Uchwała Nr 219 Rady Ministrów z dnia 29 października 2002 r. w sprawie krajowego planu gospodarki odpadami

MONITOR POLSKI DZIENNIK URZ¢DOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Nr 11 Warszawa, dnia 28 lutego 2003 r. TREÂå: Poz.: UCHWA¸A RADY MINISTRÓW 159 — nr 219 z dnia 29 paêdziernika 2002 r. w sprawie krajowego planu gospodarki odpadami . 365 159 UCHWA¸A Nr 219 RADY MINISTRÓW z dnia 29 paêdziernika 2002 r. w sprawie krajowego planu gospodarki odpadami Na podstawie art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628, z 2002 r. Nr 41, poz. 365, Nr 113, poz. 984 i Nr 199, poz. 1671 oraz z 2003 r. Nr 7, poz. 78) Rada Ministrów uchwala, co nast´puje: § 1. Uchwala si´ krajowy plan gospodarki odpadami, stanowiàcy za∏àcznik do uchwa∏y. § 2. Uchwa∏a wchodzi w ˝ycie z dniem powzi´cia i podlega og∏oszeniu w Dzienniku Urz´dowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. Prezes Rady Ministrów: L. Miller Monitor Polski Nr 11 — 366 — Poz. 159 Za∏àcznik do uchwa∏y nr 219 Rady Ministrów z dnia 29 paêdziernika 2002 r. (poz. 159) KRAJOWY PLAN GOSPODARKI ODPADAMI SPIS TREÂCI Spis tabel ............................................................................................................................................................... 368 Spis rysunków ....................................................................................................................................................... 369 Spis skrótów .......................................................................................................................................................... 370 Spis planów i programów uwzgl´dnionych w KPGO ........................................................................................ 371 STRESZCZENIE ..................................................................................................................................................... 372 1. WPROWADZENIE ............................................................................................................................................. 382 1.1. Konstrukcja krajowego planu gospodarki odpadami.............................................................................. 382 2. AKTUALNY STAN PRAWNY I ORGANIZACYJNY GOSPODARKI ODPADAMI W POLSCE ........................ 383 3. DIAGNOZA STANU AKTUALNEGO GOSPODARKI ODPADAMI, ZA¸O˚ENIA PROGNOSTYCZNE, OKREÂLENIE CELÓW W GOSPODARCE ODPADAMI ORAZ PRZEWIDYWANE ZADANIA.......................... 385 3.1. Odpady powstajàce w sektorze komunalnym ......................................................................................... 385 3.1.1. Odpady komunalne ............................................................................................................................. 385 3.1.1.1. Stan aktualny gospodarki odpadami komunalnymi w Polsce ................................................. 386 3.1.1.2. Prognoza iloÊci i jakoÊci odpadów komunalnych ...................................................................... 391 3.1.1.3. OkreÊlenie celów do osiàgni´cia w gospodarce odpadami komunalnymi ............................. 391 3.1.1.4. Plan dzia∏aƒ w gospodarce odpadami komunalnymi ............................................................... 393 3.1.1.5. Niezb´dne koszty zwiàzane z realizacjà przedsi´wzi´ç w gospodarce odpadami komunalnymi ................................................................................................................................ 404 3.1.2. Odpady opakowaniowe ...................................................................................................................... 404 3.1.2.1. Stan aktualny gospodarki odpadami opakowaniowymi........................................................... 405 3.1.2.2. Prognoza dotyczàca masy odpadów opakowaniowych .......................................................... 405 3.1.2.3. Cele i zadania w gospodarce odpadami opakowaniowymi ..................................................... 407 3.1.2.4. Dzia∏ania zmierzajàce do poprawy sytuacji w zakresie gospodarowania odpadami opakowaniowymi w perspektywie roku 2007 ............................................................................ 413 3.1.3. Komunalne osady Êciekowe ............................................................................................................... 416 3.1.3.1. Diagnoza stanu aktualnego ........................................................................................................ 416 3.1.3.2. Prognoza ...................................................................................................................................... 418 3.1.3.3. Cele do osiàgni´cia w gospodarce komunalnymi osadami Êciekowymi ................................ 418 3.1.3.4. Program dzia∏aƒ .......................................................................................................................... 420 3.2. Odpady powstajàce w sektorze gospodarczym....................................................................................... 421 3.2.1. Stan gospodarki odpadami w sektorze gospodarczym w Polsce ................................................... 421 3.2.2. Odpady z sektora gospodarczego ...................................................................................................... 429 Monitor Polski Nr 11 — 367 — Poz. 159 3.2.2.1. Odpady z przemys∏u wydobywczego ......................................................................................... 429 3.2.2.2. Odpady z przemys∏u chemicznego ............................................................................................. 432 3.2.2.3. Odpady z przemys∏u energetycznego......................................................................................... 436 3.2.2.4. Odpady z przemys∏u hutniczego ................................................................................................. 438 3.2.2.5. Odpady z przemys∏u remontowo-budowlanego ....................................................................... 443 3.2.2.6. Odpady z przemys∏u rolno-spo˝ywczego................................................................................... 446 3.2.2.7. Odpady z przemys∏u drzewnego, celulozowego i papierniczego............................................. 449 3.2.2.8. Odpady sorbentów, materia∏ów filtracyjnych, tkanin i ubraƒ ochronnych ............................. 450 3.2.3. Mo˝liwoÊci minimalizacji powstawania odpadów .......................................................................... 451 3.2.4. Prognozy powstawania odpadów w sektorze gospodarczym ........................................................ 452 3.2.5. OkreÊlenie potrzeb w zakresie gospodarki odpadami z sektora gospodarczego .......................... 454 3.3. Odpady niebezpieczne ............................................................................................................................... 459 3.3.1. Stan aktualny gospodarki odpadami niebezpiecznymi.................................................................... 459 3.3.2. Szczególne rodzaje odpadów niebezpiecznych ................................................................................ 466 3.3.2.1. Odpady zawierajàce PCB ............................................................................................................. 466 3.3.2.2. Oleje odpadowe ........................................................................................................................... 468 3.3.2.3. Baterie i akumulatory ................................................................................................................... 470 3.3.2.4. Odpady zawierajàce azbest ........................................................................................................ 471 3.3.2.5. Pestycydy ...................................................................................................................................... 472 3.3.2.6. Zu˝yte urzàdzenia elektryczne i elektroniczne .......................................................................... 473 3.3.2.7. Wycofane z eksploatacji pojazdy ................................................................................................ 474 3.3.2.8. Odpady medyczne i weterynaryjne ............................................................................................ 475 3.3.2.9. Odpady materia∏ów wybuchowych ........................................................................................... 477 3.3.3. Mo˝liwoÊci minimalizacji iloÊci powstawania odpadów niebezpiecznych .................................... 477 3.3.4. Prognozy powstawania odpadów...................................................................................................... 478 3.3.5. OkreÊlenie potrzeb w gospodarce odpadami niebezpiecznymi ..................................................... 481 3.3.6. Niezb´dne koszty zwiàzane z realizacjà przedsi´wzi´ç w gospodarce odpadami niebezpiecznymi .................................................................................................................................. 484 4. MO˚LIWOÂCI POZYSKIWANIA ÂRODKÓW FINANSOWYCH NA REALIZACJ¢ PRZEDSI¢WZI¢å PRZEWIDZIANYCH W KPGO ........................................................................................................................... 489 4.1. Harmonogram rzeczowo-finansowy przedsi´wzi´ç przewidzianych w KPGO..................................... 493 5. SYSTEM MONITORINGU I OCENY REALIZACJI ZAMIERZONYCH CELÓW W PLANACH GOSPODARKI ODPADAMI ....................................................................................................................................................... 518 Za∏àcznik 1 — Wykaz aktów prawnych ............................................................................................................... 526 Za∏àcznik 2 — Odpady komunalne ...................................................................................................................... 538 Za∏àcznik 3 — Wykaz instalacji do odzysku i unieszkodliwiania odpadów ...................................................... 637 Monitor Polski Nr 11 — 368 — Poz. 159 Spis tabel Tabela S.2.1. Tabela S.4.1. Tabela S.4.2. Tabela S.4.3. Tabela 3.1.1.1. Tabela 3.1.1.2. Tabela 3.1.1.3. Tabela 3.1.1.4. Tabela 3.1.1.5. Tabela 3.1.1.6. Tabela 3.1.1.7. Tabela 3.1.1.8. Tabela 3.1.1.9. Tabela 3.1.1.10. Tabela 3.1.1.11. Tabela 3.1.1.12. Tabela 3.1.1.13. Tabela 3.1.1.14. Tabela 3.1.2.1/a. Tabela 3.1.2.1/b. Tabela 3.1.2.1/c. Tabela 3.1.2.2. Tabela 3.1.2.3. Tabela 3.1.2.4. Tabela 3.1.2.5. Tabela 3.1.3.1. Tabela 3.1.3.2. Tabela 3.1.3.3. Tabela 3.2.1.1. Tabela 3.2.1.2. Tabela 3.2.1.3. Tabela 3.2.2.3.1. Tabela 3.2.2.4.1. Tabela 3.2.4.1. Prognozy powstawania omawianych w tekÊcie odpadów wytwarzanych w sektorze gospodarczym w latach 2006—2014 Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç inwestycyjnych wynikajàcych z KPGO w latach 2003—2014 Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç pozainwestycyjnych wynikajàcych z KPGO w latach 2003—2014 Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç wynikajàcych z KPGO w latach 2003—2014 Wskaêniki generowania strumieni odpadów komunalnych dla obszarów miejskich i wiejskich dla roku 2000 Bilans odpadów komunalnych w Polsce w 2000 r. w podziale na 18 strumieni odpadów na terenach miejskich i wiejskich IloÊç odpadów komunalnych sta∏ych wywiezionych w 2000 r. Prognoza iloÊci odpadów komunalnych w Polsce na lata 2005, 2006, 2010, 2014 Opcje stosowania metod odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji poza sk∏adowaniem Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w poszczególnych województwach Planowana iloÊç odpadów wielkogabarytowych zbieranych selektywnie Planowana iloÊç odpadów budowlanych zbieranych selektywnie Planowana iloÊç odpadów niebezpiecznych wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych zbieranych selektywnie IloÊç sk∏adowanych odpadów komunalnych w latach 2003—2014 w Polsce Planowana obj´toÊç sk∏adowisk odpadów komunalnych w Polsce Nak∏ady inwestycyjne obiektów i instalacji Jednostkowe koszty zagospodarowania odpadów komunalnych w przeliczeniu na 1 mieszkaƒca Szacunkowe dane dotyczàce masy odpadów opakowaniowych w latach 2000—2007 Prognoza dotyczàca struktury odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych wytwarzanych w Polsce w latach 2000—2007 Prognoza wytwarzanych odpadów opakowaniowych w 2005 r. w podziale na województwa Prognoza iloÊci odpadów, które nale˝y poddaç recyklingowi w 2007 r., oraz iloÊci do innych procesów odzysku Prognoza wytwarzania odpadów w 2007 r. oraz iloÊci, które nale˝y poddaç procesom odzysku i recyklingu w podziale na poszczególne województwa Normy, na podstawie których przeprowadza si´ ocen´ zgodnoÊci opakowaƒ z wymaganiami dot. produkcji i sk∏adu opakowaƒ oraz wymagaƒ dla opakowaƒ wielokrotnego u˝ytku (zgodnie z EN 13427:2000*) Normy, na podstawie których przeprowadza si´ ocen´ zgodnoÊci opakowaƒ z wymaganiami dotyczàcymi odzysku (zgodnie z EN 13427:2000*) Zestawienie komunalnych oczyszczalni Êcieków dzia∏ajàcych w Polsce Osady z oczyszczalni komunalnych w 1999 r. Osady z oczyszczalni komunalnych w 2000 r. [wg GUS] Bilans odpadów pochodzenia przemys∏owego w 2000 r. Bilans odpadów i struktura gospodarki odpadami wg bran˝ sektora gospodarczego w Polsce w 2000 r. Rodzaje odpadów wytwarzane w najwi´kszych iloÊciach w poszczególnych ga∏´ziach przemys∏u wraz ze strukturà gospodarki Rodzaje odpadów wykazujàce najwi´kszy procent odzysku Struktura gospodarki odpadami odlewniczymi Prognozy powstawania odpadów w sektorze gospodarczym w latach 2006—2014 Monitor Polski Nr 11 Tabela 3.2.5.1. Tabela 3.3.1.1. Tabela 3.3.1.2. Tabela 3.3.1.3. Tabela 3.3.3.1. Tabela 3.3.3.2. Tabela 3.3.3.3. Tabela 3.3.3.4. Tabela 3.3.4.1. Tabela 3.3.5.1. Tabela 3.3.5.2. Tabela 4.1.1. Tabela 4.1.2. Tabela 4.1.3. Tabela 4.1.4. Tabela 4.1.5. Tabela 4.1.6. Tabela 5.1. Tabela 5.2. — 369 — Poz. 159 Przewidywane zadania do realizacji w ramach gospodarki odpadami wytwarzanymi w sektorze gospodarczym Powstawanie i struktura gospodarki odpadami niebezpiecznymi w Polsce w 2000 r.* Powstawanie i plan zbiórki odpadów niebezpiecznych wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych w latach 2006—2014 Odzysk i unieszkodliwianie odpadów niebezpiecznych w instalacjach w∏asnych i w instalacjach jednostek zewn´trznych w 2000 r. IloÊç odpadów przewidzianych do odzysku/unieszkodliwienia w instalacjach zewn´trznych w 2003 r. Prognozy odzysku i unieszkodliwiania odpadów w instalacjach zewn´trznych wg wyszczególnionych procesów w latach 2003—2014 Prognozy wytwarzania, odzysku i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych w latach 2003—2014 Porównanie iloÊci odpadów przeznaczonych do odzysku i unieszkodliwienia w Polsce z wydajnoÊcià odpowiednich instalacji Przewidywane zadania do realizacji w ramach gospodarki odpadami niebezpiecznymi w Polsce Szacunkowe koszty odzysku i unieszkodliwiania odpadów w latach 2003, 2006, 2010 i 2014 Zestawienie kosztów zbierania, odzysku lub unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych w ramach KPGO w Polsce Harmonogram rzeczowo-finansowy przedsi´wzi´ç w ramach gospodarki odpadami w sektorze komunalnym w Polsce Harmonogram rzeczowo-finansowy przedsi´wzi´ç w ramach gospodarki odpadami wytwarzanymi w sektorze gospodarczym w Polsce Harmonogram rzeczowo-finansowy przedsi´wzi´ç w ramach gospodarki odpadami niebezpiecznymi w Polsce Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç inwestycyjnych wynikajàcych z KPGO w latach 2003—2014 Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç pozainwestycyjnych wynikajàcych z KPGO w latach 2003—2014 Planowane nak∏ady na finansowanie przedsi´wzi´ç wynikajàcych z KPGO w latach 2003—2014 Rodzaje danych przekazywanych w ramach krajowego systemu monitoringu zgodnie z ustawà z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych Rodzaje danych przekazywanych w ramach krajowego systemu monitoringu zgodnie z ustawà z dnia 11 maja 2001 r. o obowiàzkach przedsi´biorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o op∏acie produktowej i op∏acie depozytowej Spis rysunków Rys. 3.1.1.1. Rys. 3.1.1.2. Rys. 3.1.1.3. Rys. 3.1.1.4. Rys. 3.1.1.5. Rys. 3.1.1.6. Rys. 3.1.3.1. Rys. 3.1.3.2. Rys. 3.1.3.3. Rys. 3.2.1.1. Rys. 3.2.1.2. Sk∏adowiska odpadów komunalnych w Polsce Kompostownie odpadów komunalnych w Polsce Ograniczanie iloÊci odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji kierowanych do sk∏adowania w przyj´tych przedzia∏ach czasowych wg Dyrektywy 1999/31/EC Planowany odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji w latach 2005—2013 w Polsce Przyrost zdolnoÊci odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji IloÊci odpadów komunalnych przeznaczone do odzysku i unieszkodliwiania przewidziane w KPGO w poszczególnych przedzia∏ach czasowych Post´powanie z osadami na oczyszczalniach Êcieków wg GUS w roku 2000 Prognoza masy osadów wytwarzanych w komunalnych oczyszczalniach Êcieków [Mg] Zmiany w strukturze unieszkodliwiania i wykorzystania osadów z komunalnych oczyszczalni Êcieków wg klasyfikacji GUS [opracowanie w∏asne] Struktura gospodarki odpadami w sektorze gospodarczym Instalacje do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów z sektora gospodarczego Monitor Polski Nr 11 Rys. 3.2.2.1.1. Rys. 3.2.2.2.1. Rys. 3.2.2.2.2. Rys. 3.2.2.4.1. Rys. 3.2.2.5. Rys. 3.2.2.6.1. Rys. 3.3.1.1. Rys. 3.3.1.2. Rys. 5.1. Rys. 5.2. — 370 — Poz. 159 Struktura gospodarki odpadami w przemyÊle wydobywczym Struktura gospodarki odpadami w przemyÊle chemii nieorganicznej Struktura gospodarki odpadami w przemyÊle chemii organicznej Struktura gospodarki odpadami z hutnictwa ˝elaza i stali Struktura gospodarki zu˝ytymi oponami Struktura gospodarki odpadami powstajàcymi w przemyÊle rolno-spo˝ywczym Struktura gospodarki odpadami niebezpiecznymi w Polsce Lokalizacja instalacji do odzysku i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych Obieg dokumentów zwiàzanych z gospodarkà odpadami wynikajàcych z obowiàzujàcych ustaw i rozporzàdzeƒ wykonawczych Obowiàzki sprawozdawcze w ramach krajowego systemu monitoringu opakowaƒ i odpadów opakowaniowych Spis skrótów ADR AGD BAT BC-100, BC-50 BDR GUS BO BREF BSE BZT5 CEN CO2 COBRO CPD EBOiR EEC euro GEF GIO GPPU GPZON GUS HCFC, HFC HRM IETU IGO IRR ISO ISPA KPGO LRM LRM NFOÂiGW NPPC — Umowa europejska dotyczàca mi´dzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych — Artyku∏y Gospodarstwa Domowego — Best Available Techniques (najlepsze dost´pne techniki) — bloki ciep∏ownicze — Bank Danych Regionalnych GUS — Bank Ochrony Ârodowiska — BAT reference document — dokument referencyjny dla BAT — gàbczasta encefalopatia mózgu — pi´ciodniowe biochemiczne zapotrzebowanie tlenu — Committee Europeen de Normalisation — Komitet Europejski ds. standaryzacji — dwutlenek w´gla — Centralny OÊrodek Badawczo-Rozwojowy Opakowaƒ — Construction Products Directive — dyrektywa UE dot. wyrobów budowlanych — Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju — European Economic Community — obowiàzujàca waluta Unii Europejskiej — Global Environment Facility — Fundusz na rzecz Globalnego Ârodowiska — G∏ówny Inspektorat Ochrony Ârodowiska — Gdaƒskie Przedsi´biorstwo Produkcyjno-Us∏ugowe — Gminny Punkt Zbiórki Odpadów Niebezpiecznych — G∏ówny Urzàd Statystyczny — czynniki ch∏odnicze — odpady wysokiego ryzyka — Instytut Ekologii Terenów Uprzemys∏owionych — Instytut Gospodarki Odpadami (od 1 lipca 2002 r. Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego Oddzia∏ Zamiejscowy „Centrum Gospodarki Odpadami” w Katowicach) — wskaênik wewn´trznej stopy zwrotu — International Organization for Standardization — Mi´dzynarodowa organizacja standaryzacyjna — Instrument for Structural Policies for Pre-Accession — PRZEDAKCESYJNY INSTRUMENT POLITYKI STRUKTURALNEJ — krajowy plan gospodarki odpadami — Liczba równowa˝nych mieszkaƒców — Liczba wyra˝ajàca wielokrotnoÊç ∏adunku zanieczyszczeƒ zawartych w Êciekach w stosunku do jednostkowego ∏adunku zanieczyszczeƒ w Êciekach odprowadzanych od jednego mieszkaƒca w ciàgu doby — odpady niskiego ryzyka — Narodowy Fundusz Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej — Narodowy Program Przygotowania do Cz∏onkostwa Monitor Polski Nr 11 — 371 — Poz. 159 NPV — wskaênik wartoÊci zaktualizowanej netto OJ — Official Journal — dziennik urz´dowy Unii Europejskiej OPAK-1, OPAK-2, OPAK-3, formularz raportu wojewódzkiego — wzory sprawozdaƒ sk∏adanych przez producentów, eksporterów, importerów opakowaƒ oraz marsza∏ka województwa — wg rozporzàdzeƒ Ministra Ârodowiska (Dz. U. z 2002 r. Nr 122, poz. 1053 i 1054) OÂ-OP1 — sprawozdanie o wielkoÊci nale˝nej op∏aty produktowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 157, poz. 1865) OÂ-OP2 — sprawozdanie o wielkoÊciach wprowadzonych na rynek krajowy opakowaƒ i produktów, osiàgni´tych wielkoÊciach odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i pou˝ytkowych oraz wp∏ywach z op∏at produktowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 2, poz. 26) PCA — Polskie Centrum Akredytacji PCB — Polichlorowane Bifenyle PCBC — Polskie Centrum Badaƒ i Certyfikacji PCDD — polichlorowane dibenzoparadioksyny PCDF — polichlorowane dibenzofurany PCV — polichlorek winylu PE — polietylen PET — politereftalan etylenu PHARE — program pomocy dla krajów Europy Ârodkowej i Wschodniej PIG — Paƒstwowy Instytut Geologiczny PKB — Produkt Krajowy Brutto PLN — symbol ISO 4217 polskiego z∏otego PN-EN — norma europejska transponowana do Polskiej Normy POW — placówki opieki weterynaryjnej POZ — placówki opieki zdrowotnej PP — polipropylen PS — polistyren PU — poliuretan SIGOP — System Informatyczny Gospodarki Odpadami w Polsce SPON — stacje prze∏adunkowe odpadów niebezpiecznych SRM — odpady szczególnego ryzyka UMiRM — Urzàd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast USD — symbol ISO 4217 dolara USA WFOÂiGW — Wojewódzki Fundusz Ochrony Ârodowiska i Gospodarki Wodnej WIO — Wojewódzki Inspektorat Ochrony Ârodowiska WWA — wielopierÊcieniowe w´glowodory aromatyczne Za∏àczniki 1—3 — Za∏àczniki 1—3 do krajowego planu gospodarki odpadami stanowiàcego za∏àcznik do uchwa∏y nr 219 Rady Ministrów z dnia 29 paêdziernika 2002 r. Spis planów i programów uwzgl´dnionych w KPGO 1 — II Polityka ekologiczna paƒstwa 2 — Program wykonawczy do II Polityki ekologicznej paƒstwa na lata 2002—2010 3 — Za∏o˝enia polityki energetycznej Polski do 2020 r. 4 — Program usuwania azbestu i wyrobów zawierajàcych azbest stosowanych na terytorium Polski 5 — Program restrukturyzacji hutnictwa ˝elaza i stali 6 — Program redukcji emisji SO2 w energetyce zawodowej 7 — Reforma górnictwa w´gla kamiennego w Polsce w latach 1998—2002 8 — Program informacyjno-edukacyjny w zakresie likwidacji w Polsce urzàdzeƒ i odpadów zawierajàcych PCB/PCT 9 — Kompleksowy program gospodarki odpadami niebezpiecznymi w regionie Polski po∏udniowej 10 — Programy Gospodarki Odpadami — Kraków, Szczecin, ¸ódê, Ruda Âlàska, Racibórz (woj. katowickie) 11 — System zarzàdzania gospodarkà odpadami medycznymi w woj. Êlàskim 12 — Praca PBZ-030-08 pt.: „Opracowanie ogólnokrajowego systemu utylizacji odpadów gumowych” 13 — PCZ-01-19 „Zagospodarowanie szlamów i py∏ów z procesów surowcowych hutnictwa ˝elaza w celu dostosowania bran˝y do standardów ekologicznych Unii Europejskiej” 14 — Bran˝owy program restrukturyzacji i modernizacji przemys∏u utylizacyjnego w Polsce Monitor Polski Nr 11 — 372 — Poz. 159 STRESZCZENIE Wprowadzenie Krajowy plan gospodarki odpadami (KPGO) obejmuje obszar ca∏ego kraju. Polska jest krajem nadba∏tyckim, po∏o˝onym w Êrodkowej cz´Êci Europy. Paƒstwami sàsiadujàcymi z Polskà sà: od pó∏nocy Federacja Rosyjska (okr´g kaliningradzki), od wschodu Litwa, Bia∏oruÊ, Ukraina, od po∏udnia — S∏owacja, Czechy, od zachodu — Niemcy. Obszar Polski rozciàga si´ od 49°00’ do 54°50’ szerokoÊci geograficznej pó∏nocnej i od 14°08’ do 24°09’ d∏ugoÊci geograficznej wschodniej. Polska zajmuje powierzchni´ 312 685 km2, na którà sk∏ada si´: 311 904 km2 obszaru làdowego, ∏àcznie z wodami Êródlàdowymi i 781 km2 cz´Êci morskich wód wewn´trznych. Powierzchnia wód terytorialnych wynosi 8,3 tys. km2. Ukszta∏towanie powierzchni na obszarze Polski sprzyja produkcji rolniczej, co jest zwiàzane z przewagà terenów nizinnych, na które przypada 75,1% powierzchni kraju. Obszary wzniesione 200—300 m n.p.m. zajmujà 16,2% powierzchni, 300—500 m n.p.m. — 5,6%, a obszary powy˝ej 500 m n.p.m. — tylko 3,1%. U˝ytki rolne w Polsce zajmujà powierzchni´ 186 tys. km2, lasy i zadrzewienia — 91 tys. km2, tereny osiedlowe — 10,3 tys. km2, u˝ytki kopalne — 0,4 tys. km2, nieu˝ytki — 5 tys. km2. Powierzchnia terenów miejskich wynosi 20,9 tys. km2, terenów wiejskich zaÊ — 291,9 km2. Liczba ludnoÊci wynosi 38,6 mln, w tym na terenach wiejskich zamieszkuje ok. 14,7 mln ludnoÊci, na terenach miejskich zaÊ ok. 23,9 mln (dane G∏ównego Urz´du Statystycznego za rok 2000). Terytorialnie Polska jest podzielona na: 16 województw, 314 powiatów i 66 miast na prawach powiatów oraz 2478 gmin. G∏ównymi ga∏´ziami przemys∏u w Polsce sà: paliwowo-energetyczny, metalurgiczny, elektromaszynowy, elektrotechniczny i elektroniczny, metalowy, chemiczny, mineralny, przemys∏ spo˝ywczy, drzewno-papierniczy i lekki. KPGO zosta∏ sporzàdzony jako realizacja przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365 i Nr 113, poz. 984), która w rozdziale 3 art. 14—16 wprowadza obowiàzek opracowania planów na szczeblu krajowym, wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 oraz z 2002 r. Nr 143, poz. 1196) termin uchwalenia pierwszego krajowego planu gospodarki odpadami up∏ywa 31 paêdziernika 2002 r. Zarówno za∏o˝one cele w „II Polityce ekologicznej paƒstwa”, jak i okreÊlone w ustawie o odpadach w rozdziale 2 art. 5 — zasady post´powania z odpadami, stanowià podstaw´ do formu∏owania zadaƒ w planie go- spodarki odpadami. KPGO zawiera zadania w zakresie gospodarki odpadami konieczne do realizacji celów zawartych w dokumencie pt.: „II Polityka ekologiczna paƒstwa”, jak równie˝ okreÊlone w „Programie wykonawczym do II Polityki ekologicznej paƒstwa na lata 2002—2010” i „Narodowym programie przygotowania do cz∏onkostwa” w obszarze „Ârodowisko” wraz z zestawem planów implementacyjnych, ze szczególnym uwzgl´dnieniem planów implementacyjnych Dyrektyw UE w zakresie odpadów (wykaz dyrektyw UE zawarto w za∏àczniku 1). Zgodnie z polskim i unijnym prawodawstwem w dziedzinie odpadów do opracowania zakresu zadaƒ przyj´to nast´pujàce zasady post´powania z odpadami: — zapobieganie i minimalizacja powstawania odpadów, — zapewnienie odzysku, w tym g∏ównie recyklingu odpadów, których powstania w danych warunkach techniczno-ekonomicznych nie da si´ uniknàç, — unieszkodliwianie odpadów (poza sk∏adowaniem), — bezpieczne dla zdrowia ludzkiego i Êrodowiska sk∏adowanie odpadów, których nie da si´, z uwagi na warunki techniczno-ekonomiczne, poddaç procesom odzysku lub unieszkodliwiania. Stan aktualny gospodarki odpadami w Polsce W 2000 r. wytworzono w 139 340 tys. Mg odpadów, w tym: Polsce ogó∏em — w sektorze komunalnym — 13 860 tys. Mg odpadów, — w sektorze gospodarczym — 125 480 tys. Mg odpadów, w tym 1 578 tys. Mg odpadów niebezpiecznych. 1. 1. Sektor komunalny W sektorze tym powstaje rocznie ok. 13 860 tys. Mg odpadów, z czego: — odpady komunalne oszacowano na poziomie: 13 500 tys. Mg, w tym odpady opakowaniowe: 3 400 tys. Mg, — komunalne osady Êciekowe: (w przeliczeniu na suchà mas´) 360 tys. Mg. Oko∏o 97% odpadów komunalnych wywiezionych w 2000 r. przez przedsi´biorstwa zajmujàce si´ zbiórkà i transportem tych odpadów trafia∏o na zorganizowane sk∏adowiska komunalne, których zarejestrowano 999 o ∏àcznej powierzchni 3125 ha (dane GUS). W wyniku selektywnej zbiórki odpadów prowadzonej na terenie 30% gmin w Polsce wydzielono ok. 148 tys. Mg makulatury, szk∏a, tworzyw sztucznych Monitor Polski Nr 11 — 373 — Poz. 159 i metali, co stanowi ok. 1,1% ca∏oÊci wytwarzanych odpadów komunalnych. stàpi∏a znaczna poprawa w zakresie gospodarki odpadami wytwarzanymi w sektorze gospodarczym. W Polsce dzia∏ajà 52 sortownie odpadów, w których wst´pnie wysegregowane odpady przygotowuje si´ do dalszego odzysku. Przedstawione tendencje sà zgodne z zadaniami Polityki ekologicznej paƒstwa w zakresie zwi´kszania udzia∏u odzyskiwanych i ponownie stosowanych w procesie produkcyjnym odpadów przemys∏owych. Proces kompostowania odpadów prowadzony jest aktualnie w 54 zak∏adach, a iloÊç odpadów poddawanych recyklingowi organicznemu w kompostowniach wynosi 248 tys. Mg, co stanowi ok. 2% ogólnej iloÊci wytwarzanych odpadów komunalnych. W kraju 42% wytwarzanych komunalnych osadów Êciekowych podlega procesowi unieszkodliwiania poprzez sk∏adowanie, a procesowi odzysku — 22%, w tym w celach przemys∏owych — 8%, a rolniczo — 14% osadów. Kompostuje si´ 7%, a przekszta∏ca termicznie 2%. Oko∏o 27% komunalnych osadów Êciekowych obejmujà inne sposoby post´powania (najcz´Êciej magazynowanie na oczyszczalniach Êcieków). 1.2. Sektor gospodarczy Odpady powstajàce w sektorze gospodarczym stanowià najwi´kszy strumieƒ odpadów wytwarzanych w Polsce. W 2000 r. wytworzono 125,48 mln Mg odpadów innych ni˝ komunalne, z czego 96,5 mln Mg (76,9%) poddano procesowi odzysku, unieszkodliwiono poza sk∏adowaniem 2,8 mln Mg (2,2%), a sk∏adowano 22,3 mln Mg (17,8%). Magazynowano 3,9 mln Mg odpadów (3,1%). Najwi´ksze iloÊci odpadów wytwarza przemys∏ wydobywczy, nast´pnie energetyczny i rolno-spo˝ywczy. Najwi´kszy stopieƒ (powy˝ej 80%) odzysku i unieszkodliwiania (z wy∏àczeniem sk∏adowania) wykazujà odpady z przemys∏u drzewnego (87%), hutniczego (83,8%) oraz wydobywczego (81,7%), natomiast najmniejszy — odpady powstajàce w przemyÊle chemicznym (29,2%). Na sk∏adowiskach deponowane sà (w najwi´kszej iloÊci) odpady powstajàce w przemyÊle chemicznym, a w szczególnoÊci w przemyÊle chemii nieorganicznej (fosfogipsy) — 67,1%, a tak˝e energetycznym — 22,7% i remontowo-budowlanym — 12,9%. Wytwarzanie odpadów w Polsce jest nierównomierne przestrzennie — ponad 70% odpadów powstaje w trzech województwach Polski po∏udniowej: Êlàskim, dolnoÊlàskim i ma∏opolskim. Najmniej odpadów wytwarzanych jest w pó∏nocno-wschodniej cz´Êci kraju: w województwie warmiƒsko-mazurskim i podlaskim powstaje poni˝ej 1% ca∏ego strumienia odpadów. Najwi´ksze iloÊci odpadów nagromadzono na sk∏adowiskach w województwach dolnoÊlàskim i Êlàskim. IloÊç odpadów powstajàcych w sektorze gospodarczym w Polsce sukcesywnie maleje: ze 143,9 mln Mg w 1990 r. do 125,48 mln Mg w 2000 r. (GUS). Zmieni∏a si´ równie˝ struktura gospodarki tymi odpadami: w 1990 r. wykorzystywano 77,1 mln Mg (53,6%) odpadów, sk∏adowano zaÊ 66,8 mln Mg (46,4%). W 2000 r. 96,5 mln Mg (76,9%) odpadów poddano procesowi odzysku, natomiast unieszkodliwiono poprzez sk∏adowanie 22,3 mln Mg (17,8%) odpadów. Mo˝na uznaç, ˝e na- Jednak˝e problemem wymagajàcym rozwiàzania jest poddanie procesom odzysku/unieszkodliwiania takich rodzajów odpadów, które obecnie deponowane sà na sk∏adowiskach ze wzgl´du na brak mo˝liwoÊci technologicznych ich przerobu. Sà to: fosfogipsy, odpady flotacyjne z przeróbki rud miedzi, cynku i o∏owiu, w´gla kamiennego, ˝u˝le z drugiego przetopu z hutnictwa cynku, ˝u˝le z przetopu o∏owiu z hutnictwa o∏owiu. Nale˝y równie˝ zwróciç uwag´ na zwi´kszenie odzysku/unieszkodliwiania osadów z zak∏adowych oczyszczalni Êcieków z ró˝nych ga∏´zi przemys∏u, szlamów z obróbki metali oraz materia∏ów Êciernych. 1. 3. Odpady niebezpieczne W Polsce wytworzono w 2000 r. 1 578 tys. Mg odpadów niebezpiecznych, w tym: — 1 450 tys. Mg odpadów powstajàcych w procesach przemys∏owych i dzia∏alnoÊci us∏ugowej, — 102 tys. Mg odpadów powstajàcych w gospodarstwach domowych, — 1,2 tys. Mg odpadowych odczynników chemicznych, — 25 tys. Mg specyficznych odpadów medycznych. Na ogólnà iloÊç odpadów niebezpiecznych powstajàcych w procesach przemys∏owych i dzia∏alnoÊci us∏ugowej ok. 30% podlega procesowi odzysku, ok. 67% procesowi unieszkodliwiania (w tym ok. 12% poprzez sk∏adowanie), a magazynowaniu z przeznaczeniem do odzysku i unieszkodliwiania — ok. 2% odpadów niebezpiecznych. Problemem wymagajàcym rozwiàzania sà: — odpady niebezpieczne powstajàce w gospodarstwach domowych, które kierowane sà obecnie ze strumieniem odpadów komunalnych na sk∏adowiska komunalne, — odpadowe odczynniki chemiczne w szko∏ach ni˝szego szczebla, które sà magazynowane w szko∏ach. Szczególnych zasad post´powania wymagajà odpady niebezpieczne takie jak: — odpady zawierajàce PCB, — oleje odpadowe, — baterie i akumulatory, — odpady zawierajàce azbest, — pestycydy, — zu˝yte urzàdzenia elektryczne i elektroniczne, Monitor Polski Nr 11 — 374 — W stosunku do roku 2000 oczekiwaç nale˝y wzrostu iloÊci odpadów w tym sektorze o ok. 21% w roku 2006, 33% w roku 2010 (∏àcznie 18 400 tys. Mg odpadów) oraz 51% w roku 2014 (∏àcznie 21 000 tys. Mg odpadów). — wycofane z eksploatacji pojazdy, — specyficzne odpady medyczne, — odpadowe materia∏y wybuchowe. 2. Prognoza Szacuje si´, ˝e ∏àczna iloÊç odpadów wytworzonych w Polsce wynosiç b´dzie: w 2006 r. —143 784 tys. Mg, w 2010 r. — 145 317 tys. Mg, w 2014 r. — 171 982 tys. Mg. 2. 1. Sektor komunalny W sektorze komunalnym w 2006 r. powstanie ok. 16 800 tys. Mg odpadów, w tym: — odpadów komunalnych: 16 100 tys. Mg, zawierajàcych odpady opakowaniowe w iloÊci ok. — komunalnych osadów Êciekowych: 4 500 tys. Mg, 700 tys. Mg. (w przeliczeniu na suchà mas´) 2. 3. Odpady niebezpieczne Szacuje si´, ˝e w Polsce zostanà wytworzone w latach 2006—2014 nast´pujàce iloÊci odpadów niebezpiecznych: — 2006 r. 2 110 tys. Mg, — 2010 r. 2 124 tys. Mg, — 2014 r. 2 191 tys. Mg. Poz. 159 W stosunku do roku 2000 nale˝y oczekiwaç wzrostu iloÊci odpadów niebezpiecznych o ok. 34% w roku 2006, ok. 35% w roku 2010 oraz ok. 39% w roku 2014. 3. Cele i zadania w gospodarowaniu odpadami 3. 1. Sektor komunalny W KPGO w cz´Êci dotyczàcej odpadów pochodzàcych z sektora komunalnego przy rozpatrywaniu po- 2. 2. Sektor gospodarczy Zmiany w iloÊci i jakoÊci odpadów wytwarzanych w Polsce w sektorze gospodarczym w perspektywie czasowej do 2014 r. zale˝eç b´dà przede wszystkim od rozwoju poszczególnych ga∏´zi przemys∏u, rzemios∏a i us∏ug. DoÊwiadczenia Êwiatowe wskazujà, ˝e na ka˝dy 1% wzrostu PBK przypada 2% wzrost iloÊci wytwarzanych odpadów. W najbli˝szej przysz∏oÊci (lata 2003—2006) zak∏ada si´ utrzymanie obecnego poziomu wytwarzania odpadów lub ich nieznaczny wzrost. Wynika to z jednej strony z prowadzonej konsekwentnie polityki ekologicznej promujàcej metody minimalizacji i zapobiegania powstawaniu odpadów, z drugiej zaÊ zwi´kszenia kontroli nad wytwórcami odpadów i odkrycia tzw. szarej strefy odpadowej. W dalszej perspektywie nale˝y si´ spodziewaç relatywnego zmniejszenia (w stosunku do wzrostu produkcji) iloÊci wytwarzanych odpadów. szczególnych rozwiàzaƒ technicznych wzi´to pod uwag´ koniecznoÊç: — odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji dla osiàgni´cia w 2010 r. redukcji iloÊci tych odpadów kierowanych do sk∏adowania do poziomu 75% odpadów wytworzonych w 1995 r. (4 380 tys.), redukcji do poziomu 50% odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji sk∏adowanych w roku 2013 (równie˝ w odniesieniu do odpadów wytworzonych w 1995 r.), — zapewnienia odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych dla osiàgni´cia w roku 2007: — poziomu odzysku — 50%, — poziomu recyklingu — 25%, — wydzielenia odpadów wielkogabarytowych ze strumienia odpadów komunalnych przez selektywnà Monitor Polski Nr 11 — 375 — zbiórk´; za∏o˝ono uzyskanie co najmniej 20% poziomu selektywnej zbiórki odpadów wielkogabarytowych wydzielonych w 2006 r. oraz 50% poziomu w roku 2010. Za∏o˝ony poziom selektywnej zbiórki w 2014 r. — 70%, — wydzielenia odpadów budowlanych wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych poprzez ich selektywnà zbiórk´ zapewniajàcà uzyskanie co najmniej 15% poziomu selektywnej zbiórki — w roku 2006, 40% w roku 2010 oraz 60% w roku 2014, — wydzielenia odpadów niebezpiecznych ze strumienia odpadów komunalnych poprzez ich selektywnà zbiórk´, celem unieszkodliwienia; za∏o˝ony poziom selektywnej zbiórki: 15% odpadów niebezpiecznych wydzielonych ze strumienia odpadów komunalnych w 2005 r., 50% w 2010 r. i 80% w 2014 r. Realizacja wy˝ej wymienionych celów w zakresie redukcji odpadów komunalnych ulegajàcych biodegradacji (odpady organiczne pochodzàce z gospodarstw domowych, tzw. odpady zielone, komunalne osady Êciekowe, odpady papieru i tektury, materia∏y naturalne typu drewno, tekstylia) wymagaç b´dzie budowy w Polsce do roku 2006 instalacji odzysku i unieszkodliwiania o ∏àcznej przepustowoÊci na poziomie ok. 720 tys. Mg odpadów, w tym: — 680 tys. Mg odpadów typu organicznego wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych, — oko∏o 36 tys. Mg komunalnych osadów Êciekowych (ok. 10% ca∏oÊci wytworzonych osadów). Odzysk i unieszkodliwianie (poza sk∏adowaniem) prowadzone b´dzie g∏ównie metodami kompostowania i fermentacji beztlenowej. Preferuje si´ kojarzenie gospodarki odpadami komunalnymi ulegajàcymi biodegradacji z gospodarkà komunalnymi osadami Êciekowymi i budow´ wspólnych zak∏adów odzysku i unieszkodliwiania. Uzyskanie do roku 2007 poziomu 48% recyklingu odpadów opakowaniowych papieru i tektury wià˝e si´ z budowà systemu zbiórki tych opakowaƒ, budowà zak∏adów segregacji oraz uszlachetniania pozyskanych surowców oraz docelowo budowà instalacji termicznego przekszta∏cania odpadów. Instalacje te powinny zabezpieczyç przyjmowanie w roku 2007 ok. 1 800 tys. Mg odpadów papieru i tektury. W omawianym okresie 2003—2006 w sektorze komunalnym powinny byç równie˝ podj´te dzia∏ania organizacyjne i techniczne w celu zapewnienia wydzielenia w ramach selektywnej zbiórki: — 20% odpadów wielkogabarytowych (200 tys. Mg), — 15% odpadów budowlanych (370 tys. Mg), — 15% odpadów niebezpiecznych (17 tys. Mg wchodzàcych w strumieƒ odpadów komunalnych) oraz budowa odpowiednich linii technologicznych demonta˝u i sortowania zebranych odpadów wielkoga- Poz. 159 barytowych i budowlanych, a tak˝e budowa gminnych punktów zbiórki odpadów niebezpiecznych przed ich transportem do instalacji unieszkodliwiania. W okresie od 2007—2010 r. powinna nastàpiç intensyfikacja dzia∏aƒ, które spowodujà rozbudow´ i budow´ nowych instalacji odzysku i unieszkodliwiania odpadów, w tym instalacji zwiàzanych z termicznym przekszta∏caniem odpadów. ¸àczna przepustowoÊç obiektów w tym sektorze okreÊlona jest na poziomie 4 100 tys. Mg w skali roku. Instalacje zwiàzane z kompostowaniem, fermentacjà beztlenowà, biologiczno-mechanicznym przetwarzaniem oraz termicznym przekszta∏ceniem powinny mieç przepustowoÊç na poziomie 3 270 tys. Mg w skali roku. Na t´ przepustowoÊç sk∏adajà si´: — organiczne odpady komunalne — 2 070 tys. Mg, — osady Êciekowe — 150 tys. Mg, — odpady opakowaniowe z papieru — 1 050 tys. Mg. W wymienionym okresie nast´powaç powinna dalsza rozbudowa i budowa instalacji demonta˝u i recyklingu odpadów wielkogabarytowych i budowlanych. Budowa i eksploatacja instalacji odzysku i unieszkodliwiania (poza sk∏adowaniem) odpadów spowoduje znacznà redukcj´ iloÊci odpadów sk∏adowanych. Szacuje si´, ˝e pojemnoÊç sk∏adowisk odpadów komunalnych w Polsce w okresie do 2006 r. wynosiç powinna 47 937 tys. m3, w latach 2007—2010 — 44 580 tys. m3, a w latach 2011—2014 — 40 715 tys. m3. Zamykaç si´ b´dzie stare sk∏adowiska niespe∏niajàce wymogów technicznych oraz dà˝yç do maksymalnego ograniczenia iloÊci sk∏adowisk w kraju. Szacuje si´, ˝e w okresie do 2006 r. powstanie w kraju ok. 50 nowoczesnych ponadlokalnych sk∏adowisk, w latach 2006—2010 dalszych 50 obiektów. 3.2. Sektor gospodarczy Na podstawie analizy stanu gospodarki odpadami wytwarzanymi w sektorze gospodarczym wskazano, zgodnie z wytycznymi zawartymi w „II Polityce ekologicznej paƒstwa”, nast´pujàce cele do osiàgni´cia w latach 2003—2014: — dwukrotne zwi´kszenie udzia∏u odzyskiwanych i ponownie stosowanych w procesach produkcyjnych odpadów przemys∏owych w porównaniu ze stanem z 1990 r. (w 1990 r. procesom odzysku poddawano 77,1 mln Mg), — rozszerzenie mechanizmów rynkowych oraz przygotowanie skutecznych instrumentów ekonomicznych, — wdro˝enie systemów pe∏nej i wiarygodnej ewidencji odpadów i metod ich zagospodarowywania (bazy danych), — identyfikacja zagro˝eƒ i rozszerzenie zakresu prac na rzecz likwidacji starych sk∏adowisk odpadów, modernizacji sk∏adowisk eksploatowanych oraz rekultywacji terenów zdegradowanych, Monitor Polski Nr 11 — 376 — — wdro˝enie skutecznego systemu kontroli i nadzoru nad gospodarowaniem odpadami, w tym prowadzenie monitoringu, — rozszerzenie zakresu prac badawczo-rozwojowych nad nowymi technologiami odzysku i ponownego zastosowania odpadów, Poz. 159 — kontynuacja badaƒ nad nowymi technologiami, przyczyniajàcymi si´ do zapobiegania/minimalizacji powstawania odpadów oraz zmniejszania ich szkodliwoÊci, — kontynuacja badaƒ nad nowymi technologiami w zakresie odzysku/unieszkodliwiania odpadów, — kontynuacj´ prac badawczo-rozwojowych dotyczàcych technologii ma∏oodpadowych oraz technologii odzysku i ponownego u˝ycia odpadów. — organizacja systemu zbiórki, magazynowania i transportu odpadów powstajàcych w sektorze ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw, Dla osiàgni´cia wymienionych celów niezb´dne jest podj´cie dzia∏aƒ pozainwestycyjnych (prawne i organizacyjne) oraz inwestycyjnych. — ewidencja zak∏adowych sk∏adowisk odpadów przemys∏owych, Zadania pozainwestycyjne dotyczà przede wszystkim: dalszej modyfikacji uregulowaƒ prawnych w dziedzinie odpadów, opracowania i wdro˝enia rozwiàzaƒ organizacyjnych (przede wszystkim struktur organizacyjnych oraz systemów wymiany informacji), zapewniajàcych w∏aÊciwe bie˝àce zarzàdzanie strumieniami odpadów (pozwolenia, organizacja systemów zbiórki, transportu i przerobu, ewidencja, rejestracja, monitoring); wdra˝ania mechanizmów ekonomicznych stymulujàcych w∏aÊciwe zagospodarowanie odpadów; prac badawczych i rozwojowych w zakresie metodyk pomiarowych oraz technologii zagospodarowania odpadów; edukacji i szkolenia. Potrzeby uregulowaƒ prawnych: W zakresie uregulowaƒ prawnych niezb´dne jest wprowadzenie do ustawodawstwa polskiego: — wymagaƒ dyrektywy UE w sprawie gospodarowania odpadami pochodzàcymi z eksploatacji i przeróbki surowców mineralnych (po zatwierdzeniu projektu), — wymagaƒ prawnych dotyczàcych unieszkodliwiania odpadów poubojowych (zgodnych z Decyzjami Rady 2000/418/EC z dnia 29.06.2000 r. i 2000/766EEC z 5.12.2000 r., wspartymi kolejnymi decyzjami — 2001/2/EEC, 2001/9/EEC i 2001/25/EEC i ostatecznym rozporzàdzeniem Parlamentu Europejskiego 01/999). Potrzeby organizacyjne: — rozpoznanie stanu gospodarki odpadami w ma∏ych i Êrednich podmiotach gospodarczych, — kontrola i monitoring wytwórców odpadów i podmiotów posiadajàcych instalacje do unieszkodliwiania odpadów w celu stwierdzenia, czy dzia∏alnoÊç ta nie narusza przepisów ochrony Êrodowiska i jest zgodna z normami i zaleceniami, — dà˝enie do stosowania niskoodpadowych technologii produkcji, czystszych w odniesieniu do Êrodowiska oraz zapewniajàcych produkcyjne wykorzystanie wszystkich sk∏adników przerabianych surowców, — uczestniczenie wytwórców odpadów z sektora gospodarczego w programach zarzàdzania Êrodowiskowego (normy ISO serii 14 000), — uwzgl´dnienie w planach gospodarki odpadami na poziomie powiatu i gminy wykazu zwa∏owisk odpadów wydobywczych przeznaczonych do odzysku lub rekultywacji, — sporzàdzenie wykazu terenów pogórniczych zdegradowanych, przeznaczonych do rekultywacji, — prowadzenie dzia∏aƒ informacyjno-edukacyjnych dla ma∏ych i Êrednich podmiotów gospodarczych, majàce na celu zwi´kszenie stopnia odzysku wytwarzanych przez nich odpadów, oraz wykorzystywanie istniejàcych ju˝ instalacji do zagospodarowania lub unieszkodliwiania odpadów w celu ograniczenia do minimum ich sk∏adowania, — opracowanie list rankingowych sk∏adowisk przeznaczonych do likwidacji lub modernizacji oraz terenów zdegradowanych przeznaczonych do rekultywacji, — utworzenie nowej struktury lub wykorzystanie istniejàcej, prowadzàcej baz´ danych o najlepszych dost´pnych technikach (BAT/BREF) dla przemys∏u i us∏ug zwiàzanych z wytwarzaniem, odzyskiem i unieszkodliwianiem odpadów oraz wydajàcej rekomendacje i wytyczne dotyczàce zu˝ycia materia∏ów, energii i wody w procesach produkcyjnych, — opracowanie strategii nadzoru weterynaryjnego nad procesem powstawania i niszczenia odpadów pochodzenia zwierz´cego, — organizacja systemu nadzoru weterynaryjnego nad procesem powstawania i niszczenia odpadów pochodzenia zwierz´cego szczególnego ryzyka (SRM) oraz odpadów wysokiego ryzyka (HRM), w tym zw∏aszcza byd∏a, owiec i kóz oraz ich wy∏àczenie z ∏aƒcucha pokarmowego ludzi i zwierzàt, — monitoring gospodarki odpadami powstajàcymi w sektorze gospodarczym. Potrzeby inwestycyjne: — budowa 6 instalacji do stabilizacji odpadów przy wykorzystaniu odpadów z przemys∏u energetycznego — do zagospodarowania osadów Êciekowych, szlamów, zawiesin o wydajnoÊci 120 m3/h, — budowa 8 instalacji do wytwarzania betonów samozag´szczalnych o wydajnoÊci 120 m3/h z zastosowaniem popio∏ów lotnych, Monitor Polski Nr 11 — 377 — — budowa 8 nowych i modernizacja 15 obecnie istniejàcych instalacji przygotowujàcych materia∏y na bazie odpadów z przemys∏u energetycznego do wykorzystania w technologiach górniczych — podsadzania podziemnych wyrobisk górniczych o wydajnoÊci 100 tys. Mg/rok, — budowa 2 linii technologicznych do przetwarzania produktu odsiarczania spalin metodà pó∏suchà na materia∏ przydatny do stabilizacji gruntu, makroniwelacji, rekultywacji i budowy dróg. WydajnoÊç linii technologicznej powinna wynosiç 15 tys. Mg/rok, — budowa 3 instalacji aktywacji popio∏ów konwencjonalnych jako dodatku poprawiajàcego parametry u˝ytkowe betonu, Poz. 159 3. 3. Odpady niebezpieczne W KPGO w cz´Êci dotyczàcej odpadów niebezpiecznych przy rozpatrywaniu poszczególnych rozwiàzaƒ technicznych wzi´to pod uwag´ koniecznoÊç: — ca∏kowitego zniszczenia i wyeliminowania PCB ze Êrodowiska do 2010 r. poprzez kontrolowane unieszkodliwienie PCB oraz dekontaminacj´ lub unieszkodliwienie urzàdzeƒ zawierajàcych PCB, — zapewnienia odzysku i recyklingu olejów odpadowych do roku 2007 zgodnie z rozporzàdzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2001 r. w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i pou˝ytkowych (Dz. U. Nr 69, poz. 719), — budowa 4 instalacji do produkcji spoiw cementujàcych dla potrzeb budownictwa drogowego i geotechnicznego na bazie popio∏ów konwencjonalnych i fluidalnych. WydajnoÊç instalacji 7,0 Mg/h, — zapewnienia bezpiecznego dla zdrowia ludzi usuni´cia wyrobów zawierajàcych azbest i zdeponowania ich na wyznaczonych sk∏adowiskach w sposób eliminujàcy ich negatywne oddzia∏ywanie, — budowa instalacji do wytwarzania kruszyw granulowanych na bazie popio∏u lotnego i ˝u˝la. WydajnoÊç instalacji 50 tys. Mg/rok, — likwidacji do 2010 r. mogilników zawierajàcych przeterminowane Êrodki ochrony roÊlin, — budowa 9 instalacji do wytwarzania materia∏ów do makroniwelacji i rekultywacji terenu przy wykorzystaniu odpadów energetycznych. WydajnoÊç instalacji ok. 36 tys. m3/rok, — budowa instalacji do wytwarzania spoiw cementowo-popio∏owych zast´pujàcych cement. WydajnoÊç instalacji 100 tys. Mg/rok, — budowa 10 instalacji do produkcji mieszanek dla drogownictwa na bazie odpadów energetycznych do wykonywania stabilizacji gruntów, podbudów, nawierzchni drogowych o wydajnoÊci 30 tys. m3/rok, — budowa 6 instalacji do magazynowania popio∏u lotnego z okresu szczytu zimowego na okres letni o pojemnoÊci 60 tys. m3, — rekultywacja sk∏adowisk, dla których brak jest mo˝liwoÊci odzysku nagromadzonych odpadów, — modernizacja sk∏adowisk odpadów, które nie spe∏niajà wymogów ekologicznych, — budowa systemu do unieszkodliwiania odpadów poubojowych: — urzàdzenie zbiornic zwierzàt pad∏ych, — modernizacja istniejàcych zak∏adów utylizacyjnych, — budowa 4 nowych zak∏adów utylizacyjnych, — dostosowanie istniejàcych instalacji do spalania màczek i t∏uszczów do norm obowiàzujàcych w UE, — wdro˝enie instalacji do wdmuchiwania py∏ów stalowniczych o zawartoÊci >10% Zn w hutach ˝elaza i stali. — zapewnienia odzysku i recyklingu zu˝ytych urzàdzeƒ ch∏odniczych i klimatyzacyjnych zwierajàcych CFC HCFC do 2007 r. zgodnie z rozporzàdzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2001 r. w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i pou˝ytkowych (Dz. U. Nr 69, poz. 719), — zapewnienia odzysku i recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, — minimalizacji iloÊci powstawania specyficznych odpadów medycznych wymagajàcych szczególnych metod unieszkodliwiania na drodze termicznego przekszta∏cania, poprzez zastosowanie segregacji odpadów u êród∏a ich powstawania, a tak˝e poprzez eliminacj´ nieprawid∏owych praktyk w gospodarce odpadami medycznymi. Dla realizacji wymienionych celów w gospodarce odpadami niebezpiecznymi niezb´dne jest podj´cie wyszczególnionych dzia∏aƒ prawnych, organizacyjnych i inwestycyjnych. Potrzeby uregulowaƒ prawnych W zakresie uregulowaƒ prawnych niezb´dne jest wprowadzenie przepisów prawnych w zakresie wymagaƒ dyrektywy, dotyczàcej urzàdzeƒ elektrycznych i elektronicznych oraz odpadowych urzàdzeƒ elektrycznych i elektronicznych (po zatwierdzeniu projektu). Potrzeby organizacyjne Ze wzgl´du na fakt powstawania wielu odpadów niebezpiecznych w sposób rozproszony najistotniejszà sprawà jest stworzenie warunków do zbiórki tych odpadów od mieszkaƒców oraz od ma∏ych i Êrednich firm. W tym celu proponuje si´ organizacj´ gminnych punktów zbierania odpadów niebezpiecznych Monitor Polski Nr 11 — 378 — (GPZON) i stacji prze∏adunkowych odpadów niebezpiecznych (SPON). Punkty gromadzenia odbiera∏yby odpady niebezpieczne (w tym zu˝yte urzàdzenia elektryczne i elektroniczne jako zawierajàce odpady niebezpieczne) od mieszkaƒców i przeterminowane odczynniki chemiczne ze szkó∏ ni˝szego szczebla bez ponoszenia op∏at, odp∏atnie zaÊ (na zasadzie us∏ugi) od ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw. Poz. 159 azbestowych na istniejàcych sk∏adowiskach odpadów, — modernizacja lub wybudowanie nowych sk∏adowisk na odpady niebezpieczne w hutach metali nie˝elaznych: miedzi, o∏owiu, cynku i aluminium, — uruchomienie instalacji do unieszkodliwiania urzàdzeƒ ch∏odniczych, Zadaniem stacji prze∏adunkowych (jedna na ok. 50 punktów gminnych) b´dzie magazynowanie, przygotowywanie do wysy∏ki i przesy∏anie do w∏aÊciwych instalacji zebranych odpadów. Transport odpadów niebezpiecznych do i ze stacji prze∏adunkowych mo˝e byç realizowany bàdê Êrodkami w∏asnymi b´dàcymi na wyposa˝eniu stacji lub poprzez specjalistyczne firmy transportowe posiadajàce stosowne zezwolenia. Koszty unieszkodliwiania odpadów zebranych od mieszkaƒców i ze szkó∏ powinny byç pokrywane z funduszy gminnych. — budowa stacji do dekontaminacji transformatorów zawierajàcych PCB, Konieczne jest równie˝ doskonalenie istniejàcej zbiórki odpadów: akumulatorów, olejów itp. w sieciach organizowanych przez producentów i organizacje odzysku. Ponadto celowym jest prowadzenie kontroli prawid∏owoÊci gospodarki odpadami poprzez kontynuacj´ dotychczasowych dzia∏aƒ w zakresie monitoringu gospodarki odpadami niebezpiecznymi, a tak˝e wdra˝anie technik minimalizacji powstawania odpadów u êród∏a powstawania. — budowa 43 stacji prze∏adunkowych odpadów niebezpiecznych (SPON). Potrzeby inwestycyjne Dla prawid∏owego funkcjonowania gospodarki odpadami niebezpiecznymi niezb´dne jest: — uruchomienie instalacji do odzysku i unieszkodliwiania zu˝ytych urzàdzeƒ elektrycznych i elektronicznych (po usuni´ciu elementów szczególnie niebezpiecznych typu: elementy zawierajàce rt´ç, PCB, akumulatory i baterie itp.), — budowa 2 492 gminnych punktów zbierania odpadów niebezpiecznych (GPZON), 4. Planowane nak∏ady na przedsi´wzi´cia inwestycyjne i pozainwestycyjne wynikajàce z KPGO w latach 2003—2014 Nak∏ady na przedsi´wzi´cia inwestycyjne okreÊlone w KPGO kszta∏tujà si´ ∏àcznie w latach 2003—2014 na poziomie: 11 788,9 mln z∏, w tym: w sektorze komunalnym: 8 777,0 mln z∏, w sektorze gospodarczym: 2 014,4 mln z∏, w zakresie zaÊ realizacji zadaƒ dotyczàcych gospodarowania odpadami niebezpiecznymi koszty okreÊlono na poziomie: 997,4 mln z∏. — wybudowanie ogólnokrajowego sk∏adowiska odpadów niebezpiecznych o pojemnoÊci 500 tys. Mg, Nak∏ady na przedsi´wzi´cia pozainwestycyjne okreÊlone w KPGO kszta∏tujà si´ ∏àcznie w latach 2003 do 2014 na poziomie: 2 129,3 mln z∏, w tym: w sektorze komunalnym: 2 034,3 mln z∏, w sektorze gospodarczym: 33,0 mln z∏, w zakresie zaÊ realizacji zadaƒ dotyczàcych gospodarowania odpadami niebezpiecznymi koszty okreÊlono na poziomie: 61,7 mln z∏. — budowa 40 sk∏adowisk dla odpadów azbestowych o ∏àcznej pojemnoÊci 6 650 tys. Mg lub alternatywnie dobudowanie oddzielnych kwater dla odpadów Wyszczególnienie nak∏adów w poszczególnych przedzia∏ach czasowych przedstawiono w tabelach 4.1, 4.2 i 4.3 zamieszczonych poni˝ej. — wybudowanie instalacji do termicznego przekszta∏cania szerokiej gamy odpadów niebezpiecznych o wydajnoÊci 20 tys. Mg/rok lub alternatywnie instalacji do plazmowego spalania odpadów, Monitor Polski Nr 11 — 379 — Poz. 159 Monitor Polski Nr 11 — 380 — Poz. 159 RAZEM Niepubliczne Publiczne PrzedsiĊbiorca, inwestor Pomoc zagraniczna PrzedsiĊwziĊcia pozainwestycyjne przedsiĊwziĊcia inwestycyjne przedsiĊwziĊcia pozainwestycyjne przedsiĊwziĊcia inwestycyjne przedsiĊwziĊcia pozainwestycyjne 683,4 3555,9 605,5 973, 70,9 201,9 5,5 788,0 8,8 0,5 17,7 4,3 668,6 Fundusze (NFOĝiGW, WFOĝiGW) 56, 475,4 25,8 przedsiĊwziĊcia inwestycyjne 5,8 0,0 2,9 0,0 2004–2006 16,3 2003 4,1 0,0 5039,6 605,2 255,9 2,5 848,3 25,6 979,3 5,1 33,6 2007–2010 8,5 0,0 4638,9 605,2 78, 1,5 788,8 7,4 842,5 1,3 205,6 2011–2014 Koszty w latach 2003 do 2014 [mln PLN] 2,2 przedsiĊwziĊcia pozainwestycyjne przedsiĊwziĊcia inwestycyjne Rodzaj przedsiĊwziĊcia przedsiĊwziĊcia inwestycyjne Samorządy terytorialne przedsiĊwziĊcia pozainwestycyjne BudĪet paĔstwa Rodzaj jednostki finansującej Tabela S.4.3. Planowane nakáady na finansowanie przedsiĊwziĊü wynikających z KPGO w latach 2003–204 2017,8 3578,0 10,0 2443,9 55,0 2646,5 24,9 3120,4 21,3 0,0 13917,8 2003–2014 Monitor Polski Nr 11 — 381 — Poz. 159 Monitor Polski Nr 11 — 382 — 1. WPROWADZENIE Krajowy plan gospodarki odpadami (KPGO) zosta∏ sporzàdzony jako realizacja ustaleƒ ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365 i Nr 113, poz. 984), która w rozdziale 3 art. 14—16 wprowadza obowiàzek opracowania planów na szczeblu krajowym, wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Zarówno za∏o˝one cele w „II Polityce ekologicznej paƒstwa”, jak i okreÊlone w ustawie o odpadach w rozdziale 2 art. 5 zasady post´powania z odpadami, stanowià podstaw´ do formu∏owania zadaƒ w planie gospodarki odpadami. KPGO zawiera zadania w zakresie gospodarki odpadami konieczne do realizacji celów zawartych w dokumencie pt.: „II Polityka ekologiczna paƒstwa”, jak równie˝ okreÊlone w „Programie wykonawczym do II Polityki ekologicznej paƒstwa na lata 2002—2010” i „Narodowym programie przygotowania do cz∏onkostwa” w obszarze „Ârodowisko” wraz z zestawem planów implementacyjnych, ze szczególnym uwzgl´dnieniem planów implementacyjnych Dyrektyw UE w zakresie odpadów (wykaz dyrektyw UE zawarto w za∏àczniku 1). Ponadto w niniejszym planie uwzgl´dniono dotychczasowe programy oraz opracowania dotyczàce gospodarowania odpadami wykonane w poszczególnych resortach. Zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy — Prawo ochrony Êrodowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 oraz z 2002 r. Nr 143, poz. 1196) termin uchwalenia pierwszego krajowego planu gospodarki odpadami up∏ywa 31 paêdziernika 2002 r. Projekt krajowego planu podlega zaopiniowaniu przez zarzàdy województw. Ocena realizacji zadaƒ wytyczonych w krajowym planie gospodarki odpadami nastàpi po up∏ywie 2 lat od jego przyj´cia. Jego aktualizacja nastàpi nie póêniej ni˝ po up∏ywie 4 lat. Z tego wzgl´du opracowany plan obejmuje w g∏ównej mierze okres 2003—2006, z uwzgl´dnieniem perspektywy na lata 2007—2014, z rozbiciem na dwa okresy czteroletnie, tj. 2007—2010 i 2011—2014. Poz. 159 Cele polityki ekologicznej w dokumencie „II Polityka ekologiczna paƒstwa” w dziedzinie gospodarowania odpadami sprecyzowane zosta∏y nast´pujàco: „Ochrona przed odpadami jest specyficznà dziedzinà ochrony Êrodowiska, gdy˝ poszczególne przedsi´wzi´cia w tym zakresie w dalszej perspektywie, poza bezspornymi efektami ekologicznymi w postaci likwidacji zagro˝eƒ, mogà przynieÊç równie˝ wymierne korzyÊci materialne wynikajàce z racjonalnego gospodarowania odpadami (odzysk surowców i materia∏ów, wykorzystanie energii). Powinna byç traktowana priorytetowo, poniewa˝ odpady stanowià êród∏o zanieczyszczenia wszystkich elementów Êrodowiska (wody powierzchniowe i podziemne, gleby i grunty, powietrze)”. „Celem nadrz´dnym polityki w zakresie gospodarowania odpadami jest zapobieganie powstawaniu odpadów, przy rozwiàzywaniu problemu odpadów „u êród∏a”, odzyskiwanie surowców i ponowne wykorzystanie odpadów oraz bezpieczne dla Êrodowiska koƒcowe unieszkodliwianie odpadów niewykorzystanych. Warunkiem realizacji tego celu jest zmniejszenie materia∏o- i energoch∏onnoÊci produkcji (stosowanie czystych technologii), wykorzystywanie alternatywnych odnawialnych êróde∏ energii, stosowanie analizy pe∏nego ”cyklu ˝ycia„ produktu (produkcji, transportu, opakowania, u˝ytkowania, ewentualnego ponownego wykorzystania i unieszkodliwiania).” W Êwietle powy˝szego celem krajowego planu gospodarki odpadami jest okreÊlenie zakresu zadaƒ koniecznych do zapewnienia zintegrowanej gospodarki odpadami w kraju, w sposób zapewniajàcy ochron´ Êrodowiska, z uwzgl´dnieniem obecnych i przysz∏ych mo˝liwoÊci technicznych, organizacyjnych oraz uwarunkowaƒ ekonomicznych, jak równie˝ z uwzgl´dnieniem poziomu technicznego istniejàcej infrastruktury. 1.1. Konstrukcja krajowego planu gospodarki odpadami Dla potrzeb konstrukcji planu dokonano podzia∏u odpadów na 2 zasadnicze grupy: Zgodnie z polskim i unijnym prawodawstwem w dziedzinie odpadów do opracowania zakresu zadaƒ przyj´to nast´pujàce zasady post´powania z odpadami: — odpady powstajàce w sektorze komunalnym: odpady komunalne, odpady opakowaniowe, komunalne osady Êciekowe, — zapobieganie i minimalizacja powstawania odpadów, — odpady powstajàce w sektorze gospodarczym: odpady przemys∏owe. — zapewnienie odzysku, w tym g∏ównie recyklingu odpadów, których powstania w danych warunkach techniczno-ekonomicznych nie da si´ uniknàç, Z uwagi na fakt, ˝e w ka˝dym z wy˝ej wymienionych sektorów powstajà odpady o charakterze niebezpiecznym, t´ grup´ wydzielono i omówiono oddzielnie. — unieszkodliwianie odpadów (poza sk∏adowaniem), Krajowy plan gospodarki odpadami zosta∏ opracowany w oparciu o analiz´ poszczególnych grup odpadów, zawartych w rozporzàdzeniu Ministra Ârodowiska z dnia 27 wrzeÊnia 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. Nr 112, poz. 1206). Analiza ta dotyczy∏a w szczególnoÊci stanu aktualnego gospodarki odpada- — bezpieczne dla zdrowia ludzkiego i Êrodowiska sk∏adowanie odpadów, których nie da si´, z uwagi na warunki techniczno-ekonomiczne, poddaç procesom odzysku lub unieszkodliwiania. Monitor Polski Nr 11 — 383 — mi w poszczególnych grupach (êród∏a wytwarzania, bilans odpadów, charakterystyka jakoÊciowa odpadów, istniejàce mo˝liwoÊci odzysku i unieszkodliwiania). Na podstawie dotychczasowych trendów okreÊlono prognozy zmian iloÊci i jakoÊci odpadów. Dane te sta∏y si´ podstawà do okreÊlenia celów, a nast´pnie zadaƒ. Przedstawiono warianty rozwiàzaƒ techniczno-technologicznych i organizacyjnych wraz z okreÊleniem kosztów oraz ich oceny w aspekcie kryteriów ochrony Êrodowiska. Wyniki analiz dotyczàcych poszczególnych grup odpadów stanowià materia∏ êród∏owy, wykazy instalacji do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów oraz wykaz aktów prawnych obowiàzujàcych w Polsce i Unii Europejskiej przedstawiono w za∏àcznikach (wykaz za∏àczników zawarto w spisie za∏àczników). 2. AKTUALNY STAN PRAWNY I ORGANIZACYJNY GOSPODARKI ODPADAMI W POLSCE Obowiàzujàce prawo wprowadza zasady, które powinny b …