2 198 5 215 994 5 490 648 Priorytet III 447 2 175 673 673 704 19 438 2596 1 793 701 2 059 218 Razem 675 18 425 623 2 467 425 67 116 6 219 17 389 274 18 118 355 7.
Zaplanowane inwestycje w zakresie oczyszczalni ścieków i zapewnienia odpowiednich standardów oczyszczania Oczyszczalnie zaplanowane i zrealizowane w ramach KPOŚK powinny posiadać przynajmniej wydajność umożliwiającą przyjęcie wszystkich ścieków powstających na obszarze aglomeracji (Warunek II dyrektywy 91/271/EWG) oraz zapewnić wymagany, zależny od wielkości aglomeracji, standard ich oczyszczania (Warunek III dyrektywy 91/271/EWG). Jeżeli oczyszczalnia w aglomeracji przyjmuje również ścieki pochodzące spoza jej granic (dopływające siecią kanalizacyjną, dowożone taborem asenizacyjnym lub pochodzące z innej aglomeracji wyposażonej w końcowy punkt zrzutu), to wielkość tej oczyszczalni musi być wystarczająca do przyjęcia całego ładunku zanieczyszczeń). Dla zapewnienia odpowiedniego standardu oczyszczania w aglomeracjach powyżej 10 000 RLM (zgodnie z art. 5 ust. 2 dyrektywy 91/271/EWG) wymagane jest zastosowanie podwyższonego usuwania biogenów we wszystkich oczyszczalniach znajdujących się w danej aglomeracji. AKPOŚK 2022 zawiera 1 524 aglomeracje wyposażone w 1 653 oczyszczalni ścieków komunalnych, w tym 892 w aglomeracjach zgodnych z dyrektywą 91/271/EWG oraz 761 w aglomeracjach niespełniających warunków dyrektywy 91/271/EWG. Z planów inwestycyjnych przedstawionych przez aglomeracje wynika, że w ramach AKPOŚK 2022 planowane jest jeszcze wybudowanie 60 nowych oczyszczalni ścieków oraz przeprowadzenie 978 innych inwestycji na istniejących oczyszczalniach. W przypadku aglomeracji niespełniających warunków dyrektywy 91/271/EWG planowane jest jeszcze wybudowanie 43 nowych oczyszczalni oraz przeprowadzenie 437 innych inwestycji na istniejących 19 Monitor Polski – 21 – Poz. 503 oczyszczalniach. Dane dotyczące inwestycji w zakresie oczyszczalni ścieków, które są niezbędne do osiągnięcia przez aglomeracje zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG przedstawione zostały w kolumnie nr 135 załącznika nr
Informacja dotycząca planowanych inwestycji na oczyszczalniach ścieków została przedstawiona w kolumnach nr 77-101 załącznika nr
Szczegółowy zakres inwestycji zaplanowanych przez aglomeracje na oczyszczalniach przedstawiają tabele 11 i 12 (według przedziałów RLM oraz zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG). Tabela
Planowane inwestycje związane z oczyszczalniami ścieków według przedziałów RLM Liczba działań inwestycyjnych na oczyszczalniach planowanych do realizacji, Aglomeracje według Liczba Liczba RLM przedziałów RLM aglomeracji oczyszczalni aglomeracji ≥ 150 000 37 53 ≥ 100 000 < 150 000 27 ≥ 15 000 < 100 000 do końca 2027 r. według rodzaju*) ogółem BN M MO R RM L 14 978 019 62 3 18 19 3 16 3 31 3 252 693 30 0 11 11 1 7 0 355 385 12 804 677 298 9 68 99 7 109 6 ≥ 10 000 < 15 000 123 133 1 456 108 91 5 18 17 7 40 4 ≥ 2 000 < 10 000 982 1 051 4 604 296 557 43 150 79 55 208 22 Razem 1 524 1 653 37 095 793 1 038 60 265 225 73 380 35 *) Rodzaje inwestycji: BN – budowa nowej oczyszczalni, M – istniejąca oczyszczalnia, która spełnia wymagania dotyczące przepustowości, lecz wymaga modernizacji ze względu na jakość odprowadzanych ścieków, R – istniejąca oczyszczalnia, która wymaga rozbudowy ze względu na przepustowość, RM – istniejąca oczyszczalnia, która wymaga zarówno rozbudowy ze względu na przepustowość, jak i modernizacji, MO – modernizacja tylko w zakresie części osadowej oczyszczalni, L – likwidacja oczyszczalni ścieków. Wskazano wszystkie inwestycje zaplanowane przez aglomeracje, w tym inwestycje, które nie mają wpływu na spełnienie warunków dyrektywy 91/271/EWG. Tabela
Planowane inwestycje związane z oczyszczalniami ścieków według zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG Aglomeracje według Liczba działań inwestycyjnych na oczyszczalniach planowanych do realizacji, zgodności z warunkami Liczba Liczba RLM dyrektywy aglomeracji oczyszczalni aglomeracji 675 761 849 1 524 do końca 2027 r. według rodzaju*) ogółem BN M MO R RM L 18 425 623 480 43 97 83 44 190 23 892 18 670 170 553 17 168 142 29 190 12 1 653 37 095 793 1 038 60 265 225 73 380 35 91/271/EWG Aglomeracje niespełniające warunków dyrektywy 91/271/EWG Aglomeracje zgodne z warunkami dyrektywy 91/271/EWG Razem Rodzaje inwestycji: BN – budowa nowej oczyszczalni, M – istniejąca oczyszczalnia, która spełnia wymagania dotyczące przepustowości, lecz wymaga modernizacji ze względu na jakość odprowadzanych ścieków, R – istniejąca oczyszczalnia, która wymaga rozbudowy ze względu na przepustowość, RM – istniejąca oczyszczalnia, która wymaga zarówno rozbudowy ze względu na przepustowość, jak i modernizacji, MO – modernizacja tylko w zakresie części osadowej oczyszczalni, L – likwidacja oczyszczalni ścieków. Wskazano wszystkie inwestycje zaplanowane prze aglomeracje, w tym inwestycje, które nie mają wpływu na spełnienie warunków dyrektywy 91/271/EWG. *) 20 Monitor Polski – 22 – Poz. 503 W tabeli 13 przedstawiono informacje o planowanych działaniach inwestycyjnych związanych z oczyszczalniami ścieków mających na celu osiągnięcie zgodności z warunków dyrektywy 91/271/EWG przez aglomeracje niespełniające tych warunków (według podziału na priorytety), których realizacja będzie mogła zostać dofinasowana ze środków funduszy europejskich. Tabela
Planowane inwestycje związane z oczyszczalniami ścieków mające na celu osiągnięcie zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG przez aglomeracje niespełniające tych warunków według priorytetów Aglomeracje RLM Liczba działań inwestycyjnych na oczyszczalniach niespełniające niespełniająca planowanych do realizacji, do końca 2027 r. według warunków rodzaju*) warunków dyrektywy 91/271/EWG według Liczba Liczba RLM aglomeracji oczyszczalni aglomeracji priorytetów dyrektywy 91/271/EWG ogółem BN M R RM L Priorytet I 24 30 10 622 970 604 552 20 1 7 0 11 1 Priorytet II 204 239 5 626 980 1 189 169 122 10 24 8 73 8 Priorytet III 447 492 2 175 673 673 704 219 27 53 32 97 11 Razem 675 761 18 425 623 2 467 425 361 38 84 40 181 20 Rodzaje inwestycji: BN – budowa nowej oczyszczalni, M – istniejąca oczyszczalnia, która spełnia wymagania dotyczące przepustowości, lecz wymaga modernizacji ze względu na jakość odprowadzanych ścieków, R – istniejąca oczyszczalnia, która wymaga rozbudowy ze względu na przepustowość, RM – istniejąca oczyszczalnia, która wymaga zarówno rozbudowy ze względu na przepustowość, jak i modernizacji, L – likwidacja oczyszczalni ścieków. *)
Komunalne osady ściekowe w ramach KPOŚK Krajowe regulacje prawne odnoszące się do kwestii osadów ściekowych, powstających w aglomeracji zawarte są w następujących aktach prawnych: − ustawa – Prawo wodne, − ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, − rozporządzenie Ministra Budownictwa z dnia 14 lipca 2006 r. w sprawie sposobu realizacji obowiązków dostawców ścieków przemysłowych oraz warunków wprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1757). Natomiast zasady postępowania z osadami ściekowymi, które stają się odpadami określają przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2022 r. poz. 699). W odniesieniu do odzysku komunalnych osadów ściekowych, które są stosowane na powierzchni ziemi, w celach określonych w art. 96 ust. 1 ustawy o odpadach, zastosowanie mają również przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie komunalnych osadów ściekowych (Dz. U. poz. 257 oraz z 2022 r. poz. 89). W załączniku nr 4 do rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 16 lipca 2015 r. w sprawie dopuszczenia odpadów do składowania na składowiskach (Dz. U. poz. 1277) określono w szczególności kryteria dopuszczania odpadów o kodzie 19 08 05 – ustabilizowane komunalne osady ściekowe, do składowania na składowisku odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, uwzględniając: 21 Monitor Polski – 23 – − ogólny węgiel organiczny (TOC) – 5% suchej masy osadu, − strata przy prażeniu (LOI) – 8% suchej masy osadu, − ciepło spalania maksimum – 6 MJ/kg suchej masy. Poz. 503 Powyższe kryteria w praktyce uniemożliwiają składowanie osadów bez ich uprzedniego przetworzenia. Stosowne przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. Osady ściekowe powstają na różnych etapach oczyszczania ścieków. Ścieki komunalne, w których zawarta jest zawiesina tworząca komunalne osady ściekowe, stanowią przede wszystkim mieszaninę ścieków bytowych, gospodarczych oraz przemysłowych, zasilaną również wodami infiltracyjnymi i wodami opadowymi. Charakterystyka ilościowo-jakościowa ścieków komunalnych zależy od rodzaju i stanu technicznego kanalizacji, uprzemysłowienia, ilości zużytej wody oraz standardu życia mieszkańców. Ilość i skład ścieków dopływających do oczyszczalni ulega na ogół znacznym zmianom w cyklu dobowym, tygodniowym, miesięcznym i ostatecznie rocznym. Obowiązującą regułą jest, że nie istnieje typowy skład i typowa jakość ścieków komunalnych.2) W Polsce odnotowuje się systematyczny wzrost ilości wytwarzanych osadów w aglomeracjach, co spowodowane jest rozbudową systemu sieci kanalizacyjnej. Dobrą praktyką w gospodarce komunalnymi osadami ściekowymi można określić zbiór sposobów postępowania z osadami ściekowymi, pozwalający skutecznie rozwiązywać problem przetwarzania i zagospodarowania osadów ściekowych przy jednoczesnym osiąganiu dobrych efektów w procesach oczyszczania ścieków. Działania w zakresie osadów ściekowych, które można przeprowadzić na oczyszczalniach ścieków obejmują: − minimalizację ilości wytwarzanych osadów, − udoskonalanie linii technologicznych przeróbki osadów przez: • intensyfikację procesu stabilizacji beztlenowej (zastosowanie procesów dezintegracji, maksymalizacja produkcji biogazu i jego wykorzystania), • intensyfikację procesów końcowego odwadniania osadów. Minimalizacja ilości wytwarzanych osadów ściekowych w oczyszczalniach ścieków może być realizowana m.in. poprzez stosowanie rozwiązań w układach przeróbki osadów generujących mniejsze ilości suchej masy osadu.3) Planując budowę lub modernizację oczyszczalni ścieków należy zatem podjąć decyzję o zastosowaniu odpowiednich rozwiązań, mających wpływ na jakość komunalnych osadów ściekowych, Opracowane na podstawie dokumentu pod tytułem: „Ekspertyza, która będzie stanowić materiał bazowy do opracowania strategii postępowania z komunalnymi osadami ściekowymi na lata 2014-2020”. Ekspertyza opracowana została na zlecenie GDOŚ przez Politechnikę Częstochowską w 2014 r. 3) Ibidem. 2) 22 Monitor Polski – 24 – Poz. 503 uwzględniając: jakość przyjmowanych ścieków, sposoby ich oczyszczania oraz sposoby przeróbki i zagospodarowania osadów ściekowych. Ważnym czynnikiem jest równoczesne rozważenie kosztów inwestycyjnych i eksploatacyjnych. Ponadto, zagospodarowanie komunalnych osadów ściekowych powinno być zgodne z celami określonymi w aktualizacji Krajowego planu gospodarki odpadami 2022, jak również uwzględniać założenia wojewódzkich planów gospodarki odpadami. Ilość suchej masy komunalnych osadów ściekowych powstających w 1 651 oczyszczalniach ścieków ujętych w aglomeracjach została oszacowana w 2020 r. na poziomie 575 132 Mg s.m./rok. Zagospodarowanie komunalnych osadów ściekowych w aglomeracjach opiera się głównie na stosowaniu ich do produkcji kompostu [R3], stosowaniu w rolnictwie, w tym do uprawy roślin nie przeznaczonych do spożycia i pasz [R10] oraz poddaniu termicznemu przekształceniu [D10].4) Po realizacji zaplanowanych inwestycji (2027 r.) oszacowano ilość osadów na 667 070 Mg s.m./rok. Potencjalnie istnieje możliwość zagospodarowania komunalnych osadów ściekowych jako surowca do wytwarzania tzw. biokomponentów zaawansowanych. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1513 z dnia 9 września 2015 r. zmieniająca dyrektywę 98/70/WE odnoszącą się do jakości benzyny i olejów napędowych oraz zmieniająca dyrektywę 2009/28/WE w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych (Dz. Urz. UE L 239 z 15.09.2015, str. 1, z późn. zm.) nakłada na państwa członkowskie obowiązek wyznaczenia celu, jakim jest minimalny poziom zużycia na ich terytorium tzw. biokomponentów zaawansowanych. Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1527), która wdraża postanowienia dyrektywy 2015/1513 ustanawia cel dla biokomponentów zaawansowanych na poziomie 0,1% w 2020 r. Jednocześnie ustawa zakłada, że wkład tych surowców w realizację Narodowego Celu Wskaźnikowego, o którym mowa w art. 23 ust. 1 o biokomponentach i biopaliwach ciekłych, będzie uznawany za dwukrotność ich wartości energetycznej.
Efekt rzeczowo-finansowy realizacji KPOŚK w latach 2003-2020 W wyniku realizacji KPOŚK, w latach 2003-2020 wybudowano 95 916 km sieci kanalizacyjnej, zakończono budowę 462 nowych oczyszczalni ścieków oraz przeprowadzono 1 869 inwestycji w zakresie modernizacji, rozbudowy oczyszczalni lub modernizacji wraz z rozbudową oczyszczalni. W tym okresie na realizację ww. inwestycji wydano około 80,1 mld zł, z czego około 54,3 mld zł przeznaczono na zbiorcze systemy kanalizacyjne. 4) Informacja przedstawiona na podstawie sprawozdań z realizacji Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych. 23 Monitor Polski – 25 – Poz. 503 W tabelach 14 i 15 oraz na wykresach 3 i 4 zaprezentowano zestawienia dotyczące długości wybudowanej sieci kanalizacyjnej oraz wykaz nakładów, które zostały poniesione w poszczególnych latach. Tabela
Długość wybudowanej sieci kanalizacyjnej w latach 2003-2020 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 6 202,7 8 983 9 116 7 239 6 409 6 315 6 438 2 177 1 805 2 725 3 772 Razem 2008 4 849,5 95 910,9 2007 4 204,2 2020 2006 5 288,5 3 017,0 2003-2005 17 375 Długość sieci kanalizacyjnej Rok Długość wybudowanej sieci kanalizacyjnej w latach 2003-2020 Tabela
Nakłady inwestycyjne poniesione w latach 2003-2020 2020 Razem 54 270,5 2 927,9 2 273,1 25 874,0 2 324,2 1 354,6 3 124,9 1 387,3 1 229,3 2 275,0 1 196,4 581,7 2019 4 003,2 1 657,2 2018 3 772,5 1 459,7 2017 3 149,6 1 160,8 2016 4 515,2 1 282,9 2015 5 414,1 1 774,0 2014 5 031,6 3 028,3 2013 4 800,0 2 478,5 2012 3 325,6 1 218,5 2011 2 226,1 985,1 2010 1 848,0 762,5 2009 5 223,9 2 352,8 2008 kanalizacyjne komunalnych 2007 systemy ścieków 2006 Zbiorcze Oczyszczalnie Rok 2003-2005 Nakłady inwestycyjne poniesione w latach 2003-2020 [mln zł] Wykres
Długość wybudowanej sieci kanalizacyjnej w latach 2003-2020 20 000 6 000 18 000 5 000 16 000 14 000 4 000 12 000 10 000 3 000 8 000 2 000 6 000 4 000 1 000 2 000 0 0 Nakłady inwestycyjne poniesione na zbiorcze systemy kanalizacyjne 24 długość sieci kanalizacyjnej nakłady poniesione na sieć [mln zł] długość wybudowanej sieci kanalizacyjnej [km] Długość wybudowanej sieci kanalizacyjnej w latach 2003-2020 Monitor Polski – 26 – Poz. 503 Wykres
Nakłady inwestycyjne poniesione na inwestycje KPOŚK w latach 2003-2020 Nakłady inwestycyjne poniesione na inwestycje KPOŚK w latach 2003-2020 wysokość nakładów [mln zł] 6 000 5 000 4 000 3 000 2 000 1 000 0 zbiorcze systemy kanalizacyjne oczyszczalnie ścieków komunalnych
Ocena inwestycji zaplanowanych w AKPOŚK 2022 w aspekcie wypełnienia warunków dyrektywy 91/271/EWG W oparciu o dane dotyczące zrealizowanych i planowanych inwestycji w aglomeracjach dokonano oceny stanu wypełnienia warunków dyrektywy 91/271/EWG dla 2020 r. Wypełnieniem wymagań dyrektywy 91/271/EWG jest takie zaplanowanie i zrealizowanie inwestycji, aby możliwe było łączne spełnienie warunków dyrektyw opisanych w rozdziale 2.
Informacja dotycząca wypełnienia wymagań dyrektywy 91/271/EWG uwzględniającej zasadę hierarchiczności została przedstawiona w kolumnach nr 31-34 załącznika nr
Ocena inwestycji zaplanowanych w AKPOŚK 2022 w aspekcie wypełnienia warunków dyrektywy 91/271/EWG przygotowana została uwzględniając następujące założenia: Warunek I – Dla każdej aglomeracji sprawdzono, czy uzyskane zostało co najmniej 98% skanalizowania i dla pozostałych 2% niezebranego siecią kanalizacyjną ładunku wielkość RLM była mniejsza niż 2
Warunek ten był weryfikowany analizując obecny stan aglomeracji oraz aktualny stopień skanalizowania, tj. stopień skanalizowania wskazany w kolumnie nr 28 (≥ 98%) i RLM nieskanalizowany w kolumnie nr 29 (< 2 000 RLM). Aktualny stopień skanalizowania wyliczono sumując RLM korzystających z sieci (kolumny nr 22, 23, 24) w odniesieniu do RLM aglomeracji (kolumna nr 12). 25 Monitor Polski – 27 – Poz. 503 Warunek II – Dla każdej aglomeracji sprawdzono, czy łączna wydajność oczyszczalni ścieków (kolumna nr 70) jest na poziomie co najmniej RLM aglomeracji (kolumna nr 12). Warunek III – W każdej aglomeracji sprawdzono, czy oczyszczalnia spełnia wymagania określone w rozporządzeniu ściekowym (kolumny nr 72, 73, 74). Ponadto, w aglomeracjach ≥ 10 000 RLM weryfikowano, czy wszystkie oczyszczalnie posiadają podwyższony stopień usuwania biogenów (kolumna nr 67). W tabelach 16, 17 i 18 przedstawiono przewidywane wypełnienie przez aglomeracje warunków dyrektywy 91/271/EWG. Tabela
Wypełnienie warunków dyrektywy 91/271/EWG w 2020 r. według przedziałów RLM Ilość aglomeracji spełniających dany warunek dyrektywy 91/271/EWG Aglomeracje według Liczba RLM przedziałów RLM aglomeracji aglomeracji Warunek I Warunek II Warunek III (stopień (wydajność (standardy skanalizowania) oczyszczalni) oczyszczania) Spełnienie łącznie 3 warunków ≥ 150 000 37 14 978 019 19 19 19 19 ≥ 100 000 < 150 000 27 3 252 693 22 22 21 21 ≥ 15 000 < 100 000 355 12 804 677 229 221 212 212 ≥ 10 000 < 15 000 123 1 456 108 72 68 62 62 ≥ 2 000 < 10 000 982 4 604 296 593 558 535 535 Razem 1 524 37 095 793 935 888 849 849 Tabela
Wypełnienie warunków dyrektywy 91/271/EWG w roku 2020 według zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG Aglomeracje według zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG Ilość aglomeracji spełniających dany warunek dyrektywy 91/271/EWG Liczba RLM aglomeracji aglomeracji Warunek I Warunek II Warunek III (stopień (wydajność (standardy skanalizowania) oczyszczalni) oczyszczania) Spełnienie łącznie 3 warunków Aglomeracje niespełniające warunków 675 18 425 623 86 39 0 0 849 18 670 170 849 849 849 849 1 524 37 095 793 935 888 849 849 dyrektywy 91/271/EWG Aglomeracje zgodne z warunkami dyrektywy 91/271/EWG Razem 26 Monitor Polski – 28 – Poz. 503 Tabela
Wypełnienie warunków dyrektywy 91/271/EWG w roku 2020 według priorytetów Aglomeracje RLM niespełniające niespełniająca warunków dyrektywy 91/271/EWG według Liczba RLM aglomeracji aglomeracji priorytetów Ilość aglomeracji spełniających dany warunek dyrektywy 91/271/EWG warunków Warunek I Warunek II Warunek III dyrektywy (stopień (wydajność (standardy 91/271/EWG skanalizowania) oczyszczalni) oczyszczania) Spełnienie łącznie 3 warunków Priorytet I 24 10 622 970 604 552 1 1 0 0 Priorytet II 204 5 626 980 1 189 169 27 15 0 0 Priorytet III 447 2 175 673 673 704 58 23 0 0 Razem 675 18 425 623 2 467 425 86 39 0 0 Z analizy danych wynika, że w 2020 r. wszystkie warunki dyrektywy 91/271/EWG spełniło 849 aglomeracji (55,71% aglomeracji) o łącznej RLM aglomeracji wynoszącej 18 670 170, co stanowi 50,33% całego generowanego przez aglomeracje ładunku. Zgodnie z wymogami Komisji Europejskiej przy ocenie zgodności aglomeracji z warunkami dyrektywy 91/271/EWG stosuje się hierarchię zgodności z artykułami 3, 4, 5 ust. 2 i 10 dyrektywy 91/271/EWG. Oznacza to, że jeżeli aglomeracja nie spełnia wymogu w zakresie warunku wynikającego z art. 3 dyrektywy 91/271/EWG (Warunek I), to uznaje się, że równocześnie nie spełnia pozostałych warunków dyrektywy. Dotychczasowe tempo wykonania inwestycji w ramach KPOŚK nie zapewniło osiągnięcia celów pośrednich określonych w Traktacie akcesyjnym. Przyczyną takiego stanu rzeczy są: − niewłaściwe wyznaczenie obszarów i granic aglomeracji, poprzez ujęcie terenów o zbyt niskim poziomie zaludnienia, − niewłaściwe zaplanowanie inwestycje, które nie przyniosły efektów związanych z wypełnieniem wymagań dyrektywy 91/271/EWG, − niewłaściwe zaplanowanie długości sieci kanalizacyjnych, − brak weryfikacji aglomeracji, w tym RLM aglomeracji – akty prawa miejscowego nie gwarantują zgodności z RLM aglomeracji, − brak wystarczających działań ze strony części samorządów w zakresie podłączenia odbiorców do nowo wybudowanej sieci kanalizacyjnej. Ponadto, wpływ na wynik powyższej analizy mogą mieć nierzetelne dane przekazywane przez aglomeracje.
Potrzeby finansowe na realizację inwestycji ujętych w AKPOŚK 2022 Koszt inwestycji zaplanowanych przez aglomeracje i zgłoszonych do AKPOŚK 2022 wynosi 28,7 mld zł, w tym na: − budowę i modernizację sieci kanalizacyjnej – 15,368 mld zł, 27 Monitor Polski – 29 – Poz. 503 − inwestycje związane z oczyszczalniami ścieków – 13,375 mld zł, − indywidualne systemy oczyszczania – 24,385 mln zł (przydomowe oczyszczalnie ścieków jako uzupełnienie sieci kanalizacyjnej). Informacja dotycząca planowanych inwestycji związanych z siecią kanalizacyjną została przedstawiona w kolumnach nr 108-112 załącznika nr
Szczegółowe informacje dotyczące nakładów finansowych na realizację inwestycji zaplanowanych przez aglomeracje podano w tabelach 19 i
Tabela
Nakłady na finansowanie inwestycji planowanych do realizacji według przedziałów RLM Planowane nakłady inwestycyjne [tys. zł] Aglomeracje według przedziałów RLM Liczba Oczyszczalnie ścieków Indywidualne systemy Ogółem nakłady Budowa i modernizacja BN+R+RM+M+MO+L oczyszczania [tys. zł] sieci kanalizacyjnych* + zagospodarowanie (przydomowe osadów*) oczyszczalnie ścieków) RLM aglomeracji aglomeracji ≥ 150 000 37 14 978 019 5 841 410 2 726 676 1 240 8 569 326 ≥ 100 000 < 150 000 27 3 329 747 782 319 1 069 506 800 1 852 625 ≥ 15 000 < 100 000 355 12 853 460 3 604 762 5 362 164 5 370 8 972 296 ≥ 10 000 < 15 000 123 1 463 094 1 062 345 928 535 3 848 1 994 727 ≥ 2 000 < 10 000 982 4 612 524 4 076 836 3 288 564 13 127 7 378 526 Razem 1 524 37 095 793 15 367 672 13 375 444 24 385 28 767 500 Rodzaje inwestycji: BN – budowa nowej oczyszczalni, M – istniejąca oczyszczalnia, która spełnia wymagania dotyczące przepustowości, lecz wymaga modernizacji ze względu na jakość odprowadzanych ścieków, R – istniejąca oczyszczalnia, która wymaga rozbudowy ze względu na przepustowość, RM – istniejąca oczyszczalnia, która wymaga zarówno rozbudowy ze względu na przepustowość, jak i modernizacji, MO – modernizacja tylko w zakresie części osadowej oczyszczalni, L – likwidacja oczyszczalni ścieków. Wskazano wszystkie koszty zaplanowane przez aglomeracje, w tym koszty inwestycji, które nie mają wpływu na spełnienie warunków dyrektywy 91/271/EWG. *) Tabela
Nakłady na finansowanie inwestycji planowanych do realizacji według zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG Planowane nakłady inwestycyjne [tys. zł] Aglomeracje według zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG Oczyszczalnie Liczba aglomeracji RLM aglomeracji Budowa i modernizacja sieci kanalizacyjnych* Indywidualne ścieków systemy Ogółem nakłady BN+R+RM+M+M oczyszczania [tys. zł] O+L+ (przydomowe zagospodarowanie oczyszczalnie osadów*) ścieków) Aglomeracje niespełniające warunków 675 18 670 170 10 853 654 6 311 216 12 191 17 177 061 849 18 425 623 4 514 018 7 064 227 12 194 11 590 439 1524 37 095 793 15 367 672 13 375 444 24 385 28 767 500 dyrektywy 91/271/EWG Aglomeracje zgodne z warunkami dyrektywy 91/271/EWG Razem Rodzaje inwestycji: BN – budowa nowej oczyszczalni, M – istniejąca oczyszczalnia, która spełnia wymagania dotyczące przepustowości, lecz wymaga modernizacji ze względu na jakość odprowadzanych ścieków, R – istniejąca oczyszczalnia, która *) 28 Monitor Polski – 30 – Poz. 503 wymaga rozbudowy ze względu na przepustowość, RM – istniejąca oczyszczalnia, która wymaga zarówno rozbudowy ze względu na przepustowość, jak i modernizacji, MO – modernizacja tylko w zakresie części osadowej oczyszczalni, L – likwidacja oczyszczalni ścieków. Wskazano wszystkie koszty zaplanowane przez aglomeracje, w tym koszty inwestycji, które nie mają wpływu na spełnienie warunków dyrektywy 91/271/EWG. Koszt niezbędnych działań inwestycyjnych zaplanowanych przez aglomeracje niespełniające warunków dyrektywy 91/271/EWG wynoszą 13,509 mld zł, w tym na: − budowę sieci kanalizacyjnej – 8,912 mld zł, − inwestycje związane z oczyszczalniami ścieków – 4,597 mld zł. Dane dotyczące nakładów finansowych na inwestycje, które są niezbędne do osiągnięcia przez aglomeracje zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG przedstawione zostały w kolumnach nr 135-146 załącznika nr
Realizacja tych inwestycji będzie mogła zostać dofinasowana ze środków funduszy europejskich. W tabeli 21 przedstawiono informacje o nakładach finansowych na planowane działania inwestycyjnie mające na celu osiągnięcie zgodności z dyrektywą 91/271/EWG przez aglomeracje niespełniające warunków tej dyrektywy (według podziału na priorytety). Tabela
Niezbędne nakłady na inwestycje mające na celu osiągnięcie zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG przez aglomeracje niespełniające warunków tej dyrektywy Aglomeracje według Liczba RLM przedziałów aglomeracji aglomeracji priorytetów Planowane nakłady inwestycyjne [tys. zł] RLM niespełniająca warunków dyrektywy 91/271/EWG Budowa sieci Oczyszczalnie ścieków kanalizacyjnych BN+R+RM+M+L*) Ogółem nakłady [tys. zł] Priorytet I 24 10 622 970 604 552 3 622 350 1 026 560 4 648 910 Priorytet II 204 5 626 980 1 189 169 2 389 677 2 187 102 4 576 780 Priorytet III 447 2 175 673 673704 2 899 907 1 383 722 4 283 630 Razem 675 18 425 623 2 467 425 8 911 934 4 597 385 13 509 319 *) Rodzaje inwestycji: BN – budowa nowej oczyszczalni, M – istniejąca oczyszczalnia, która spełnia wymagania dotyczące przepustowości, lecz wymaga modernizacji ze względu na jakość odprowadzanych ścieków, R – istniejąca oczyszczalnia, która wymaga rozbudowy ze względu na przepustowość, RM – istniejąca oczyszczalnia, która wymaga zarówno rozbudowy ze względu na przepustowość, jak i modernizacji, L – likwidacja oczyszczalni ścieków. W AKPOŚK 2022 przedstawiono informacje na temat działań inwestycyjnych planowanych przez aglomeracje od marca 2021 r. do dnia 31 grudnia 2027 r. Ich zakres dotyczy obszarów określonych w odpowiednich, prawidłowo ustanowionych i obowiązujących aktach prawa miejscowego, a zakres planowanych działań inwestycyjnych powinien być podparty stosownymi dokumentami planistycznymi, takimi jak: − studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, − miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, − wieloletnie plany rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych, − koncepcje i projekty budowy oraz rozbudowy sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. 29 Monitor Polski – 31 – Poz. 503
Identyfikacja potencjalnych źródeł finansowania inwestycji sektora Struktura organizacyjna i wielkościowa przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych w Polsce jest bardzo zróżnicowana. Ma to znaczenie w odniesieniu do możliwości finansowania realizacji inwestycji w sektorze wodociągowo-kanalizacyjnym. Zgodnie z danymi PGW WP w 2018 r. najczęstszą formą organizacyjną PWiK (zgodnie z ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę) są spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, stanowiące 45,78% łącznej liczby podmiotów, oraz jednostki samorządu terytorialnego obejmujące 22,05%, jak i jednostki budżetowe z udziałem 21,58%. Te trzy formy struktury organizacyjnej stanowią ponad 89% udziałów w podmiotach PWiK. Natomiast, jeśli chodzi o wielkość PWiK, generalnie jest to sektor rozdrobniony, gdzie liczbowo dominują małe PWiK. Analiza możliwości finansowania inwestycji w sektorze wodociągowo-kanalizacyjnym została wykonana w ramach prac nad opracowaniem Programu inwestycyjnego w zakresie poprawy jakości i ograniczenia strat wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi5) (dalej: „Programu Inwestycyjnego”). Analiza została wykonana pod kątem możliwości finansowania inwestycji ze środków publicznych krajowych i zagranicznych, w tym możliwość finansowania z przychodów własnych sektora. Poniżej przedstawiono najważniejsze wnioski. 12.
Finansowanie ze środków publicznych krajowych i zagranicznych Przeprowadzone analizy taryf, w ramach opracowania Programu Inwestycyjnego, wskazują, że potencjał finansowania przyszłych potrzeb inwestycyjnych wyłącznie z budżetów samorządów maleje. Nie jest to zjawisko tylko typowe dla Polski. Z przytoczonych w nim danych Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) wynika, że usługi wodociągowo-kanalizacyjne nie są finansowane wyłącznie z taryf. Ponieważ możliwość wzrostu taryfy ma swoje ograniczenia socjalne, OECD wskazuje na skuteczność modelu 3T (tariffs, taxes, transfers), według którego dostawcy wody sięgają po fundusze publiczne oraz preferencyjne narzędzia finansowe. Inwestycje w gospodarce wodnej, w tym w gospodarkę ściekową, mogą być finansowane z różnych źródeł krajowych i zagranicznych, publicznych i prywatnych. Skupiając się na środkach publicznych, należy wskazać, że mogą one pochodzić ze środków krajowych i zagranicznych. Istniejące mechanizmy finansowe przewidują możliwość finansowania zamierzeń inwestycyjnych zarówno w aglomeracjach, jak i na obszarach poza aglomeracjami ujętymi w KPOŚK. Z krajowych środków publicznych będą mogły korzystać także aglomeracje nieujęte w AKPOŚK 2022, które zostaną wyznaczone już po zatwierdzeniu dokumentu. 5) Program Inwestycyjny w zakresie poprawy jakości i ograniczenia strat wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, czerwiec 2021 r., Ministerstwo Infrastruktury, https://www.gov.pl/web/infrastruktura/przyjeto-program-inwestycyjny-w-zakresiepoprawy-jakosci-i-ograniczenia-strat-wody-przeznaczonej-do-spozycia-przez-ludzi. 30 Monitor Polski – 32 – Poz. 503 Publiczne fundusze krajowe pochodzą głównie z funduszy zarządzanych przez NFOŚiGW i WFOŚiGW oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego i budżetu centralnego. Krajowe środki finansowe zapewniać będzie również Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych. Program ten w ramach priorytetu 1 przewiduje dofinansowanie przeznaczone na pokrycie wydatków związanych z realizacją zadań inwestycyjnych polegających na budowie lub modernizacji infrastruktury wodno-kanalizacyjnej, w tym oczyszczalni. W roku 2021 jednostkom samorządu terytorialnego przyznane zostały dodatkowe środki z budżetu państwa, jako uzupełnienie subwencji ogólnej. W ramach tej subwencji przewidziane zostały środki m.in. na wsparcie finansowe inwestycji w zakresie wodociągów i zaopatrzenia w wodę oraz kanalizacji. Ponadto, od 2023 r. zacznie obowiązywać nowa część subwencji ogólnej – subwencja rozwojowa. W Polsce głównymi środkami finansowania z zagranicznych źródeł są fundusze strukturalne i Fundusz Spójności wspierające realizację polityki regionalnej i rozwojowej UE. W zakresie środków publicznych istotne źródło stanowią fundusze UE. Według perspektywy 2021-2027 potrzeby sektora wodociągowo-kanalizacyjnego wpisują się w Cel Polityki 2: Bardziej przyjazna dla środowiska, niskoemisyjna Europa dzięki promowaniu czystej i sprawiedliwej transformacji energetyki, zielonych i niebieskich inwestycji, gospodarki o obiegu zamkniętym, przystosowania się do zmiany klimatu oraz zapobiegania ryzyku i zarządzania ryzykiem. Dedykowane środki finansowe na gospodarkę ściekową zapewnione zostały w dwóch edycjach POIiŚ funkcjonującego w ramach unijnej perspektywy finansowej na lata 2007-2013 i 2014-2020 oraz stanowiącego ich kontynuację Programu FEnIKS. W ramach programu FEnIKS priorytetem będzie wspieranie działań związanych zarówno z budową nowej, jak i przebudową i remontem istniejącej infrastruktury, niezbędnych do zrealizowania zobowiązań wynikających z dyrektywy 91/271/EWG w dużych aglomeracjach, zgodnie z linią demarkacyjną wielkości RLM zawartą w tym programie. Wspomniane inwestycje powinny prowadzić do zwiększenia dostępności usług związanych z oczyszczaniem ścieków z zastosowaniem, gdzie to możliwe nowoczesnych i zarazem energooszczędnych technologii (w tym wykorzystujących odnawialne źródła energii – jednak wyłącznie jako element uzupełniający projektów), zapewniających wymaganą jakość oczyszczanych ścieków. W uzasadnionych przypadkach i wyłącznie w ramach realizacji kompleksowych projektów, dopuszczalne będzie włączenie do zakresu projektu także działań związanych z poprawą jakości systemów zaopatrzenia ludności w wodę (w tym systemy zarządzania dystrybucją oraz likwidowanie strat wody). Inwestycje takie będą miały charakter uzupełniający i będą dopuszczalne wyłącznie na tych obszarach, gdzie równocześnie zostanie zapewniona gospodarka ściekowa zgodna z wymaganiami dyrektywy 91/271/EWG. Dla małych aglomeracji, o wielkości RLM poniżej wartości linii demarkacyjnej przyjętej w programie FEnIKS, finansowanie z wykorzystaniem środków unijnych ujęte zostało w ramach RPO. Podobnie jak w przypadku programu FEnIKS fundusze te nakierowane są na rozwój infrastruktury w zakresie oczyszczania ścieków komunalnych niezbędnych do zrealizowania 31 Monitor Polski – 33 – Poz. 503 zobowiązań wynikających z dyrektywy 91/271/EWG. Szczegółowy zakres interwencji określony został w poszczególnych programach województw. Należy również wskazać na środki możliwe do pozyskania z Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Podsumowując, przewiduje się, że głównymi źródłami finansowania inwestycji ujętych w AKPOŚK 2022 będą: − środki unijne w ramach programów operacyjnych: POIiŚ, FEnIKS, RPO, − Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych, − krajowe fundusze ekologiczne: NFOŚiGW, WFOŚiGW, − środki własne gmin. 12.
Finansowanie z przychodów własnych sektora W strukturze nakładów inwestycyjnych w gospodarce wodnej według źródeł finansowania, udział gmin jest wskazywany w dwóch kategoriach: jako środki własne i jako współudział. Współudział budżetów gmin w finansowaniu w ostatnich latach kształtował się na poziomie około 1,3% i był wyższy niż w latach wcześniejszych, natomiast zaangażowanie środków własnych wprawdzie wzrosło względem 2015 r., ale nie osiąga poziomów z lat wcześniejszych. Może to oznaczać pewne problemy w związku z koniecznością zaangażowania finansowego w dalsze inwestycje. Widoczny jest natomiast wyraźny wzrost udziału środków z zagranicy. Rok 2015 był rekordowy, ogólnie po 2010 r. udział ten waha się w przedziale 18-25%. Sytuacja finansowa gmin jest bardzo zróżnicowana, ale ogólne wskaźniki dotyczące inwestycji i kondycji finansowej są przeważnie gorsze niż w 2010 r. Gminy mniejsze ogólnie wykazują mniejszą samodzielność finansową. Analizy przeprowadzone w ramach PI wskazują natomiast, że kondycja finansowa przedsiębiorstw również jest zróżnicowana, a mniejsze podmioty mają mniej stabilną sytuację finansową. Z analizy wynika, że znaczna część gmin w Polsce, zwłaszcza tych uboższych, może mieć problemy z zaciąganiem kolejnych zobowiązań na inwestycje oraz z zapewnieniem wkładu własnego. Analiza możliwości zaspokojenia potrzeb sektora z przychodów własnych wykazała, że w wielu gminach w Polsce możliwość podwyższania opłat za wodę i ścieki jest ograniczona. Tym samym zapewnienie realizacji zadań w sektorze wodociągowo-kanalizacyjnym będzie wymagało wykorzystania różnych form finansowania, zarówno zwrotnego, jak i bezzwrotnego. W przeciwieństwie do finansowania z grantów, finansowanie zwrotne w większym stopniu obciążać będzie budżety gmin i PWiK. W przypadku spółek wpływa na bilans i zdolność kredytową, a w przypadku gmin na indywidualny wskaźnik zadłużenia. W obu przypadkach zwiększenie finansowania zwrotnego będzie więc wiązało się z ograniczeniem możliwości zaciągania dalszych zobowiązań. Reguły finansów publicznych zostały powołane właśnie w celu zapewnienia 32 Monitor Polski – 34 – Poz. 503 bezpieczeństwa funkcjonowania i realizowania własnych zadań przez jednostki sektora. Z drugiej strony finansowanie zwrotne stanowi jednak dźwignię finansową. Zwrotne finansowanie może mieć rozwiązania preferencyjne, np. pożyczki częściowo umarzalne. Wstępna analiza w ramach opracowania PI wskazuje, że zwłaszcza w przypadku mniejszych gmin, które same, poprzez zakład budżetowy lub w innej formie realizują obowiązek zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, jak również dla gmin, które już dziś są znacznie obciążone zobowiązaniami długoterminowymi, może wystąpić sytuacja niemożności realizacji przedsięwzięcia inwestycyjnego, z powodu trudności w zapewnieniu finansowania. Aktualnie preferencyjne pożyczki udziela NFOŚiGW. Zgodnie ze strategią NFOŚiGW Fundusz ma dążyć do radykalnego zwiększenia finansowania zwrotnego i łączenia go z zaawansowanymi instrumentami finansowymi (cel 2.1), dostosowując jednocześnie wypracowane instrumenty do możliwości beneficjentów. W ramach ww. strategii przewidziane zostały następujące instrumenty finansowe: − emisja papierów wartościowych opiewających na wierzytelności pieniężne (obligacje); mogą być szybkim źródłem finansowania, jednak z koniecznością wykupu w odpowiednim czasie, − kredyty i pożyczki zaciągnięte w bankach komercyjnych; oferta ta poszerza się; PWiK i gminy są preferowanymi klientami banków ze względu na wysoką wartość aktywów i bardzo niskie prawdopodobieństwo upadłości, − sprzedaż aktywów PWiK, np. sprzedaż udziałów funduszowi inwestycyjnemu, pozyskane w ten sposób fundusze właściciel PWiK może przekazać na cele związane z zaopatrzeniem w wodę, należy mieć na uwadze, że jest to jednorazowe rozwiązanie wprowadzające nowego udziałowca/akcjonariusza do spółki, − pewne rozwiązania w ramach partnerstwa publiczno-prywatnego.
Prognoza oddziaływania na środowisko projektu AKPOŚK 2022 13.
Podstawa prawna i cel Prognozy Podstawę prawną opracowania Prognozy oddziaływania na środowisko ustaleń projektu AKPOŚK 2022 stanowi ustawa ooś. Zgodnie z ustawą ooś, strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko podlegają projekty polityk, strategii, planów lub programów, wyznaczających ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Programy z dziedziny gospodarki wodnej spełniające powyższy warunek, wskazane są w ustawie ooś jako projekty podlegające obowiązkowi poddania strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko. 33 Monitor Polski – 35 – Poz. 503 W związku z tym projekt AKPOŚK 2022 wymaga przeprowadzenia postępowania w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko w myśl zapisów art. 46 ustawy ooś. Celem strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, której jednym z elementów jest Prognoza, jest ocena oddziaływania na środowisko skutków realizacji projektu AKPOŚK
13.
Zawartość, główne cele projektu AKPOŚK 2022 oraz jego powiązania z innymi dokumentami Prognoza dla projektu AKPOŚK 2022: − zawiera informacje o zawartości, głównych celach projektu AKPOŚK 2022 oraz jego powiązaniach z innymi dokumentami, − zawiera informacje o metodach zastosowanych przy sporządzaniu prognozy, − zawiera propozycje dotyczące przewidywanych metod analizy skutków realizacji postanowień projektu AKPOŚK 2022 oraz częstotliwości jej przeprowadzania, − zawiera informacje o możliwym transgranicznym oddziaływaniu na środowisko, − zawiera streszczenie sporządzone w języku niespecjalistycznym, − zawiera oświadczenie kierującego zespołem, o spełnieniu wymagań, o których mowa w art. 74a ust. 2, stanowiące załącznik do prognozy, − zawiera datę sporządzenia prognozy, imię, nazwisko i podpis kierującego zespołem oraz imiona, nazwiska i podpisy członków zespołu autorów, − określa, analizuje i ocenia istniejący stan środowiska oraz potencjalne zmiany tego stanu w przypadku braku realizacji projektu AKPOŚK 2022, − określa, analizuje i ocenia stan środowiska na obszarach objętych przewidywanym znaczącym oddziaływaniem, − określa, analizuje i ocenia istniejące problemy ochrony środowiska istotne z punktu widzenia realizacji projektu AKPOŚK 2022, w szczególności dotyczące obszarów podlegających ochronie na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2022 r. poz. 916), − określa, analizuje i ocenia cele ochrony środowiska ustanowione na szczeblu międzynarodowym, wspólnotowym i krajowym, istotne z punktu widzenia projektu AKPOŚK 2022 oraz sposoby, w jakich te cele i inne problemy środowiska zostały uwzględnione podczas opracowywania dokumentu, − określa, analizuje i ocenia przewidywane znaczące oddziaływania, w tym oddziaływania bezpośrednie, pośrednie, wtórne, skumulowane, krótkoterminowe, średnioterminowe i długoterminowe, stałe i chwilowe oraz pozytywne i negatywne, na cele i przedmiot ochrony obszaru Natura 2000 oraz integralność tego obszaru, a także na środowisko, a w szczególności na różnorodność biologiczną, ludzi, zwierzęta, rośliny, wodę, powietrze, powierzchnię ziemi, 34 Monitor Polski – 36 – Poz. 503 krajobraz, klimat, zasoby naturalne, zabytki, dobra materialne z uwzględnieniem zależności między tymi elementami środowiska i między oddziaływaniami na te elementy, − przedstawia rozwiązania mające na celu zapobieganie, ograniczanie lub kompensację przyrodniczą negatywnych oddziaływań na środowisko, mogących być rezultatem realizacji projektu AKPOŚK 2022, w szczególności na cele i przedmiot ochrony obszaru Natura 2000 oraz integralność tego obszaru, − przedstawia rozwiązania alternatywne do rozwiązań zawartych w projekcie AKPOŚK 2022 wraz z uzasadnieniem ich wyboru oraz opis metod dokonania oceny prowadzącej do tego wyboru albo wyjaśnienie braku rozwiązań alternatywnych, w tym wskazania napotkanych trudności wynikających z niedostatków techniki lub luk we współczesnej wiedzy (biorąc pod uwagę cele i geograficzny zasięg dokumentu oraz cele i przedmiot ochrony obszaru Natura 2000, oraz integralność tego obszaru). Zgodnie z art. 52 ustawy ooś informacje zawarte w prognozie oddziaływania na środowisko, zostały opracowane stosownie do stanu współczesnej wiedzy i metod oceny oraz dostosowane do zawartości i stopnia szczegółowości projektu AKPOŚK
W prognozie oddziaływania na środowisko, uwzględniono informacje zawarte w prognozach oddziaływania na środowisko sporządzonych dla innych, przyjętych już, dokumentów powiązanych z projektem AKPOŚK
Prognoza zawiera także: − określenie kluczowych źródeł oddziaływań oraz sposoby eliminacji lub ograniczania negatywnych skutków dla środowiska, które mogą wystąpić zarówno na etapie realizacji, jak i eksploatacji inwestycji, − opracowanie map uwzględniających inwestycje dotyczące oczyszczalni, które ewentualnie mogą powodować kolizje z obszarami Natura 2000, − analiza dokumentów strategicznych krajowych i wspólnotowych odnoszących się do aspektów ochrony środowiska, przyrody, zdrowia ludzi i zasad zrównoważonego rozwoju, − analiza wykonanych prognoz oddziaływania na środowisko dla niniejszych dokumentów, − analiza aktów prawa powiązanych z tematyką wykonywanej prognozy. Realizacja AKPOŚK wynika bezpośrednio z przyjętych założeń, celów dokumentów strategicznych odnoszących się do aspektów gospodarki wodno-ściekowej: − Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.), − Polityka ekologiczna Państwa 2030 – strategia rozwoju w obszarze środowiska i gospodarki wodnej, − Europejski Zielony Ład, − Agenda ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, 35 Monitor Polski – 37 – Poz. 503 − Strategia zrównoważonego rozwoju Unii Europejskiej, − Strategia postępowania z komunalnymi osadami ściekowymi na lata 2019-2022, − Siódmy unijny program działań w zakresie środowiska do 2020 r. „Dobra jakość życia z uwzględnieniem ograniczeń naszej planety”, Nowy program strategiczny 2019-2020, − Konwencja o obszarach wodno-błotnych mających znaczenie międzynarodowe, zwłaszcza jako środowisko życiowe ptactwa wodnego6), − Konwencja o różnorodności biologicznej7), − Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 – Przywracanie przyrody do naszego życia, − Program ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej wraz z Planem Działań8), − Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 20309), − Plany gospodarowania wodami oraz aktualizacja Programu wodno-środowiskowego kraju10), − Krajowy plan gospodarki odpadami 202211), − Plany zagospodarowania przestrzennego województw, − POIiŚ. 13.
Metody zastosowane przy sporządzaniu Prognozy Zgodnie z art. 52 ustawy ooś informacje zawarte w prognozie oddziaływania na środowisko, zostały opracowane stosownie do stanu współczesnej wiedzy i metod oceny oraz dostosowane do zawartości i stopnia szczegółowości projektu AKPOŚK
Konwencja o obszarach wodno-błotnych mających znaczenie międzynarodowe, zwłaszcza jako środowisko życiowe ptactwa wodnego, sporządzona w Ramsarze dnia 2 lutego 1971 r. 7) Konwencja o różnorodności biologicznej sporządzona w Rio de Janeiro dnia 5 czerwca 1992 r. 8) Uchwała nr 123 Rady Ministrów z dnia 6 listopada 2015 r. w sprawie zatwierdzenia „Programu ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej wraz z Planem Działań na lata 2015-2020” (M.P. poz. 1207). 9) Uchwała nr 102 Rady Ministrów z dnia 17 września 2019 r w sprawie przyjęcia „Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2030” (M.P. poz. 1060). 10) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły (Dz. U. poz. 1911 i 1958); rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry (Dz. U. poz. 1967); rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Jarft (Dz. U. poz. 1919); rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Łaby (Dz. U. poz. 1929); rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Dunaju (Dz. U. poz. 1918); rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Ücker (Dz. U. poz. 1818); rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Dniestru (Dz. U. poz. 1917); rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Niemna (Dz. U. poz. 1915); Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Świeżej (Dz. U. poz. 1914); rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 października 2016 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Pregoły (Dz. U. poz. 1959). 11) Uchwała nr 88 Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2016 r. w sprawie Krajowego planu gospodarki odpadami 2022 (M.P. poz. 784 oraz z 2021 r. poz. 509). 6) 36 Monitor Polski – 38 – Poz. 503 Przy opracowaniu Prognozy bazowano na dotychczasowym doświadczeniu w zakresie analiz stanu środowiska naturalnego i oceny wpływu zapisów dokumentów o charakterze strategicznym. Do analiz była wykorzystywana metoda polegająca na identyfikowaniu celów projektu AKPOŚK 2022, skutków jego realizacji i weryfikacji, czy kwestie środowiskowe zostały odpowiednio w nim ujęte. W pierwszym etapie przygotowania Prognozy przeanalizowano treść projektu AKPOŚK 2022, skupiając się na charakterze planowanych zadań inwestycyjnych. Dokonano analizy dokumentów strategicznych na poziomie unijnym, krajowym powiązanych z opracowywanym projektem. Na kolejnym etapie sporządzania Prognozy nastąpiła analiza zgromadzonych materiałów (obejmujących charakterystyki stanu środowiska, dane Głównego Urzędu Statystycznego, dane dostępne na stronie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska). W efekcie została opracowana charakterystyka aktualnego stanu środowiska. Do zobrazowania wyników przeprowadzonych analiz, wykorzystywane były techniki systemu informacji geograficznej. Na kolejnym etapie opracowania Prognozy przeprowadzona została analiza wpływu projektu AKPOŚK 2022 na poszczególne elementy środowiska. Zwracając szczególną uwagę na kategorie inwestycji mogące mieć największy wpływ na środowisko naturalne i cele środowiskowe istotne z punktu widzenia realizacji projektu AKPOŚK
Przeprowadzono analizę możliwości wystąpienia kolizji inwestycji z obszarami chronionymi. W ramach Prognozy dokonano także analizy możliwości wystąpienia oddziaływań skumulowanych oraz oddziaływań transgranicznych, przy rozpatrzeniu zasięgu i charakteru oddziaływań. W przypadku zidentyfikowania możliwości wystąpienia oddziaływań negatywnych zaproponowano działania mające na celu ograniczanie i minimalizację tychże wpływów. W Prognozie przeanalizowano i oceniono potencjalne zmiany stanu środowiska w przypadku braku realizacji projektu AKPOŚK
Ostatnim elementem przeprowadzonych ocen było sformułowanie wniosków. 13.
Diagnoza aktualnego stanu środowiska Na obszarze Polski zdecydowanie dominują tereny rolne, zajmując 58,7% powierzchni kraju. 33% powierzchni Polski zajmują lasy i ekosystemy seminaturalne, natomiast 6,1% – tereny antropogeniczne, 1,8% obszary wodne, a 0,4% – obszary podmokłe12). W pokrywie glebowej Polski największy udział mają gleby bielicowe i bielice oraz gleby brunatne i płowe. Na obszarze Polski ustanowiono dziewięć obszarów dorzeczy: Wisły, Odry, Pregoły, Niemna, Dunaju Łaby, Dniestru, Banówki i Świeżej. Największą powierzchnię w granicach Polski zajmuje obszar dorzecza Wisły (183 tys. km2, co stanowi 58,62% powierzchni kraju). 12) https://land.copernicus.eu/pan-european/corine-land-cover. 37 Monitor Polski – 39 – Poz. 503 Wyniki aktualnej oceny stanu jednolitych części wód powierzchniowych (jcwp) rzecznych z roku 2019 wskazują, że na obszarze Polski, spośród monitorowanych jcwp rzecznych, jeziornych, przejściowych i przybrzeżnych, dominują jcwp o stanie złym. W Polsce wyznaczono 172 jednolite części wód podziemnych (jcwpd), zgodnie z obowiązującym podziałem wód podziemnych uwzględnionym w planach gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy. Aktualne wyniki oceny stanu ilościowego i jakościowego wskazują, że stanem ogólnym słabym charakteryzują się 22 jcwpd (zlokalizowane na obszarach dorzeczy Wisły, Odry i Dunaju), a stanem dobrym (zarówno ilościowym i jakościowym) – pozostałe 150 jcwpd. Dla 158 jcwpd celem środowiskowym jest utrzymanie dobrego stanu chemicznego. Dla 14 jcwpd z uwagi na ich słaby stan chemiczny celem środowiskowym jest osiągnięcie dobrego stanu chemicznego lub określono cel mniej rygorystyczny, czyli niepogorszenie, dla konkretnych parametrów. W odniesieniu do stanu ilościowego utrzymanie dobrego stanu zostało ustalone jako cel środowiskowy dla 159 jcwpd. Ze względu na słaby stan ilościowy dla 12 jcwpd wskazano mniej rygorystyczny cel, tj. niepogorszenie stanu ilościowego, natomiast dla 1 jcwpd cel ustalono jako osiągnięcie dobrego stanu ilościowego. Polska, dzięki swojemu położeniu, ukształtowaniu terenu, bogatej sieci hydrograficznej, budowie geologicznej oraz uwarunkowaniom historycznym, cechuje się wartościowymi zasobami przyrodniczymi, w tym dużą różnorodnością biologiczną. Liczba gatunków roślin i zwierząt zarejestrowanych w Polsce kształtuje się na poziomie około 60 tys., w tym m.in.: 2 415 gatunków roślin nasiennych, 35 368 gatunków fauny, a liczba wyróżnionych zespołów roślinnych wynosi 485.13) 13.
Ustalenia Prognozy oddziaływania na środowisko Planowane zadania inwestycyjne przyczynią się do: - ograniczenia istniejących presji o charakterze punktowym i rozproszonym do gleb oraz wód (w efekcie powstawania zbiorczych systemów), - ograniczenia oddziaływania punktowych źródeł (w efekcie likwidacji oczyszczalni ścieków, w tym niespełniających wymagań ochrony środowiska), - poprawy jakości odprowadzanych ścieków do odbiorników (w efekcie modernizacji oczyszczalni), - poprawy jakości powstających osadów ściekowych (w wyniku modernizacji w zakresie części osadowej oczyszczalni), - zmniejszenia presji na obszary chronione, w tym na gatunki wodne i zależne od wód w wyniku ograniczenia ładunków biogenów, zanieczyszczeń mikrobiologicznych oraz innych zanieczyszczeń Uchwała nr 213 Rady Ministrów z dnia 6 listopada 2015 r. w sprawie zatwierdzenia „Programu ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej wraz z Planem działań na lata 2015-2020” (M.P. poz. 1207). 13) 38 Monitor Polski – 40 – Poz. 503 wprowadzanych do wód powierzchniowych ze ściekami (w efekcie realizacji zbiorczych sieci kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków). Realizacja działań z zakresu budowy nowych oczyszczalni dostosowanych do wymogów prawa i uwzględniających, sprawdzone technologie (zapewniające podwyższane usuwanie biogenów), jak również modernizacja istniejących obiektów przyczyniać się będzie do ograniczania niekorzystnego wpływu nieodpowiednio oczyszczonych ścieków na środowisko wodne i różnorodność biologiczną. Planowane prace modernizacyjne istniejących oczyszczalni ścieków, mają kluczowe znaczenie w redukcję awaryjności tych obiektów, co przełoży się na ograniczenie przedostawania się do środowiska wodnego zanieczyszczeń i degradacji wód oraz gatunków zależnych od wód. Realizacja inwestycji z zakresu budowy i modernizacji systemów kanalizacji ściekowej pozwoli na zbieranie oraz odprowadzenie zanieczyszczeń do oczyszczalni, gdzie poddane zostaną właściwemu oczyszczeniu. Podłączenie kolejnych użytkowników może przyczynić się do ograniczenia zrzutów niewłaściwe oczyszczonych ścieków. Oczywiście na etapie realizacji poszczególnych inwestycji mogą wystąpić negatywne oddziaływania związane z etapem prac budowlanych. Wynikają one z konieczności wykorzystania sprzętu budowalnego oraz ingerencji w powierzchnię gleby, z uwagi na potrzebę posadowienia obiektu, bądź przeprowadzenie systemu kanalizacji zbiorczej. Wpływ ten ograniczony będzie do etapu prowadzenia prac i może być minimalizowany poprzez odpowiednią organizację prac budowalnych i stosowanie nowoczesnego, sprawnego sprzętu budowalnego. 13.
Rozwiązania alternatywne Podstawę wyznaczenia obszaru i granic aglomeracji stanowią m.in. wieloletnie plany rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych, przyjmowane w formie uchwały, opracowane w oparciu o ustawę o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Zadania inwestycyjne, które proponuje się do realizacji w ramach ocenianego dokumentu dotyczą głównie dwóch typów inwestycji: oczyszczalni ścieków oraz zbiorczych sieci kanalizacyjnych. Są to inwestycje, których wariantowanie dotyczyć może aspektów: miejsca lokalizacji inwestycji, zastosowanej technologii oraz innych rozwiązań technicznych stosowanych na obiektach. Ewentualne wariantowanie może dotyczyć również rezygnacji z budowy zbiorczych systemów na rzecz indywidulanych systemów oczyszczania ścieków. W obrębie obszarów o budowie rozproszonej bądź w miejscach, gdzie budowa kanalizacji jest ekonomicznie nieuzasadniona istnieje możliwość budowy indywidulanych systemów oczyszczania ścieków. Z punktu widzenia środowiskowego, indywidulane systemy oczyszczania muszą zapewnić odpowiednią sprawność i efektywność oczyszczania. Jednakże realizacja zbiorczych systemów pozwala na efektywne oczyszczanie ścieków (w tym podwyższone usuwanie związków biogennych), oraz 39 Monitor Polski umożliwia – 41 – połączenie oczyszczania z kompleksowym Poz. 503 rozwiązaniem w zakresie przetwarzania/zagospodarowania osadów ściekowych. Na etapie opracowywania dokumentacji dla poszczególnych inwestycji, jeśli będzie to możliwe ze względu na zakres planowanych działań, należy przeprowadzić analizę rozwiązań wariantowych nowych obiektów uwzględniając takie aspekty, jak: − sposób postępowania z osadami ściekowymi, − zastosowanie rozwiązań technicznych/technologicznych ograniczających emisję zanieczyszczeń i hałasu w celu wyeliminowania ponadnormatywnego oddziaływania wynikającego z pracy instalacji, − możliwości podłączenia nowych użytkowników do istniejących obiektów (np.: do wyznaczonej już aglomeracji).
Informacja o konsultacjach społecznych w ramach strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu AKPOŚK 2022 Konsultacje społeczne w ramach strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu AKPOŚK 2022 przeprowadzone zostały dwukrotnie. Konsultacje w ramach strategicznej oceny oddziaływania na środowisko pierwszej wersji projektu AKPOŚK 2022 oraz projektu AKPOŚK 2022 odbyły się w dniach od dnia 6 sierpnia 2020 r. do dnia 27 listopada 2020 r. W tym okresie wszyscy zainteresowani mogli składać uwagi i wnioski do projektu AKPOŚK 2022 oraz projektu prognozy dla tego dokumentu. Dokumenty były wyłożone do wglądu w siedzibie Ministerstwa Klimatu i Środowiska (w którego właściwości znajdował się wówczas dział administracji rządowej – gospodarka wodna), przy ul. Nowy Świat 6/12 w Warszawie, dostępne do pobrania na stronie internetowej Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz na stronie internetowej PGW WP. Ponadto, Minister Klimatu i Środowiska, pismem z dnia 4 listopada 2020 r., poinformował aglomeracje o rozpoczęciu procesu konsultacji społecznych projektu AKPOŚK
W ramach procesu konsultacji społecznych projektu prognozy dla projektu AKPOŚK 2022 oraz projektu AKPOŚK 2022 zostało zorganizowanych 8 spotkań konsultacyjnych. Ze względu na stan epidemii w Polsce, spotkania zostały zorganizowane w formie on-line za pośrednictwem platformy internetowej. W ramach konsultacji społecznych przeprowadzonych podczas strategicznej oceny oddziaływania na środowisko AKPOŚK 2022 uwagi przekazała połowa spośród 1 463 aglomeracji ujętych w projekcie dokumentu, przy czym część z nich zgłosiło uwagę poprzez przekazanie uchwały aglomeracyjnej. 40 Monitor Polski – 42 – Poz. 503 Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy ooś, organ opracowujący dokument wymagający przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko ma obowiązek przedstawić właściwym organom projekt dokumentu wraz z prognozą oddziaływania na środowisko do zaopiniowania. Celem uzyskania opinii właściwych organów, w dniu 26 listopada 2020 r. projekt prognozy oddziaływania na środowisko dla projektu AKPOŚK 2022 wraz z projektem AKPOŚK 2022, został przedłożony Generalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska oraz Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu. Stanowi to wypełnienie zobowiązań art. 54 ust. 1 ustawy ooś. W dniu 29 grudnia 2020 r. otrzymano pismo Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie opinii dotyczącej projektu prognozy oddziaływania na środowisko dla projektu AKPOŚK
W niniejszym piśmie GIS nie wniósł uwag do prognozy oddziaływania na środowisko. W dniu 28 grudnia 2020 r. otrzymano pismo Głównego Dyrektora Ochrony Środowiska w sprawie opinii dotyczącej projektu prognozy oddziaływania na środowisko dla projektu AKPOŚK
W wyniku uwzględnienia zasadnych uwag otrzymanych w ramach konsultacji społecznych oraz uwzględnienia opinii właściwych organów, dokonano uzupełnień w prognozie oddziaływania na środowisko. W trakcie konsultacji społecznych przeprowadzonych w ramach strategicznej oceny oddziaływania na środowisko AKPOŚK 2022 wiele gmin sygnalizowało, że jest w trakcie procedowania zmiany uchwały aglomeracyjnej, w związku z art. 565 ust. 2 ustawy – Prawo wodne, zgodnie z którym akty prawa miejscowego wyznaczające obszar i granice aglomeracji, wydane na podstawie ustawy – Prawo wodne z 2001 r. zachowywały moc nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2020 r. w związku z czym, w ramach pisma z dnia 11 marca 2021 r., Minister Infrastruktury zwrócił się ponownie do gmin wiodących w aglomeracjach o przekazanie aktualnych danych odzwierciedlających stan wynikający z nowo przyjętych uchwał aglomeracyjnych. Konsultacje w ramach strategicznej oceny oddziaływania na środowisko dla kolejnej wersji AKPOŚK 2022 odbyły się w dniach od 31 sierpnia 2021 r. do 20 września 2021 r. W tym okresie wszyscy zainteresowani mieli możliwość zapoznania się z dokumentacją sprawy oraz składania uwag i wniosków do Ministra Infrastruktury. Dokumentacja była udostępniona do wglądu w Ministerstwie Infrastruktury przy ul. Nowy Świat 6/12, 00-400 Warszawa, Departament Gospodarki Wodnej i Żeglugi Śródlądowej oraz dostępna na stronie Ministerstwa Infrastruktury14). Informacja o rozpoczęciu konsultacji społecznych była przekazana również za pośrednictwem prasy o zasięgu ogólnokrajowym. Projekt prognozy oddziaływania na środowisko dla projektu AKPOŚK 2022 wraz z projektem AKPOŚK 2022 został przedłożony Generalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska oraz 14) https://www.gov.pl/web/infrastruktura/konsultacje-spoleczne-w-ramach-strategicznej-oceny-oddzialywania-na-srodowisko-vi- aktualizacji-krajowego-programu-oczyszczania-sciekow-komunalnych. 41 Monitor Polski – 43 – Poz. 503 Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu przy piśmie z dnia 8 września 2021 r., zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy ooś. W wyniku uwzględnienia zasadnych uwag otrzymanych w ramach konsultacji społecznych oraz uwzględnienia opinii właściwych organów, dokonano odpowiednich korekt i uzupełnień w prognozie oddziaływania na środowisko i w projekcie AKPOŚK
Podsumowanie
AKPOŚK 2022 została opracowana zgodnie z art. 5 ust. 2 dyrektywy 91/271/EWG, który zobowiązuje do stosowania podwyższonego usuwania biogenów na wszystkich oczyszczalniach ścieków w aglomeracjach powyżej 10 000 RLM. Oznacza to, że standardy oczyszczania ścieków określone są w zależności od wielkości aglomeracji.
AKPOŚK 2022 obejmuje 1 524 aglomeracji o RLM ≥ 2 000, o łącznej RLM aglomeracji wynoszącej 37 095 793, w tym 37 aglomeracji powyżej 150 000 RLM, których RLM stanowi 40,38% RLM wszystkich aglomeracji. Na obszarze tych aglomeracji zlokalizowane są 1 653 oczyszczalnie ścieków komunalnych.
Dokument zawiera 849 aglomeracji zgodnych z warunkami dyrektywy 91/271/EWG generujących RLM wynoszącą 18 670 170 (tj. 50,33% łącznej RLM aglomeracji) oraz 675 aglomeracji niespełniających warunków ww. dyrektywy, które generują RLM wynoszącą 18 425 623 (tj. 49,67% łącznej RLM aglomeracji), z czego 2 467 425 RLM nie jest zgodna z warunkami dyrektywy 91/271/EWG.
Aglomeracje wyznaczone aktem prawa miejscowego o RLM < 2 000 zostały ujęte jedynie w wykazie aglomeracji stanowiącym załącznik nr
Dane ujęte w AKPOŚK 2022 dotyczą stanu realizacji inwestycji na koniec 2021 r., jak również planowanych inwestycji mających na celu wyposażenie aglomeracji w latach 2021-2027 w systemy kanalizacji zbiorczej.
Zgodnie z przyjętą metodyką opracowania AKPOŚK 2022, aglomeracje zostały podzielone na: aglomeracje zgodne z warunkami dyrektywy 91/271/EWG oraz aglomeracje niespełniające warunków dyrektywy 91/271/EWG. Aglomeracje niezgodne zostały podzielone na priorytety według poniższych kryteriów: − Priorytet I – 24 aglomeracje generujące ładunek 10 622 970 RLM, − Priorytet II – 204 aglomeracja generujące ładunek 5 626 980 RLM, − Priorytet III – 447 aglomeracji generujących ładunek 2 175 673 RLM.
Zakres rzeczowy planowanych przez aglomerację inwestycji obejmuje: − budowę 8 022 km nowej sieci kanalizacyjnej, 42 Monitor Polski – 44 – Poz. 503 − modernizację 3 173 km istniejącej sieci kanalizacyjnej, − budowę 60 nowych oczyszczalni ścieków komunalnych, − modernizację 265 oczyszczalni, − rozbudowę 73 oczyszczalni, − rozbudowę i modernizację 380 oczyszczalni, − modernizację części osadowej w 225 oczyszczalniach, − likwidację 35 oczyszczalni.
W AKPOŚK 2022 ujęto planowane działania inwestycyjne mające na celu osiągnięcie zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG przez aglomeracje niespełniające tych warunków. Działania te obejmują: − budowę 6 219 km nowej sieci kanalizacyjnej, − budowę 43 nowych oczyszczalni ścieków komunalnych, − modernizację 97 oczyszczalni, − rozbudowę 44 oczyszczalni, − rozbudowę i modernizację 190 oczyszczalni, − likwidację 23 oczyszczalni.
Z analizy danych wynika, że w 2021 r. wszystkie warunki dyrektywy 91/271/EWG spełniło 849 aglomeracji (55,71% aglomeracji) o łącznej RLM aglomeracji wynoszącej 18 670 170, co stanowi 50,33% całego generowanego przez aglomeracje ładunku.
Zgodnie z wymogami Komisji Europejskiej, przy ocenie zgodności aglomeracji z warunkami dyrektywy 91/271/EWG stosuje się hierarchię zgodności z artykułami 3, 4, 5 ust. 2 i 10 dyrektywy 91/271/EWG. Oznacza to, że jeżeli aglomeracja nie spełnia wymogu w zakresie warunku dyrektywy wynikającego z art. 3 dyrektywy 91/271/EWG (Warunek I), to uznaje się, że równocześnie nie spełnia pozostałych warunków dyrektywy.
Dotychczasowe tempo wykonania inwestycji w ramach KPOŚK nie zapewniło osiągnięcia celów pośrednich określonych w Traktacie akcesyjnym. Przyczyną takiego stanu rzeczy są: − niewłaściwe wyznaczenie obszarów i granic aglomeracji, poprzez ujęcie terenów o zbyt niskim poziomie zaludnienia, − niewłaściwie zaplanowane inwestycje, które nie przyniosły efektów związanych z wypełnieniem wymagań dyrektywy 91/271/EWG, − niewłaściwie zaplanowane długości sieci kanalizacyjnych, − brak weryfikacji aglomeracji, w tym RLM aglomeracji – akty prawa miejscowego nie gwarantują zgodności z RLM aglomeracji, − brak wystarczających działań ze strony części samorządów w zakresie podłączenia odbiorców do nowo wybudowanej sieci kanalizacyjnej. 43 Monitor Polski – 45 – Poz. 503
Analizy wymaga możliwość wzmocnienia istniejących rozwiązań legislacyjnych w zakresie przyłączania nieruchomości do sieci kanalizacyjnej.
Ilość suchej masy komunalnych osadów ściekowych powstających w 1 651 oczyszczalniach ścieków ujętych w aglomeracjach została oszacowana w 2020 r. na poziomie 575 132 Mg s.m./rok. Po realizacji zaplanowanych inwestycji (2027 r.) oszacowano ilość osadów na 667 070 Mg s.m./rok. Zagospodarowanie komunalnych osadów ściekowych powinno być zgodne z celami określonymi w aktualizacji Krajowego planu gospodarki odpadami
Należy skutecznie rozwiązać problem przetwarzania i zagospodarowania osadów ściekowych przy jednoczesnym osiąganiu dobrych efektów w procesach oczyszczania ścieków. Działania w zakresie osadów ściekowych, które można przeprowadzić na oczyszczalniach ścieków obejmują minimalizację ilości wytwarzanych osadów i udoskonalanie linii technologicznych przeróbki osadów. Planując budowę lub modernizację oczyszczalni ścieków jednostki samorządu terytorialnego odpowiadające za aglomeracje powinny podjąć decyzję o zastosowaniu odpowiednich rozwiązań mających wpływ na jakość komunalnych osadów ściekowych oraz możliwość ich zagospodarowania, z uwzględnieniem: jakości przyjmowanych ścieków, sposobów ich oczyszczania oraz sposobów przeróbki i zagospodarowania osadów ściekowych. Ważnym czynnikiem jest równoczesne rozważenie kosztów inwestycyjnych i eksploatacyjnych.
Potrzeby finansowe na realizację inwestycji ujętych w AKPOŚK 2022 według priorytetów wynoszą razem 28,7 mld zł, w tym na: − budowę i modernizację sieci kanalizacyjnej – 15,368 mld zł, − inwestycje związane z oczyszczalniami ścieków – 13,375 mld zł, − indywidualne systemy oczyszczania – 24,385 mln zł (przydomowe oczyszczalnie ścieków jako uzupełnienie sieci kanalizacyjnej).
W AKPOŚK 2022 przedstawiono informacje o planowanych działaniach inwestycyjnych mających na celu osiągnięcie zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG przez aglomeracje niespełniające tych warunków. Koszt niezbędnych działań inwestycyjnych zaplanowanych przez aglomeracje niespełniające warunków dyrektywy 91/271/EWG wynoszą 13,509 mld zł, w tym na: − budowę i modernizację sieci kanalizacyjnej – 8,912 mld zł, − inwestycje związane z oczyszczalniami ścieków – 4,597 mld zł.
Realizacja działań przedstawionych w AKPOŚK 2022 wymaga integracji działań różnych instytucji. Stosowne działania w zakresie pozyskania środków i terminowego zakończenia inwestycji powinny podjąć przede wszystkim samorządy, na terenie których funkcjonują aglomeracje. Ponadto, niezbędnie jest zaangażowanie ze strony PGW WP oraz instytucji finansujących. W latach 2003-2020 wybudowano 95 916 km sieci kanalizacyjnej, zakończono 44 Monitor Polski – 46 – Poz. 503 budowę 462 nowych oczyszczalni ścieków oraz przeprowadzono inne inwestycje w zakresie rozbudowy i modernizacji oczyszczalni. Na realizację tych zadań wydano około 80,1 mld zł. Pomimo zakończenia tych działań nadal nie udało się uzyskać samorządom zgodności z warunkami dyrektywy 91/271/EWG, a kolejne zaplanowane inwestycje na kwotę 28,7 mld zł, również mogą nie zagwarantować pełnej zgodności z tymi warunkami. Należy podkreślić, iż władze samorządowe posiadają niezbędne narzędzie prawne i planistyczne umożliwiające prawidłowe prowadzenie gospodarki ściekowej na swoich obszarach. 45 Monitor Polski – 47 – Poz. 503 Wykaz użytych skrótów, aktów prawnych i pojęć Skróty KPOŚK – Krajowy program oczyszczania ścieków komunalnych AKPOŚK 2005 – pierwsza aktualizacja Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych AKPOŚK 2009 – druga aktualizacja Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych (w niektórych dokumentach nazywana jako „AKPOŚK 2008”) AKPOŚK 2010 – trzecia aktualizacja Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych AKPOŚK 2013 – projekt czwartej aktualizacji Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych AKPOŚK 2015 – czwarta aktualizacja Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych AKPOŚK 2017 – piąta aktualizacja Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych AKPOŚK 2022 – szósta aktualizacja Krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych, którą stanowi niniejszy dokument FEnIKS – Program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 GDOŚ – Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska NFOŚiGW – Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej PGW WP – Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie PI – Program inwestycyjny w zakresie poprawy jakości i ograniczenia strat wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi POIiŚ – Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko PROW – Program Rozwoju Obszarów Wiejskich PWiK – Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne RDOŚ – Regionalne Dyrekcje Ochrony Środowiska RPO – Regionalny Program Operacyjny WFOŚiGW – Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 46 Monitor Polski – 48 – Poz. 503 Akty prawne dyrektywa 91/271/EWG – dyrektywa Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych (Dz. Urz. WE L 135 z 30.05.1991, str. 40, z późn. zm. – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 2, str. 26, Dz. Urz. WE L 67 z 07.03.1998, str. 29 – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 4, str. 27, Dz. Urz. UE L 284 z 31.10.2003, str. 1 – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 1, t. 4, str. 447, Dz. Urz. UE L 311 z 21.11.2008, str. 1, z późn. zm. oraz Dz. Urz. UE L 353 z 28.12.2013, str. 8) Ramowa Dyrektywa Wodna – dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. Urz. WE L 327 z 22.12.2000, str. 1 – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5, str. 275; Dz. Urz. UE L 331 z 15.12.2001, str. 1 – Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 358, Dz. Urz. UE L 81 z 20.03.2008, str. 60, Dz. Urz. UE L 348 z 24.12.2008, str. 84; Dz. Urz. UE L 140 z 05.06.2009, str. 114, Dz. Urz. UE L 226 z 24.08.2013, str. 1, Dz. Urz. UE L 353 z 28.12.2013, str. 8 oraz Dz. Urz. UE L 311 z 31.10.2010, str. 32) traktat akcesyjny – Traktat o przystąpieniu Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii oraz Republiki Słowackiej do Unii Europejskiej, podpisany w dniu 16 kwietnia 2003 r. w Atenach (Dz. U. z 2004 r. poz. 864 i 865 oraz z 2021 r. poz. 1309 i 1852) ustawa – Prawo wodne – ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 2233 i 2363 oraz z 2022 r. poz. 88, 258 i 855) ustawa ooś – ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2021 r. poz. 2373 i 2389) ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę – ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2020 r. poz. 2028) rozporządzenie aglomeracyjne – rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 27 lipca 2018 r. w sprawie sposobu wyznaczania obszarów i granic aglomeracji (Dz. U. poz. 1586) rozporządzenie ściekowe – rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych (Dz. U. poz. 1311) 47 Monitor Polski – 49 – Poz. 503 Pojęcia Aglomeracja – teren, na którym zaludnienie lub działalność gospodarcza są wystarczająco skoncentrowane, aby ścieki komunalne były zbierane i przekazywane do oczyszczalni ścieków albo końcowego punktu zrzutu tych ścieków (art. 86 ust. 3 pkt 1 ustawy – Prawo wodne). Biogeny – część zanieczyszczeń występujących w ściekach, do których zalicza się związki azotu i fosforu. Substancje te odprowadzane do wód zwiększają ich żyzność powodując eutrofizację. Końcowy punkt zrzutu ścieków komunalnych – miejsce przyłączenia systemu kanalizacji zbiorczej dla ścieków komunalnych w aglomeracji nieposiadającej oczyszczalni ścieków, do systemu kanalizacji zbiorczej dla ścieków komunalnych w aglomeracji posiadającej oczyszczalnię ścieków (art. 86 ust. 3 pkt 3 ustawy – Prawo wodne). RLM – równoważna liczba mieszkańców, jednostka oznaczająca ładunek substancji organicznych biologicznie rozkładalnych wyrażonych jako wskaźnik pięciodniowego biochemicznego zapotrzebowania na tlen (BZT5) w ilości 60g tlenu na dobę (art. 86 ust. 3 pkt 2 ustawy – Prawo wodne). RLM aglomeracji – równoważna liczba mieszkańców aglomeracji obliczona na podstawie ścieków pochodzących od stałych mieszkańców aglomeracji (w przeliczeniu: 1 RLM aglomeracji = 1 stały mieszkaniec aglomeracji), ścieki pochodzące z przemysłu w aglomeracji (przy czym ładunek przelicza się zgodnie z art. 86 ust. 3 pkt 2 ustawy – Prawo wodne), a także ścieki od osób czasowo przebywających w aglomeracji (w przeliczeniu: 1 RLM aglomeracji = 1 zarejestrowane miejsce noclegowe - (RLM aglomeracji wskazano w kolumnie nr 12 załącznika nr 3). Wskaźnik

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.

Obwieszczenie Ministra Infrastruktury z dnia 17 marca 2023 r. w sprawie ogłoszenia aktualizacji krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych

W skrócie

Co reguluje

Kogo dotyczy

Kluczowe punkty