Uchwała Nr 219 Rady Ministrów z dnia 29 października 2002 r. w sprawie krajowego planu gospodarki odpadami

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZ¢DOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Nr 11 Warszawa, dnia 28 lutego 2003 r. TREÂå: Poz.: UCHWA¸A RADY MINISTRÓW 159 — nr 219 z dnia 29 paêdziernika 2002 r. w sprawie krajowego planu gospodarki odpadami . 365 159 UCHWA¸A Nr 219 RADY MINISTRÓW z dnia 29 paêdziernika 2002 r. w sprawie krajowego planu gospodarki odpadami Na podstawie art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628, z 2002 r. Nr 41, poz. 365, Nr 113, poz. 984 i Nr 199, poz. 1671 oraz z 2003 r. Nr 7, poz. 78) Rada Ministrów uchwala, co nast´puje: §

1. Uchwala si´ krajowy plan gospodarki odpadami, stanowiàcy za∏àcznik do uchwa∏y. §
2. Uchwa∏a wchodzi w ˝ycie z dniem powzi´cia i podlega og∏oszeniu w Dzienniku Urz´dowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. Prezes Rady Ministrów: L. Miller Monitor Polski Nr 11 — 366 — Poz. 159 Za∏àcznik do uchwa∏y nr 219 Rady Ministrów z dnia 29 paêdziernika 2002 r. (poz. 159) KRAJOWY PLAN GOSPODARKI ODPADAMI SPIS TREÂCI Spis tabel ............................................................................................................................................................... 368 Spis rysunków ....................................................................................................................................................... 369 Spis skrótów .......................................................................................................................................................... 370 Spis planów i programów uwzgl´dnionych w KPGO ........................................................................................ 371 STRESZCZENIE ..................................................................................................................................................... 372
3. WPROWADZENIE ............................................................................................................................................. 382 1.
4. Konstrukcja krajowego planu gospodarki odpadami.............................................................................. 382
5. AKTUALNY STAN PRAWNY I ORGANIZACYJNY GOSPODARKI ODPADAMI W POLSCE ........................ 383
6. DIAGNOZA STANU AKTUALNEGO GOSPODARKI ODPADAMI, ZA¸O˚ENIA PROGNOSTYCZNE, OKREÂLENIE CELÓW W GOSPODARCE ODPADAMI ORAZ PRZEWIDYWANE ZADANIA.......................... 385 3.
7. Odpady powstajàce w sektorze komunalnym ......................................................................................... 385 3.1.
8. Odpady komunalne ............................................................................................................................. 385 3.1.1.
9. Stan aktualny gospodarki odpadami komunalnymi w Polsce ................................................. 386 3.1.1.
10. Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów komunalnych ...................................................................... 391 3.1.1.
11. OkreÊlenie celów do osiàgni´cia w gospodarce odpadami komunalnymi ............................. 391 3.1.1.
12. Plan dzia∏aƒ w gospodarce odpadami komunalnymi ............................................................... 393 3.1.1.
13. Niezb´dne koszty zwiàzane z realizacjà przedsi´wzi´ç w gospodarce odpadami komunalnymi ................................................................................................................................ 404 3.1.
14. Odpady opakowaniowe ...................................................................................................................... 404 3.1.2.
15. Stan aktualny gospodarki odpadami opakowaniowymi........................................................... 405 3.1.2.
16. Prognoza dotyczàca masy odpadów opakowaniowych .......................................................... 405 3.1.2.
17. Cele i zadania w gospodarce odpadami opakowaniowymi ..................................................... 407 3.1.2.
18. Dzia∏ania zmierzajàce do poprawy sytuacji w zakresie gospodarowania odpadami opakowaniowymi w perspektywie roku 2007 ............................................................................ 413 3.1.
19. Komunalne osady Êciekowe ............................................................................................................... 416 3.1.3.
20. Diagnoza stanu aktualnego ........................................................................................................ 416 3.1.3.
21. Prognoza ...................................................................................................................................... 418 3.1.3.
22. Cele do osiàgni´cia w gospodarce komunalnymi osadami Êciekowymi ................................ 418 3.1.3.
23. Program dzia∏aƒ .......................................................................................................................... 420 3.
24. Odpady powstajàce w sektorze gospodarczym....................................................................................... 421 3.2.
25. Stan gospodarki odpadami w sektorze gospodarczym w Polsce ................................................... 421 3.2.
26. Odpady z sektora gospodarczego ...................................................................................................... 429 Monitor Polski Nr 11 — 367 — Poz. 159 3.2.2.
27. Odpady z przemys∏u wydobywczego ......................................................................................... 429 3.2.2.
28. Odpady z przemys∏u chemicznego ............................................................................................. 432 3.2.2.
29. Odpady z przemys∏u energetycznego......................................................................................... 436 3.2.2.
30. Odpady z przemys∏u hutniczego ................................................................................................. 438 3.2.2.
31. Odpady z przemys∏u remontowo-budowlanego ....................................................................... 443 3.2.2.
32. Odpady z przemys∏u rolno-spo˝ywczego................................................................................... 446 3.2.2.
33. Odpady z przemys∏u drzewnego, celulozowego i papierniczego............................................. 449 3.2.2.
34. Odpady sorbentów, materia∏ów filtracyjnych, tkanin i ubraƒ ochronnych ............................. 450 3.2.
35. Mo˝liwoÊci minimalizacji powstawania odpadów .......................................................................... 451 3.2.
36. Prognozy powstawania odpadów w sektorze gospodarczym ........................................................ 452 3.2.
37. OkreÊlenie potrzeb w zakresie gospodarki odpadami z sektora gospodarczego .......................... 454 3.
38. Odpady niebezpieczne ............................................................................................................................... 459 3.3.
39. Stan aktualny gospodarki odpadami niebezpiecznymi.................................................................... 459 3.3.
40. Szczególne rodzaje odpadów niebezpiecznych ................................................................................ 466 3.3.2.
41. Odpady zawierajàce PCB ............................................................................................................. 466 3.3.2.
42. Oleje odpadowe ........................................................................................................................... 468 3.3.2.
43. Baterie i akumulatory ................................................................................................................... 470 3.3.2.
44. Odpady zawierajàce azbest ........................................................................................................ 471 3.3.2.
45. Pestycydy ...................................................................................................................................... 472 3.3.2.
46. Zu˝yte urzàdzenia elektryczne i elektroniczne .......................................................................... 473 3.3.2.
47. Wycofane z eksploatacji pojazdy ................................................................................................ 474 3.3.2.
48. Odpady medyczne i weterynaryjne ............................................................................................ 475 3.3.2.
49. Odpady materia∏ów wybuchowych ........................................................................................... 477 3.3.
50. Mo˝liwoÊci minimalizacji iloÊci powstawania odpadów niebezpiecznych .................................... 477 3.3.
51. Prognozy powstawania odpadów...................................................................................................... 478 3.3.
52. OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami niebezpiecznymi ..................................................... 481 3.3.
53. Niezb´dne koszty zwiàzane z realizacjà przedsi´wzi´ç w gospodarce odpadami niebezpiecznymi .................................................................................................................................. 484
54. MO˚LIWOÂCI POZYSKIWANIA ÂRODKÓW FINANSOWYCH NA REALIZACJ¢ PRZEDSI¢WZI¢å PRZEWIDZIANYCH W KPGO ........................................................................................................................... 489 4.
55. Harmonogram rzeczowo-finansowy przedsi´wzi´ç przewidzianych w KPGO..................................... 493
56. SYSTEM MONITORINGU I OCENY REALIZACJI ZAMIERZONYCH CELÓW W PLANACH GOSPODARKI ODPADAMI ....................................................................................................................................................... 518 Za∏àcznik 1 — Wykaz aktów prawnych ............................................................................................................... 526 Za∏àcznik 2 — Odpady komunalne ...................................................................................................................... 538 Za∏àcznik 3 — Wykaz instalacji do odzysku i unieszkodliwiania odpadów ...................................................... 637 Monitor Polski Nr 11 — 368 — Poz. 159 Spis tabel Tabela S.2.
57. Tabela S.4.
58. Tabela S.4.
59. Tabela S.4.
60. Tabela 3.1.1.
61. Tabela 3.1.1.
62. Tabela 3.1.1.
63. Tabela 3.1.1.
64. Tabela 3.1.1.
65. Tabela 3.1.1.
66. Tabela 3.1.1.
67. Tabela 3.1.1.
68. Tabela 3.1.1.
69. Tabela 3.1.1.
70. Tabela 3.1.1.
71. Tabela 3.1.1.
72. Tabela 3.1.1.
73. Tabela 3.1.1.
74. Tabela 3.1.2.1/a. Tabela 3.1.2.1/b. Tabela 3.1.2.1/c. Tabela 3.1.2.
75. Tabela 3.1.2.
76. Tabela 3.1.2.
77. Tabela 3.1.2.
78. Tabela 3.1.3.
79. Tabela 3.1.3.
80. Tabela 3.1.3.
81. Tabela 3.2.1.
82. Tabela 3.2.1.
83. Tabela 3.2.1.
84. Tabela 3.2.2.3.
85. Tabela 3.2.2.4.
86. Tabela 3.2.4.
87. Prognozy powstawania omawianych w tekÊcie odpadów wytwarzanych w sektorze gospodarczym w latach 2006—2014 Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç inwestycyjnych wynikajàcych z KPGO w latach 2003—2014 Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç pozainwestycyjnych wynikajàcych z KPGO w latach 2003—2014 Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç wynikajàcych z KPGO w latach 2003—2014 Wskaêniki generowania strumieni odpadów komunalnych dla obszarów miejskich i wiejskich dla roku 2000 Bilans odpadów komunalnych w Polsce w 2000 r. w podziale na 18 strumieni odpadów na terenach miejskich i wiejskich IloÊç odpadów komunalnych sta∏ych wywiezionych w 2000 r. Prognoza iloÊci odpadów komunalnych w Polsce na lata 2005, 2006, 2010, 2014 Opcje stosowania metod odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji poza sk∏adowaniem Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w poszczególnych województwach Planowana iloÊç odpadów wielkogabarytowych zbieranych selektywnie Planowana iloÊç odpadów budowlanych zbieranych selektywnie Planowana iloÊç odpadów niebezpiecznych wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych zbieranych selektywnie IloÊç sk∏adowanych odpadów komunalnych w latach 2003—2014 w Polsce Planowana obj´toÊç sk∏adowisk odpadów komunalnych w Polsce Nak∏ady inwestycyjne obiektów i instalacji Jednostkowe koszty zagospodarowania odpadów komunalnych w przeliczeniu na 1 mieszkaƒca Szacunkowe dane dotyczàce masy odpadów opakowaniowych w latach 2000—2007 Prognoza dotyczàca struktury odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych wytwarzanych w Polsce w latach 2000—2007 Prognoza wytwarzanych odpadów opakowaniowych w 2005 r. w podziale na województwa Prognoza iloÊci odpadów, które nale˝y poddaç recyklingowi w 2007 r., oraz iloÊci do innych procesów odzysku Prognoza wytwarzania odpadów w 2007 r. oraz iloÊci, które nale˝y poddaç procesom odzysku i recyklingu w podziale na poszczególne województwa Normy, na podstawie których przeprowadza si´ ocen´ zgodnoÊci opakowaƒ z wymaganiami dot. produkcji i sk∏adu opakowaƒ oraz wymagaƒ dla opakowaƒ wielokrotnego u˝ytku (zgodnie z EN 13427:2000*) Normy, na podstawie których przeprowadza si´ ocen´ zgodnoÊci opakowaƒ z wymaganiami dotyczàcymi odzysku (zgodnie z EN 13427:2000*) Zestawienie komunalnych oczyszczalni Êcieków dzia∏ajàcych w Polsce Osady z oczyszczalni komunalnych w 1999 r. Osady z oczyszczalni komunalnych w 2000 r. [wg GUS] Bilans odpadów pochodzenia przemys∏owego w 2000 r. Bilans odpadów i struktura gospodarki odpadami wg bran˝ sektora gospodarczego w Polsce w 2000 r. Rodzaje odpadów wytwarzane w najwi´kszych iloÊciach w poszczególnych ga∏´ziach przemys∏u wraz ze strukturà gospodarki Rodzaje odpadów wykazujàce najwi´kszy procent odzysku Struktura gospodarki odpadami odlewniczymi Prognozy powstawania odpadów w sektorze gospodarczym w latach 2006—2014 Monitor Polski Nr 11 Tabela 3.2.5.
88. Tabela 3.3.1.
89. Tabela 3.3.1.
90. Tabela 3.3.1.
91. Tabela 3.3.3.
92. Tabela 3.3.3.
93. Tabela 3.3.3.
94. Tabela 3.3.3.
95. Tabela 3.3.4.
96. Tabela 3.3.5.
97. Tabela 3.3.5.
98. Tabela 4.1.
99. Tabela 4.1.
100. Tabela 4.1.
101. Tabela 4.1.
102. Tabela 4.1.
103. Tabela 4.1.
104. Tabela 5.
105. Tabela 5.
106. — 369 — Poz. 159 Przewidywane zadania do realizacji w ramach gospodarki odpadami wytwarzanymi w sektorze gospodarczym Powstawanie i struktura gospodarki odpadami niebezpiecznymi w Polsce w 2000 r.* Powstawanie i plan zbiórki odpadów niebezpiecznych wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych w latach 2006—2014 Odzysk i unieszkodliwianie odpadów niebezpiecznych w instalacjach w∏asnych i w instalacjach jednostek zewn´trznych w 2000 r. IloÊç odpadów przewidzianych do odzysku/unieszkodliwienia w instalacjach zewn´trznych w 2003 r. Prognozy odzysku i unieszkodliwiania odpadów w instalacjach zewn´trznych wg wyszczególnionych procesów w latach 2003—2014 Prognozy wytwarzania, odzysku i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych w latach 2003—2014 Porównanie iloÊci odpadów przeznaczonych do odzysku i unieszkodliwienia w Polsce z wydajnoÊcià odpowiednich instalacji Przewidywane zadania do realizacji w ramach gospodarki odpadami niebezpiecznymi w Polsce Szacunkowe koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów w latach 2003, 2006, 2010 i 2014 Zestawienie kosztów zbierania, odzysku lub unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych w ramach KPGO w Polsce Harmonogram rzeczowo-finansowy przedsi´wzi´ç w ramach gospodarki odpadami w sektorze komunalnym w Polsce Harmonogram rzeczowo-finansowy przedsi´wzi´ç w ramach gospodarki odpadami wytwarzanymi w sektorze gospodarczym w Polsce Harmonogram rzeczowo-finansowy przedsi´wzi´ç w ramach gospodarki odpadami niebezpiecznymi w Polsce Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç inwestycyjnych wynikajàcych z KPGO w latach 2003—2014 Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç pozainwestycyjnych wynikajàcych z KPGO w latach 2003—2014 Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç wynikajàcych z KPGO w latach 2003—2014 Rodzaje danych przekazywanych w ramach krajowego systemu monitoringu zgodnie z ustawà z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych Rodzaje danych przekazywanych w ramach krajowego systemu monitoringu zgodnie z ustawà z dnia 11 maja 2001 r. o obowiàzkach przedsi´biorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o op∏acie produktowej i op∏acie depozytowej Spis rysunków Rys. 3.1.1.
107. Rys. 3.1.1.
108. Rys. 3.1.1.
109. Rys. 3.1.1.
110. Rys. 3.1.1.
111. Rys. 3.1.1.
112. Rys. 3.1.3.
113. Rys. 3.1.3.
114. Rys. 3.1.3.
115. Rys. 3.2.1.
116. Rys. 3.2.1.
117. Sk∏adowiska odpadów komunalnych w Polsce Kompostownie odpadów komunalnych w Polsce Ograniczanie iloÊci odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji kierowanych do sk∏adowania w przyj´tych przedzia∏ach czasowych wg Dyrektywy 1999/31/EC Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w Polsce Przyrost zdolnoÊci odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji IloÊci odpadów komunalnych przeznaczone do odzysku i unieszkodliwiania przewidziane w KPGO w poszczególnych przedzia∏ach czasowych Post´powanie z osadami na oczyszczalniach Êcieków wg GUS w roku 2000 Prognoza masy osadów wytwarzanych w komunalnych oczyszczalniach Êcieków [Mg] Zmiany w strukturze unieszkodliwiania i wykorzystania osadów z komunalnych oczyszczalni Êcieków wg klasyfikacji GUS [opracowanie w∏asne] Struktura gospodarki odpadami w sektorze gospodarczym Instalacje do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów z sektora gospodarczego Monitor Polski Nr 11 Rys. 3.2.2.1.
118. Rys. 3.2.2.2.
119. Rys. 3.2.2.2.
120. Rys. 3.2.2.4.
121. Rys. 3.2.2.
122. Rys. 3.2.2.6.
123. Rys. 3.3.1.
124. Rys. 3.3.1.
125. Rys. 5.
126. Rys. 5.
127. — 370 — Poz. 159 Struktura gospodarki odpadami w przemyÊle wydobywczym Struktura gospodarki odpadami w przemyÊle chemii nieorganicznej Struktura gospodarki odpadami w przemyÊle chemii organicznej Struktura gospodarki odpadami z hutnictwa ˝elaza i stali Struktura gospodarki zu˝ytymi oponami Struktura gospodarki odpadami powstajàcymi w przemyÊle rolno-spo˝ywczym Struktura gospodarki odpadami niebezpiecznymi w Polsce Lokalizacja instalacji do odzysku i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych Obieg dokumentów zwiàzanych z gospodarkà odpadami wynikajàcych z obowiàzujàcych ustaw i rozporzàdzeƒ wykonawczych Obowiàzki sprawozdawcze w ramach krajowego systemu monitoringu opakowaƒ i odpadów opakowaniowych Spis skrótów ADR AGD BAT BC-100, BC-50 BDR GUS BO BREF BSE BZT5 CEN CO2 COBRO CPD EBOiR EEC euro GEF GIO GPPU GPZON GUS HCFC, HFC HRM IETU IGO IRR ISO ISPA KPGO LRM LRM NFOÂiGW NPPC — Umowa europejska dotyczàca mi´dzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych — Artyku∏y Gospodarstwa Domowego — Best Available Techniques (najlepsze dost´pne techniki) — bloki ciep∏ownicze — Bank Danych Regionalnych GUS — Bank Ochrony Ârodowiska — BAT reference document — dokument referencyjny dla BAT — gàbczasta encefalopatia mózgu — pi´ciodniowe biochemiczne zapotrzebowanie tlenu — Committee Europeen de Normalisation — Komitet Europejski ds. standaryzacji — dwutlenek w´gla — Centralny OÊrodek Badawczo-Rozwojowy Opakowaƒ — Construction Products Directive — dyrektywa UE dot. wyrobów budowlanych — Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju — European Economic Community — obowiàzujàca waluta Unii Europejskiej — Global Environment Facility — Fundusz na rzecz Globalnego Ârodowiska — G∏ówny Inspektorat Ochrony Ârodowiska — Gdaƒskie Przedsi´biorstwo Produkcyjno-Us∏ugowe — Gminny Punkt Zbiórki Odpadów Niebezpiecznych — G∏ówny Urzàd Statystyczny — czynniki ch∏odnicze — odpady wysokiego ryzyka — Instytut Ekologii Terenów Uprzemys∏owionych — Instytut Gospodarki Odpadami (od 1 lipca 2002 r. Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego Oddzia∏ Zamiejscowy „Centrum Gospodarki Odpadami” w Katowicach) — wskaênik wewn´trznej stopy zwrotu — International Organization for Standardization — Mi´dzynarodowa organizacja standaryzacyjna — Instrument for Structural Policies for Pre-Accession — PRZEDAKCESYJNY INSTRUMENT POLITYKI STRUKTURALNEJ — krajowy plan gospodarki odpadami — Liczba równowa˝nych mieszkaƒców — Liczba wyra˝ajàca wielokrotnoÊç ∏adunku zanieczyszczeƒ zawartych w Êciekach w stosunku do jednostkowego ∏adunku zanieczyszczeƒ w Êciekach odprowadzanych od jednego mieszkaƒca w ciàgu doby — odpady niskiego ryzyka — Narodowy Fundusz Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej — Narodowy Program Przygotowania do Cz∏onkostwa Monitor Polski Nr 11 — 371 — Poz. 159 NPV — wskaênik wartoÊci zaktualizowanej netto OJ — Official Journal — dziennik urz´dowy Unii Europejskiej OPAK-1, OPAK-2, OPAK-3, formularz raportu wojewódzkiego — wzory sprawozdaƒ sk∏adanych przez producentów, eksporterów, importerów opakowaƒ oraz marsza∏ka województwa — wg rozporzàdzeƒ Ministra Ârodowiska (Dz. U. z 2002 r. Nr 122, poz. 1053 i 1054) OÂ-OP1 — sprawozdanie o wielkoÊci nale˝nej op∏aty produktowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 157, poz. 1865) OÂ-OP2 — sprawozdanie o wielkoÊciach wprowadzonych na rynek krajowy opakowaƒ i produktów, osiàgni´tych wielkoÊciach odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i pou˝ytkowych oraz wp∏ywach z op∏at produktowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 2, poz. 26) PCA — Polskie Centrum Akredytacji PCB — Polichlorowane Bifenyle PCBC — Polskie Centrum Badaƒ i Certyfikacji PCDD — polichlorowane dibenzoparadioksyny PCDF — polichlorowane dibenzofurany PCV — polichlorek winylu PE — polietylen PET — politereftalan etylenu PHARE — program pomocy dla krajów Europy Ârodkowej i Wschodniej PIG — Paƒstwowy Instytut Geologiczny PKB — Produkt Krajowy Brutto PLN — symbol ISO 4217 polskiego z∏otego PN-EN — norma europejska transponowana do Polskiej Normy POW — placówki opieki weterynaryjnej POZ — placówki opieki zdrowotnej PP — polipropylen PS — polistyren PU — poliuretan SIGOP — System Informatyczny Gospodarki Odpadami w Polsce SPON — stacje prze∏adunkowe odpadów niebezpiecznych SRM — odpady szczególnego ryzyka UMiRM — Urzàd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast USD — symbol ISO 4217 dolara USA WFOÂiGW — Wojewódzki Fundusz Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej WIO — Wojewódzki Inspektorat Ochrony Ârodowiska WWA — wielopierÊcieniowe w´glowodory aromatyczne Za∏àczniki 1—3 — Za∏àczniki 1—3 do krajowego planu gospodarki odpadami stanowiàcego za∏àcznik do uchwa∏y nr 219 Rady Ministrów z dnia 29 paêdziernika 2002 r. Spis planów i programów uwzgl´dnionych w KPGO 1 — II Polityka ekologiczna paƒstwa 2 — Program wykonawczy do II Polityki ekologicznej paƒstwa na lata 2002—2010 3 — Za∏o˝enia polityki energetycznej Polski do 2020 r. 4 — Program usuwania azbestu i wyrobów zawierajàcych azbest stosowanych na terytorium Polski 5 — Program restrukturyzacji hutnictwa ˝elaza i stali 6 — Program redukcji emisji SO2 w energetyce zawodowej 7 — Reforma górnictwa w´gla kamiennego w Polsce w latach 1998—2002 8 — Program informacyjno-edukacyjny w zakresie likwidacji w Polsce urzàdzeƒ i odpadów zawierajàcych PCB/PCT 9 — Kompleksowy program gospodarki odpadami niebezpiecznymi w regionie Polski po∏udniowej 10 — Programy Gospodarki Odpadami — Kraków, Szczecin, ¸ódê, Ruda Âlàska, Racibórz (woj. katowickie) 11 — System zarzàdzania gospodarkà odpadami medycznymi w woj. Êlàskim 12 — Praca PBZ-030-08 pt.: „Opracowanie ogólnokrajowego systemu utylizacji odpadów gumowych” 13 — PCZ-01-19 „Zagospodarowanie szlamów i py∏ów z procesów surowcowych hutnictwa ˝elaza w celu dostosowania bran˝y do standardów ekologicznych Unii Europejskiej” 14 — Bran˝owy program restrukturyzacji i modernizacji przemys∏u utylizacyjnego w Polsce Monitor Polski Nr 11 — 372 — Poz. 159 STRESZCZENIE Wprowadzenie Krajowy plan gospodarki odpadami (KPGO) obejmuje obszar ca∏ego kraju. Polska jest krajem nadba∏tyckim, po∏o˝onym w Êrodkowej cz´Êci Europy. Paƒstwami sàsiadujàcymi z Polskà sà: od pó∏nocy Federacja Rosyjska (okr´g kaliningradzki), od wschodu Litwa, Bia∏oruÊ, Ukraina, od po∏udnia — S∏owacja, Czechy, od zachodu — Niemcy. Obszar Polski rozciàga si´ od 49°00’ do 54°50’ szerokoÊci geograficznej pó∏nocnej i od 14°08’ do 24°09’ d∏ugoÊci geograficznej wschodniej. Polska zajmuje powierzchni´ 312 685 km2, na którà sk∏ada si´: 311 904 km2 obszaru làdowego, ∏àcznie z wodami Êródlàdowymi i 781 km2 cz´Êci morskich wód wewn´trznych. Powierzchnia wód terytorialnych wynosi 8,3 tys. km
128. Ukszta∏towanie powierzchni na obszarze Polski sprzyja produkcji rolniczej, co jest zwiàzane z przewagà terenów nizinnych, na które przypada 75,1% powierzchni kraju. Obszary wzniesione 200—300 m n.p.m. zajmujà 16,2% powierzchni, 300—500 m n.p.m. — 5,6%, a obszary powy˝ej 500 m n.p.m. — tylko 3,1%. U˝ytki rolne w Polsce zajmujà powierzchni´ 186 tys. km2, lasy i zadrzewienia — 91 tys. km2, tereny osiedlowe — 10,3 tys. km2, u˝ytki kopalne — 0,4 tys. km2, nieu˝ytki — 5 tys. km
129. Powierzchnia terenów miejskich wynosi 20,9 tys. km2, terenów wiejskich zaÊ — 291,9 km
130. Liczba ludnoÊci wynosi 38,6 mln, w tym na terenach wiejskich zamieszkuje ok. 14,7 mln ludnoÊci, na terenach miejskich zaÊ ok. 23,9 mln (dane G∏ównego Urz´du Statystycznego za rok 2000). Terytorialnie Polska jest podzielona na: 16 województw, 314 powiatów i 66 miast na prawach powiatów oraz 2478 gmin. G∏ównymi ga∏´ziami przemys∏u w Polsce sà: paliwowo-energetyczny, metalurgiczny, elektromaszynowy, elektrotechniczny i elektroniczny, metalowy, chemiczny, mineralny, przemys∏ spo˝ywczy, drzewno-papierniczy i lekki. KPGO zosta∏ sporzàdzony jako realizacja przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365 i Nr 113, poz. 984), która w rozdziale 3 art. 14—16 wprowadza obowiàzek opracowania planów na szczeblu krajowym, wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 oraz z 2002 r. Nr 143, poz. 1196) termin uchwalenia pierwszego krajowego planu gospodarki odpadami up∏ywa 31 paêdziernika 2002 r. Zarówno za∏o˝one cele w „II Polityce ekologicznej paƒstwa”, jak i okreÊlone w ustawie o odpadach w rozdziale 2 art. 5 — zasady post´powania z odpadami, stanowià podstaw´ do formu∏owania zadaƒ w planie go- spodarki odpadami. KPGO zawiera zadania w zakresie gospodarki odpadami konieczne do realizacji celów zawartych w dokumencie pt.: „II Polityka ekologiczna paƒstwa”, jak równie˝ okreÊlone w „Programie wykonawczym do II Polityki ekologicznej paƒstwa na lata 2002—2010” i „Narodowym programie przygotowania do cz∏onkostwa” w obszarze „Ârodowisko” wraz z zestawem planów implementacyjnych, ze szczególnym uwzgl´dnieniem planów implementacyjnych Dyrektyw UE w zakresie odpadów (wykaz dyrektyw UE zawarto w za∏àczniku 1). Zgodnie z polskim i unijnym prawodawstwem w dziedzinie odpadów do opracowania zakresu zadaƒ przyj´to nast´pujàce zasady post´powania z odpadami: — zapobieganie i minimalizacja powstawania odpadów, — zapewnienie odzysku, w tym g∏ównie recyklingu odpadów, których powstania w danych warunkach techniczno-ekonomicznych nie da si´ uniknàç, — unieszkodliwianie odpadów (poza sk∏adowaniem), — bezpieczne dla zdrowia ludzkiego i Êrodowiska sk∏adowanie odpadów, których nie da si´, z uwagi na warunki techniczno-ekonomiczne, poddaç procesom odzysku lub unieszkodliwiania. Stan aktualny gospodarki odpadami w Polsce W 2000 r. wytworzono w 139 340 tys. Mg odpadów, w tym: Polsce ogó∏em — w sektorze komunalnym — 13 860 tys. Mg odpadów, — w sektorze gospodarczym — 125 480 tys. Mg odpadów, w tym 1 578 tys. Mg odpadów niebezpiecznych.
132. Sektor komunalny W sektorze tym powstaje rocznie ok. 13 860 tys. Mg odpadów, z czego: — odpady komunalne oszacowano na poziomie: 13 500 tys. Mg, w tym odpady opakowaniowe: 3 400 tys. Mg, — komunalne osady Êciekowe: (w przeliczeniu na suchà mas´) 360 tys. Mg. Oko∏o 97% odpadów komunalnych wywiezionych w 2000 r. przez przedsi´biorstwa zajmujàce si´ zbiórkà i transportem tych odpadów trafia∏o na zorganizowane sk∏adowiska komunalne, których zarejestrowano 999 o ∏àcznej powierzchni 3125 ha (dane GUS). W wyniku selektywnej zbiórki odpadów prowadzonej na terenie 30% gmin w Polsce wydzielono ok. 148 tys. Mg makulatury, szk∏a, tworzyw sztucznych Monitor Polski Nr 11 — 373 — Poz. 159 i metali, co stanowi ok. 1,1% ca∏oÊci wytwarzanych odpadów komunalnych. stàpi∏a znaczna poprawa w zakresie gospodarki odpadami wytwarzanymi w sektorze gospodarczym. W Polsce dzia∏ajà 52 sortownie odpadów, w których wst´pnie wysegregowane odpady przygotowuje si´ do dalszego odzysku. Przedstawione tendencje sà zgodne z zadaniami Polityki ekologicznej paƒstwa w zakresie zwi´kszania udzia∏u odzyskiwanych i ponownie stosowanych w procesie produkcyjnym odpadów przemys∏owych. Proces kompostowania odpadów prowadzony jest aktualnie w 54 zak∏adach, a iloÊç odpadów poddawanych recyklingowi organicznemu w kompostowniach wynosi 248 tys. Mg, co stanowi ok. 2% ogólnej iloÊci wytwarzanych odpadów komunalnych. W kraju 42% wytwarzanych komunalnych osadów Êciekowych podlega procesowi unieszkodliwiania poprzez sk∏adowanie, a procesowi odzysku — 22%, w tym w celach przemys∏owych — 8%, a rolniczo — 14% osadów. Kompostuje si´ 7%, a przekszta∏ca termicznie 2%. Oko∏o 27% komunalnych osadów Êciekowych obejmujà inne sposoby post´powania (najcz´Êciej magazynowanie na oczyszczalniach Êcieków). 1.
133. Sektor gospodarczy Odpady powstajàce w sektorze gospodarczym stanowià najwi´kszy strumieƒ odpadów wytwarzanych w Polsce. W 2000 r. wytworzono 125,48 mln Mg odpadów innych ni˝ komunalne, z czego 96,5 mln Mg (76,9%) poddano procesowi odzysku, unieszkodliwiono poza sk∏adowaniem 2,8 mln Mg (2,2%), a sk∏adowano 22,3 mln Mg (17,8%). Magazynowano 3,9 mln Mg odpadów (3,1%). Najwi´ksze iloÊci odpadów wytwarza przemys∏ wydobywczy, nast´pnie energetyczny i rolno-spo˝ywczy. Najwi´kszy stopieƒ (powy˝ej 80%) odzysku i unieszkodliwiania (z wy∏àczeniem sk∏adowania) wykazujà odpady z przemys∏u drzewnego (87%), hutniczego (83,8%) oraz wydobywczego (81,7%), natomiast najmniejszy — odpady powstajàce w przemyÊle chemicznym (29,2%). Na sk∏adowiskach deponowane sà (w najwi´kszej iloÊci) odpady powstajàce w przemyÊle chemicznym, a w szczególnoÊci w przemyÊle chemii nieorganicznej (fosfogipsy) — 67,1%, a tak˝e energetycznym — 22,7% i remontowo-budowlanym — 12,9%. Wytwarzanie odpadów w Polsce jest nierównomierne przestrzennie — ponad 70% odpadów powstaje w trzech województwach Polski po∏udniowej: Êlàskim, dolnoÊlàskim i ma∏opolskim. Najmniej odpadów wytwarzanych jest w pó∏nocno-wschodniej cz´Êci kraju: w województwie warmiƒsko-mazurskim i podlaskim powstaje poni˝ej 1% ca∏ego strumienia odpadów. Najwi´ksze iloÊci odpadów nagromadzono na sk∏adowiskach w województwach dolnoÊlàskim i Êlàskim. IloÊç odpadów powstajàcych w sektorze gospodarczym w Polsce sukcesywnie maleje: ze 143,9 mln Mg w 1990 r. do 125,48 mln Mg w 2000 r. (GUS). Zmieni∏a si´ równie˝ struktura gospodarki tymi odpadami: w 1990 r. wykorzystywano 77,1 mln Mg (53,6%) odpadów, sk∏adowano zaÊ 66,8 mln Mg (46,4%). W 2000 r. 96,5 mln Mg (76,9%) odpadów poddano procesowi odzysku, natomiast unieszkodliwiono poprzez sk∏adowanie 22,3 mln Mg (17,8%) odpadów. Mo˝na uznaç, ˝e na- Jednak˝e problemem wymagajàcym rozwiàzania jest poddanie procesom odzysku/unieszkodliwiania takich rodzajów odpadów, które obecnie deponowane sà na sk∏adowiskach ze wzgl´du na brak mo˝liwoÊci technologicznych ich przerobu. Sà to: fosfogipsy, odpady flotacyjne z przeróbki rud miedzi, cynku i o∏owiu, w´gla kamiennego, ˝u˝le z drugiego przetopu z hutnictwa cynku, ˝u˝le z przetopu o∏owiu z hutnictwa o∏owiu. Nale˝y równie˝ zwróciç uwag´ na zwi´kszenie odzysku/unieszkodliwiania osadów z zak∏adowych oczyszczalni Êcieków z ró˝nych ga∏´zi przemys∏u, szlamów z obróbki metali oraz materia∏ów Êciernych.
135. Odpady niebezpieczne W Polsce wytworzono w 2000 r. 1 578 tys. Mg odpadów niebezpiecznych, w tym: — 1 450 tys. Mg odpadów powstajàcych w procesach przemys∏owych i dzia∏alnoÊci us∏ugowej, — 102 tys. Mg odpadów powstajàcych w gospodarstwach domowych, — 1,2 tys. Mg odpadowych odczynników chemicznych, — 25 tys. Mg specyficznych odpadów medycznych. Na ogólnà iloÊç odpadów niebezpiecznych powstajàcych w procesach przemys∏owych i dzia∏alnoÊci us∏ugowej ok. 30% podlega procesowi odzysku, ok. 67% procesowi unieszkodliwiania (w tym ok. 12% poprzez sk∏adowanie), a magazynowaniu z przeznaczeniem do odzysku i unieszkodliwiania — ok. 2% odpadów niebezpiecznych. Problemem wymagajàcym rozwiàzania sà: — odpady niebezpieczne powstajàce w gospodarstwach domowych, które kierowane sà obecnie ze strumieniem odpadów komunalnych na sk∏adowiska komunalne, — odpadowe odczynniki chemiczne w szko∏ach ni˝szego szczebla, które sà magazynowane w szko∏ach. Szczególnych zasad post´powania wymagajà odpady niebezpieczne takie jak: — odpady zawierajàce PCB, — oleje odpadowe, — baterie i akumulatory, — odpady zawierajàce azbest, — pestycydy, — zu˝yte urzàdzenia elektryczne i elektroniczne, Monitor Polski Nr 11 — 374 — W stosunku do roku 2000 oczekiwaç nale˝y wzrostu iloÊci odpadów w tym sektorze o ok. 21% w roku 2006, 33% w roku 2010 (∏àcznie 18 400 tys. Mg odpadów) oraz 51% w roku 2014 (∏àcznie 21 000 tys. Mg odpadów). — wycofane z eksploatacji pojazdy, — specyficzne odpady medyczne, — odpadowe materia∏y wybuchowe.
136. Prognoza Szacuje si´, ˝e ∏àczna iloÊç odpadów wytworzonych w Polsce wynosiç b´dzie: w 2006 r. —143 784 tys. Mg, w 2010 r. — 145 317 tys. Mg, w 2014 r. — 171 982 tys. Mg.
138. Sektor komunalny W sektorze komunalnym w 2006 r. powstanie ok. 16 800 tys. Mg odpadów, w tym: — odpadów komunalnych: 16 100 tys. Mg, zawierajàcych odpady opakowaniowe w iloÊci ok. — komunalnych osadów Êciekowych: 4 500 tys. Mg, 700 tys. Mg. (w przeliczeniu na suchà mas´)
140. Odpady niebezpieczne Szacuje si´, ˝e w Polsce zostanà wytworzone w latach 2006—2014 nast´pujàce iloÊci odpadów niebezpiecznych: — 2006 r. 2 110 tys. Mg, — 2010 r. 2 124 tys. Mg, — 2014 r. 2 191 tys. Mg. Poz. 159 W stosunku do roku 2000 nale˝y oczekiwaç wzrostu iloÊci odpadów niebezpiecznych o ok. 34% w roku 2006, ok. 35% w roku 2010 oraz ok. 39% w roku
142. Cele i zadania w gospodarowaniu odpadami
144. Sektor komunalny W KPGO w cz´Êci dotyczàcej odpadów pochodzàcych z sektora komunalnego przy rozpatrywaniu po-
146. Sektor gospodarczy Zmiany w iloÊci i jakoÊci odpadów wytwarzanych w Polsce w sektorze gospodarczym w perspektywie czasowej do 2014 r. zale˝eç b´dà przede wszystkim od rozwoju poszczególnych ga∏´zi przemys∏u, rzemios∏a i us∏ug. DoÊwiadczenia Êwiatowe wskazujà, ˝e na ka˝dy 1% wzrostu PBK przypada 2% wzrost iloÊci wytwarzanych odpadów. W najbli˝szej przysz∏oÊci (lata 2003—2006) zak∏ada si´ utrzymanie obecnego poziomu wytwarzania odpadów lub ich nieznaczny wzrost. Wynika to z jednej strony z prowadzonej konsekwentnie polityki ekologicznej promujàcej metody minimalizacji i zapobiegania powstawaniu odpadów, z drugiej zaÊ zwi´kszenia kontroli nad wytwórcami odpadów i odkrycia tzw. szarej strefy odpadowej. W dalszej perspektywie nale˝y si´ spodziewaç relatywnego zmniejszenia (w stosunku do wzrostu produkcji) iloÊci wytwarzanych odpadów. szczególnych rozwiàzaƒ technicznych wzi´to pod uwag´ koniecznoÊç: — odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji dla osiàgni´cia w 2010 r. redukcji iloÊci tych odpadów kierowanych do sk∏adowania do poziomu 75% odpadów wytworzonych w 1995 r. (4 380 tys.), redukcji do poziomu 50% odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji sk∏adowanych w roku 2013 (równie˝ w odniesieniu do odpadów wytworzonych w 1995 r.), — zapewnienia odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych dla osiàgni´cia w roku 2007: — poziomu odzysku — 50%, — poziomu recyklingu — 25%, — wydzielenia odpadów wielkogabarytowych ze strumienia odpadów komunalnych przez selektywnà Monitor Polski Nr 11 — 375 — zbiórk´; za∏o˝ono uzyskanie co najmniej 20% poziomu selektywnej zbiórki odpadów wielkogabarytowych wydzielonych w 2006 r. oraz 50% poziomu w roku
147. Za∏o˝ony poziom selektywnej zbiórki w 2014 r. — 70%, — wydzielenia odpadów budowlanych wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych poprzez ich selektywnà zbiórk´ zapewniajàcà uzyskanie co najmniej 15% poziomu selektywnej zbiórki — w roku 2006, 40% w roku 2010 oraz 60% w roku 2014, — wydzielenia odpadów niebezpiecznych ze strumienia odpadów komunalnych poprzez ich selektywnà zbiórk´, celem unieszkodliwienia; za∏o˝ony poziom selektywnej zbiórki: 15% odpadów niebezpiecznych wydzielonych ze strumienia odpadów komunalnych w 2005 r., 50% w 2010 r. i 80% w 2014 r. Realizacja wy˝ej wymienionych celów w zakresie redukcji odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji (odpady organiczne pochodzàce z gospodarstw domowych, tzw. odpady zielone, komunalne osady Êciekowe, odpady papieru i tektury, materia∏y naturalne typu drewno, tekstylia) wymagaç b´dzie budowy w Polsce do roku 2006 instalacji odzysku i unieszkodliwiania o ∏àcznej przepustowoÊci na poziomie ok. 720 tys. Mg odpadów, w tym: — 680 tys. Mg odpadów typu organicznego wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych, — oko∏o 36 tys. Mg komunalnych osadów Êciekowych (ok. 10% ca∏oÊci wytworzonych osadów). Odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) prowadzone b´dzie g∏ównie metodami kompostowania i fermentacji beztlenowej. Preferuje si´ kojarzenie gospodarki odpadami komunalnymi ulegajàcymi biodegradacji z gospodarkà komunalnymi osadami Êciekowymi i budow´ wspólnych zak∏adów odzysku i unieszkodliwiania. Uzyskanie do roku 2007 poziomu 48% recyklingu odpadów opakowaniowych papieru i tektury wià˝e si´ z budowà systemu zbiórki tych opakowaƒ, budowà zak∏adów segregacji oraz uszlachetniania pozyskanych surowców oraz docelowo budowà instalacji termicznego przekszta∏cania odpadów. Instalacje te powinny zabezpieczyç przyjmowanie w roku 2007 ok. 1 800 tys. Mg odpadów papieru i tektury. W omawianym okresie 2003—2006 w sektorze komunalnym powinny byç równie˝ podj´te dzia∏ania organizacyjne i techniczne w celu zapewnienia wydzielenia w ramach selektywnej zbiórki: — 20% odpadów wielkogabarytowych (200 tys. Mg), — 15% odpadów budowlanych (370 tys. Mg), — 15% odpadów niebezpiecznych (17 tys. Mg wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych) oraz budowa odpowiednich linii technologicznych demonta˝u i sortowania zebranych odpadów wielkoga- Poz. 159 barytowych i budowlanych, a tak˝e budowa gminnych punktów zbiórki odpadów niebezpiecznych przed ich transportem do instalacji unieszkodliwiania. W okresie od 2007—2010 r. powinna nastàpiç intensyfikacja dzia∏aƒ, które spowodujà rozbudow´ i budow´ nowych instalacji odzysku i unieszkodliwiania odpadów, w tym instalacji zwiàzanych z termicznym przekszta∏caniem odpadów. ¸àczna przepustowoÊç obiektów w tym sektorze okreÊlona jest na poziomie 4 100 tys. Mg w skali roku. Instalacje zwiàzane z kompostowaniem, fermentacjà beztlenowà, biologiczno-mechanicznym przetwarzaniem oraz termicznym przekszta∏ceniem powinny mieç przepustowoÊç na poziomie 3 270 tys. Mg w skali roku. Na t´ przepustowoÊç sk∏adajà si´: — organiczne odpady komunalne — 2 070 tys. Mg, — osady Êciekowe — 150 tys. Mg, — odpady opakowaniowe z papieru — 1 050 tys. Mg. W wymienionym okresie nast´powaç powinna dalsza rozbudowa i budowa instalacji demonta˝u i recyklingu odpadów wielkogabarytowych i budowlanych. Budowa i eksploatacja instalacji odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów spowoduje znacznà redukcj´ iloÊci odpadów sk∏adowanych. Szacuje si´, ˝e pojemnoÊç sk∏adowisk odpadów komunalnych w Polsce w okresie do 2006 r. wynosiç powinna 47 937 tys. m3, w latach 2007—2010 — 44 580 tys. m3, a w latach 2011—2014 — 40 715 tys. m
148. Zamykaç si´ b´dzie stare sk∏adowiska niespe∏niajàce wymogów technicznych oraz dà˝yç do maksymalnego ograniczenia iloÊci sk∏adowisk w kraju. Szacuje si´, ˝e w okresie do 2006 r. powstanie w kraju ok. 50 nowoczesnych ponadlokalnych sk∏adowisk, w latach 2006—2010 dalszych 50 obiektów. 3.
149. Sektor gospodarczy Na podstawie analizy stanu gospodarki odpadami wytwarzanymi w sektorze gospodarczym wskazano, zgodnie z wytycznymi zawartymi w „II Polityce ekologicznej paƒstwa”, nast´pujàce cele do osiàgni´cia w latach 2003—2014: — dwukrotne zwi´kszenie udzia∏u odzyskiwanych i ponownie stosowanych w procesach produkcyjnych odpadów przemys∏owych w porównaniu ze stanem z 1990 r. (w 1990 r. procesom odzysku poddawano 77,1 mln Mg), — rozszerzenie mechanizmów rynkowych oraz przygotowanie skutecznych instrumentów ekonomicznych, — wdro˝enie systemów pe∏nej i wiarygodnej ewidencji odpadów i metod ich zagospodarowywania (bazy danych), — identyfikacja zagro˝eƒ i rozszerzenie zakresu prac na rzecz likwidacji starych sk∏adowisk odpadów, modernizacji sk∏adowisk eksploatowanych oraz rekultywacji terenów zdegradowanych, Monitor Polski Nr 11 — 376 — — wdro˝enie skutecznego systemu kontroli i nadzoru nad gospodarowaniem odpadami, w tym prowadzenie monitoringu, — rozszerzenie zakresu prac badawczo-rozwojowych nad nowymi technologiami odzysku i ponownego zastosowania odpadów, Poz. 159 — kontynuacja badaƒ nad nowymi technologiami, przyczyniajàcymi si´ do zapobiegania/minimalizacji powstawania odpadów oraz zmniejszania ich szkodliwoÊci, — kontynuacja badaƒ nad nowymi technologiami w zakresie odzysku/unieszkodliwiania odpadów, — kontynuacj´ prac badawczo-rozwojowych dotyczàcych technologii ma∏oodpadowych oraz technologii odzysku i ponownego u˝ycia odpadów. — organizacja systemu zbiórki, magazynowania i transportu odpadów powstajàcych w sektorze ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw, Dla osiàgni´cia wymienionych celów niezb´dne jest podj´cie dzia∏aƒ pozainwestycyjnych (prawne i organizacyjne) oraz inwestycyjnych. — ewidencja zak∏adowych sk∏adowisk odpadów przemys∏owych, Zadania pozainwestycyjne dotyczà przede wszystkim: dalszej modyfikacji uregulowaƒ prawnych w dziedzinie odpadów, opracowania i wdro˝enia rozwiàzaƒ organizacyjnych (przede wszystkim struktur organizacyjnych oraz systemów wymiany informacji), zapewniajàcych w∏aÊciwe bie˝àce zarzàdzanie strumieniami odpadów (pozwolenia, organizacja systemów zbiórki, transportu i przerobu, ewidencja, rejestracja, monitoring); wdra˝ania mechanizmów ekonomicznych stymulujàcych w∏aÊciwe zagospodarowanie odpadów; prac badawczych i rozwojowych w zakresie metodyk pomiarowych oraz technologii zagospodarowania odpadów; edukacji i szkolenia. Potrzeby uregulowaƒ prawnych: W zakresie uregulowaƒ prawnych niezb´dne jest wprowadzenie do ustawodawstwa polskiego: — wymagaƒ dyrektywy UE w sprawie gospodarowania odpadami pochodzàcymi z eksploatacji i przeróbki surowców mineralnych (po zatwierdzeniu projektu), — wymagaƒ prawnych dotyczàcych unieszkodliwiania odpadów poubojowych (zgodnych z Decyzjami Rady 2000/418/EC z dnia 29.06.2000 r. i 2000/766EEC z 5.12.2000 r., wspartymi kolejnymi decyzjami — 2001/2/EEC, 2001/9/EEC i 2001/25/EEC i ostatecznym rozporzàdzeniem Parlamentu Europejskiego 01/999). Potrzeby organizacyjne: — rozpoznanie stanu gospodarki odpadami w ma∏ych i Êrednich podmiotach gospodarczych, — kontrola i monitoring wytwórców odpadów i podmiotów posiadajàcych instalacje do unieszkodliwiania odpadów w celu stwierdzenia, czy dzia∏alnoÊç ta nie narusza przepisów ochrony Êrodowiska i jest zgodna z normami i zaleceniami, — dà˝enie do stosowania niskoodpadowych technologii produkcji, czystszych w odniesieniu do Êrodowiska oraz zapewniajàcych produkcyjne wykorzystanie wszystkich sk∏adników przerabianych surowców, — uczestniczenie wytwórców odpadów z sektora gospodarczego w programach zarzàdzania Êrodowiskowego (normy ISO serii 14 000), — uwzgl´dnienie w planach gospodarki odpadami na poziomie powiatu i gminy wykazu zwa∏owisk odpadów wydobywczych przeznaczonych do odzysku lub rekultywacji, — sporzàdzenie wykazu terenów pogórniczych zdegradowanych, przeznaczonych do rekultywacji, — prowadzenie dzia∏aƒ informacyjno-edukacyjnych dla ma∏ych i Êrednich podmiotów gospodarczych, majàce na celu zwi´kszenie stopnia odzysku wytwarzanych przez nich odpadów, oraz wykorzystywanie istniejàcych ju˝ instalacji do zagospodarowania lub unieszkodliwiania odpadów w celu ograniczenia do minimum ich sk∏adowania, — opracowanie list rankingowych sk∏adowisk przeznaczonych do likwidacji lub modernizacji oraz terenów zdegradowanych przeznaczonych do rekultywacji, — utworzenie nowej struktury lub wykorzystanie istniejàcej, prowadzàcej baz´ danych o najlepszych dost´pnych technikach (BAT/BREF) dla przemys∏u i us∏ug zwiàzanych z wytwarzaniem, odzyskiem i unieszkodliwianiem odpadów oraz wydajàcej rekomendacje i wytyczne dotyczàce zu˝ycia materia∏ów, energii i wody w procesach produkcyjnych, — opracowanie strategii nadzoru weterynaryjnego nad procesem powstawania i niszczenia odpadów pochodzenia zwierz´cego, — organizacja systemu nadzoru weterynaryjnego nad procesem powstawania i niszczenia odpadów pochodzenia zwierz´cego szczególnego ryzyka (SRM) oraz odpadów wysokiego ryzyka (HRM), w tym zw∏aszcza byd∏a, owiec i kóz oraz ich wy∏àczenie z ∏aƒcucha pokarmowego ludzi i zwierzàt, — monitoring gospodarki odpadami powstajàcymi w sektorze gospodarczym. Potrzeby inwestycyjne: — budowa 6 instalacji do stabilizacji odpadów przy wykorzystaniu odpadów z przemys∏u energetycznego — do zagospodarowania osadów Êciekowych, szlamów, zawiesin o wydajnoÊci 120 m3/h, — budowa 8 instalacji do wytwarzania betonów samozag´szczalnych o wydajnoÊci 120 m3/h z zastosowaniem popio∏ów lotnych, Monitor Polski Nr 11 — 377 — — budowa 8 nowych i modernizacja 15 obecnie istniejàcych instalacji przygotowujàcych materia∏y na bazie odpadów z przemys∏u energetycznego do wykorzystania w technologiach górniczych — podsadzania podziemnych wyrobisk górniczych o wydajnoÊci 100 tys. Mg/rok, — budowa 2 linii technologicznych do przetwarzania produktu odsiarczania spalin metodà pó∏suchà na materia∏ przydatny do stabilizacji gruntu, makroniwelacji, rekultywacji i budowy dróg. WydajnoÊç linii technologicznej powinna wynosiç 15 tys. Mg/rok, — budowa 3 instalacji aktywacji popio∏ów konwencjonalnych jako dodatku poprawiajàcego parametry u˝ytkowe betonu, Poz. 159
151. Odpady niebezpieczne W KPGO w cz´Êci dotyczàcej odpadów niebezpiecznych przy rozpatrywaniu poszczególnych rozwiàzaƒ technicznych wzi´to pod uwag´ koniecznoÊç: — ca∏kowitego zniszczenia i wyeliminowania PCB ze Êrodowiska do 2010 r. poprzez kontrolowane unieszkodliwienie PCB oraz dekontaminacj´ lub unieszkodliwienie urzàdzeƒ zawierajàcych PCB, — zapewnienia odzysku i recyklingu olejów odpadowych do roku 2007 zgodnie z rozporzàdzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2001 r. w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i pou˝ytkowych (Dz. U. Nr 69, poz. 719), — budowa 4 instalacji do produkcji spoiw cementujàcych dla potrzeb budownictwa drogowego i geotechnicznego na bazie popio∏ów konwencjonalnych i fluidalnych. WydajnoÊç instalacji 7,0 Mg/h, — zapewnienia bezpiecznego dla zdrowia ludzi usuni´cia wyrobów zawierajàcych azbest i zdeponowania ich na wyznaczonych sk∏adowiskach w sposób eliminujàcy ich negatywne oddzia∏ywanie, — budowa instalacji do wytwarzania kruszyw granulowanych na bazie popio∏u lotnego i ˝u˝la. WydajnoÊç instalacji 50 tys. Mg/rok, — likwidacji do 2010 r. mogilników zawierajàcych przeterminowane Êrodki ochrony roÊlin, — budowa 9 instalacji do wytwarzania materia∏ów do makroniwelacji i rekultywacji terenu przy wykorzystaniu odpadów energetycznych. WydajnoÊç instalacji ok. 36 tys. m3/rok, — budowa instalacji do wytwarzania spoiw cementowo-popio∏owych zast´pujàcych cement. WydajnoÊç instalacji 100 tys. Mg/rok, — budowa 10 instalacji do produkcji mieszanek dla drogownictwa na bazie odpadów energetycznych do wykonywania stabilizacji gruntów, podbudów, nawierzchni drogowych o wydajnoÊci 30 tys. m3/rok, — budowa 6 instalacji do magazynowania popio∏u lotnego z okresu szczytu zimowego na okres letni o pojemnoÊci 60 tys. m3, — rekultywacja sk∏adowisk, dla których brak jest mo˝liwoÊci odzysku nagromadzonych odpadów, — modernizacja sk∏adowisk odpadów, które nie spe∏niajà wymogów ekologicznych, — budowa systemu do unieszkodliwiania odpadów poubojowych: — urzàdzenie zbiornic zwierzàt pad∏ych, — modernizacja istniejàcych zak∏adów utylizacyjnych, — budowa 4 nowych zak∏adów utylizacyjnych, — dostosowanie istniejàcych instalacji do spalania màczek i t∏uszczów do norm obowiàzujàcych w UE, — wdro˝enie instalacji do wdmuchiwania py∏ów stalowniczych o zawartoÊci >10% Zn w hutach ˝elaza i stali. — zapewnienia odzysku i recyklingu zu˝ytych urzàdzeƒ ch∏odniczych i klimatyzacyjnych zwierajàcych CFC HCFC do 2007 r. zgodnie z rozporzàdzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2001 r. w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i pou˝ytkowych (Dz. U. Nr 69, poz. 719), — zapewnienia odzysku i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, — minimalizacji iloÊci powstawania specyficznych odpadów medycznych wymagajàcych szczególnych metod unieszkodliwiania na drodze termicznego przekszta∏cania, poprzez zastosowanie segregacji odpadów u êród∏a ich powstawania, a tak˝e poprzez eliminacj´ nieprawid∏owych praktyk w gospodarce odpadami medycznymi. Dla realizacji wymienionych celów w gospodarce odpadami niebezpiecznymi niezb´dne jest podj´cie wyszczególnionych dzia∏aƒ prawnych, organizacyjnych i inwestycyjnych. Potrzeby uregulowaƒ prawnych W zakresie uregulowaƒ prawnych niezb´dne jest wprowadzenie przepisów prawnych w zakresie wymagaƒ dyrektywy, dotyczàcej urzàdzeƒ elektrycznych i elektronicznych oraz odpadowych urzàdzeƒ elektrycznych i elektronicznych (po zatwierdzeniu projektu). Potrzeby organizacyjne Ze wzgl´du na fakt powstawania wielu odpadów niebezpiecznych w sposób rozproszony najistotniejszà sprawà jest stworzenie warunków do zbiórki tych odpadów od mieszkaƒców oraz od ma∏ych i Êrednich firm. W tym celu proponuje si´ organizacj´ gminnych punktów zbierania odpadów niebezpiecznych Monitor Polski Nr 11 — 378 — (GPZON) i stacji prze∏adunkowych odpadów niebezpiecznych (SPON). Punkty gromadzenia odbiera∏yby odpady niebezpieczne (w tym zu˝yte urzàdzenia elektryczne i elektroniczne jako zawierajàce odpady niebezpieczne) od mieszkaƒców i przeterminowane odczynniki chemiczne ze szkó∏ ni˝szego szczebla bez ponoszenia op∏at, odp∏atnie zaÊ (na zasadzie us∏ugi) od ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw. Poz. 159 azbestowych na istniejàcych sk∏adowiskach odpadów, — modernizacja lub wybudowanie nowych sk∏adowisk na odpady niebezpieczne w hutach metali nie˝elaznych: miedzi, o∏owiu, cynku i aluminium, — uruchomienie instalacji do unieszkodliwiania urzàdzeƒ ch∏odniczych, Zadaniem stacji prze∏adunkowych (jedna na ok. 50 punktów gminnych) b´dzie magazynowanie, przygotowywanie do wysy∏ki i przesy∏anie do w∏aÊciwych instalacji zebranych odpadów. Transport odpadów niebezpiecznych do i ze stacji prze∏adunkowych mo˝e byç realizowany bàdê Êrodkami w∏asnymi b´dàcymi na wyposa˝eniu stacji lub poprzez specjalistyczne firmy transportowe posiadajàce stosowne zezwolenia. Koszty unieszkodliwiania odpadów zebranych od mieszkaƒców i ze szkó∏ powinny byç pokrywane z funduszy gminnych. — budowa stacji do dekontaminacji transformatorów zawierajàcych PCB, Konieczne jest równie˝ doskonalenie istniejàcej zbiórki odpadów: akumulatorów, olejów itp. w sieciach organizowanych przez producentów i organizacje odzysku. Ponadto celowym jest prowadzenie kontroli prawid∏owoÊci gospodarki odpadami poprzez kontynuacj´ dotychczasowych dzia∏aƒ w zakresie monitoringu gospodarki odpadami niebezpiecznymi, a tak˝e wdra˝anie technik minimalizacji powstawania odpadów u êród∏a powstawania. — budowa 43 stacji prze∏adunkowych odpadów niebezpiecznych (SPON). Potrzeby inwestycyjne Dla prawid∏owego funkcjonowania gospodarki odpadami niebezpiecznymi niezb´dne jest: — uruchomienie instalacji do odzysku i unieszkodliwiania zu˝ytych urzàdzeƒ elektrycznych i elektronicznych (po usuni´ciu elementów szczególnie niebezpiecznych typu: elementy zawierajàce rt´ç, PCB, akumulatory i baterie itp.), — budowa 2 492 gminnych punktów zbierania odpadów niebezpiecznych (GPZON),
152. Planowane nak∏ady na przedsi´wzi´cia inwestycyjne i pozainwestycyjne wynikajàce z KPGO w latach 2003—2014 Nak∏ady na przedsi´wzi´cia inwestycyjne okreÊlone w KPGO kszta∏tujà si´ ∏àcznie w latach 2003—2014 na poziomie: 11 788,9 mln z∏, w tym: w sektorze komunalnym: 8 777,0 mln z∏, w sektorze gospodarczym: 2 014,4 mln z∏, w zakresie zaÊ realizacji zadaƒ dotyczàcych gospodarowania odpadami niebezpiecznymi koszty okreÊlono na poziomie: 997,4 mln z∏. — wybudowanie ogólnokrajowego sk∏adowiska odpadów niebezpiecznych o pojemnoÊci 500 tys. Mg, Nak∏ady na przedsi´wzi´cia pozainwestycyjne okreÊlone w KPGO kszta∏tujà si´ ∏àcznie w latach 2003 do 2014 na poziomie: 2 129,3 mln z∏, w tym: w sektorze komunalnym: 2 034,3 mln z∏, w sektorze gospodarczym: 33,0 mln z∏, w zakresie zaÊ realizacji zadaƒ dotyczàcych gospodarowania odpadami niebezpiecznymi koszty okreÊlono na poziomie: 61,7 mln z∏. — budowa 40 sk∏adowisk dla odpadów azbestowych o ∏àcznej pojemnoÊci 6 650 tys. Mg lub alternatywnie dobudowanie oddzielnych kwater dla odpadów Wyszczególnienie nak∏adów w poszczególnych przedzia∏ach czasowych przedstawiono w tabelach 4.1, 4.2 i 4.3 zamieszczonych poni˝ej. — wybudowanie instalacji do termicznego przekszta∏cania szerokiej gamy odpadów niebezpiecznych o wydajnoÊci 20 tys. Mg/rok lub alternatywnie instalacji do plazmowego spalania odpadów, Monitor Polski Nr 11 — 379 — Poz. 159 Monitor Polski Nr 11 — 380 — Poz. 159 RAZEM Niepubliczne Publiczne PrzedsiĊbiorca, inwestor Pomoc zagraniczna PrzedsiĊwziĊcia pozainwestycyjne przedsiĊwziĊcia inwestycyjne przedsiĊwziĊcia pozainwestycyjne przedsiĊwziĊcia inwestycyjne przedsiĊwziĊcia pozainwestycyjne 683,4 3555,9 605,5 973, 70,9 201,9 5,5 788,0 8,8 0,5 17,7 4,3 668,6 Fundusze (NFOĝiGW, WFOĝiGW) 56, 475,4 25,8 przedsiĊwziĊcia inwestycyjne 5,8 0,0 2,9 0,0 2004–2006 16,3 2003 4,1 0,0 5039,6 605,2 255,9 2,5 848,3 25,6 979,3 5,1 33,6 2007–2010 8,5 0,0 4638,9 605,2 78, 1,5 788,8 7,4 842,5 1,3 205,6 2011–2014 Koszty w latach 2003 do 2014 [mln PLN] 2,2 przedsiĊwziĊcia pozainwestycyjne przedsiĊwziĊcia inwestycyjne Rodzaj przedsiĊwziĊcia przedsiĊwziĊcia inwestycyjne Samorządy terytorialne przedsiĊwziĊcia pozainwestycyjne BudĪet paĔstwa Rodzaj jednostki finansującej Tabela S.4.
153. Planowane nakáady na finansowanie przedsiĊwziĊü wynikających z KPGO w latach 2003–204 2017,8 3578,0 10,0 2443,9 55,0 2646,5 24,9 3120,4 21,3 0,0 13917,8 2003–2014 Monitor Polski Nr 11 — 381 — Poz. 159 Monitor Polski Nr 11 — 382 —
154. WPROWADZENIE Krajowy plan gospodarki odpadami (KPGO) zosta∏ sporzàdzony jako realizacja ustaleƒ ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365 i Nr 113, poz. 984), która w rozdziale 3 art. 14—16 wprowadza obowiàzek opracowania planów na szczeblu krajowym, wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Zarówno za∏o˝one cele w „II Polityce ekologicznej paƒstwa”, jak i okreÊlone w ustawie o odpadach w rozdziale 2 art. 5 zasady post´powania z odpadami, stanowià podstaw´ do formu∏owania zadaƒ w planie gospodarki odpadami. KPGO zawiera zadania w zakresie gospodarki odpadami konieczne do realizacji celów zawartych w dokumencie pt.: „II Polityka ekologiczna paƒstwa”, jak równie˝ okreÊlone w „Programie wykonawczym do II Polityki ekologicznej paƒstwa na lata 2002—2010” i „Narodowym programie przygotowania do cz∏onkostwa” w obszarze „Ârodowisko” wraz z zestawem planów implementacyjnych, ze szczególnym uwzgl´dnieniem planów implementacyjnych Dyrektyw UE w zakresie odpadów (wykaz dyrektyw UE zawarto w za∏àczniku 1). Ponadto w niniejszym planie uwzgl´dniono dotychczasowe programy oraz opracowania dotyczàce gospodarowania odpadami wykonane w poszczególnych resortach. Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 oraz z 2002 r. Nr 143, poz. 1196) termin uchwalenia pierwszego krajowego planu gospodarki odpadami up∏ywa 31 paêdziernika 2002 r. Projekt krajowego planu podlega zaopiniowaniu przez zarzàdy województw. Ocena realizacji zadaƒ wytyczonych w krajowym planie gospodarki odpadami nastàpi po up∏ywie 2 lat od jego przyj´cia. Jego aktualizacja nastàpi nie póêniej ni˝ po up∏ywie 4 lat. Z tego wzgl´du opracowany plan obejmuje w g∏ównej mierze okres 2003—2006, z uwzgl´dnieniem perspektywy na lata 2007—2014, z rozbiciem na dwa okresy czteroletnie, tj. 2007—2010 i 2011—
155. Poz. 159 Cele polityki ekologicznej w dokumencie „II Polityka ekologiczna paƒstwa” w dziedzinie gospodarowania odpadami sprecyzowane zosta∏y nast´pujàco: „Ochrona przed odpadami jest specyficznà dziedzinà ochrony Êrodowiska, gdy˝ poszczególne przedsi´wzi´cia w tym zakresie w dalszej perspektywie, poza bezspornymi efektami ekologicznymi w postaci likwidacji zagro˝eƒ, mogà przynieÊç równie˝ wymierne korzyÊci materialne wynikajàce z racjonalnego gospodarowania odpadami (odzysk surowców i materia∏ów, wykorzystanie energii). Powinna byç traktowana priorytetowo, poniewa˝ odpady stanowià êród∏o zanieczyszczenia wszystkich elementów Êrodowiska (wody powierzchniowe i podziemne, gleby i grunty, powietrze)”. „Celem nadrz´dnym polityki w zakresie gospodarowania odpadami jest zapobieganie powstawaniu odpadów, przy rozwiàzywaniu problemu odpadów „u êród∏a”, odzyskiwanie surowców i ponowne wykorzystanie odpadów oraz bezpieczne dla Êrodowiska koƒcowe unieszkodliwianie odpadów niewykorzystanych. Warunkiem realizacji tego celu jest zmniejszenie materia∏o- i energoch∏onnoÊci produkcji (stosowanie czystych technologii), wykorzystywanie alternatywnych odnawialnych êróde∏ energii, stosowanie analizy pe∏nego ”cyklu ˝ycia„ produktu (produkcji, transportu, opakowania, u˝ytkowania, ewentualnego ponownego wykorzystania i unieszkodliwiania).” W Êwietle powy˝szego celem krajowego planu gospodarki odpadami jest okreÊlenie zakresu zadaƒ koniecznych do zapewnienia zintegrowanej gospodarki odpadami w kraju, w sposób zapewniajàcy ochron´ Êrodowiska, z uwzgl´dnieniem obecnych i przysz∏ych mo˝liwoÊci technicznych, organizacyjnych oraz uwarunkowaƒ ekonomicznych, jak równie˝ z uwzgl´dnieniem poziomu technicznego istniejàcej infrastruktury. 1.
156. Konstrukcja krajowego planu gospodarki odpadami Dla potrzeb konstrukcji planu dokonano podzia∏u odpadów na 2 zasadnicze grupy: Zgodnie z polskim i unijnym prawodawstwem w dziedzinie odpadów do opracowania zakresu zadaƒ przyj´to nast´pujàce zasady post´powania z odpadami: — odpady powstajàce w sektorze komunalnym: odpady komunalne, odpady opakowaniowe, komunalne osady Êciekowe, — zapobieganie i minimalizacja powstawania odpadów, — odpady powstajàce w sektorze gospodarczym: odpady przemys∏owe. — zapewnienie odzysku, w tym g∏ównie recyklingu odpadów, których powstania w danych warunkach techniczno-ekonomicznych nie da si´ uniknàç, Z uwagi na fakt, ˝e w ka˝dym z wy˝ej wymienionych sektorów powstajà odpady o charakterze niebezpiecznym, t´ grup´ wydzielono i omówiono oddzielnie. — unieszkodliwianie odpadów (poza sk∏adowaniem), Krajowy plan gospodarki odpadami zosta∏ opracowany w oparciu o analiz´ poszczególnych grup odpadów, zawartych w rozporzàdzeniu Ministra Ârodowiska z dnia 27 wrzeÊnia 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. Nr 112, poz. 1206). Analiza ta dotyczy∏a w szczególnoÊci stanu aktualnego gospodarki odpada- — bezpieczne dla zdrowia ludzkiego i Êrodowiska sk∏adowanie odpadów, których nie da si´, z uwagi na warunki techniczno-ekonomiczne, poddaç procesom odzysku lub unieszkodliwiania. Monitor Polski Nr 11 — 383 — mi w poszczególnych grupach (êród∏a wytwarzania, bilans odpadów, charakterystyka jakoÊciowa odpadów, istniejàce mo˝liwoÊci odzysku i unieszkodliwiania). Na podstawie dotychczasowych trendów okreÊlono prognozy zmian iloÊci i jakoÊci odpadów. Dane te sta∏y si´ podstawà do okreÊlenia celów, a nast´pnie zadaƒ. Przedstawiono warianty rozwiàzaƒ techniczno-technologicznych i organizacyjnych wraz z okreÊleniem kosztów oraz ich oceny w aspekcie kryteriów ochrony Êrodowiska. Wyniki analiz dotyczàcych poszczególnych grup odpadów stanowià materia∏ êród∏owy, wykazy instalacji do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów oraz wykaz aktów prawnych obowiàzujàcych w Polsce i Unii Europejskiej przedstawiono w za∏àcznikach (wykaz za∏àczników zawarto w spisie za∏àczników).
157. AKTUALNY STAN PRAWNY I ORGANIZACYJNY GOSPODARKI ODPADAMI W POLSCE Obowiàzujàce prawo wprowadza zasady, które powinny byç przestrzegane w gospodarce odpadami (spis aktów prawnych znajduje si´ w za∏àczniku 1). W ustawie — Prawo ochrony Êrodowiska (tytu∏ I dzia∏ II) wprowadzono nast´pujàce zasady ogólne: — zasad´ zintegrowanego podejÊcia do ochrony Êrodowiska jako ca∏oÊci (ochrona jednego lub kilku elementów przyrodniczych powinna byç realizowana z uwzgl´dnieniem ochrony pozosta∏ych elementów), — zasad´ zapobiegania (ten, kto podejmuje dzia∏alnoÊç mogàcà negatywnie oddzia∏ywaç na Êrodowisko, jest obowiàzany do zapobiegania temu oddzia∏ywaniu), — zasad´ przezornoÊci (ten, kto podejmuje dzia∏alnoÊç, której negatywne oddzia∏ywanie na Êrodowisko nie jest jeszcze w pe∏ni rozpoznane, jest obowiàzany, kierujàc si´ przezornoÊcià, podjàç wszelkie mo˝liwe Êrodki zapobiegawcze), Poz. 159 — zasad´, ˝e decyzja wydana z naruszeniem przepisów dotyczàcych ochrony Êrodowiska jest niewa˝na, — zasad´, ˝e podmioty korzystajàce ze Êrodowiska oraz organy ochrony Êrodowiska sà obowiàzane do stosowania metodyk referencyjnych, je˝eli metodyki takie zosta∏y okreÊlone na podstawie ustaw, przy czym je˝eli na podstawie ustaw wprowadzono obowiàzek korzystania z metodyki referencyjnej, dopuszczalne jest stosowanie innej metodyki pod warunkiem udowodnienia pe∏nej równowa˝noÊci uzyskiwanych wyników. W ustawie o odpadach (rozdzia∏ 2) sformu∏owano nast´pujàce zasady: — zasad´ przestrzegania w∏aÊciwej hierarchii post´powania z odpadami (najbardziej preferowanym dzia∏aniem jest zapobieganie powstawaniu odpadów, nast´pnie ograniczanie iloÊci i ucià˝liwoÊci (szkodliwoÊci) odpadów, odzysk (wykorzystanie odpadów), unieszkodliwianie odpadów, z wy∏àczeniem sk∏adowania, a najmniej preferowanym sk∏adowanie odpadów), — zasad´ bliskoÊci (odpady powinny byç w pierwszej kolejnoÊci poddawane odzyskowi lub unieszkodliwiane w miejscu ich powstawania; jeÊli nie jest to mo˝liwe, to uwzgl´dniajàc najlepszà dost´pnà technik´ lub technologi´, powinny byç przekazywane do najbli˝ej po∏o˝onych miejsc, w których mogà zostaç poddane odzyskowi lub unieszkodliwione), — zasad´ rozszerzonej odpowiedzialnoÊci producenta (producent jest nie tylko odpowiedzialny za powstajàce w procesie produkcyjnym odpady, ale równie˝ za odpady powstajàce w trakcie u˝ytkowania, jak i po zu˝yciu wytworzonych przez niego produktów — odpowiednie projektowanie produktów). — zasad´ „zanieczyszczajàcy p∏aci” (ten, kto powoduje szkod´ w Êrodowisku, w szczególnoÊci przez jego zanieczyszczenie, ponosi koszty usuni´cia skutków tego zanieczyszczenia oraz ten, kto mo˝e spowodowaç szkod´ w Êrodowisku, w szczególnoÊci przez jego zanieczyszczenie, ponosi koszty zapobiegania temu zanieczyszczeniu), W prawodawstwie zosta∏y sformu∏owane szczegó∏owe zasady post´powania z niektórymi rodzajami odpadów (rozdzia∏ 5 ustawy o odpadach, ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, „ustawa o op∏acie produktowej”, ustawa o post´powaniu z substancjami zubo˝ajàcymi warstw´ ozonowà, ustawa o zakazie stosowania wyrobów zawierajàcych azbest), tj. z: — zasad´ dost´pu obywateli do informacji o Êrodowisku i jego ochronie na warunkach okreÊlonych w ustawie — Prawo ochrony Êrodowiska, — PCB, — zasad´ uwzgl´dniania wymagaƒ ochrony Êrodowiska i zrównowa˝onego rozwoju przy opracowywaniu polityk, strategii, planów i programów, — odpadami z procesów wytwarzania dwutlenku tytanu oraz z przetwarzania tych odpadów, — prawo obywateli do uczestniczenia w post´powaniu w sprawie wydania decyzji z zakresu ochrony Êrodowiska lub przyj´cia projektu polityki, strategii, planu lub programu, w tym dotyczàcych gospodarki odpadami, w przypadkach okreÊlonych w ustawie — Prawo ochrony Êrodowiska, — olejami odpadowymi, — bateriami i akumulatorami, — odpadami medycznymi i weterynaryjnymi, — komunalnymi osadami Êciekowymi, — odpadami opakowaniowymi, Monitor Polski Nr 11 — 384 — Poz. 159 — urzàdzeniami zawierajàcymi substancje zubo˝ajàce warstw´ ozonowà, Podstawowymi decyzjami w zakresie gospodarowania odpadami (poza odpadami komunalnymi) sà: — azbestem, — pozwolenie zintegrowane, jeÊli odzysk lub unieszkodliwianie odpadów odbywajà si´ w instalacji, na której prowadzenie jest wymagane to pozwolenie, — lampami wy∏adowczymi, — oponami. Szczegó∏owe wymagania zosta∏y okreÊlone w odniesieniu do budowy i eksploatacji instalacji do termicznego przekszta∏cania odpadów oraz sk∏adowania odpadów (rozdzia∏ 6 i 7 ustawy o odpadach — w powiàzaniu z ustawà o zagospodarowaniu przestrzennym i ustawà — Prawo budowlane). W ustawie o odpadach zawarto wymaganie, aby stworzyç i utrzymaç w kraju zintegrowanà i wystarczajàcà sieç instalacji i urzàdzeƒ do odzysku i unieszkodliwiania odpadów, spe∏niajàcych wymagania okreÊlone w przepisach o ochronie Êrodowiska. Zasady obowiàzujàce w zakresie mi´dzynarodowego obrotu odpadami sà okreÊlone w rozdziale 8 ustawy o odpadach — w szczególnoÊci w zakresie zezwoleƒ. W prawodawstwie okreÊlono system wymaganych decyzji administracyjnych w zakresie gospodarki odpadami. W zakresie wytwarzania odpadów (art. 17 ustawy o odpadach) wymagane jest posiadanie przez wytwórc´ odpadów jednej z nast´pujàcych decyzji administracyjnych: — pozwolenia zintegrowanego, — pozwolenia na wytwarzanie odpadów, — decyzji zatwierdzajàcej program gospodarki odpadami niebezpiecznymi (zwanej dalej „decyzjà zatwierdzajàcà program”) lub z∏o˝enie informacji o wytwarzanych odpadach oraz o sposobach gospodarowania wytworzonymi odpadami (zwanej dalej „informacjà”), przy czym pozwolenia (art. 180 ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska) sà wydawane wy∏àcznie w zwiàzku z eksploatacjà instalacji. Zgodnie z art. 25 ustawy o odpadach wytwórca odpadów mo˝e zleciç wykonanie obowiàzku gospodarowania odpadami innemu posiadaczowi odpadów. Posiadacz odpadów mo˝e je przekazywaç wy∏àcznie podmiotom, które uzyska∏y zezwolenia w∏aÊciwego organu na prowadzenie dzia∏alnoÊci w zakresie gospodarki odpadami, chyba ˝e dzia∏alnoÊç taka nie wymaga uzyskania zezwolenia. Je˝eli posiadacz odpadów, w tym wytwórca odpadów, przekazuje odpady nast´pnemu posiadaczowi odpadów, który ma zezwolenie w∏aÊciwego organu na prowadzenie dzia∏alnoÊci w zakresie gospodarowania tymi odpadami, odpowiedzialnoÊç za dzia∏ania obj´te tym zezwoleniem przenosi si´ na tego nast´pnego posiadacza odpadów. — zezwolenie na prowadzenie dzia∏alnoÊci w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów, — zezwolenie na prowadzenie dzia∏alnoÊci w zakresie zbierania lub transportu odpadów. W ustawie o odpadach wprowadzono generalnà zasad´, ˝e wydawana jest jedna decyzja obejmujàca wszystkie rodzaje dzia∏alnoÊci w zakresie gospodarki odpadami. W przypadku wi´c, gdy wytwórca odpadów prowadzi jednoczeÊnie dzia∏alnoÊç w zakresie gospodarowania odpadami, jest on zwolniony z obowiàzku uzyskiwania odr´bnego zezwolenia na prowadzenie tej dzia∏alnoÊci, jeÊli posiada pozwolenie na wytwarzanie odpadów lub decyzj´ zatwierdzajàcà program gospodarki odpadami niebezpiecznymi, z tym ˝e we wniosku o wydanie tych decyzji, jak i w samych decyzjach muszà byç uwzgl´dnione wymagania stawiane zezwoleniom na prowadzenie dzia∏alnoÊci w zakresie gospodarowania odpadami (art. 31). Natomiast posiadacz odpadów, który ∏àcznie prowadzi dzia∏alnoÊç w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów oraz zbierania lub transportu odpadów, jest zwolniony z obowiàzku uzyskania odr´bnego zezwolenia na prowadzenia dzia∏alnoÊci w zakresie zbierania lub transportu odpadów. W tym przypadku jednak zarówno wniosek, jak i zezwolenie na prowadzenie dzia∏alnoÊci w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów, musi uwzgl´dniaç wymagania stawiane zezwoleniu na prowadzenie dzia∏alnoÊci w zakresie zbierania lub transportu odpadów (art. 32). Posiadacze odpadów, w przypadkach okreÊlonych w ustawie o odpadach, zostali zobowiàzani do prowadzenia ewidencji odpadów i przekazywania zbiorczych zestawieƒ danych marsza∏kowi województwa. Wymagania w zakresie sprawozdawczoÊci zawiera równie˝ ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych — w odniesieniu do producentów opakowaƒ, importerów i eksporterów opakowaƒ oraz „ustawa o op∏acie produktowej” — w odniesieniu do pakujàcych produkty w opakowania oraz producentów i importerów niektórych wybranych produktów. Prawodawstwo wprowadza nast´pujàce instrumenty finansowo-ekonomiczne: — op∏at´ za korzystanie ze Êrodowiska („zwyk∏a” i podwy˝szona), — administracyjnà kar´ pieni´˝nà, — zró˝nicowane stawki podatków i innych danin publicznych s∏u˝àce celom ochrony Êrodowiska, — op∏at´ produktowà, Monitor Polski Nr 11 — 385 — — op∏at´ depozytowà, — kaucj´. Powy˝sze zasady i wymagania muszà byç uwzgl´dnione przy opracowywaniu KPGO, który zosta∏ okreÊlony w rozdziale 3 ustawy o odpadach. Plan jest przygotowywany przez Ministra Ârodowiska, a zatwierdzany przez Rad´ Ministrów. Musi byç on zgodny z politykà ekologicznà paƒstwa. Plan ten powinien okreÊlaç: — aktualny stan gospodarki odpadami obejmujàcy w szczególnoÊci rodzaj, iloÊç i êród∏o pochodzenia odpadów, które majà byç poddane procesom odzysku i unieszkodliwiania, oraz rozmieszczenie istniejàcych instalacji i urzàdzeƒ do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów wraz z wykazem podmiotów prowadzàcych dzia∏alnoÊç w tym zakresie, — prognozowane zmiany w zakresie gospodarki odpadami, — dzia∏ania zmierzajàce do poprawy sytuacji w zakresie gospodarowania odpadami dotyczàce w szczególnoÊci zapobiegania powstawaniu odpadów lub ograniczania iloÊci odpadów i ich negatywnego oddzia∏ywania na Êrodowisko oraz prawid∏owego post´powania z nimi, w tym ograniczenia iloÊci odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji zawartych w odpadach komunalnych kierowanych na sk∏adowiska oraz przedstawienie projektowanego systemu gospodarowania odpadami, — instrumenty finansowe s∏u˝àce realizacji zamierzonych celów, — system monitoringu i oceny realizacji zamierzonych celów. Krajowy plan mo˝e okreÊlaç przedsi´wzi´cia priorytetowe o charakterze ponadwojewódzkim, niezb´dne do utworzenia i utrzymania w kraju zintegrowanej i wystarczajàcej sieci instalacji i urzàdzeƒ do unieszkodliwiania odpadów. Plan powinien obejmowaç wszystkie rodzaje odpadów powstajàcych w kraju oraz przywo˝onych na jego teren, a w szczególnoÊci odpady komunalne, z uwzgl´dnieniem odpadów ulegajàcych biodegradacji, odpady opakowaniowe, odpady budowlane, wraki samochodowe, opony oraz odpady niebezpieczne, w tym odpady medyczne i weterynaryjne, oleje odpadowe, baterie i akumulatory. Projekt planu jest opiniowany przez zarzàdy województw. Nieudzielenie opinii w ciàgu 2 miesi´cy uznaje si´ za opini´ pozytywnà. Ustawa — Prawo ochrony Êrodowiska w odniesieniu do projektu krajowego planu gospodarki odpadami wymaga przeprowadzenia post´powania w sprawie oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko (tytu∏ I dzia∏ VI rozdzia∏ 1). Minister Ârodowiska, jako organ admini- Poz. 159 stracji opracowujàcy projekt dokumentu, sporzàdza prognoz´ oddzia∏ywania na Êrodowisko, w stosunku do zawartoÊci której zosta∏y okreÊlone wymagania (art. 41 ust. 2 ww. ustawy). Zakres i stopieƒ szczegó∏owoÊci informacji wymaganych w prognozie oddzia∏ywania na Êrodowisko krajowego planu gospodarki odpadami Minister Ârodowiska uzgadnia z G∏ównym Inspektorem Sanitarnym. Nast´pnie projekt planu wraz z prognozà jest poddawany opiniowaniu przez G∏ównego Inspektora Sanitarnego. Minister Ârodowiska zapewnia równie˝ udzia∏ spo∏eczeƒstwa w post´powaniu w sprawie oceny oddzia∏ywania na Êrodowisko projektu planu. Minister Ârodowiska, opracowujàc koƒcowà wersj´ projektu planu, bierze pod uwag´ ustalenia zawarte w prognozie oddzia∏ywania na Êrodowisko, opini´ G∏ównego Inspektora Sanitarnego, a tak˝e rozpatruje uwagi i wnioski zg∏oszone w zwiàzku z udzia∏em spo∏eczeƒstwa. Ponadto ustawa — Prawo ochrony Êrodowiska wymaga, aby Minister Ârodowiska zapewni∏ mo˝liwoÊç udzia∏u spo∏eczeƒstwa poprzedzajàcego przyj´cie krajowego planu gospodarki odpadami (tytu∏ I dzia∏ V). Zgodnie z ustawowo okreÊlonà procedurà Minister podaje do publicznej wiadomoÊci (np. w sposób zwyczajowo przyj´ty w siedzibie organu w∏aÊciwego do sprawy, ale równie˝ na stronie internetowej) informacj´ o zamieszczeniu w publicznie dost´pnym wykazie danych o projekcie planu oraz o mo˝liwoÊci sk∏adania uwag i wniosków w terminie 21 dni od daty podania do publicznej wiadomoÊci, wskazujàc jednoczeÊnie miejsce ich sk∏adania, a po up∏ywie wyznaczonego terminu rozpatruje zg∏oszone uwagi i wnioski. Do krajowego planu za∏àcza si´ informacje o zg∏oszonych uwagach, wnioskach oraz sposobie ich wykorzystania. Minister Ârodowiska podaje do publicznej wiadomoÊci informacj´ o zamieszczeniu w publicznie dost´pnym wykazie danych o krajowym planie gospodarki odpadami.
158. DIAGNOZA STANU AKTUALNEGO GOSPODARKI ODPADAMI, ZA¸O˚ENIA PROGNOSTYCZNE, OKREÂLENIE CELÓW W GOSPODARCE ODPADAMI ORAZ PRZEWIDYWANE ZADANIA 3.
159. Odpady powstajàce w sektorze komunalnym 3.1.
160. Odpady komunalne Zgodnie z ustawà z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628, z póên. zm.) — odpady komunalne sà definiowane jako: „odpady powstajàce w gospodarstwach domowych, a tak˝e odpady niezawierajàce odpadów niebezpiecznych pochodzàcych od innych wytwórców odpadów, które ze wzgl´du na swój charakter lub sk∏ad sà podobne do odpadów powstajàcych w gospodarstwach domowych”. Tak wi´c êród∏ami wytwarzania odpadów komunalnych sà: — gospodarstwa domowe, — obiekty infrastruktury takie jak: handel, us∏ugi i rzemios∏o, szkolnictwo, obiekty turystyczne, targowiska. Monitor Polski Nr 11 — 386 — Poz. 159 3.1.1.
161. Stan aktualny gospodarki odpadami komunalnymi w Polsce — metale (opakowania z blachy stalowej, opakowania z aluminium, pozosta∏e odpady metalowe), Bilans odpadów komunalnych — odpady mineralne — odpady z czyszczenia ulic i placów: gleba, ziemia, kamienie itp., Bioràc pod uwag´ wy˝ej przedstawione êród∏a wytwarzania odpadów komunalnych oraz analizujàc ich sk∏ad z punktu widzenia mo˝liwoÊci technologicznych zwiàzanych z odzyskiem i unieszkodliwianiem odpadów — dla potrzeb konstrukcji niniejszego planu — wyodr´bniono ni˝ej wymienione strumienie odpadów: — odpady organiczne (domowe odpady organiczne pochodzenia roÊlinnego i pochodzenia zwierz´cego ulegajàce biodegradacji oraz odpady pochodzàce z piel´gnacji ogródków przydomowych, kwiatów domowych, balkonowych — ulegajàce biodegradacji), — odpady zielone (odpady z ogrodów i parków, targowisk, z piel´gnacji zieleƒców miejskich, z piel´gnacji cmentarzy — ulegajàce biodegradacji), — papier i karton (opakowania z papieru i tektury, opakowania wielomateria∏owe na bazie papieru, papier i tektura — nieopakowaniowe), — tworzywa sztuczne (opakowania z tworzyw sztucznych, tworzywa sztuczne — nieopakowaniowe), — tekstylia, — szk∏o (opakowania ze szk∏a, szk∏o — nieopakowaniowe), — drobna frakcja popio∏owa — odpady ze spalania paliw sta∏ych w piecach domowych (g∏ównie w´gla), z uwagi na udzia∏ w sk∏adzie odpadów komunalnych popio∏u wyodr´bniono t´ frakcj´ jako nieprzydatnà do odzysku i unieszkodliwiania innymi metodami poza sk∏adowaniem, — odpady wielkogabarytowe, — odpady budowlane — odpady z budowy, remontów i demonta˝u obiektów budowlanych — w cz´Êci wchodzàcej w strumieƒ odpadów komunalnych, — odpady niebezpieczne wytwarzane w grupie domowych odpadów komunalnych. Dla wy˝ej wymienionych strumieni odpadów komunalnych ustalono wskaêniki charakterystyki iloÊciowej i jakoÊciowej, z uwzgl´dnieniem ró˝nic mi´dzy odpadami powstajàcymi na terenach zabudowy miejskiej i wiejskiej. Wskaêniki te w przeliczeniu na statystycznego mieszkaƒca przedstawia tabela 3.1.1.
162. Szczegó∏owà analiz´ zwiàzanà z ustaleniem Êrednich wskaêników charakteryzujàcych odpady komunalne zawiera za∏àcznik
163. Monitor Polski Nr 11 — 387 — Poz. 159 W oparciu o powy˝sze wskaêniki dokonano bilansu wytwarzanych odpadów komunalnych w Polsce. Dane te zawiera tabela 3.1.1.
164. Zbiórka, transport, odzysk i unieszkodliwianie odpadów komunalnych w Polsce oznacza równie˝ niekontrolowane wprowadzanie odpadów do Êrodowiska. Zbiórka odpadów, a szczególnie selektywna zbiórka odpadów komunalnych nie odbiegajà zasadniczo pod wzgl´dem technicznym (stosowanych pojemników, samochodów) od standardów unijnych. W ma∏ych jednostkach administracyjnych stosowane sà jeszcze nieefektywne du˝e pojemnoÊciowo kontenery do zbierania odpadów w stanie luênym, co powoduje niewykorzystanie ich pojemnoÊci, a tak˝e ∏adownoÊci samochodów transportowych i podwy˝sza koszty zbiórki i transportu. Bardzo niska jest skutecznoÊç selektywnej zbiórki odpadów, zw∏aszcza zbiórki odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji. Nie wszystkich mieszkaƒców kraju obejmuje zorganizowana zbiórka odpadów. Dotychczas w Polsce istniejà nieliczne regionalne systemy gospodarki odpadami. Tworzenie struktur organizacyjnych przez ∏àczenie si´ gmin w celu realizacji wspólnych przedsi´wzi´ç ma swoje uzasadnienie zarówno z punktu widzenia technicznego, jak i ekonomicznego. Pozostawienie obywatelom prawnej mo˝liwoÊci wywo˝enia odpadów we w∏asnym zakresie — poza systemem ich odbioru przez specjalistyczne firmy — powoduje, ˝e znaczna iloÊç odpadów pozostaje poza kontrolà. Nie zawsze wytwórcy odpadów mimo zawartej umowy z przewoênikiem korzystajà z tych us∏ug, co Wed∏ug przeprowadzonych obliczeƒ w oparciu o przyj´te wskaêniki — w Polsce powstaje rocznie 13,5 mln Mg odpadów komunalnych, co w przeliczeniu na statystycznego mieszkaƒca daje poziom 350 kg/rok. Zaznaczyç nale˝y, ˝e odpady komunalne powstajàce w gospodarstwach domowych stanowià ok. 60% ca∏ego strumienia odpadów komunalnych. Wed∏ug GUS — zgodnie z danymi dostarczonymi przez przedsi´biorstwa zajmujàce si´ zbiórkà i transportem odpadów komunalnych — w 2000 r. — wywiezionych zosta∏o w Polsce 12,2 mln Mg odpadów komunalnych. W poszczególnych województwach iloÊci wywiezionych odpadów przez specjalistyczne firmy przedstawiono w tabeli 3.1.1.
165. Monitor Polski Nr 11 — 388 — Z porównania — iloÊci wytwarzanych w Polsce odpadów komunalnych oraz iloÊci wywo˝onych odpadów przez specjalistyczne firmy — mo˝na wnioskowaç, ˝e ok. 10% odpadów komunalnych powstajàcych na terenie kraju trafia do Êrodowiska w sposób niekontrolowany. Wed∏ug danych GUS na terenach miejskich zorganizowanà zbiórkà odpadów obj´tych jest 94% mieszkaƒców, a na terenach wiejskich ok. 74%. W 2000 roku wg GUS ok. 30% gmin w Polsce prowadzi∏o selektywnà zbiórk´ odpadów, czego efektem by∏o wydzielenie z ogólnej masy odpadów nast´pujàcych iloÊci materia∏ów, które poddano recyklingowi: — 29 tys. Mg makulatury, — 58 tys. Mg szk∏a, — 17 tys. Mg tworzyw sztucznych, — 44 tys. Mg metali, ∏àcznie 148 tys. Mg, co stanowi 1,2% ca∏oÊci wytwarzanych odpadów. W Polsce funkcjonujà obecnie 52 sortownie odpadów, w których w zdecydowanej wi´kszoÊci przypadków prowadzony jest proces doczyszczania odpadów w sposób r´czny bàdê r´czno-mechaniczny. W Polsce dzia∏a 54 zak∏adów, w których prowadzony jest proces kompostowania odpadów. Komposto- Poz. 159 wanie prowadzone jest przy pomocy ró˝nych technologii od prostych pryzmowych do kompostowania dynamicznego w bioreaktorach. IloÊç odpadów pod-dawanych recyklingowi organicznemu w obecnie funkcjonujàcych kompostowniach wynosi 248 tys. Mg, co stanowi 2% ogólnej iloÊci wytwarzanych odpadów. W Polsce pracuje jedna spalarnia odpadów komunalnych w Warszawie. W 2000 r. spalarnia unieszkodliwi∏a 2,9 tys. Mg odpadów, aktualnie unieszkodliwia 57 tys. Mg rocznie. Oko∏o 97% odpadów komunalnych, wywiezionych w 2000 r. przez przedsi´biorstwa zajmujàce si´ zbiórkà i transportem tych odpadów, trafi∏o na zorganizowane sk∏adowiska komunalne, których zarejestrowano — 999 (wg GUS). Sk∏adowiska te zajmowa∏y powierzchni´ 3 125 ha. W 2000 r. zakoƒczono eksploatacj´ 88 obiektów o ∏àcznej powierzchni 239,5 ha. Rekultywacj´ przeprowadzono na powierzchni 60 ha. W 2002 r. zarejestrowano 1098 sk∏adowisk odpadów komunalnych. W 2002 r. prowadzone sà przeglàdy ekologiczne sk∏adowisk odpadów. W wyniku tych przeglàdów mo˝liwe b´dzie dokonanie kompleksowej oceny aktualnego stanu sk∏adowisk z punktu widzenia technicznego i ekologicznego. Wykaz instalacji do odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych oraz wykaz sk∏adowisk w Polsce znajduje si´ w za∏àczniku
166. Lokalizacj´ sk∏adowisk i kompostowni w poszczególnych województwach przedstawiono na rysunkach 3.1.1.
167. i 3.1.1.
168. Monitor Polski Nr 11 — 389 — Poz. 159 Monitor Polski Nr 11 — 390 — Poz. 159 Monitor Polski Nr 11 — 391 — 3.1.1.
169. Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów komunalnych W oparciu o obserwacje (na przestrzeni ostatnich 20 lat) iloÊci i jakoÊci powstajàcych odpadów komunalnych oraz powo∏ujàc si´ na wieloletnie badania odpadów prowadzone przez oÊrodki naukowe w Polsce — mo˝na stwierdziç, ˝e iloÊci odpadów sukcesywnie rosnà, a ich sk∏ad zmienia si´ w miar´ rozwoju gospodarczego i wzrostu poziomu ˝ycia mieszkaƒców. OczywiÊcie zmiany jakoÊci i iloÊci odpadów nast´pujà wolno, tak jak wolno nast´pujà zmiany w przyzwyczajeniach, czy zmiany w poziomie dochodów ludnoÊci. Poz. 159 Oczekiwaç nale˝y dalszych zmian iloÊciowo-jakoÊciowych odpadów komunalnych. Dla potrzeb konstrukcji KPGO przyj´to prognoz´ demograficznà okreÊlanà przez GUS. Na prognozowane zmiany wielkoÊci strumienia odpadów komunalnych sk∏adajà si´ tak˝e zmiany jednostkowych wskaêników emisji odpadów, których trendy zmian wynikajà z przes∏anek rozwoju gospodarczo-spo∏ecznego. Szczegó∏owo kwesti´ przyj´tych wskaêników prognostycznych omówiono w za∏àczniku
170. W tabeli 3.1.1.4 przedstawiono prognoz´ iloÊci powstajàcych odpadów komunalnych w Polsce w okresie 2005—2014 w podziale na 18 strumieni rozwa˝anych w niniejszym KPGO — w odniesieniu do 2000 r. 3.1.1.
171. OkreÊlenie celów do osiàgni´cia w gospodarce odpadami komunalnymi — rozwój selektywnej zbiórki odpadów budowlanych, Cele krótkookresowe 2003—2006 — rozwój selektywnej zbiórki odpadów niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych, — obj´cie wszystkich mieszkaƒców kraju zorganizowanà zbiórkà odpadów; a co za tym idzie wyeliminowanie niekontrolowanego wprowadzania odpadów komunalnych do Êrodowiska, — podnoszenie ÊwiadomoÊci spo∏ecznej obywateli, — podniesienie skutecznoÊci selektywnej zbiórki odpadów ze szczególnym uwzgl´dnieniem rozwoju selektywnej zbiórki odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji, — rozwój selektywnej zbiórki odpadów wielkogabarytowych, — intensyfikacja dzia∏aƒ w zakresie zamykania, rekultywacji lub modernizacji nieefektywnych lokalnych sk∏adowisk odpadów komunalnych; budowa sk∏adowisk regionalnych wg standardów UE. Dla osiàgni´cia wy˝ej wymienionych celów konieczne jest podj´cie nast´pujàcych przedsi´wzi´ç: — utworzenie w skali kraju co najmniej kilkudziesi´ciu ponadgminnych struktur gospodarki odpadami komunalnymi, dla realizacji wspólnych przedsi´wzi´ç, Monitor Polski Nr 11 — 392 — — planowanie i realizacja rozwiàzaƒ kompleksowych, zintegrowanych, uwzgl´dniajàcych wszystkie wytwarzane odpady mo˝liwe do wspólnego zagospodarowania, niezale˝nie od êród∏a ich pochodzenia, — utrzymanie przez gminy lub powiaty kontroli nad zak∏adami przetwarzania odpadów komunalnych, co jest istotne z punktu widzenia rozwoju racjonalnej gospodarki odpadami. Cele d∏ugookresowe 2007—2014 — dalsza organizacja i doskonalenie ponadlokalnych i lokalnych systemów gospodarki odpadami komunalnymi, Poz. 159 Faza 3 — odzysk i unieszkodliwianie Jak wskazujà doÊwiadczenia krajów daleko zaawansowanych w stosowaniu nowoczesnych rozwiàzaƒ w gospodarowaniu odpadami — jeszcze przez wiele lat b´dà wprowadzane obecnie stosowane podstawowe metody odzysku i unieszkodliwiania odpadów, doskonalone b´dà okreÊlone technologie, coraz wy˝szy stawaç si´ b´dzie poziom rozwiàzaƒ technicznych poszczególnych metod. Zaznaczyç nale˝y, ˝e nie ma rozwiàzaƒ optymalnych i uniwersalnych dla ka˝dych warunków lokalnych. — dalszy rozwój selektywnej zbiórki odpadów komunalnych, Wybór metody uzale˝niony jest od wielu czynników, takich jak: — kontynuacja i intensyfikacja akcji szkoleƒ i podnoszenia ÊwiadomoÊci spo∏ecznej, — iloÊç i jakoÊç odpadów na danym obszarze, — wdra˝anie nowoczesnych technologii odzysku i unieszkodliwiania odpadów, w tym metod termicznego przekszta∏cania odpadów, — intensyfikacja odzysku i unieszkodliwiania odpadów wielkogabarytowych, budowlanych i niebezpiecznych wytwarzanych w grupie odpadów komunalnych. Dla opracowania strategii dzia∏aƒ w Polsce — zmierzajàcych do sukcesywnej redukcji odpadów komunalnych kierowanych na sk∏adowiska przeanalizowano poni˝ej kolejne fazy zwiàzane z powstawaniem, zbiórkà, odzyskiem i unieszkodliwianiem tych odpadów, a tak˝e rynkiem zbytu koƒcowych produktów. Faza 1 — wytwarzanie odpadów komunalnych Przeciwdzia∏anie i minimalizacja produkcji odpadów jest priorytetem w hierarchii polityki odpadowej Unii Europejskiej jako najbardziej po˝àdana opcja post´powania z odpadami. Wiele ró˝nych metod mo˝na zastosowaç w celu zach´ty do redukowania iloÊci produkowanych odpadów. Dzia∏ania obejmujà mi´dzy innymi: — edukacj´ spo∏ecznà prowadzonà w celu zach´cania spo∏eczeƒstwa do ograniczania wytwarzanych odpadów, — kompostowanie przydomowe frakcji odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji, — zastosowanie instrumentów finansowych celem zach´cania wytwórców do ograniczania iloÊci odpadów. Faza 2 — zbiórka i transport odpadów Istnieje Êcis∏y zwiàzek pomi´dzy planowanymi na danym obszarze metodami odzysku i unieszkodliwiania odpadów a systemem zbiórki odpadów. Decyzje o przyj´ciu okreÊlonego systemu zbiórki selektywnej, zbiórki odpadów zmieszanych bàdê przyj´cie systemu ∏àcznego powinny byç podj´te na szczeblu lokalnym w zakresie przedsi´wzi´ç przewidywanych w lokalnych planach gospodarki odpadami. — dost´pnoÊç terenów pod lokalizacj´ obiektów zwiàzanych z zagospodarowaniem odpadów, — warunki „ekologiczne” (rejony chronione z uwagi na wyst´powanie uj´ç wodnych, parki krajobrazowe, rezerwaty itp.), — warunki ekonomiczne (mo˝liwoÊci finansowe), — rynek zbytu na produkty powstajàce w procesach odzysku i unieszkodliwiania (np. kompost, gaz, energia itd.), — akceptacja spo∏eczna. Faza 4 — odbiorcy i rynek Podstawowym problemem warunkujàcym optymalne rozwiàzanie gospodarki odpadami komunalnymi jest dost´pnoÊç rynku i potencjalni odbiorcy. Przed podj´ciem decyzji o wyborze inwestycji do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów komunalnych konieczne jest zidentyfikowanie potencjalnych odbiorców i ch∏onnoÊci rynkowej na produkty powstajàce w okreÊlonych procesach. Analiza rynku okreÊli problemy zwiàzane z wymaganà jakoÊcià produktu. Potrzeby w zakresie techniczno-technologicznym Dostosowanie polskiej gospodarki odpadami do standardów UE wymagaç b´dzie w najbli˝szych latach przede wszystkim intensyfikacji dzia∏aƒ zwiàzanych z odzyskiem i unieszkodliwianiem odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji. Spe∏nienie wymogu Dyrektywy Rady 1999/31/EC z 26 kwietnia 1999 r. w sprawie sk∏adowania odpadów zwiàzane b´dzie ze znacznà redukcjà odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji kierowanych do sk∏adowania. Oznacza to koniecznoÊç rozwoju metod odzysku, w tym recyklingu organicznego, a tak˝e odzysku energii poprzez wprowadzanie termicznego przekszta∏cania odpadów. Niezb´dny b´dzie rozwój lokalnych kompostowni wykorzystujàcych selektywnie zbierane odpady kuchenne ulegajàce biodegradacji i odpady zielone. Wspieraç nale˝y (poprzez odpowiednie akcje w∏adz lokalnych) kompostowanie odpadów we w∏asnym zakresie przez mieszkaƒców peryferyjnych rejonów miast oraz mieszkaƒców wsi. Monitor Polski Nr 11 — 394 — Poz. 159 W tabeli 3.1.1.5 przedstawiono mo˝liwe metody odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji. Strategia dzia∏aƒ zmierzajàcych do redukcji odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji Z bilansu i prognozy odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w Polsce wyznaczone zosta∏y niezb´dne poziomy ich zagospodarowania w okreÊlonych przedzia∏ach czasu. W za∏àczniku 2 zawarto krótkà charakterystyk´ ró˝nych mo˝liwych do zastosowania technologii odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji. Przeprowadzono tak˝e obliczenia bilansowe wymaganych do wydzielenia z ogólnego strumienia odpadów komunalnych — odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w poszczególnych województwach na terenie kraju. Wyznaczone iloÊci tych odpadów w poszczególnych latach, tj. do 2006, 2010 i 2013 okreÊlajà wielkoÊci zadaƒ zwiàzanych z ich odzyskiem i unieszkodliwianiem. Do g∏ównych instrumentów s∏u˝àcych promowaniu procesów odzysku odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji jako alternatywie dla ich sk∏adowania nale˝y polityka op∏at, w szczególnoÊci polityka op∏at za sk∏adowanie. Cena za przyjmowanie odpadów do sk∏adowania powinna byç na takim poziomie, aby zach´caç do innych rozwiàzaƒ w zakresie odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji. Tabela 3.1.1.6 oraz rysunek 3.1.1.
172. przedstawiajà wyznaczone dla Polski poziomy planowanego odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji przy za∏o˝eniu osiàgni´cia wymaganych redukcji: 75% w 2010 r. i 50% w 2013 r. Przyj´to, ˝e w okresie 2003—2006 zmierzaç si´ b´dzie do uzyskania 12% poziomu odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji (bez odpadów opakowaniowych). W omawianej tabeli w pozycji: „dodatkowy konieczny recykling” wyznaczone iloÊci odpadów okreÊlajà równoczeÊnie zakres zadaƒ zwiàzanych z budowà instalacji odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowiskami). W za∏àczniku 2 zawarto równie˝ wyznaczone poziomy odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach do 2006 r. i do 2010 r. i 2013 r. w poszczególnych województwach. Zbiorcze zestawienie dotyczàce województw zawiera tabela 3.1.1.
173. Monitor Polski Nr 11 — 396 — W 2010 r. do sk∏adowania mo˝na b´dzie dopuÊciç oko∏o 3 300 tys. Mg odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji. Wed∏ug opracowanej prognozy w 2010 r. ca∏kowita iloÊç wytworzonych odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji wyniesie oko∏o 6 400 tys. Mg. Oznacza to, ˝e do 2010 r. nale˝y zagwarantowaç odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) tych odpadów na poziomie 3 100 tys. Mg. Poz. 159 W pierwszym okresie realizacji tego celu, czyli w latach 2003—2006, za∏o˝ono (patrz tabela 3.1.1.6), ˝e odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji osiàgnie w Polsce poziom 1 460 tys. Mg, w tym iloÊç poddanych odzyskowi i recyklingowi odpadów zielonych oko∏o 120 tys. Mg, odpadów opakowaƒ z papieru i tektury oko∏o 780 tys. Mg. opolskie mazowieckie maáopolskie áódzkie lubuskie kujawsko-pomorskie lubelskie 0,0 0,1 0,1 0,0 0,9 0,7 29,7 5,7 2,9 4,6 0,6 133,8 6,1 0,2 0,2 0,0 1,6 1,0 18,2 0,0 1,4 13,5 24,9 20,1 24,2 3,7 38,3 47,5 7,1 1,2 15,2 16,7 3,5 0,0 22,1 4,5 24,0 29,5 10,1 50,0 65,3 5,7 30,0 37,8 88,6 15,7 182,9 118,8 108,1 Dopuszczalne skáadowanie odpadów komunalnych ulegających biodegradacji ħródáo: na podstawie danych opracowanych przez IETU 277,2 184,1 162,7 69,0 Dodatkowy konieczny odzysk i unieszkodliwianie (poza skáadowaniem) odpadów komunalnych ulegających biodegradacji 78,9 121,3 16,1 IloĞü poddanych odzyskowi i recyklingowi odpadów opakowaĔ papierowych 17,2 24,4 42,1 97,7 104,2 195,8 21,0 59,3 153,3 162,7 292,5 93,3 220,3 246,8 456,7 39,9 8,6 60,3 14,9 45,7 9,9 89,5 19,1 55,7 96,5 66,7 131,5 80,8 144,7 108,5 210,1 35,0 8,0 75,0 162,1 40,3 7,0 94,6 51,7 8,8 25,4 31,0 29,2 5,4 318,4 481,5 212,4 43,4 26,9 55,4 120,7 12,0 70,9 15,0 75,8 81,5 182,0 104,9 75,4 131,0 284,8 164,8 38,3 9,1 477,5 113,7 122,3 273,1 157,4 275,5 155,3 25,8 934,2 179,3 244,6 539,5 312,5 624,0 148,5 159,8 356,8 205,7 85,1 113,6 606,7 399,0 355,8 201,1 492,3 538,1 987,2 179,5 316,3 230,8 450,3 1055,6 198,6 280,0 614,4 355,6 65,1 11,2 62,1 120,4 33,1 5,8 83,5 144,7 100,0 197,3 82,5 45,6 8,7 3,0 1,1 IloĞü kompostowanych odpadów zielonych 88,9 229,9 244,0 438,7 46,0 26,3 4,8 0,0 0,2 274,3 178,2 162,1 77,9 143,0 24,7 0,2 0,7 839,4 174,2 217,7 482,2 279,1 41,8 4,5 707,4 168,4 181,2 404,6 233,2 2013 Caákowita iloĞü wytworzonych odpadów komunalnych ulegających biodegradacji 72,5 14,3 53,5 124,3 140,9 260,1 29,1 12,5 Ğląskie Dopuszczalne skáadowanie odpadów komunalnych ulegających biodegradacji 92,3 5,0 ĞwiĊtokrzyskie 158,3 105,3 51,5 9,5 warmiĔsko-mazurskie 636,7 151,6 163,0 364,1 209,9 wielkopolskie Dodatkowy konieczny odzysk i unieszkodliwianie (poza skáadowaniem) odpadów komunalnych ulegających biodegradacji 57,9 10,1 88,9 80,2 34,4 5,6 IloĞü poddanych odzyskowi i recyklingowi odpadów opakowaĔ papierowych 42,8 19,7 3,1 15,1 35,6 15,9 58,1 104,8 9,1 536,5 351,5 315,4 176,6 439,2 477,1 866,5 160,5 281,5 201,0 393,9 17,0 53,9 8,1 IloĞü kompostowanych odpadów zielonych 27,7 21,4 3,2 358,4 232,8 211,9 116,2 300,4 318,8 573,2 109,2 189,1 130,7 257,8 32,9 38,5 6,1 2010 Caákowita iloĞü wytworzonych odpadów komunalnych ulegających biodegradacji 48,4 Dodatkowy konieczny odzysk i unieszkodliwianie (poza skáadowaniem) odpadów komunalnych ulegających biodegradacji 42,6 6,5 Dopuszczalne skáadowanie odpadów komunalnych ulegających biodegradacji 65,2 IloĞü poddanych odzyskowi i recyklingowi odpadów opakowaĔ papierowych 9,7 481,8 314,8 284,1 157,7 398,0 428,8 774,0 145,4 254,0 178,7 350,6 1,6 IloĞü kompostowanych odpadów zielonych podlaskie 406,4 264,0 240,2 131,7 340,6 361,5 649,9 123,8 214,4 148,2 292,3 IloĞü kompostowanych odpadów 2006 Caákowita iloĞü wytworzonych odpadów komunalnych ulegających biodegradacji podkarpackie [tys. Mg] pomorskie 365,7 237,6 216,2 118,6 306,5 325,4 584,9 111,4 192,9 133,3 263,0 dolnoĞląskie IloĞü zebranej makulatury IloĞü odpadów komunalnych ulegających biodegradacji wytworzonych w roku 2000 2000 IloĞü odpadów komunalnych ulegających biodegradacji wytworzonych w roku 1995 StrumieĔ odpadów komunalnych zachodniopomorskie Tabela 3.1.1.
174. Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza skáadowaniem) odpadów komunalnych ulegających biodegradacji w poszczególnych województwach Monitor Polski Nr 11 — 397 — Poz. 159 Monitor Polski Nr 11 — 398 — Odpady zielone Odpady zielone naj∏atwiej, spoÊród odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji, zbiera si´ w sposób selektywny i poddaje procesom kompostowania. Metod´ kompostowania wskazuje si´ jako podstawowà dla recyklingu organicznego odpadów zielonych. Wybór technologii (od najprostszych metod kompostowania w pryzmach po metody komorowe, kontenerowe z pe∏nà automatyzacjà procesu) uzale˝niony jest od decydentów lokalnych na poziomie powiatu bàdê gminy. W KPGO za∏o˝ono, ˝e w 2006 r. 35% tego strumienia odpadów b´dzie poddanych procesom kompostowania, a w 2010 r. 50%. Odpady z opakowaƒ z papieru i tektury Przyj´to za∏o˝enie, ˝e wymagane prawem iloÊci tych odpadów poddane b´dà recyklingowi. Szczegó∏owy plan dzia∏aƒ dla tej grupy odpadów przedstawia punkt 3.1.
175. Dodatkowy konieczny recykling odpadów ulegajàcych biodegradacji Jak wynika z danych, jakie zawiera tabela 3.1.1.6, poza dzia∏aniami przedstawionymi powy˝ej dotyczàcymi odpadów zielonych i opakowaƒ z papieru i tektury — pozostaje znaczàca cz´Êç odpadów (dodatkowy konieczny recykling), na którà sk∏adajà si´ przede wszystkim: — odpady organiczne z gospodarstw domowych, Poz. 159 — z budowà instalacji zapewniajàcych przyj´cie ok. 680 tys. Mg w roku
176. Uwzgl´dniajàc aktualny poziom kompostowania odpadów w Polsce — 248 tys. Mg, oznacza to, ˝e wyst´puje koniecznoÊç zainstalowania urzàdzeƒ o rocznej przepustowoÊci 430 tys. Mg. Wybór okreÊlonych metod i technologii dokonywany b´dzie na poziomie województw, powiatów i gmin. Na tych poziomach ustalone b´dà tak˝e iloÊci niezb´dnych instalacji oraz ich przepustowoÊci. Nie preferujàc ˝adnej z mo˝liwych opcji, nale˝y sàdziç, ˝e w g∏ównej mierze w pierwszym okresie realizacji KPGO decyzje dotyczyç b´dà biologicznych (kompostowanie, fermentacja) lub biologiczno-mechanicznych metod odzysku i unieszkodliwiania odpadów. Charakterystyk´ wariantowych mo˝liwoÊci zawarto w za∏àczniku
177. Powy˝sze ustalenia traktowaç nale˝y jako wytyczne dla wojewódzkich planów gospodarki odpadami, w których powinny zapaÊç decyzje dotyczàce konkretnych rozwiàzaƒ w zale˝noÊci od uwarunkowaƒ lokalnych. W tabeli 3.1.1.7 zamieszczono planowane iloÊci do odzysku i unieszkodliwiania w poszczególnych województwach. Na poziomie planu krajowego nie rozstrzyga si´ kwestii, jakie przyj´te zostanà w poszczególnych województwach technologie odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji. Zarówno rodzaj, jak i iloÊç instalacji oraz ich przepustowoÊci i lokalizacje muszà wynikaç ze szczegó∏owych analiz: — papier i tektura (nieopakowaniowe). — planów zagospodarowania przestrzennego na szczeblu województwa i gminy, Mo˝liwoÊci odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) tych odpadów uzale˝nione sà od warunków lokalnych, a tak˝e mo˝liwoÊci finansowych poszczególnych jednostek administracyjnych. — realizacji dotychczasowych i planowanych dzia∏aƒ w poszczególnych jednostkach administracyjnych. Plan dzia∏aƒ w latach 2003—2006 Dla osiàgni´cia wymaganego dyrektywà UE zmniejszenia iloÊci odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji przewidzianych do sk∏adowania do poziomu 75% wytworzonych odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji (wg roku 1995) w roku 2010 przewidziano sukcesywne wdra˝anie rozwiàzaƒ zwiàzanych z recyklingiem tych odpadów. W pierwszym okresie realizacji Planu, czyli 2003—2006 za∏o˝ono, ˝e osiàgnie si´ poziom 12% odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji poza recyklingiem odpadów opakowaniowych. Plan odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych jest omówiony w rozdziale 3.1.
178. Realizacja ustaleƒ KPGO w cz´Êci dotyczàcej odpadów ulegajàcych biodegradacji w pierwszym okresie, czyli 2003—2006, zwiàzana b´dzie w g∏ównej mierze: — ze znacznym rozwojem w stosunku do stanu obecnego — selektywnej zbiórki odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji, Plan dzia∏aƒ w latach 2007—2013 Dla osiàgni´cia w 2010 r. wymaganego poziomu odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji konieczne b´dzie zainstalowanie do roku 2010 urzàdzeƒ o rocznych mo˝liwoÊciach przerobu 2 067 tys. Mg odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji. Przy za∏o˝eniu, ˝e do roku 2006 zapewniony b´dzie odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów na poziomie 680 tys. Mg — niezb´dna przepustowoÊç obiektów do zainstalowania w okresie 2007—2010 b´dzie wynosiç 1387 tys. Mg. W województwach, w których wyst´pujà najwi´ksze iloÊci odpadów, wskazuje si´ na potrzeb´ zastosowania termicznych metod przekszta∏cania odpadów, z wykorzystaniem energii. Taka potrzeba wystàpi niewàtpliwie w du˝ych aglomeracjach miejskich. Na etapie opracowywania wojewódzkich, powiatowych i gminnych planów gospodarki odpadami trzeba wziàç pod uwag´ nast´pujàce uwarunkowania i bariery zastosowania metod termicznych w danych warunkach lokalnych: Monitor Polski Nr 11 — 400 — Odpady opakowaniowe Odpady opakowaniowe przedstawione sà w punkcie 3.1.
179. Odpady wielkogabarytowe Odpady wielkogabarytowe to odpady z gospodarstw domowych, które ze wzgl´du na du˝e rozmiary (nie mieszczà si´ do standardowych pojemników) wymagajà odr´bnego traktowania. Zak∏ada si´ nast´pujàcy rozwój selektywnej zbiórki odpadów wielkogabarytowych: — w roku 2005 — 20% wytwarzanych odpadów wielkogabarytowych, — w roku 2006 — 20% wytwarzanych odpadów wielkogabarytowych, Poz. 159 — w roku 2010 — 50% wytwarzanych odpadów wielkogabarytowych, — w roku 2014 — 70% wytwarzanych odpadów wielkogabarytowych. Szacuje si´, ˝e w roku 2000 wytworzono ok. 700 tys. Mg odpadów wielkogabarytowych. Tabela 3.1.1.
180. zawiera iloÊci odpadów wielkogabarytowych, które zgodnie z wy˝ej przedstawionymi za∏o˝eniami powinny zostaç zebrane w wyniku zbiórki selektywnej w latach: 2005, 2006, 2010 i
181. Odpady wielkogabarytowe szczegó∏owo omówiono w za∏àczniku
182. W planach na szczeblu wojewódzkim, powiatowym i gminnym nale˝y opracowaç szczegó∏owe przedsi´wzi´cia do realizacji zwiàzane z organizacjà zbiórki oraz odzyskiem i unieszkodliwianiem odpadów wielkogabarytowych. Odpady budowlane — w roku 2010 — 40% wytwarzanych odpadów budowlanych, Odpady budowlane wchodzàce w strumieƒ odpadów komunalnych szczegó∏owo omówiono w za∏àczniku
183. Odpady z budowy, remontów i demonta˝u obiektów budowlanych w sektorze gospodarczym zosta∏y omówione w pkt 3.
184. Zak∏ada si´ nast´pujàcy rozwój selektywnej zbiórki odpadów budowlanych: — w roku 2014 — 60% wytwarzanych odpadów budowlanych. — w roku 2005 — 15% wytwarzanych odpadów budowlanych, Szacuje si´, ˝e w roku 2000 wytworzono ok. 1560 tys. Mg odpadów budowlanych. Tabela 3.1.1.9 zawiera iloÊci odpadów budowlanych, które zgodnie z wy˝ej przedstawionymi za∏o˝eniami powinny zostaç zebrane selektywnie w latach: 2006, 2010 i
185. — w roku 2006 — 15% wytwarzanych odpadów budowlanych, W planach na szczeblu wojewódzkim, powiatowym i gminnym nale˝y opracowaç szczegó∏owe przedsi´wzi´cia zwiàzane z organizacjà zbiórki oraz odzyskiem i unieszkodliwianiem odpadów budowlanych. Odpady niebezpieczne wytwarzane w grupie odpadów komunalnych — w roku 2006 — 15% odpadów b´dzie zbieranych selektywnie, Odpady te szczegó∏owo omówiono w za∏àczniku
186. Zak∏ada si´ nast´pujàcy rozwój systemu gospodarki odpadami niebezpiecznymi: — w roku 2005 — 15% odpadów b´dzie zbieranych selektywnie, — w roku 2010 — 50% odpadów b´dzie zbieranych selektywnie, — w roku 2014 — 80% odpadów b´dzie zbieranych selektywnie. Monitor Polski Nr 11 — 401 — Poz. 159 Szacuje si´, ˝e w roku 2000 w strumieniu odpadów komunalnych by∏o 102 tys. Mg odpadów niebezpiecznych. Tabela 3.1.1.10 przedstawia zak∏adane iloÊci se- lektywnie zbieranych odpadów niebezpiecznych wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych w latach: 2005, 2006, 2010 i
187. Plan gospodarowania odpadami niebezpiecznymi zosta∏ przedstawiony w rozdziale 3.
188. W planach na szczeblu wojewódzkim, powiatowym i gminnym b´dà opracowane szczegó∏owe przedsi´wzi´cia do realizacji zwiàzane z organizacjà zbiórki oraz odzyskiem i unieszkodliwianiem odpadów niebezpiecznych wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych. — od roku 2007 do roku 2013 nastàpi zamkni´cie kolejnych obiektów i budowa dalszych 50 sk∏adowisk. Sk∏adowanie Ze wst´pnej oceny stanu sk∏adowisk w kontekÊcie mo˝liwoÊci ich zamkni´cia z uwagi na wyczerpywanie si´ pojemnoÊci ch∏onnej (bàdê innych przyczyn) — przeprowadzanej przez Urzàd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wynika, ˝e do roku 2006 w Polsce zamkni´tych b´dzie ok. 300 sk∏adowisk. Przy za∏o˝eniu, ˝e generalnà tendencjà jest budowa du˝ych obiektów i zmniejszenie ich iloÊci — przyjàç nale˝y, ˝e: — do roku 2006 wybudowanych b´dzie 50 nowych sk∏adowisk, Docelowo do 2014 r. w poszczególnych województwach kraju powinno dà˝yç si´ do zredukowania iloÊci ma∏ych nieefektywnych sk∏adowisk lokalnych i zapewnienia funkcjonowania sk∏adowisk ponadgminnych w iloÊci od 5 do 15 (max.) obiektów w skali województwa. Tabela 3.1.1.
189. przedstawia iloÊci odpadów komunalnych, które b´dà musia∏y byç sk∏adowane w kraju w latach 2003—
190. IloÊç odpadów przewidywanych do sk∏adowania w poszczególnych województwach podano w za∏àczniku
191. Tabela 3.1.1.
192. podaje obj´toÊci sk∏adowisk odpadów komunalnych, jakie b´dà musia∏y byç zapewnione w poszczególnych przedzia∏ach czasowych w Polsce (dane te z podzia∏em na województwa zawiera za∏àcznik 2). Monitor Polski Nr 11 — 403 — Poz. 159 Monitor Polski Nr 11 — 404 — 3.1.1.
193. Niezb´dne koszty zwiàzane z realizacjà przedsi´wzi´ç w gospodarce odpadami komunalnymi Poz. 159 Realizacja zadaƒ wynikajàcych z KPGO wymagaç b´dzie znacznych Êrodków finansowych zarówno na inwestycje zwiàzane z budowà niezb´dnych instalacji do odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji, wielkogabarytowych, budowlanych i niebezpiecznych wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych, jak i na utrzymanie systemu gospodarki tymi odpadami (zbieranie i transport odpadów oraz eksploatacja instalacji). Konieczne b´dà tak˝e nak∏ady finansowe na budow´ nowych sk∏adowisk odpadów i ich eksploatacj´. W oparciu o przyj´te wskaênikowe koszty jednostkowe dla ró˝nych wariantów technologicznych (szczegó∏owa analiza zawarta jest w za∏àczniku 2) oraz sporzàdzone bilanse odpadów oszacowano dla kraju niezb´dne nak∏ady finansowe oraz jednostkowe koszty funkcjonowania, w przeliczeniu na 1 mieszkaƒca. Dane te przedstawiajà poni˝sze tabele. W rezultacie zrealizowania zadaƒ przewidzianych w niniejszym KPGO koszty obcià˝enia statystycznego mieszkaƒca kraju b´dà kszta∏towa∏y si´ na poziomie oko∏o 60 PLN rocznie w roku 2006 i oko∏o 80 PLN rocznie w 2014 r., z wyszczególnieniem przedstawionym w poni˝szej tabeli: Aktualnie koszty, które ponosi mieszkaniec z tytu∏u wywozu odpadów, nie odzwierciedlajà rzeczywistych kosztów zwiàzanych z zagospodarowaniem odpadów, poniewa˝ ceny negocjowane sà z przewoênikami i nie wynikajà z realnego poziomu kosztów. Ârednie obcià˝enie statystycznego mieszkaƒca Polski mo˝na obecnie szacowaç na poziomie 30 PLN/rok. Oznacza to, ˝e w 2006 r. w wyniku realizacji przedsi´wzi´ç wskaza- nych w niniejszym planie koszty obcià˝ajàce mieszkaƒca wzrosnà o ok. 100%, a w roku 2014 — prawie trzykrotnie. 3.1.
194. Odpady opakowaniowe Cz´Êç KPGO odnoszàca si´ do odpadów opakowaniowych dotyczy lat 2003—2014 i uwzgl´dnia trzy prze- Monitor Polski Nr 11 — 405 — dzia∏y czasowe: 2003—2006, 2007—2010, 2011—
195. Jest ona zgodna z wytycznymi zawartymi w Dyrektywie 94/62/WE oraz z innymi aktami prawnymi i normatywnymi Unii Europejskiej, a tak˝e z politykà ekologicznà paƒstwa i krajowymi regulacjami w zakresie odpadów opakowaniowych. Cz´Êç ta w szerokim zakresie uwzgl´dnia wymagania ochrony Êrodowiska i ma na celu ograniczenie zagro˝eƒ ekologicznych wynikajàcych z wprowadzania na rynek opakowaƒ, ich stosowania, a nast´pnie odzysku powsta∏ych odpadów lub sposobu unieszkodliwienia. Realizacja zadaƒ okreÊlonych w tej cz´Êci planu nie b´dzie stanowiç barier w funkcjonowaniu rynku krajowego i nie ograniczy wolnej konkurencji, a tak˝e nie b´dzie stwarzaç przeszkód we wzajemnej wymianie handlowej mi´dzy krajami Unii Europejskiej po uzyskaniu przez Polsk´ cz∏onkostwa we Wspólnocie. Koncepcja KPGO dotyczàca odpadów opakowaniowych oraz strategia w zakresie gospodarki tymi odpadami jest oparta na nast´pujàcych zasadach: — zrównowa˝ony rozwój (przewidziane do realizacji zadania ekologiczne w sposób ewolucyjny i harmonijny towarzyszà rozwojowi sektora opakowaniowego), — zapobieganie powstawaniu odpadów opakowaniowych oraz ograniczenie deponowania tych odpadów na sk∏adowiskach przez: — wprowadzanie instrumentów ekonomicznych, organizacyjnych i prawnych przeciwdzia∏ajàcych powstawaniu odpadów, — organizowanie systemów zbiórki opakowaƒ pou˝ytkowych przydatnych do recyklingu, — promowanie opakowaƒ wielokrotnego u˝ytku w przypadkach uzasadnionych ekologicznie i ekonomicznie oraz z zachowaniem wymagaƒ bezpieczeƒstwa i higieny (opakowania wielokrotnego u˝ytku stajà si´ odpadem po wielokrotnej rotacji), — projektowanie systemów pakowania w oparciu o metod´ redukcji odpadów „u êród∏a” i stosowanie takich systemów, — produkcj´ i stosowanie opakowaƒ zgodnych z wymaganiami ochrony Êrodowiska, — odzyskiwanie z odpadów opakowaniowych surowców lub energii, — obligatoryjny poziom odzysku i recyklingu ustalany jest na szczeblu krajowym, przy uwzgl´dnieniu poziomów obowiàzujàcych przedsi´biorców, — stosowanie uzasadnionych ekologicznie i ekonomicznie metod odzysku, — przy obecnym post´pie naukowo-technicznym w dziedzinie odzysku odpadów, recykling traktuje Poz. 159 si´ jako metod´ preferowanà z uwagi na wymagania ochrony Êrodowiska, — budowa i wdra˝anie systemu gospodarki odpadami odbywa si´ na zasadach wspó∏odpowiedzialnoÊci ogniw „∏aƒcucha opakowaniowego” oraz przy szerokiej konsultacji z tymi ogniwami, a tak˝e wspó∏pracy z jednostkami naukowo-badawczymi dzia∏ajàcymi w obszarze opakowaƒ i odpadów opakowaniowych. 3.1.2.
196. Stan aktualny gospodarki odpadami opakowaniowymi W roku 2000 mas´ odpadów opakowaniowych powsta∏ych w Polsce oszacowano na oko∏o 3,4 mln Mg. Struktur´ i mas´ tych odpadów z podzia∏em na poszczególne rodzaje oraz mas´ odpadów w przeliczeniu na mieszkaƒca zestawiono w kol. 3 tabeli 3.1.2.1/a. Do roku 2002 odzysk odpadów opakowaniowych prowadzony by∏ przede wszystkim jako recykling materia∏owy. W zwiàzku z brakiem w kraju instalacji o znaczàcych zdolnoÊciach przerobowych do termicznych metod przekszta∏cania odpadów opakowaniowych poziom odzysku odpowiada∏ osiàgni´temu poziomowi recyklingu. Z uwagi na brak systemu organizacyjno-prawnego, okreÊlajàcego êród∏a finansowania selektywnej zbiórki, uzyskany w latach 1998—2000 poziom recyklingu szacowany by∏ na oko∏o 16%. Recykling ten realizowany by∏ jako recykling materia∏owy (przetwarzanie odpadów bez zmiany ich struktury chemicznej), przede wszystkim w odniesieniu do odpadów, które stanowi∏y wartoÊciowy surowiec wtórny potrzebny ze wzgl´dów technologicznych istniejàcym zak∏adom przetwórczym. Najwy˝szy poziom w granicach limitów wytyczonych w Dyrektywie 94/62/EC (25—45%) osiàgni´to dla odpadów z papieru i tektury (oko∏o 37%), zdecydowanie ni˝szy dla szklanej st∏uczki opakowaniowej (oko∏o 10%), odpadów aluminiowych (oko∏o 9%) i odpadów z tworzyw sztucznych (oko∏o 5%). Odpady wielomateria∏owe, z uwagi na brak technologii przetwórczych, deponowane by∏y na sk∏adowiskach odpadów komunalnych. 3.1.2.
197. Prognoza dotyczàca masy odpadów opakowaniowych Prognoz´ masy odpadów opakowaniowych wytwarzanych w Polsce przedstawia kol. 4—6 tabeli 3.1.2.1/a. Przewiduje si´, ˝e do roku 2007 nastàpi wzrost masy odpadów opakowaniowych do oko∏o 4,7 mln Mg, tj. wzrost o oko∏o 1 mln Mg w odniesieniu do roku 2002, natomiast w perspektywie roku 2014, z uwagi na wprowadzone regulacje prawne, masa odpadów opakowaniowych powinna ulec ograniczeniu. Jak wykazujà dane w tabeli najwi´kszy udzia∏ w ogólnej masie odpadów opakowaniowych stanowià odpady z papieru i tektury oraz szk∏a, nast´pnie z tworzyw sztucznych. Monitor Polski Nr 11 — 406 — Szacunki masy wytworzonych odpadów zestawione w tabeli 3.1.2.1/a. zosta∏y wykonane na podstawie prognoz zu˝ycia opakowaƒ w oparciu o przewidywany w latach 2000—2007 wzrost wartoÊci produktu krajowego brutto — PKB. Nale˝y si´ jednak liczyç z tym, ˝e rozwój przemys∏u opakowaniowego i kierunki tego rozwoju, a co za tym idzie iloÊç wytwarzanych odpadów opakowaniowych, b´dzie zale˝eç od wielu czynników krajowych (sytuacja gospodarcza, ogólny wzrost spo˝ycia, zmiany demograficzne, zmiany stylu i poziom ˝ycia ludnoÊci), a tak˝e rozwoju mi´dzynarodowej wymiany towarowej zarówno z krajami Unii Eu- Poz. 159 ropejskiej, krajami Europy Ârodkowej i Wschodniej oraz ogólnej koniunktury gospodarczej na rynkach Êwiatowych. Obecnie najwi´kszy wzrost produkcji i zu˝ycia obserwuje si´ dla opakowaƒ z tworzyw sztucznych lub z udzia∏em tworzyw sztucznych. Wzrost ten w ostatnim okresie kszta∏towa∏ si´ na poziomie 10% rocznie i by∏ pi´ciokrotnie wy˝szy ni˝ w krajach Europy Zachodniej. Przewidywanà struktur´ odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych przedstawiono w tabeli 3.1.2.1/b. Struktura ta wykazuje, ˝e ponad 60% masy wytwarzanych odpadów opakowaniowych stanowià poliolefiny. Monitor Polski Nr 11 — 407 — Poz. 159 Prognozowanà struktur´ i mas´ odpadów opakowaniowych wytwarzanych w 2005 r. w podziale na poszczególne województwa zilustrowano w tabeli 3.1.2.1/c. Przewiduje si´, ˝e najwi´ksza iloÊç odpadów zostanie wytworzona w województwie mazowieckim, Êlàskim i wielkopolskim. 3.1.2.
198. Cele i zadania w gospodarce odpadami opakowaniowymi ∏u technicznego do segregacji odpadów opakowaniowych (stacje segregacji, stacje prze∏adunkowe itp.) oraz budow´ potencja∏u technicznego w zakresie selektywnego gromadzenia odpadów opakowaniowych oraz ich transportu (pojemniki do segregacji, Êrodki transportu, wiejskie punkty gromadzenia odpadów itp.). W zakresie gospodarki odpadami opakowaniowymi w∏adze publiczne zamierzajà osiàgnàç nast´pujàce cele: 1) System gospodarki odpadami opakowaniowymi w skali kraju powinien zapewniç osiàgni´cie nast´pujàcych minimalnych poziomów odzysku i recyklingu: — do koƒca 2007 r., odzysku w wysokoÊci 50%, recyklingu 25%, — w terminie uzgodnionym z Komisjà Europejskà poziomów okreÊlonych w projekcie nowelizacji dyrektywy 94/62/WE. Lata 2003—2006 W okresie tym przewiduje si´ budow´ systemu odzysku i recyklingu zgodnie z wprowadzonymi regulacjami prawnymi oraz uzyskanie w roku 2006 w skali kraju poziomów recyklingu dla poszczególnych grup materia∏owych okreÊlonych dla przedsi´biorców, tj. dla opakowaƒ: z papieru i tektury 45%, z aluminium 35%, ze szk∏a 35%, z tworzyw sztucznych 22%, wielomateria∏owych 20%, ze stali 18%, z drewna i materia∏ów naturalnych 13%. Budowa systemu jest zwiàzana z modernizacjà istniejàcych zak∏adów recyklingowych oraz nowymi inwestycjami w zakresie technologii recyklingu odpadów, dla których obecnie brak w kraju mo˝liwoÊci recyklingu lub zdolnoÊci sà niewystarczajàce. JednoczeÊnie przewiduje si´ budow´ potencja- Lata 2007—2014 Osiàgni´cie w skali kraju w roku 2007 ustalonych ustawowo poziomów odzysku i recyklingu jest zwiàzane z poddaniem odzyskowi oko∏o 2400 tys. Mg, w tym wtórne przetworzenie oko∏o 1200 tys. Mg odpadów opakowaniowych. W odniesieniu do lat 1998—2000 oznacza to wzrost odzysku prawie pi´ciokrotnie, recyklingu prawie trzykrotnie. W perspektywie kilku najbli˝szych lat 25% poziom recyklingu dla wszystkich rodzajów materia∏ów opakowaniowych wydaje si´ realny. Natomiast zapewnienie 50% odzysku wymaga: — I wariant — uruchomienia inwestycji, które umo˝liwià odzyskiwanie energii z oko∏o 1200 tys. Mg odpadów (np. spalarnie odpadów komunalnych, w których spalaniu by∏yby poddane odpady opakowaniowe pozostawione w odpadach komunalnych, produkcja z odpadów opakowaniowych brykietów i ich wykorzystanie jako paliwa zast´pczego), — II wariant — uzyskania w skali kraju wy˝szego ni˝ 25% poziomu recyklingu przez intensyfikacj´ i optymalizacj´ systemu recyklingu, stosowanie recyklingu organicznego lub eksport odpadów w celach recyklingu. Stosowanie recyklingu organicznego jest mo˝liwe w przypadku Monitor Polski Nr 11 — 408 — wprowadzenia na rynek opakowaƒ z materia∏ów ulegajàcych biodegradacji, przydatnych do kompostowania. W KPGO przyj´to zasad´, ˝e recykling traktuje si´ jako metod´ preferowanà z uwagi na wymagania ochrony Êrodowiska i do roku 2007 nale˝y realizowaç wariant II, przy uwzgl´dnieniu recyklingu organicznego (w∏adze publiczne zamierzajà promowaç opakowania biodegradowalne, przydatne do kompostowania oraz rozwój tej formy recyklingu przez zwolnienie przedsi´biorców z obowiàzku recyklingu tych opakowaƒ, w tym z op∏at produktowych). Przyj´cie wariantu II mo˝e byç zwiàzane ze zwi´kszeniem limitów recyklingu w krajowych regulacjach prawnych. Ewentualna korekta przyj´tego wariantu zostanie przeprowadzona po uzyskaniu danych iloÊciowych z krajowego systemu monitoringu, co nastàpi nie wczeÊniej ni˝ w roku 2004 (dane za rok 2002 mogà obejmowaç jedynie opa- O ile w 2007 r. dla wszystkich grup materia∏owych uzyskany zostanie obligatoryjny dla przedsi´biorców poziom recyklingu, masa przetworzonych odpadów wynosi∏aby 1748,3 tys. Mg. Oznacza to osiàgni´cie w skali kraju recyklingu w granicach 37% i koniecznoÊç poddania odzyskowi energii jedynie 13 % odpadów, tj. oko∏o 638,4 tys. Mg. Bioràc pod uwag´, ˝e realny okres uruchomienia spalarni odpadów komunalnych to lata 2007—2014, niemo˝liwe jest w warunkach krajowych osiàgni´cie 50% poziomów odzysku do roku 2007, bez zwi´kszenia poziomów recyklingu. Nale˝y za∏o˝yç wype∏nienie brakujàcego limitu odzysku zwi´kszonym poziomem recyklingu dla opakowaƒ przydatnych do tej formy odzysku. Opierajàc si´ na prognozie masy odpadów wytwarzanych w 2007 r. w poszczególnych woje- Poz. 159 kowania z okreÊlonà symbolikà PKWiU). JeÊli uzyskane dane wska˝à, ˝e budowany system recyklingu nie jest sprawny, w∏adze publiczne dokonajà stosownych korekt w poziomach recyklingu przewidzianych na 2007 i lata kolejne lub uwzgl´dnià odzysk zgodnie z wariantem I. Dane uzyskane w ramach krajowej sprawozdawczoÊci b´dà podstawà do oceny efektywnoÊci systemu recyklingu zwiàzanego z op∏atami produktowymi oraz systemów realizowanych przez organizacje odzysku, a tak˝e do dokonania rankingu samych organizacji odzysku pod kàtem uzyskanych wskaêników efektywnoÊci. Analiz´ masy odpadów, które nale˝y poddaç odzyskowi i recyklingowi, aby uzyskaç okreÊlone na rok 2007 poziomy, przedstawiono w tabeli 3.1.2.2 (przy za∏o˝eniu, ˝e poziomy recyklingu na∏o˝one na przedsi´biorstwa dotyczà skali ca∏ego kraju). Kolumna 5 tej tabeli zawiera szacunkowe masy odpadów, które mo˝na wykorzystaç do innych form odzysku. wództwach mo˝na oszacowaç mas´, którà teoretycznie mo˝na poddaç odzyskowi energetycznemu w przewidzianych do realizacji spalarniach odpadów komunalnych. Spaleniu powinny byç poddawane opakowania, które zgodnie z normà EN 13431:2000 Opakowania — wymagania dotyczàce opakowaƒ przydatnych do odzysku w postaci energii, w tym okreÊlenie minimalnej wartoÊci opa∏owej dolnej, sà przydatne do odzysku energii i odpowiednio oznaczone, tak aby mieszkaƒcy dokonujàcy segregacji w gospodarstwach domowych mogli je odró˝niç od odpadów przydatnych do recyklingu. Szacunkowe masy odpadów do recyklingu oraz do innych form odzysku w 2007 r. w poszczególnych województwach zestawiono w tabeli 3.1.2.
199. W KPGO zak∏ada si´, ˝e poszczególne województwa powinny zrealizowaç recykling, co najmniej na takim poziomie, jaki zosta∏ okreÊlony dla przedsi´biorców. Monitor Polski Nr 11 — 409 — W latach 2007—2014 przewiduje si´ modernizacj´ istniejàcych zak∏adów recyklingowych i nowe inwestycje w zakresie technologii recyklingu oraz odzysku energii (np. recykling chemiczny odpadów z tworzyw sztucznych, odzysk energii z odpadów opakowaniowych pozostawionych w odpadach komunalnych, produkcja paliwa zast´pczego itp.) przy rozbudowie potencja∏u technicznego do segregacji odpadów opakowaniowych przydatnych do recyklingu (stacje segregacji, stacje prze∏adunkowe itp.) oraz w zakresie selektywnego gromadzenia odpadów opakowaniowych i ich transportu. W przypadku nowelizacji Dyrektywy 94/62/EC do koƒca 2010 r. zostanà podniesione krajowe poziomy odzysku oraz recyklingu zgodnie z nowymi wytycznymi (projekt nowelizacji z 2001 r. przewiduje: odzysk w granicach 60—75%, recykling 55—70%, obligatoryjny poziom recyklingu dla szk∏a — 60%, papieru i tektury — 55%, metali — 50% oraz tworzyw sztucznych — 20%). Jednostki odpowiedzialne: — organizacje odzysku, przedsi´biorcy wprowadzajàcy na rynek krajowy zapakowane wyroby (producenci krajowi i importerzy), — zak∏ady odzysku i recyklingu, — administracja samorzàdowa szczebla gminnego odpowiedzialna za gospodark´ odpadami i opracowanie planów gminnych, Poz. 159 — administracja samorzàdowa szczebli wojewódzkich, tj. zarzàdy województw odpowiedzialne za system gospodarki odpadami w skali województw (opracowanie planów wojewódzkich) oraz za system monitoringu opakowaƒ i odpadów opakowaniowych, a tak˝e kontroli wype∏niania przez przedsi´biorców obowiàzku recyklingu, — Minister Ârodowiska zarzàdzajàcy systemem gospodarki odpadami w skali kraju oraz systemem monitoringu, który nale˝y traktowaç jako narz´dzie kontroli realizacji zamierzonych celów. W przypadku uzyskania danych z systemu monitoringu, Êwiadczàcych o braku mo˝liwoÊci uzyskania w 2007 r. 50% poziomu odzysku, w∏adze publiczne podejmà dzia∏ania zmierzajàce do zwi´kszenia limitów recyklingu w krajowych aktach prawnych. W przypadku uzyskania danych Êwiadczàcych o nieefektywnym systemie recyklingu i braku mo˝liwoÊci uzyskania w 2007 r. 25% poziomu recyklingu wprowadzà korekty w krajowych aktach prawnych oraz dodatkowe instrumenty ekonomiczne, np. system depozytowy na opakowania jednorazowego u˝ycia do napojów, podniesienie stawek op∏at produktowych na grupy materia∏owe, które nie uzyska∏y przewidzianych limitów recyklingu, preferencje dla opakowaƒ wielokrotnego u˝ycia przez znaczàce obni˝enie stawek op∏at produktowych lub ich ca∏kowite zniesienie (odzysk tych opakowaƒ spoczywa∏by na ich posiadaczu) itd. Po uzyskaniu danych z systemu monitoringu w∏adze publiczne dokonajà oceny spraw- Monitor Polski Nr 11 — 410 — noÊci i efektywnoÊci systemów recyklingu opartego na op∏atach produktowych oraz na op∏atach pobieranych przez organizacje odzysku. Pod kàtem sprawnoÊci i efektywnoÊci dokonana zostanie równie˝ oce