Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiejz dnia 13 lipca 2012 r.w sprawie szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, instruktorów i wykładowców

Spis treści Treść rozporządzenia Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Ośrodek szkolenia kierowców Rozdział 3 - Szkolenie osób ubiegających się o uzyskanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub uprawnienia do kierowania tramwajem Rozdział 4 - Szkolenie instruktorów i wykładowców Rozdział 5 - Warsztaty doskonalenia zawodowego instruktorów Rozdział 6 - Przepis końcowy Załącznik nr 1 - Szczegółowy program szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub tramwajem Załącznik nr 2 - Książka ewidencji osób szkolonych (wzór) Załącznik nr 3 - Karta przeprowadzonych zajęć (wzór) Załącznik nr 4 - Karta przeprowadzonych zajęć (wzór) Załącznik nr 5 - Zaświadczenie o ukończeniu kursu kwalifikacyjnego dla kandydatów na instruktorów (wzór) Załącznik nr 6 - Zaświadczenie potwierdzające uczestnictwo w warsztatach doskonalenia zawodowego (wzór) Treść rozporządzenia Na podstawie art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30, poz. 151, z późn. zm.2)Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2011 r. Nr 92, poz. 530, Nr 106, poz. 622, Nr 205, poz. 1210, Nr 227, poz. 1367 i Nr 244, poz. 1454 oraz z 2012 r. poz. 113.) zarządza się, co następuje: Rozdział 1 Przepisy ogólne § 1. Rozporządzenie określa: 1) szczegółowe wymagania w zakresie wyposażenia dydaktycznego, warunków lokalowych i placu manewrowego:

1. a)ośrodków szkolenia kierowców i innych podmiotów prowadzących szkolenie osób ubiegających się o uzyskanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub tramwajem,
2. b)ośrodków szkolenia kierowców i innych podmiotów prowadzących szkolenie osób ubiegających się o uzyskanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub tramwajem, spełniających dodatkowe wymagania w zakresie, o którym mowa w art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami; 2) szczegółowy program:
3. a)szkolenia osób ubiegających się o uzyskanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub tramwajem,
4. b)szkolenia kandydatów na instruktorów i instruktorów oraz kandydatów na wykładowców i wykładowców,
5. c)3-dniowych warsztatów doskonalenia zawodowego dla instruktorów i wykładowców; 3) szczegółowe warunki i tryb:
6. a)postępowania z dokumentami dotyczącymi osób ubiegających się o uzyskanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub tramwajem i kandydatów na instruktorów oraz wzory stosowanych dokumentów,
7. b)prowadzenia dokumentacji przez ośrodki szkolenia kierowców; 4) wzory dokumentów związanych z prowadzeniem szkolenia. § 2. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o: 1) ustawie - rozumie się przez to ustawę z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami; 2) pozwoleniu - rozumie się przez to pozwolenie na kierowanie tramwajem, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy; 3) osobie szkolonej - rozumie się przez to osobę, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy; 4) egzaminie państwowym - rozumie się przez to egzamin, o którym mowa w art. 51 ustawy; 5) ośrodku egzaminowania - rozumie się przez to wojewódzki ośrodek ruchu drogowego, o którym mowa w art. 56 ust. 1 ustawy; 6) osobie egzaminowanej - rozumie się przez to osoby, o których mowa w art. 49 ust. 1 ustawy; 7) pojeździe szkoleniowym - rozumie się przez to pojazdy, o których mowa w art. 24 ustawy; 8) pojeździe z automatyczną skrzynią biegów - rozumie się przez to pojazd, w którym nie ma pedału sprzęgła, a w przypadku motorowerów i motocykli ręcznej dźwigni sprzęgła; 9) profilu kandydata na kierowcę - rozumie się przez to profil, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy; 10) numerze PESEL - rozumie się przez to numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. Nr 217, poz. 1427, z późn. zm.3)Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2010 r. Nr 239, poz. 1593, z 2011 r. Nr 133, poz. 768, Nr 204, poz. 1195 i Nr 288, poz. 1689 oraz z 2012 r. poz. 921.). Rozdział 2 Ośrodek szkolenia kierowców § 3. 1. Ośrodek szkolenia kierowców i inne podmioty prowadzące szkolenie osób ubiegających się o uzyskanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub tramwajem powinny spełniać następujące wymagania: 1) sala wykładowa powinna:
8. a)mieć powierzchnię nie mniejszą niż 25 m2,
9. b)być wyposażona w stoliki i miejsca siedzące dla każdej osoby biorącej udział w szkoleniu,
10. c)być przystosowana do szkolenia minimum 10 osób,
11. d)być oświetlona, ogrzewana i przewietrzana,
12. e)być odizolowana od innych pomieszczeń,
13. f)być oznaczona nazwą ośrodka szkolenia kierowców oraz informacją „Sala wykładowa”,
14. g)być wyposażona w pomoce dydaktyczne odpowiadające obowiązującemu stanowi prawnemu, obejmujące co najmniej: - tablicę do pisania, - makietę lub programy komputerowe umożliwiające symulowanie sytuacji na drodze, - tablice poglądowe z zakresu szkolenia, programy komputerowe lub filmy wideo prezentujące: zasady bezpiecznego poruszania się w ruchu drogowym, zasady kierowania pojazdem, podstawowe czynności kontrolno-obsługowe i zasady udzielania pierwszej pomocy ofiarom wypadku, - przedmioty i urządzenia umożliwiające korzystanie z tych pomocy dydaktycznych; 2) pomieszczenie biurowe powinno:
15. a)być oznaczone przez wskazanie nazwy, adresu oraz godzin pracy ośrodka szkolenia kierowców,
16. b)umożliwiać obsługę osób i przechowywanie dokumentacji związanej z prowadzonymi szkoleniami w sposób uniemożliwiający dostęp osób postronnych; 3) plac manewrowy powinien:
17. a)mieć nawierzchnię asfaltową, betonową albo kostkową,
18. b)być wyłączony z ruchu pojazdów innych niż pojazdy szkoleniowe,
19. c)umożliwiać, przez trwałe wyznaczenie odpowiednich stanowisk, wykonanie każdego z zadań egzaminacyjnych przewidzianych do wykonania na placu manewrowym na egzaminie państwowym (z wyjątkiem ruszania na wzniesieniu), odpowiednio do zakresu prowadzonego szkolenia,
20. d)umożliwiać jazdę tramwajem na odcinku o długości co najmniej 100 m oraz powinien być wyposażony w sieć trakcyjną i torowisko umożliwiające realizację zadań wchodzących w skład części praktycznej egzaminu państwowego w zakresie pozwolenia realizowanej na placu manewrowym - dotyczy podmiotu prowadzącego szkolenie w zakresie pozwolenia. 2. Jeżeli w sali wykładowej jest prowadzone jednocześnie szkolenie dla więcej niż 20 osób, to minimalna wymagana powierzchnia sali zostaje zwiększona o 1 m2 - dla każdej szkolonej osoby powyżej liczby 20 osób. 3. W pobliżu sali wykładowej powinna znajdować się toaleta. § 4. W celu uzyskania poświadczenia o spełnianiu dodatkowych wymagań, zwanego dalej „poświadczeniem”, oprócz wymagań, o których mowa w § 3 i art. 31 ust. 1 ustawy, należy spełnić następujące dodatkowe wymagania w zakresie: 1) sali wykładowej, która powinna być wyposażona w:
21. a)cyfrowe urządzenie zobrazowania wielkoformatowego oraz urządzenie komputerowe umożliwiające współpracę z tym urządzeniem,
22. b)stanowiska komputerowe przeznaczone do prowadzenia szkolenia w sposób, o którym mowa w art. 23 ust. 3 ustawy - jeżeli takie szkolenie ma być prowadzone; 2) lokalu biurowego, który powinien:
23. a)posiadać osobne pomieszczenie wyłącznie do przyjmowania interesantów,
24. b)zapewniać przechowywanie dokumentacji związanej ze szkoleniem w sposób uniemożliwiający dostęp osób postronnych,
25. c)być wyposażony w telefon,
26. d)być wyposażony w komputer z dostępem do Internetu; 3) placu manewrowego, który powinien umożliwiać, przez trwałe wyznaczenie odpowiednich stanowisk, wykonanie każdego z zadań egzaminacyjnych przewidzianych do wykonania na placu manewrowym na egzaminie państwowym co najmniej dla prawa jazdy kategorii A, B, C i D; 4) prowadzenia szkolenia, o którym mowa w art. 23 ust. 3 ustawy - dysponowanie odpowiednim specjalistycznym oprogramowaniem komputerowym wspomagającym proces kształcenia, które powinno zapewnić co najmniej:
27. a)przydzielenie osobie szkolonej indywidualnego identyfikatora pozwalającego na bezpośrednie śledzenie jej postępów w nauce,
28. b)przeprowadzenie zajęć w zakresie i w czasie wymaganym programem szkolenia,
29. c)zabezpieczenie przed ingerencją w kolejność prowadzonych zajęć,
30. d)przeprowadzenie testu sprawdzającego wiedzę po każdym module tematycznym szkolenia oraz zabezpieczenie przed ingerencją w jego wynik,
31. e)możliwość kontynuowania szkolenia wyłącznie po uprzednim uzyskaniu pozytywnego wyniku z testu sprawdzającego wiedzę, o którym mowa w lit. d. Rozdział 3 Szkolenie osób ubiegających się o uzyskanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub uprawnienia do kierowania tramwajem § 5. 1. Szkolenie osoby ubiegającej się o uzyskanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub uprawnienia do kierowania tramwajem jest przeprowadzane jako: 1) szkolenie podstawowe - przed przystąpieniem po raz pierwszy do egzaminu państwowego, w zakresie określonej kategorii prawa jazdy lub pozwolenia; 2) szkolenie uzupełniające - przeprowadzane na wniosek osoby, która ukończyła szkolenie podstawowe. 2. Szkolenie: 1) podstawowe - przeprowadza się zgodnie ze szczegółowym programem szkolenia kandydatów na kierowców lub motorniczych określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia; 2) uzupełniające - przeprowadza się w zakresie ustalonym przez osobę szkoloną i kierownika ośrodka szkolenia kierowców, na podstawie szczegółowego programu szkolenia, o którym mowa w pkt 1. 3. W przypadku osób ubiegających się o uprawnienie do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kategorii: 1) B1 lub B - posiadających prawo jazdy kategorii C lub D, 2) AM, A1, A2, A, B1, B, C1, C, D1 lub D - posiadających odpowiednio prawo jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, C1, C, D1 lub D z ograniczeniem do prowadzenia tylko pojazdów z automatyczną skrzynią biegów - uznaje się, że te osoby odbyły szkolenie podstawowe w ramach procedury uzyskiwania dotychczas posiadanych uprawnień. § 6. 1. Przed rozpoczęciem szkolenia osoba szkolona informuje ośrodek szkolenia kierowców, jednostkę wojskową, jednostkę organizacyjną służb podległych lub nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych albo szkołę o numerze identyfikującym profil kandydata na kierowcę umieszczonym w systemie teleinformatycznym, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy. 2. Ośrodek szkolenia kierowców przed przyjęciem na szkolenie podstawowe lub szkolenie uzupełniające: 1) sprawdza, czy osoba szkolona posiada odpowiednio:
32. a)zaświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu państwowego w zakresie prawa jazdy kategorii B albo prawo jazdy kategorii B - jeżeli zakres szkolenia obejmuje prawo jazdy kategorii C1, C, D1 lub D,
33. b)zaświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu państwowego w zakresie prawa jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D albo prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D - jeżeli zakres szkolenia obejmuje odpowiednio prawo jazdy kategorii B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E,
34. c)zaświadczenie o ukończeniu szkolenia podstawowego i nie przystąpiła do egzaminu państwowego na prawo jazdy lub go nie zdała oraz spełnia warunki, o których mowa w art. 22 ust. 1 ustawy; 2) pobiera na podstawie informacji, o której mowa w ust. 1, oraz na podstawie numeru PESEL osoby szkolonej albo daty urodzenia w przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL, informacje i dane zawarte w profilu kandydata na kierowcę udostępnionym w systemie teleinformatycznym, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy; 3) wpisuje imię i nazwisko osoby szkolonej oraz jej numer PESEL albo datę urodzenia w przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL do książki ewidencji osób szkolonych; 4) wydaje osobie szkolonej kartę przeprowadzonych zajęć lub tworzy dla niej kartę w systemie teleinformatycznym ośrodka szkolenia kierowców przed rozpoczęciem szkolenia w części:
35. a)teoretycznej albo
36. b)praktycznej - jeżeli zakres szkolenia obejmuje wyłącznie zajęcia praktyczne; 5) wpisuje do karty przeprowadzonych zajęć numer ewidencyjny instruktora prowadzącego przydzielonego danej osobie szkolonej. 3. Jednostka wojskowa lub jednostka organizacyjna służb podległych lub nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych przyjmując osobę na szkolenie podstawowe lub uzupełniające: 1) sprawdza, czy osoba szkolona posiada odpowiednio zaświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu państwowego w zakresie prawa jazdy kategorii B albo prawo jazdy kategorii B - jeżeli zakres szkolenia obejmuje prawo jazdy kategorii C1, C, D1 lub D; 2) pobiera na podstawie informacji, o której mowa w ust. 1, oraz na podstawie numeru PESEL osoby szkolonej albo daty urodzenia w przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL, informacje i dane zawarte w profilu kandydata na kierowcę udostępnionym w systemie teleinformatycznym, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy; 3) wpisuje imię i nazwisko osoby szkolonej oraz jej numer PESEL albo datę urodzenia w przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL do książki ewidencji osób szkolonych oraz do dziennika przeprowadzonych zajęć; 4) wydaje osobie szkolonej kartę przeprowadzonych zajęć przed rozpoczęciem części praktycznej szkolenia; 5) wpisuje do karty przeprowadzonych zajęć numer ewidencyjny instruktora prowadzącego przydzielonego danej osobie szkolonej. 4. Szkoła rozpoczynając zajęcia szkolne: 1) sprawdza, czy osoba szkolona posiada odpowiednio zaświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu państwowego w zakresie prawa jazdy kategorii B albo prawo jazdy kategorii B - jeżeli zakres szkolenia obejmuje prawo jazdy kategorii C1, C, D1 lub D; 2) pobiera na podstawie informacji, o której mowa w ust. 1, oraz na podstawie numeru PESEL osoby szkolonej albo daty urodzenia w przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL, informacje i dane zawarte w profilu kandydata na kierowcę udostępnionym w systemie teleinformatycznym, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy; 3) wpisuje imię i nazwisko osoby szkolonej oraz jej numer PESEL albo datę urodzenia w przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL do książki ewidencji osób szkolonych oraz do dziennika przeprowadzonych zajęć; 4) wydaje osobie szkolonej kartę przeprowadzonych zajęć przed rozpoczęciem części praktycznej szkolenia; 5) wpisuje do karty przeprowadzonych zajęć numer ewidencyjny instruktora prowadzącego przydzielonego danej osobie szkolonej. 5. Wzór książki ewidencji osób szkolonych określa załącznik nr 2 do rozporządzenia. 6. Wzór karty przeprowadzonych zajęć określa załącznik nr 3 do rozporządzenia. 7. Dokumenty, o których mowa w ust. 2 pkt 3 i 4, ust. 3 pkt 3 i 4 oraz ust. 4 pkt 3 i 4, mogą być prowadzone w odpowiadającej im postaci elektronicznej w systemie teleinformatycznym umożliwiającym niezwłoczny odczyt lub wydruk całości lub części zapisanych danych. Kierownik podmiotu prowadzącego szkolenie potwierdza swoje wpisy bezpiecznym podpisem elektronicznym, a instruktor, wykładowca lub osoba szkolona - podpisem elektronicznym lub unikalnym identyfikatorem i hasłem nadanymi w tym systemie. § 7. 1. Przeprowadzenie poszczególnych zajęć w ramach szkolenia jest potwierdzane w karcie przeprowadzonych zajęć każdorazowo po ich zakończeniu przez osobę prowadzącą zajęcia i osobę szkoloną. 2. W przypadku szkolenia prowadzonego przez jednostkę wojskową, jednostkę organizacyjną służb podległych lub nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych lub szkolenia prowadzonego przez szkołę na karcie przeprowadzonych zajęć dokonuje się wpisu i potwierdzenia przeprowadzenia wyłącznie zajęć w zakresie części praktycznej. Potwierdzenie przeprowadzenia zajęć w zakresie części teoretycznej oraz nauki udzielania pierwszej pomocy jest dokonywane w dzienniku przeprowadzonych zajęć. § 8. 1. Liczbę godzin zajęć w zakresie części teoretycznej i praktycznej szkolenia dla każdej osoby podlegającej szkoleniu podstawowemu ustala indywidualnie instruktor w porozumieniu z tą osobą, przy czym: 1) liczba godzin dla zajęć w zakresie części teoretycznej szkolenia nie może być mniejsza niż:
37. a)30 godzin w zakresie prawa jazdy kategorii A1, A2, A, B1, B, T lub pozwolenia - w tym co najmniej 4 godziny w zakresie części teoretycznej szkolenia i ćwiczeń w zakresie udzielania pierwszej pomocy ofiarom wypadków drogowych,
38. b)20 godzin w zakresie prawa jazdy kategorii B+E, C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D, D+E,
39. c)10 godzin w zakresie prawa jazdy kategorii AM; 2) liczba godzin dla zajęć w zakresie części praktycznej szkolenia nie może być mniejsza niż:
40. a)10 - w zakresie prawa jazdy kategorii AM,
41. b)15 - w zakresie prawa jazdy kategorii B+E,
42. c)20 - w zakresie prawa jazdy kategorii A1, A2, A, C1, C1+E, D1+E lub T,
43. d)25 - w zakresie prawa jazdy kategorii C+E lub D+E,
44. e)30 - w zakresie prawa jazdy kategorii B1, B, C, D1 lub pozwolenia, z zastrzeżeniem pkt 5,
45. f)60 - w zakresie prawa jazdy kategorii D; 3) wymagania, o których mowa w pkt 1, nie dotyczą osób ubiegających się o prawo jazdy kategorii B, C lub D, jeżeli posiadają prawo jazdy odpowiednio kategorii B1, C1 lub D1 albo zaświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu państwowego w zakresie prawa jazdy odpowiednio kategorii B1, C1 lub D1; 4) wymagania, o których mowa w pkt 1, nie dotyczą osób ubiegających się o prawo jazdy kategorii A2, jeżeli posiadają prawo jazdy kategorii A1, oraz osób ubiegających się o prawo jazdy kategorii A, jeżeli posiadają prawo jazdy kategorii A1 lub A2; 5) dla szkolenia w zakresie prawa jazdy kategorii C prowadzonego przez jednostki wojskowe dla żołnierzy zasadniczej służby wojskowej lub żołnierzy służby kandydackiej liczba godzin zajęć w zakresie części praktycznej szkolenia nie może być mniejsza niż 20. 2. W przypadku gdy osoba rozpoczyna szkolenie: 1) jednocześnie w zakresie więcej niż jednej kategorii prawa jazdy, to określona dla każdej kategorii, o której mowa w:
46. a)ust. 1 pkt 1 lit. a, liczba godzin zajęć w zakresie części teoretycznej szkolenia ulega zmniejszeniu o 10,
47. b)ust. 1 pkt 1 lit. b, liczba godzin zajęć w zakresie części teoretycznej szkolenia ulega zmniejszeniu o 5; 2) w zakresie prawa jazdy kategorii C1, C, D1 lub D, to określona w ust. 1 pkt 2 liczba godzin zajęć w zakresie części praktycznej szkolenia ulega:
48. a)zmniejszeniu o 10 - w zakresie prawa jazdy kategorii C1 lub C, jeżeli osoba posiada odpowiednio prawo jazdy kategorii D1 lub D albo zaświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu państwowego w zakresie prawa jazdy odpowiednio kategorii D1 lub D,
49. b)zmniejszeniu o 20 - w zakresie prawa jazdy kategorii D, jeżeli osoba posiada odpowiednio prawo jazdy kategorii C1 lub C albo zaświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu państwowego w zakresie prawa jazdy odpowiednio kategorii C1 lub C; 3) w zakresie prawa jazdy kategorii A lub B, określona w ust. 1 pkt 2 liczba godzin zajęć w zakresie części praktycznej szkolenia ulega zmniejszeniu o 10, jeżeli osoba posiada odpowiednio prawo jazdy kategorii A1, A2 lub B1. 3. Zajęcia w zakresie części praktycznej szkolenia: 1) rozpoczyna się po przeprowadzeniu zajęć w zakresie części teoretycznej szkolenia; 2) w zakresie prawa jazdy kategorii:
50. a)A1, A2, A lub B1 - powinny uwzględniać co najmniej 3 godziny jazdy poza obszarem zabudowanym, w tym na drogach o dopuszczalnej prędkości powyżej 70 km/h,
51. b)B, B+E, C1, C, C1+E, D1+E lub T - powinny uwzględniać co najmniej 4 godziny jazdy poza obszarem zabudowanym, w tym na drogach o dopuszczalnej prędkości powyżej 70 km/h,
52. c)D1, C+E oraz D+E - powinny uwzględniać co najmniej 10 godzin jazdy poza obszarem zabudowanym, w tym na drogach o dopuszczalnej prędkości powyżej 70 km/h,
53. d)D - powinny uwzględniać co najmniej 20 godzin jazdy poza obszarem zabudowanym, w tym na drogach o dopuszczalnej prędkości powyżej 70 km/h; 3) zajęcia, o których mowa w pkt 2, z wyłączeniem zajęć w zakresie prawa jazdy kategorii T, prowadzi się łącznie na odcinku nie krótszym niż 50 km w trakcie jednych zajęć. § 9. Godzina zajęć w zakresie części teoretycznej szkolenia równa się 45 minutom, a zajęć w zakresie części praktycznej szkolenia - 60 minutom. § 10. 1. Zajęcia w zakresie części praktycznej szkolenia nie mogą być dłuższe niż: 1) 2 godziny dziennie w okresie pierwszych:
54. a)4 godzin szkolenia - w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A,
55. b)8 godzin szkolenia - w zakresie prawa jazdy kategorii innych niż określone w lit. a oraz pozwolenia; 2) 3 godziny dziennie - po określonych w pkt 1 godzinach dla zajęć w zakresie części praktycznej szkolenia dla prawa jazdy poszczególnych kategorii oraz pozwolenia; 3) 4 godziny dziennie - po zakończeniu 50% godzin zajęć w zakresie części praktycznej szkolenia dla prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D, D+E oraz pozwolenia. 2. Podczas zajęć w zakresie części praktycznej szkolenia z osobą szkoloną dopuszcza się stosowanie urządzeń technicznych wspomagających komunikację, jeżeli osoba szkolona jest osobą, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. Nr 209, poz. 1243 oraz z 2012 r. poz. 986). § 11. Zajęcia w zakresie części praktycznej szkolenia podstawowego w ruchu drogowym w pojeździe mogą być prowadzone przez instruktora wyłącznie z 1 osobą szkoloną w obecności: 1) jednego dodatkowego uczestnika kursu w przypadku szkolenia w zakresie prawa jazdy kategorii B1, B, B+E, 2) do 6 uczestników kursu w przypadku szkolenia w zakresie prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D, D+E, 3) kandydatów na instruktorów wraz z ich wykładowcą, 4) kierownika jednostki prowadzącej szkolenie lub upoważnionego przez niego pracownika tej jednostki, 5) osoby sprawującej w imieniu starosty nadzór, o którym mowa w art. 43 ustawy, 6) osoby sprawującej nadzór w imieniu jednostki lub organu, o którym mowa w art. 47 ust. 1-3 ustawy, 7) tłumacza, jeżeli osoba szkolona nie włada językiem polskim w stopniu umożliwiającym prowadzenie szkolenia, 8) tłumacza języka migowego lub tłumacza systemu językowo-migowego, jeżeli osoba szkolona jest osobą, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się - jeżeli pojazd jest wyposażony w wystarczającą liczbę miejsc siedzących. § 12. Instruktor prowadzący szkolenie potwierdza w karcie przeprowadzonych zajęć zaliczenie egzaminu wewnętrznego, a jeżeli go nie przeprowadzał, podpisuje się na karcie przeprowadzonych zajęć obok instruktora lub wykładowcy przeprowadzającego ten egzamin. § 13. 1. Kierownik ośrodka szkolenia kierowców, dowódca jednostki wojskowej, kierownik jednostki organizacyjnej służb podległych lub nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych albo dyrektor szkoły, który wydał kartę przeprowadzonych zajęć, w przypadku przerwania szkolenia podkreśla i podpisuje kartę po ostatniej wpisanej pozycji. W przypadku prowadzenia dokumentacji w postaci elektronicznej kierownik ośrodka szkolenia przekazuje osobie szkolonej plik karty przeprowadzonych zajęć w formacie tekstowym lub rozszerzalnego języka znaczników (XML), opatrzony bezpiecznym podpisem elektronicznym oraz dokonuje jej wydruku, podkreśla i podpisuje kartę po ostatniej wpisanej pozycji oraz umieszcza odręczną informację, że karta była prowadzona w postaci elektronicznej. 2. W przypadku przerwania szkolenia osoba szkolona zachowuje kartę przeprowadzonych zajęć, a podmiot prowadzący szkolenie załącza jej kopię lub jej elektroniczny odpowiednik do prowadzonej dokumentacji. 3. Kierownik ośrodka szkolenia kierowców, dowódca jednostki wojskowej, kierownik jednostki organizacyjnej służb podległych lub nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych albo dyrektor szkoły przesyła w postaci elektronicznej właściwemu organowi wydającemu prawo jazdy lub pozwolenie informację o przerwaniu szkolenia przez osobę szkoloną w celu udostępnienia przez ten organ profilu kandydata na kierowcę kolejnemu podmiotowi prowadzącemu szkolenie dla tej osoby. 4. Jeżeli karta przeprowadzonych zajęć jest podpisywana przez dowódcę jednostki wojskowej, kierownika jednostki organizacyjnej służb podległych lub nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych albo dyrektora szkoły, wpisy w karcie uzupełnia się o potwierdzenie przeprowadzenia zajęć w zakresie części teoretycznej szkolenia oraz zajęć z zakresu zasad udzielania pierwszej pomocy - wynikających z dziennika prowadzonych zajęć. 5. Dyrektor szkoły podpisując kartę przeprowadzonych zajęć, wydaje dodatkowo zaświadczenie potwierdzające rozpoczęcie szkolenia w ramach zajęć szkolnych. § 14. Osoba szkolona, kontynuując szkolenie w innym podmiocie prowadzącym szkolenie, przekazuje jego kierownikowi kartę, o której mowa w § 13 ust. 1. W przypadku gdy dotychczasowa dokumentacja była prowadzona w postaci elektronicznej, osoba szkolona przekazuje plik i oryginał wydruku karty przeprowadzonych zajęć. Kierownik podmiotu prowadzącego szkolenie stosuje odpowiednio przepisy § 6 ust. 1-4, zachowując poprzednią kartę przeprowadzonych zajęć w prowadzonej dokumentacji. Jeżeli podmiot prowadzący szkolenie prowadzi dokumentację w postaci elektronicznej, plik karty przeprowadzonych zajęć załącza do prowadzonej przez siebie dokumentacji, a wydruk karty może przekształcić do postaci elektronicznej. § 15. 1. W celu wydania zaświadczenia o ukończeniu szkolenia, o którym mowa w art. 27 ust. 4 ustawy, kierownik ośrodka szkolenia kierowców lub innego podmiotu prowadzącego szkolenie aktualizuje profil kandydata na kierowcę w systemie teleinformatycznym, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy, o następujące dane: 1) nazwę i numer podmiotu prowadzącego szkolenie; 2) datę rozpoczęcia szkolenia; 3) datę zakończenia szkolenia; 4) kategorie, w zakresie których szkolenie zostało przeprowadzone; 5) liczbę godzin zajęć teoretycznych; 6) liczbę godzin zajęć praktycznych; 7) numer instruktora, który prowadził szkolenie; 8) numer wykładowcy, który prowadził szkolenie - jeżeli dotyczy; 9) imię i nazwisko osoby dokonującej aktualizacji profilu. 2. Czynność, o której mowa w ust. 1, potwierdza się bezpiecznym podpisem elektronicznym albo podpisem stanowiącym podanie w postaci elektronicznej danych: imienia i nazwiska kierownika podmiotu prowadzącego szkolenie, potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP, zgodnie z ustawą z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. Nr 64, poz. 565, z późn. zm.4)Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2006 r. Nr 12, poz. 65 i Nr 73, poz. 501, z 2008 r. Nr 127, poz. 817, z 2009 r. Nr 157, poz. 1241, z 2010 r. Nr 40, poz. 230, Nr 167, poz. 1131 i Nr 182, poz. 1228 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654, Nr 185, poz. 1092 i Nr 204, poz. 1195.). § 16. Po zakończeniu lub przerwaniu szkolenia przez osobę szkoloną do książki ewidencji osób szkolonych wpisuje się: 1) liczbę godzin zajęć w zakresie części teoretycznej lub praktycznej szkolenia przeprowadzonych w danym ośrodku szkolenia kierowców lub innym podmiocie prowadzącym szkolenie; 2) datę zakończenia lub przerwania szkolenia; 3) numer instruktora prowadzącego szkolenie, o którym mowa w § 12; 4) numer identyfikujący profil kandydata na kierowcę. § 17. 1. Książkę ewidencji osób szkolonych: 1) przechowuje się przez okres 10 lat od daty dokonania w niej ostatniego wpisu; 2) przekazuje się właściwemu organowi prowadzącemu nadzór, w celu archiwizacji, niezwłocznie po:
56. a)rezygnacji z prowadzenia ośrodka szkolenia kierowców,
57. b)wydaniu decyzji o zakazie prowadzenia przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia ośrodka szkolenia kierowców,
58. c)uprawomocnieniu się orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia ośrodka szkolenia kierowców. 2. Karty przeprowadzonych zajęć osób wpisanych do książki ewidencji osób szkolonych oraz kopie kart osób, które nie kontynuują szkolenia, przechowuje się przez okres 24 miesięcy od dnia dokonania w nich ostatniego wpisu. Po upływie tego okresu karty i ich kopie podlegają zniszczeniu. 3. Przed zniszczeniem karty lub kopii karty liczbę godzin przeprowadzonych zajęć w zakresie części teoretycznej lub praktycznej szkolenia wpisuje się odpowiednio do książki ewidencji osób szkolonych. 4. Po upływie okresu, o którym mowa w ust. 2, kierownik ośrodka szkolenia kierowców lub innego podmiotu prowadzącego szkolenie przesyła w postaci elektronicznej właściwemu organowi wydającemu prawo jazdy lub pozwolenie informację o przerwaniu szkolenia przez osobę szkoloną, o której mowa w ust. 2, w celu udostępnienia przez ten organ profilu kandydata na kierowcę kolejnemu podmiotowi prowadzącemu szkolenie dla tej osoby. § 18. Egzamin wewnętrzny, o którym mowa w art. 23 ust. 2 pkt 4 ustawy, składa się z części: 1) teoretycznej - przeprowadzanej w sali wykładowej przy użyciu testu komputerowego; 2) praktycznej - przeprowadzanej na placu manewrowym i w ruchu drogowym po uzyskaniu przez osobę szkoloną pozytywnego wyniku z części teoretycznej egzaminu. Pozytywny wynik części teoretycznej egzaminu jest ważny przez okres 6 miesięcy od dnia jego uzyskania. § 19. 1. Zakres części teoretycznej egzaminu wewnętrznego, liczba pytań egzaminacyjnych, ich tematyka, sposób oceny części teoretycznej egzaminu wewnętrznego oraz czas jego przeprowadzenia są zgodne ze sposobem przeprowadzania części teoretycznej egzaminu państwowego. 2. Informację o wyniku części teoretycznej egzaminu wewnętrznego, liczbie popełnionych błędów oraz dacie przeprowadzenia egzaminu, podpisaną przez instruktora lub wykładowcę, który przeprowadził część teoretyczną egzaminu wewnętrznego, i osobę szkoloną, umieszcza się w dokumentacji kandydata na kierowcę. § 20. 1. Zakres części praktycznej egzaminu wewnętrznego, kryteria oceny oraz czas trwania, z zastrzeżeniem ust. 2, są zgodne ze sposobem przeprowadzania części praktycznej egzaminu państwowego. 2. W trakcie przeprowadzania części praktycznej egzaminu wewnętrznego realizuje się wszystkie przewidziane dla egzaminu państwowego zadania egzaminacyjne, bez względu na liczbę popełnionych błędów, z wyjątkiem przypadku, gdy zachowanie osoby szkolonej zagraża bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego. 3. W trakcie części praktycznej egzaminu wewnętrznego instruktor wypełnia arkusz przebiegu części praktycznej egzaminu wewnętrznego i wyszczególnia w nim błędy popełnione przez osobę szkoloną; arkusz może być sporządzony w postaci elektronicznej przy wykorzystaniu funkcjonalności systemu teleinformatycznego, przy czym wynik egzaminu wewnętrznego instruktor potwierdza podpisem elektronicznym albo unikalnym identyfikatorem i hasłem nadanymi w tym systemie. 4. Po zakończeniu części praktycznej egzaminu wewnętrznego instruktor przeprowadzający egzamin omawia z osobą szkoloną popełnione przez nią błędy. 5. W przypadku zakończenia egzaminu wewnętrznego z wynikiem negatywnym instruktor prowadzący ustala wraz z osobą szkoloną, na podstawie wypełnionego arkusza przebiegu części praktycznej egzaminu wewnętrznego, dalszy zakres szkolenia niezbędny do uzyskania wszystkich umiejętności. 6. Arkusz przebiegu części praktycznej egzaminu wewnętrznego podpisują instruktor przeprowadzający egzamin, instruktor, który prowadził szkolenie, i osoba szkolona. 7. Arkusz przebiegu egzaminu wewnętrznego otrzymuje osoba szkolona, a kopię arkusza pozostawia się w ośrodku szkolenia kierowców lub innym podmiocie prowadzącym szkolenie. 8. Jako arkusz przebiegu części praktycznej egzaminu wewnętrznego wykorzystuje się arkusz przebiegu części praktycznej egzaminu państwowego stosowany do przeprowadzania egzaminów państwowych. Rozdział 4 Szkolenie instruktorów i wykładowców § 21. Podmiot, o którym mowa w art. 35 ust. 1 ustawy, przyjmując kandydata na instruktora lub instruktora na kurs: 1) rejestruje go przed rozpoczęciem szkolenia teoretycznego odpowiednio:
59. a)w książce ewidencji osób szkolonych, o której mowa w § 6 ust. 2 pkt 3,
60. b)w dzienniku lekcyjnym kursu, wpisując: - imię i nazwisko kandydata na instruktora lub instruktora wraz z kategoriami, w których zakresie jest szkolony, oraz numer PESEL albo datę urodzenia w przypadku osób nieposiadających numeru PESEL, - rodzaj kursu, - wykaz zajęć teoretycznych, - wykaz osób prowadzących zajęcia teoretyczne; 2) przed rozpoczęciem zajęć praktycznych wydaje mu kartę przeprowadzonych zajęć, której wzór określa załącznik nr 4 do rozporządzenia. § 22. 1. Liczbę godzin zajęć teoretycznych i praktycznych dla uczestników kursu kandydatów na instruktorów lub kursu uzupełniającego dla instruktorów ustala organizator kursu, przy czym nie może być ona mniejsza niż określona w tabeli nr 1. Tabela 1 Poz. Nazwa przedmiotu Liczba godzin zajęć teoretycznych praktycznych 1. Psychologia 10 – 2. Metodyka nauczania 50 – 3. Prawo o ruchu drogowym 30 – 4. Technika kierowania pojazdem i obsługa pojazdu 18 – 5. Bezpieczeństwo ruchu drogowego 10 – 6. Zasady prowadzenia ośrodka szkolenia 6 – 7. Technika i taktyka jazdy 2 5 8. Praktyka instruktorska 4 50*) 9. Razem 130 55*) *) Należy uwzględnić dodatkowo liczbę godzin zajęć odpowiednią do zakresu szkolenia kandydata określoną w tabeli nr 2. 2. W zakresie przedmiotu określonego w tabeli nr 1: 1) w poz. 1 - powinny być ujęte tematy:
61. a)podstawowe wiadomości z psychologii ogólnej,
62. b)kandydat na kierowcę lub motorniczego i jego charakterystyka,
63. c)wybrane zagadnienia z psychologii ruchu drogowego, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu na funkcje percepcyjne, podejmowane decyzje, czas reakcji lub zmianę zachowania kierującego pojazdem w szczególności: - alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu, - wahań stanu emocjonalnego, - zmęczenia, - zagrożeń występujących w ruchu drogowym,
64. d)praktyczne wykorzystanie wiedzy z psychologii w szkoleniu kandydatów na kierowców lub motorniczych, ze szczególnym uwzględnieniem oceny predyspozycji kandydata na kierowcę lub motorniczego do kierowania pojazdem,
65. e)etyka zawodu instruktora i wykładowcy; 2) w poz. 2 - powinny być ujęte tematy:
66. a)proces nauczania,
67. b)szkolenie dorosłych - motywacja,
68. c)ocenianie kwalifikacji kandydata na kierowcę i ustalanie wymiaru czasu szkolenia niezbędnego do osiągnięcia celów określonych w programach szkolenia kandydatów na kierowców lub motorniczych,
69. d)formy i metodyka prowadzenia zajęć teoretycznych i praktycznych ujętych w programie szkolenia kandydatów na kierowców lub motorniczych, w szczególności: - podział tematyczny zajęć w poszczególnych kategoriach prawa jazdy lub pozwolenia, - podział wymiaru czasu szkolenia, - kolejność realizacji zajęć,
70. e)organizacja zajęć - środki dydaktyczne; 3) w poz. 3 - powinny być ujęte tematy:
71. a)wybrane problemy interpretacyjne przepisów ruchu drogowego, ze szczególnym uwzględnieniem: - zachowania ostrożności i właściwej postawy w stosunku do innych uczestników ruchu, - zachowania bezpiecznych prędkości i odstępów między pojazdami podczas jazdy w różnych warunkach atmosferycznych i po różnych nawierzchniach jezdni, - zagrożeń związanych z ruchem drogowym, w szczególności prowadzeniem pojazdu w różnych warunkach widoczności, niedoświadczeniem innych uczestników ruchu, podczas przewozu osób i rzeczy,
72. b)omówienie wybranych zagadnień: - których znajomość powinna być sprawdzana na kursie dla kandydatów na kierowców lub motorniczych, - występujących w pytaniach egzaminacyjnych stosowanych w części teoretycznej egzaminu państwowego; 4) w poz. 4 - powinny być ujęte tematy:
73. a)przygotowanie się do jazdy oraz zasady używania mechanizmów sterowania pojazdem,
74. b)bezpieczne prowadzenie pojazdu i wykonywanie manewrów na drodze,
75. c)zachowanie wobec innych uczestników ruchu,
76. d)przewidywanie rzeczywistych lub potencjalnych zagrożeń na drodze oraz skuteczne reagowanie na nie,
77. e)dynamika i kultura jazdy,
78. f)zasady wykonywania czynności kontrolno-obsługowych pojazdu z uwzględnieniem wymogów ochrony środowiska; 5) w poz. 5 - powinny być ujęte tematy:
79. a)organy administracji publicznej zajmujące się problematyką ruchu drogowego i ich zadania,
80. b)akty prawne odnoszące się do kierujących pojazdami,
81. c)stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w kraju i województwie,
82. d)kontrola ruchu drogowego, zatrzymywanie i cofanie uprawnień do kierowania pojazdami,
83. e)ubezpieczenia komunikacyjne oraz zawodowe; 6) w poz. 6 - powinny być ujęte tematy:
84. a)rozpoczęcie działalności ośrodka szkolenia kierowców,
85. b)rozpoczęcie pracy instruktora,
86. c)zarządzanie ośrodkiem szkolenia kierowców,
87. d)prowadzenie dokumentacji,
88. e)nadzór nad prowadzeniem szkolenia kandydatów na kierowców lub motorniczych; 7) w poz. 7 - technika i taktyka jazdy realizowane w ośrodku doskonalenia techniki jazdy, o którym mowa w art. 112 ust. 1 pkt 2 ustawy; 8) w poz. 8 - powinny być ujęte tematy:
89. a)organizacja zajęć,
90. b)pokaz przeprowadzenia 10 różnych tematycznie zajęć teoretycznych dla kandydatów na kierowców lub motorniczych - z uwzględnieniem różnych kategorii prawa jazdy, na które jest prowadzone szkolenie,
91. c)prezentacja przez każdego słuchacza kursu co najmniej 5 wybranych zajęć teoretycznych, o których mowa w lit. b - czas każdej prezentacji 45 minut,
92. d)udział w charakterze obserwatora w co najmniej 20 zajęciach teoretycznych prowadzonych w ośrodku szkolenia kierowców,
93. e)pokaz przeprowadzenia 5 godzin zajęć praktycznych dla kandydatów na kierowców w zakresie uprawnień objętych nauczaniem - pokaz przeprowadza się 2 godziny na placu manewrowym i 3 godziny w ruchu miejskim,
94. f)udział w charakterze obserwatora w zajęciach praktycznych prowadzonych w ruchu miejskim w ośrodku szkolenia kierowców w liczbie godzin określonej w tabeli nr 2: Tabela 2 Poz. Zakres objęty nauczaniem Liczba godzin zajęć*) 1. Kat. A 10 2. Kat. B, C, C1, D1, T, B+E, C1+E, D1+E, T lub pozwolenie 30 3. Kat. C+E, D+E 15 4. Kat. D 25 *) Podane wartości odnoszą się oddzielnie do każdej kategorii prawa jazdy.
95. g)przeprowadzenie przez kandydata na instruktora lub instruktora na placu manewrowym ośrodka szkolenia kierowców z udziałem kandydata na kierowcę lub motorniczego co najmniej 10 zajęć praktycznych w zakresie każdej kategorii prawa jazdy lub pozwolenia objętych szkoleniem,
96. h)przeprowadzenie przez kandydata na instruktora lub instruktora w ruchu drogowym z udziałem kandydata na instruktora co najmniej 4 godzin zajęć praktycznych w zakresie każdej kategorii prawa jazdy lub pozwolenia objętych szkoleniem; realizując szkolenie, jedna osoba występuje w charakterze kandydata na kierowcę, a druga w charakterze instruktora nauki jazdy; zajęcia odbywają się pod nadzorem wykładowcy,
97. i)podsumowanie zajęć. 3. Zajęcia określone w ust. 2 pkt 8: 1) lit. a, b, e, i - prowadzi wykładowca; 2) lit. c, g - prowadzi indywidualnie każdy kandydat na instruktora lub instruktor pod nadzorem wykładowcy; 3) lit. d, f - prowadzi się w grupach 1-5 osób pod nadzorem wykładowcy. 4. Zajęcia z praktyki instruktorskiej mogą być rozpoczęte po zakończeniu zajęć z przedmiotów określonych w poz. 1-4 tabeli nr 1. § 23. Szkolenie jest prowadzone przez właściwych specjalistów, w tym w szczególności w zakresie przedmiotów: 1) „Technika kierowania pojazdem i obsługa pojazdu” - posiadających uprawnienia instruktora lub egzaminatora oraz co najmniej 5 lat praktyki zawodowej w zakresie szkolenia lub egzaminowania kandydatów na kierowców w zakresie objętym szkoleniem; 2) „Zasady prowadzenia ośrodka szkolenia kierowców” - posiadających uprawnienia instruktora w zakresie objętym szkoleniem oraz co najmniej 5-letnią praktykę w kierowaniu ośrodkiem szkolenia kierowców; 3) „Praktyka instruktorska” - posiadających uprawnienia instruktora w zakresie objętym szkoleniem i praktykę zawodową w zakresie prowadzenia szkolenia kandydatów na kierowców od co najmniej 5 lat. § 24. Godziny zajęć teoretycznych równają się 45 minutom, a zajęć praktycznych - 60 minutom. § 25. Kurs uzupełniający dla instruktorów obejmuje zajęcia z przedmiotów określonych w tabeli nr 1 w poz. 1-7 w zakresie właściwym dla uprawnień instruktora w danej kategorii prawa jazdy. § 26. Po zakończeniu kursu wykładowcy odnotowują dla poszczególnych przedmiotów końcowy wynik szkolenia osoby, oznaczając wynik pozytywny literą „P”, a negatywny literą „N”: 1) w dzienniku lekcyjnym - jeżeli są to zajęcia teoretyczne; 2) na karcie przeprowadzonych zajęć - jeżeli są to zajęcia praktyczne. § 27. W przypadku przerwania lub zakończenia szkolenia karta przeprowadzonych zajęć podlega zwrotowi do jednostki prowadzącej szkolenie, która ją wydała. § 28. 1. Zaświadczenie o ukończeniu kursu podstawowego dla kandydatów na instruktorów lub kursu uzupełniającego dla instruktorów podpisuje kierownik podmiotu prowadzącego szkolenie, o którym mowa w art. 35 ust. 1 ustawy. 2. Egzamin końcowy obejmuje sprawdzenie znajomości wybranych zagadnień z następujących przedmiotów: „Psychologia”, „Metodyka nauczania”, „Prawo o ruchu drogowym”, „Technika kierowania pojazdem i obsługa pojazdu”, „Technika i taktyka jazdy” oraz prezentacje wybranych jednostek lekcyjnych realizowanych na kursie dla kandydatów na kierowców lub motorniczych. 3. Wyniki egzaminu końcowego wpisuje się w dzienniku lekcyjnym, oddzielnie dla każdej osoby i kategorii prawa jazdy lub pozwolenia, przez umieszczenie litery: 1) „P” - jeżeli wynik jest pozytywny; 2) „N” - jeżeli wynik jest negatywny; 3) „X” - jeżeli osoba nie przystąpiła do egzaminu. 4. Wzór zaświadczenia o ukończeniu kursu podstawowego dla kandydatów na instruktorów lub kursu uzupełniającego dla instruktorów określa załącznik nr 5 do rozporządzenia. § 29. 1. Książka ewidencji osób szkolonych powinna być przechowywana przez jednostkę prowadzącą szkolenie przez okres 10 lat od dnia dokonania w niej ostatniego wpisu, a w przypadku rezygnacji z prowadzenia szkolenia - przekazana właściwemu organowi prowadzącemu nadzór w celu archiwizacji. 2. W razie utraty książki ewidencji osób szkolonych lub zniszczenia w stopniu powodującym jej nieczytelność podlega ona każdorazowo odtworzeniu w zakresie kart przeprowadzonych zajęć posiadanych przez podmiot, o którym mowa w art. 35 ust. 1 ustawy. 3. Dzienniki lekcyjne i karty przeprowadzonych zajęć przechowuje się przez okres 10 lat, a następnie archiwizuje. § 30. Do kursów dla kandydatów na wykładowców i wykładowców stosuje się odpowiednio przepisy § 21-29. Rozdział 5 Warsztaty doskonalenia zawodowego instruktorów § 31. 1. Warsztaty doskonalenia zawodowego instruktorów, o których mowa w art. 35 ust. 6 ustawy, obejmują zajęcia teoretyczne i zajęcia praktyczne. 2. Zajęcia teoretyczne obejmują co najmniej: 1) uzupełnienie wiedzy w zakresie następujących tematów:
98. a)„Psychologia” - 1 godzina zajęć teoretycznych,
99. b)„Metodyka nauczania” - 1 godzina zajęć teoretycznych,
100. c)„Prawo o ruchu drogowym” - 1 godzina zajęć teoretycznych,
101. d)„Technika kierowania pojazdem i obsługa pojazdu” - 1 godzina zajęć teoretycznych,
102. e)„Bezpieczeństwo ruchu drogowego” - 1 godzina zajęć teoretycznych,
103. f)„Zasady prowadzenia ośrodka szkolenia” - 1 godzina zajęć teoretycznych; 2) omówienie najczęstszych błędów popełnianych przez instruktorów podczas prowadzenia szkolenia kandydatów na kierowców - co najmniej dwie godziny zajęć teoretycznych; 3) omówienie najczęstszych błędów popełnianych przez kandydatów na kierowców i motorniczych podczas egzaminu państwowego - co najmniej dwie godziny zajęć teoretycznych. § 32. Zajęcia praktyczne obejmują co najmniej następujące tematy: 1) przeprowadzenie, pod nadzorem instruktora prowadzącego warsztaty, części praktycznej szkolenia dla kandydatów na kierowców przeprowadzanej na placu manewrowym, przy czym uczestnicy warsztatów występują w charakterze kandydatów na kierowców lub motorniczych - co najmniej jedna godzina zajęć praktycznych; 2) przeprowadzenie, pod nadzorem instruktora prowadzącego warsztaty, części praktycznej szkolenia dla kandydatów na kierowców lub motorniczych przeprowadzanej w ruchu drogowym, przy czym uczestnicy warsztatów występują w charakterze kandydatów na kierowców lub motorniczych - co najmniej jedna godzina zajęć praktycznych; 3) ocena sposobu przeprowadzania szkolenia kandydatów na kierowców przez instruktora prowadzącego warsztaty oraz wspólne omówienie błędów popełnionych przez instruktorów - co najmniej dwie godziny zajęć praktycznych. § 33. 1. Po zakończeniu warsztatów instruktor otrzymuje zaświadczenie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 pkt 3 ustawy, które zawiera: 1) kolejny numer zaświadczenia w ewidencji; 2) nazwę ośrodka szkolenia kierowców, jednostki lub podmiotu, o których mowa w art. 35 ust. 1 ustawy; 3) imię i nazwisko instruktora; 4) numer PESEL instruktora albo datę urodzenia w przypadku osób nieposiadających numeru PESEL; 5) numer instruktora w ewidencji; 6) numer legitymacji instruktora; 7) zakres posiadanych uprawnień do szkolenia kandydatów na kierowców; 8) daty rozpoczęcia i zakończenia warsztatów; 9) imię i nazwisko oraz numer uprawnień instruktora oceniającego sposób prowadzenia szkolenia; 10) imię i nazwisko oraz podpis kierownika ośrodka szkolenia kierowców, jednostki lub podmiotu, o których mowa w art. 35 ust. 1 ustawy, który wystawił zaświadczenie; 11) datę wystawienia zaświadczenia. 2. Wzór zaświadczenia, o którym mowa w art. 37 ust. 1 pkt 3 ustawy, określa załącznik nr 6 do rozporządzenia. Rozdział 6 Przepis końcowy § 34. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 19 stycznia 2013 r.5)Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 27 października 2005 r. w sprawie szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez kierujących pojazdami, instruktorów i egzaminatorów (Dz. U. Nr 217, poz. 1834, z 2006 r. Nr 3, poz. 24, z 2008 r. Nr 215, poz. 1362 oraz z 2009 r. Nr 78, poz. 653), które na podstawie art. 137 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30, poz. 151, Nr 92, poz. 530, Nr 106, poz. 622, Nr 205, poz. 1210, Nr 227, poz. 1367 i Nr 244, poz. 1454 oraz z 2012 r. poz. 113) traci moc z dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia. 2) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2011 r. Nr 92, poz. 530, Nr 106, poz. 622, Nr 205, poz. 1210, Nr 227, poz. 1367 i Nr 244, poz. 1454 oraz z 2012 r. poz. 113. 3) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2010 r. Nr 239, poz. 1593, z 2011 r. Nr 133, poz. 768, Nr 204, poz. 1195 i Nr 288, poz. 1689 oraz z 2012 r. poz. 921. 4) Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2006 r. Nr 12, poz. 65 i Nr 73, poz. 501, z 2008 r. Nr 127, poz. 817, z 2009 r. Nr 157, poz. 1241, z 2010 r. Nr 40, poz. 230, Nr 167, poz. 1131 i Nr 182, poz. 1228 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654, Nr 185, poz. 1092 i Nr 204, poz. 1195. 5) Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 27 października 2005 r. w sprawie szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez kierujących pojazdami, instruktorów i egzaminatorów (Dz. U. Nr 217, poz. 1834, z 2006 r. Nr 3, poz. 24, z 2008 r. Nr 215, poz. 1362 oraz z 2009 r. Nr 78, poz. 653), które na podstawie art. 137 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30, poz. 151, Nr 92, poz. 530, Nr 106, poz. 622, Nr 205, poz. 1210, Nr 227, poz. 1367 i Nr 244, poz. 1454 oraz z 2012 r. poz. 113) traci moc z dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia. Załącznik nr 1 - Szczegółowy program szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub tramwajem Cele szkolenia § 1. W ramach szkolenia podstawowego osoba szkolona uzyskuje wiadomości oraz nabywa wiedzę, umiejętności i zachowania umożliwiające bezpieczne kierowanie pojazdem, w tym co najmniej: 1) wiadomości dotyczące:
104. a)zachowania ostrożności i właściwej postawy w stosunku do innych uczestników ruchu drogowego,
105. b)zasad zachowania bezpiecznych odległości pomiędzy pojazdami, przy uwzględnieniu jazdy w różnych warunkach atmosferycznych, porach dnia i nocy i po różnych nawierzchniach jezdni,
106. c)wpływu na funkcje percepcyjne, podejmowane decyzje, czas reakcji lub zmianę zachowania kierującego pojazdem, w szczególności: - alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu, - wahań stanu emocjonalnego, - zmęczenia,
107. d)zagrożeń związanych z niedoświadczeniem innych uczestników ruchu drogowego, najbardziej podatnych na ryzyko, takich osób jak: dzieci, piesi, rowerzyści lub osoby o ograniczonej swobodzie ruchu,
108. e)zagrożeń związanych z ruchem drogowym i prowadzeniem różnego rodzaju pojazdów w różnorodnych warunkach widoczności,
109. f)zasad korzystania z wyposażenia pojazdu związanego z zapewnieniem bezpieczeństwa jazdy,
110. g)zasad użytkowania pojazdu, przewozu osób i rzeczy, z uwzględnieniem ochrony środowiska,
111. h)zasad ruchu drogowego, w szczególności odnoszących się do ograniczeń prędkości, pierwszeństwa przejazdu, znaków i sygnałów drogowych oraz dokumentów uprawniających do kierowania i używania pojazdu,
112. i)zasad postępowania w razie uczestniczenia w wypadku drogowym oraz zasad udzielania pierwszej pomocy ofiarom wypadku,
113. j)rodzajów dróg i zagrożeń związanych ze stanem ich nawierzchni,
114. k)zadań i kryteriów oceny obowiązujących na egzaminie państwowym; 2) wiedzę dotyczącą umiejętności i zachowań w zakresie:
115. a)przygotowania się do jazdy i sprawdzenia stanu technicznego podstawowych elementów pojazdu odpowiedzialnych bezpośrednio za bezpieczeństwo jazdy,
116. b)sprzęgania i rozprzęgania pojazdu z przyczepą lub naczepą w zakresie prawa jazdy kategorii B+E, C+E, C1+E, D+E, D1+E, T,
117. c)posługiwania się urządzeniami sterowania pojazdem podczas jazdy i parkowania,
118. d)włączania się do ruchu, zajmowania właściwej pozycji na drodze, respektowania praw innych uczestników ruchu oraz porozumiewania się z nimi przy użyciu dopuszczalnych środków,
119. e)bezpiecznego wykonywania wszelkich manewrów występujących w różnych sytuacjach drogowych,
120. f)obserwowania drogi i przewidywania rzeczywistych lub potencjalnych zagrożeń,
121. g)skutecznego reagowania, w tym hamowania awaryjnego, w przypadku powstania rzeczywistego zagrożenia,
122. h)jazdy z prędkością nieutrudniającą ruchu i dostosowaną do warunków ruchu,
123. i)jazdy z zachowaniem obowiązujących przepisów ruchu drogowego,
124. j)zachowania środków ostrożności przy wysiadaniu z pojazdu,
125. k)wykonywania podstawowych czynności kontrolno-obsługowych tych mechanizmów i urządzeń pojazdu, które mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo jazdy,
126. l)podejmowania działań w zakresie udzielenia przedlekarskiej pomocy ofiarom wypadków drogowych. § 2. Dodatkowo osobie szkolonej jest przekazywana wiedza na temat: 1) w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A2, A1 i A:
127. a)wykorzystywania środków ochronnych, w szczególności kasku, rękawic, ubrania,
128. b)widoczności kierujących pojazdami jednośladowymi przez innych użytkowników dróg,
129. c)czynników ryzyka związanych ze śliskimi elementami dróg (studzienki, szyny tramwajowe); 2) w zakresie prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D, D+E:
130. a)przepisów regulujących czas pracy i odpoczynku kierowców, w szczególności umiejętności korzystania z tachografu,
131. b)zasad odnoszących się do rodzaju wykonywanego transportu: osób lub rzeczy oraz dokumentów wymaganych w krajowym i międzynarodowym przewozie osób i rzeczy,
132. c)środków ostrożności podejmowanych w przypadku awarii pojazdu,
133. d)planowania tras przejazdu, czytania map drogowych,
134. e)warunków bezpieczeństwa związanych z załadunkiem, rozmieszczeniem i zamocowaniem ładunku: dotyczy prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E,
135. f)odpowiedzialności i obowiązków kierowcy wobec przewożonych osób: dotyczy prawa jazdy kategorii D1, D1+E, D, D+E,
136. g)ogólnych zasad budowy, eksploatacji i utrzymania podstawowych układów jezdnych pojazdu. I. Szczegółowy program szkolenia osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A. 1. Plan nauczania Lp. Przedmiot nauczania Zajęcia teoretyczne Zajęcia praktyczne Liczba godzin zajęć dla prawa jazdy kategorii A1, A2, A 30 20 Liczba godzin zajęć dla prawa jazdy kategorii AM 10 10 1 Przepisy ruchu drogowego 2 Zarys budowy motoroweru lub motocykla i zasady obsługi technicznej 3 Technika kierowania motorowerem lub motocyklem 4 Nauka jazdy 5 Zachowanie na miejscu wypadku i pomoc przedlekarska 2. Programy szkolenia w zakresie poszczególnych przedmiotów 2.1. Przepisy ruchu drogowego 2.1.1. Podział materiału nauczania Lp. Tematy nauczania 1 Wiadomości ogólne 2 Podstawowe pojęcia 3 Przepisy ogólne o ruchu pojazdów 4 Przepisy szczegółowe o ruchu pojazdów 5 Znaki i sygnały drogowe 6 Ogólne warunki używania motoroweru lub motocykla 7 Kierowca motoroweru lub motocykla - obowiązki i odpowiedzialność kierowcy i posiadacza motoroweru lub motocykla 2.1.2. Materiał nauczania TEMAT 1: Wiadomości ogólne Cel nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Poznanie podstawowych pojęć dotyczących ruchu drogowego.Poznanie konieczności istnienia przepisów ruchu drogowego.Poznanie przyczyn wypadków drogowych i roli człowieka w ich powstawaniu. Podstawowe elementy ruchu: droga, pojazd, człowiek.Sposób organizacji ruchu drogowego: znaki i sygnały drogowe, przepisy ruchu drogowego.Błędy człowieka jako najczęstsza przyczyna wypadków drogowych. Wykład ilustrowany w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. TEMAT 2: Podstawowe pojęcia Cel nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Poznanie pojęcia droga.Poznanie elementów drogi. Droga publiczna.Części składowe drogi i ich przeznaczenie. Zajęcia teoretyczne. Poznanie pojęcia obszaru zabudowanego.Poznanie pojęcia kierujący i kierowca. Określenie obszaru zabudowanego i jego oznakowanie.Kierujący i kierowca.Kierowca a inni uczestnicy ruchu drogowego - rozwaga, kultura zachowania, ustępliwość, wyrozumiałość.Pojęcia: szczególna ostrożność, ograniczone zaufanie, niedostateczna widoczność. Wykład ilustrowany w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. TEMAT 3: Przepisy ogólne o ruchu pojazdów Cel nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Poznanie zasad prawostronnego ruchu drogowego. Ruch prawostronny, jedno- i dwukierunkowy. Ruch okrężny. Ruch na autostradach. Zajęcia teoretyczne i ćwiczenia. Pogadanka lub wykład ilustrowany w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi, rysunkami na tablicy. Poznanie pojęcia skrzyżowania dróg. Prawne i geometryczne pojęcie skrzyżowania dróg. Podstawowe rodzaje skrzyżowań. Skrzyżowanie o ruchu kierowanym. Skrzyżowanie drogi z torami pojazdów szynowych. Poznanie różnych rodzajów pojazdów. Pojazd. Pojazd silnikowy. Pojazd samochodowy. Pojazd uprzywilejowany. Motorower i motocykl. Przyczepa lekka. Pojazd szynowy. Masa własna. Dopuszczalna masa całkowita. TEMAT 4: Przepisy szczegółowe o ruchu pojazdów Cel nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Poznanie okoliczności związanych z wykonywaniem różnych manewrów na drodze. Podstawowe manewry na drodze: włączanie się do ruchu, zmiana pasa ruchu, wymijanie, omijanie, wyprzedzanie, skręcanie, zawracanie, zatrzymanie, cofanie i postój.Miejsca i okoliczności ograniczenia lub zakazu wykonywania poszczególnych manewrów. Zajęcia teoretyczne i ćwiczenia. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi, rysunkami na tablicy. Kształtowanie nawyku obserwacji drogi i otoczenia. Zachowanie ostrożności i właściwe uprzedzanie innych uczestników ruchu przy wykonywaniu manewrów. Poznanie zagrożenia wynikającego z przecinania się kierunków jazdy. Manewry związane z przejeżdżaniem przez skrzyżowanie dróg. Kształtowanie nawyku ustępowania pierwszeństwa przejazdu pojazdowi nadjeżdżającemu z prawej strony. Zasada ustępowania pierwszeństwa przejazdu pojazdowi nadjeżdżającemu z prawej strony, przy przecinaniu się kierunków ruchu pojazdów.Odstępstwa od tej zasady.Pierwszeństwo przejazdu pojazdów szynowych, uprzywilejowanych w ruchu oraz pojazdów poruszających się po drodze z pierwszeństwem przejazdu. Kształtowanie nawyku ułatwienia włączenia się Ustępowanie pierwszeństwa autobusom włączającym się do ruchu z do ruchu autobusom włączającym się do ruchu z oznaczonych przystanków komunikacji publicznej. przystanków. Poznanie konieczności zajęcia odpowiedniego pasa ruchu przy przejeżdżaniu przez skrzyżowanie. Przejeżdżanie przez skrzyżowanie na wprost, skręcanie w prawo i w lewo.Zajmowanie odpowiedniego pasa ruchu.Przejazdy kolejowe - jedno- i wielotorowe. Urządzenia ostrzegawczo-zabezpieczające. Poznanie zagrożenia podczas przecinania drogi pojazdom szynowym. Zachowanie szczególnych środków ostrożności przy przejeżdżaniu przez przejazdy kolejowe. Poznanie konieczności szczególnego zachowania się wobec pojazdów uprzywilejowanych (ułatwienie przejazdu), jadących w kolumnie, wykonujących roboty na drodze. Zachowanie się wobec pojazdów: - uprzywilejowanych w ruchu, - jadących w kolumnie, - wykonujących czynności na drodze. Przejeżdżanie przez wyznaczone przejścia dla pieszych, obok przystanków komunikacji publicznej. Poznanie konieczności szczególnego zachowania się wobec pieszych, rowerzystów, pojazdów zaprzęgowych i pieszych idących w kolumnie. Zachowanie ostrożności wobec pieszych idących wzdłuż jezdni.Zachowanie szczególnej ostrożności przy przejeżdżaniu w szczególności przez osiedla, przy szkołach, przedszkolach. Przejeżdżanie obok rowerzystów, motorowerów, motocykli, pojazdów zaprzęgowych, kolumn osób pieszych idących drogą. Poznanie czynników limitujących bezpieczną prędkość w określonych warunkach ruchu drogowego. Prędkość jazdy. Pojęcie prędkości bezpiecznej. Czynniki mające bezpośredni wpływ na dobór prędkości bezpiecznej - natężenie ruchu, stan i widoczność drogi, warunki atmosferyczne, jazda w dzień i w nocy. Poznanie pojęcia prędkość bezpieczna. Dopuszczalna prędkość jazdy różnych pojazdów. Poznanie pojęcia droga hamowania. Hamowanie. Pojęcie drogi hamowania.Czynniki wpływające na drogę hamowania (człowiek, pojazd, droga). Poznanie, w jakich warunkach można Zatrzymanie. Miejsca, w których zatrzymywanie jest zabronione. zatrzymać motorower lub motocykl i jakie skutki może spowodować bezzasadne, niesygnalizowane zatrzymanie się na drodze. Poznanie warunków, w jakich motorower lub motocykl może być holowany. Holowanie. Warunki konieczne, jakie musi spełniać pojazd holowany (sprawny układ kierowniczy i hamulcowy, możliwość zwolnienia holu przez osobę holowaną, oznakowanie).Okoliczności, w których holowanie jest zabronione.Holowanie przyczepy i warunki holowania.Motocykl z bocznym wózkiem. Zdobycie wiadomości o kolumnie pojazdów oraz o warunkach, jakie muszą spełniać pojazdy jadące w kolumnie. Pojęcie kolumny pojazdów.Dopuszczalna liczba pojazdów jadących w kolumnie. Zdobycie wiadomości o światłach stosowanych w motorowerze lub motocyklu i o warunkach, w jakich świateł tych można i należy używać. Światła zewnętrzne - używanie świateł w różnych warunkach drogowych i atmosferycznych, w obszarze zabudowanym i poza obszarem zabudowanym, w dzień i w nocy. Poznanie znaczenia sygnału dźwiękowego. Sygnał dźwiękowy - okoliczności, w których używanie jest zabronione. TEMAT 5: Znaki i sygnały drogowe Cel nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Poznanie celu stosowania znaków i sygnałów drogowych. Cel stosowania znaków i sygnałów drogowych. Zajęcia teoretyczne i ćwiczenia. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi, rysunkami na tablicy. Zdobycie wiadomości o różnych rodzajach znaków i sygnałów oraz sposobie ich umieszczania. Znaki pionowe i poziome.Znaki ostrzegawcze. Znaki zakazu i nakazu, znaki informacyjne, znaki poziome - barwy, treść i sposób zachowania się wobec poszczególnych znaków.Inne znaki i sygnały drogowe. Zdobycie wiadomości o sygnalizatorach świetlnych oraz o sygnałach dawanych przez osoby kierujące ruchem, sygnałach na przejazdach kolejowych i dawanych przez pojazdy uprzywilejowane w ruchu. Sygnały świetlne, służące do kierowania ruchem, sygnały dawane przez osoby kierujące ruchem, sygnały świetlne i dźwiękowe na przejazdach kolejowych oraz wysyłane przez pojazdy uprzywilejowane w ruchu. TEMAT 6: Ogólne warunki używania motoroweru lub motocykla Cel nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Zdobycie wiadomości o warunkach technicznych, jakie musi spełniać pojazd, aby mógł być dopuszczony do ruchu na drogach. Warunki dopuszczenia motorowerów lub motocykli do ruchu drogowego z punktu widzenia bezpieczeństwa: układ kierowniczy, układ hamulcowy, amortyzatory, ogumienie, światła, sygnał dźwiękowy, prędkościomierz, lusterka. Zajęcia teoretyczne. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Kształtowanie nawyku kierowania motorowerem lub motocyklem w stroju ochronnym. Znaczenie stroju ochronnego dla bezpieczeństwa ruchu drogowego ze szczególnym uwzględnieniem kasku ochronnego.Rodzaje strojów ochronnych. Poznanie obowiązku dopilnowania założenia i zapięcia kasku ochronnego przez pasażera. Przewóz pasażera motorowerem lub motocyklem ze szczególnym uwzględnieniem dzieci. Zdobycie wiedzy o ewidencji, rejestracji i badaniach okresowych motorowerów lub motocykli oraz o warunkach używania przyczep. Ewidencja i rejestracja motoroweru lub motocykla, dokumenty i tablice rejestracyjne.Obowiązkowe okresowe badania techniczne.Warunki używania przyczepy - dopuszczenie do ruchu, ubezpieczenie OC. TEMAT 7: Kierowca motoroweru lub motocykla - obowiązki i odpowiedzialność kierowcy i posiadacza motoroweru lub motocykla Cel nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Poznanie odpowiedzialności za skutki ewentualnych wypadków lub kolizji, do których mogłoby dojść w wyniku naruszenia zasad i przepisów ruchu drogowego. Świadomość odpowiedzialności za naruszenie zasad i przepisów ruchu drogowego. Zajęcia teoretyczne. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Poznanie wpływu alkoholu oraz środków działających podobnie do Wpływ alkoholu oraz niektórych środków działających podobnie do alkoholu na obniżenie sprawności alkoholu na obniżenie sprawności kierowcy. kierowcy. Zrozumienie bezpośredniego związku między kulturą jazdy, przestrzeganiem zasad i przepisów ruchu drogowego a poprawą bezpieczeństwa na drodze. Przestrzeganie przepisów ruchu drogowego.Stosowanie zasady ograniczonego zaufania.Przestrzeganie ogólnie przyjętych zasad kultury - wyrozumiałość, ustępliwość, powstrzymanie agresji. Poznanie uprawnień wynikających z prawa jazdy. Prawo jazdy i wynikające z prawa jazdy uprawnienia. Pogadanka. Poznanie warunków, w jakich może dojść do zatrzymania lub cofnięcia prawa jazdy. Zatrzymanie i cofnięcie prawa jazdy. Wykład. Poznanie konieczności ubezpieczenia motoroweru lub motocykla i korzyści płynących z ubezpieczenia. Ubezpieczenie pojazdów OC, NW i AC, korzyści i obowiązki wynikające z ubezpieczeń. Wykład. Zdobycie informacji o zasadach zachowania się w przypadku uczestniczenia w wypadku drogowym. Zachowanie się w razie uczestniczenia w wypadku drogowym. Wykład. 2.2. Zarys budowy motoroweru lub motocykla i zasady obsługi technicznej 2.2.1. Podział materiału nauczania Lp. Tematy nauczania 1 Budowa motoroweru lub motocykla - wiadomości ogólne 2 Silnik, sprzęgło i układ napędowy 3 Kierownica i układy hamulcowe 4 Ogumienie, resory i amortyzatory, wyposażenie elektryczne 5 Czynności obsługowe 2.2.2. Materiał nauczania TEMAT 1: Budowa motoroweru lub motocykla - wiadomości ogólne Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Zdobycie ogólnych wiadomości o budowie Rama motoroweru lub motocykla. Przednie koło. Widelec przedniego koła. Kierownica. Zajęcia teoretyczne. motoroweru lub motocykla. Reflektor. Tylne koło. Wahacz tylnego koła. Silnik. Zbiornik paliwa. Kanapa. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. TEMAT 2: Silnik, sprzęgło i układ napędowy Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Zdobycie wiedzy o silniku dwu- i czterosuwowym. Zdobycie wiedzy o układzie napędowym. Umieszczenie silnika i układ napędowy.Rodzaje silników. Układ korbowo-tłokowy, wał korbowy. Zajęcia teoretyczne i ćwiczenia. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Poznanie zasad smarowania i chłodzenia silnika. Smarowanie i układ chłodzenia. Poznanie charakterystyki mocy i momentu obrotowego silnika. Charakterystyka mocy i momentu obrotowego. Zdobycie podstawowych wiadomości o skrzyni przekładniowej. Skrzynia przekładniowa. Zasada działania. Przeniesienie obrotów silnika na koła jezdne. Uzyskanie mocy kosztem prędkości lub prędkości kosztem mocy.Charakterystyka prędkości jazdy w funkcji obrotów silnika dla poszczególnych biegów. Poznanie zasady działania sprzęgła. Sprzęgło - zasada działania. TEMAT 3: Kierownica i układy hamulcowe Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Zdobycie wiadomości o układzie kierowania motorowerem lub motocyklem. Kierownica:Profil kierownicy. Połączenie z zawieszeniem przedniego koła - możliwości regulacji - ergonomia. Zasada pracy przedniego zawieszenia motoroweru lub motocykla. Zajęcia teoretyczne. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Zdobycie wiadomości o regulacjach dźwigni sprzęgła i hamulca ręcznego. Dźwignia sprzęgła i hamulca koła przedniego - regulacje.Pokrętło przepustnicy i inne urządzenia znajdujące się na kierownicy. Zdobycie wiedzy o działaniu układów hamulcowych.Zdobycie wiedzy o regulacjach układów hamulcowych. Układy hamulcowe.Układ hamulcowy przedniego i tylnego koła.Układy mechaniczne - szczękowe - regulacje.Układy hydrauliczne - tarczowe - regulacje. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. TEMAT 4: Ogumienie, resory i amortyzatory, wyposażenie elektryczne Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Zdobycie wiedzy o ogumieniu i właściwej eksploatacji oraz o wpływie ogumienia na bezpieczeństwo jazdy. Ogumienie.Rodzaje ogumienia. Rodzaje bieżnika. Wpływ ciśnienia powietrza na zużycie bieżnika i właściwości trakcyjne motoroweru lub motocykla. Wykład uzupełniony pokazem slajdów z różnymi rodzajami opon. Wykład uzupełniony pokazem rysunków z amortyzatorami motorowerowymi lub motocyklowymi. Poznanie wpływu działania amortyzatorów na bezpieczeństwo jazdy. Amortyzatory.Sprężyny i amortyzatory - zasada działania. Rola amortyzatorów w układzie jezdnym. Zdobycie informacji o urządzeniach prądotwórczych w motorowerze lub motocyklu. Akumulator. Alternator. Wykład. Główny nacisk należy położyć na cechy użytkowe urządzeń (ustawienie świateł, montowanie żarówek). Przyswojenie wiadomości o światłach w motorowerze lub motocyklu i sposobach wymiany żarówek. Światła zewnętrzne motoroweru lub motocykla.Cechy charakterystyczne żarówek i innych źródeł światła. Sygnał dźwiękowy. Bezpieczniki instalacji elektrycznej. TEMAT 5: Czynności obsługowe Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Zdobycie wiedzy i umiejętności związanych z codzienną obsługą motoroweru lub motocykla. Stosowanie zasad BHP przy pracach obsługowych przy motorowerze lub motocyklu (np. przy wymianie koła lub sprawdzaniu stanu naładowania akumulatora). Ogumienie - stan, ciśnienie powietrza.Zmiana koła z zachowaniem zasad BHP. Światła motoroweru lub motocykla - sprawdzenie poprawności działania (szczególnie świateł stop i kierunkowskazów).Sprawdzenie stanu naładowania akumulatora.Sprawdzenie poziomu oleju, płynu hamulcowego.Wymiana żarówek (szczególnie świateł drogowych i mijania oraz świateł stop i pozycyjnych). Zajęcia prowadzi się przy motorowerze lub motocyklu.Jako metodę proponuje się instruktaż bieżący. 2.3. Technika kierowania motorowerem lub motocyklem 2.3.1. Podział materiału nauczania Lp. Tematy nauczania 1 Przygotowanie do jazdy. Uruchamianie silnika. Ruszanie i zatrzymanie. 2 Skręcanie w lewo i w prawo.Zmiana biegów w górę i w dół. 3 Ósemka. Jazda slalomem. Jazda po okręgu. Ominięcie przeszkody na pasie ruchu. 4 Hamowanie. Hamowanie na wzniesieniu i spadku drogi. Ruszanie motorowerem lub motocyklem na wzniesieniu drogi. Jazda w ruchu miejskim. Przejeżdżanie przez tory tramwajowe ułożone w jezdni. 5 Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza miastem w dzień i po zmierzchu. 6 Jazda w terenie. Jazda drogą z koleinami. Przejeżdżanie przez kopny piach. Przejeżdżanie przez muldy. Jazda w terenie błotnistym. 7 Zwiększenie przyczepności przedniego koła. Pokonywanie łuków i zakrętów. Jazda w górach. 8 Zachowanie się na drogach ekspresowych, włączanie się do ruchu (pas rozbiegowy), wyprzedzanie, opuszczanie drogi ekspresowej (pas do zjazdu). 9 Holowanie motoroweru lub motocykla. Jazda z przyczepą.Jazda motocyklem z bocznym wózkiem. 10 Jazda w trudnych warunkach atmosferycznych.Poślizg - przyczyny - sposoby zapobiegania.Podsumowanie materiału. 2.3.2. Materiał nauczania TEMAT 1: Przygotowanie do jazdy. Uruchamianie silnika. Ruszanie i zatrzymanie Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Poznanie zasad przygotowania się kierowcy do jazdy motorowerem lub motocyklem. Przygotowanie do jazdy.Ubiór kierowcy: Odpowiednie ubranie, buty, rękawice, kask ochronny, okulary.Ustawienie kierownicy - dopasowanie do wzrostu kierowcy. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Poznanie czynności związanych z przystosowaniem motoroweru lub motocykla do indywidualnych cech i wymagań użytkownika. Ustawienie dźwigni hamulca koła przedniego i sprzęgła w płaszczyźnie stanowiącej przedłużenia rąk kierowcy.Ustawienie lusterka w odpowiedni sposób, tak aby do obserwacji drogi za motorowerem lub motocyklem przyjeździe na wprost wystarczyło skierować wzrok na lusterko, bez odchylania głowy. Poznanie reguł prawidłowej pozycji, zapewniającej możliwość obsługi urządzeń w zasięgu rąk i nóg kierowcy. Ustawienie podnóżków na równym poziomie.Dźwignia zmiany biegów ustawiona tak, aby znajdowała się w poziomie zelówki buta lewej nogi opartej na podnóżku.Stopy opierają się na podnóżku śródstopiem. Poznanie sposobów ergonomicznej i pewnej obsługi tych urządzeń. Poznanie sposobu płynnego ruszania i zatrzymania pojazdu. Ruszanie: sprzęgło, I bieg, należy spojrzeć w lusterko i obejrzeć się za siebie, sprawdzając, czy można włączyć się do ruchu. Jeżeli droga jest wolna - należy zasygnalizować zamiar Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, włączenia się do ruchu, po czym wcisnąć sprzęgło, włączyć I bieg i kontrolując w lusterku sytuację z tyłu pojazdu, zwiększyć obroty silnika i łagodnie z wyczuciem puścić sprzęgło. Omówić specyfikę ruszania motorowerem lub motocyklem z automatyczną skrzynią biegów. prezentacjami multimedialnymi. Utrzymanie kierunku jazdy na wprost (prawa strona jezdni). Zatrzymanie: Należy spojrzeć w lusterko. Odpowiednio zasygnalizować zamiar wykonania manewru. Zjechać jak najbliżej prawej krawędzi jezdni, następnie wcisnąć sprzęgło i jednocześnie hamować obydwoma hamulcami. Jeżeli zakończono jazdę, należy wyłączyć zapłon i zsiąść z motoroweru lub motocykla, a następnie ustawić go w miejscu, gdzie nie będzie tamował ruchu pojazdów i pieszych, na podstawce centralnej lub bocznej. TEMAT 2: Skręcanie w lewo i w prawo. Zmiana biegów w górę i w dół Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Opanowanie utrzymywania równowagi i kierunku jazdy, sygnalizowania zamiaru zmiany kierunku jazdy, nierównomiernej jazdy na niskim biegu.Zdobycie wiedzy o sposobach sygnalizacji zamiaru skrętu w lewo i w prawo. Skręcanie w lewo i w prawo. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Podczas pierwszych jazd motorowerem lub motocyklem należy opanować trzy elementy: - utrzymanie równowagi i kierunku jazdy, - sygnalizowanie kierunku jazdy, - opanowanie jazdy na pierwszym biegu. Zamiar skrętu, po upewnieniu się, że droga jest wolna, należy odpowiednio zasygnalizować. Sposób postępowania przy zmianie biegu z I na II. Zmiana biegu z I na II.Zwiększenie obrotów silnika (prędkości jazdy motoroweru lub motocykla) na I biegu.Zamknięcie „gazu” z jednoczesnym wciśnięciem sprzęgła.Przełożenie dźwigni zmiany biegów z I na II (lewa noga oparta śródstopiem na podnóżku, zmiany biegu dokonuje się przednią częścią stopy, bez odrywania stopy od podnóżka).Płynne puszczenie sprzęgła z jednoczesnym zwiększeniem obrotów. Omówić specyfikę ruszania motorowerem lub motocyklem z automatyczną skrzynią biegów. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Sposób postępowania przy zmianie biegu na wyższy. Zmiana biegu w górę. Pogadanka lub wykład, ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Przygotowanie do zmiany biegu: - palce lewej nogi pod dźwignią zmiany biegów, - zamknięcie „gazu” i jednoczesne wciśnięcie sprzęgła, - przełożenie dźwigni zmiany biegów w górę, - puszczenie sprzęgła z jednoczesnym dodaniem „gazu”. Pozycja zasadnicza. Omówić specyfikę ruszania motorowerem lub motocyklem z automatyczną skrzynią biegów. Poznanie warunków, które wymuszają zmianę biegu z wyższego na niższy.Poznanie konieczności wyboru odpowiedniego momentu redukcji biegu.Poznanie manualnych czynności związanych z redukcją biegów, w szczególności płynnego puszczenia sprzęgła po włączeniu niższego biegu. Zmiana biegu w dół.Doprowadzenie do zmniejszenia prędkości (zamknięcie „gazu” lub hamowanie). Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Przygotowanie do zmiany biegu: - palce lewej nogi pod dźwignią zmiany biegów, - zamknięcie „gazu” i jednoczesne wciśnięcie sprzęgła. - przełożenie dźwigni zmiany biegów w dół, - płynne puszczenie sprzęgła - dohamowanie silnikiem. Opisany sposób zmiany biegów w dół dotyczy sytuacji, w której chodzi o wytracenie prędkości, np. przed skrzyżowaniem.Omówić specyfikę ruszania motorowerem lub motocyklem z automatyczną skrzynią biegów. TEMAT 3: Ósemka. Jazda slalomem. Jazda po okręgu. Ominięcie przeszkody na pasie ruchu Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Poznanie technicznych możliwości skrętu motoroweru lub motocykla. Przygotowanie do zdobycia umiejętności oceny przestrzeni niezbędnej do wykonania manewru zawracania.Poznanie zasady wykonywania czynności z odpowiednim wyprzedzeniem. Ósemka.Jazda torem w kształcie ósemki. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Wariant A: przejazd symetryczny.Tor jazdy powinien być taki, żeby motorower lub motocykl przejeżdżając koło słupka, ustawiony był prostopadle do prostej łączącej dwa słupki. Wariant B: przejazd niesymetryczny.Tor jazdy powinien być taki, aby motorower lub motocykl po nawrocie znalazł się obok słupka i był ustawiony równolegle do prostej łączącej oba słupki. Poznanie konieczności szybkich zmian kierunku jazdy.Poznanie konieczności nabrania umiejętności wyczuwania gabarytów motoroweru lub motocykla.Stosowanie zasady wykonywania czynności z odpowiednim wyprzedzeniem. Jazda slalomem.Przejazd slalomu z nawrotem, z wykorzystaniem uprzednio zdobytych wiadomości. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Niezbędną pomocą dydaktyczną będzie tablica. Elementy przejazdu slalomu: 1) właściwe ustawienie motoroweru lub motocykla; 2) właściwy wybór strefy skrętu (rozpoczęcie skrętu powinno nastąpić z odpowiednim wyprzedzeniem przed mijanym słupkiem). Zachowanie właściwej odległości od słupka związanej z gabarytami motoroweru lub motocykla; 3) zachowanie odpowiedniej prędkości przejazdu slalomu. Poznanie związku między prędkością jazdy, siłą odśrodkową i pochyleniem motoroweru lub motocykla w zakręcie.Zdobycie wiadomości o pozycji kierującego motorowerem lub motocyklem przy pokonywaniu zakrętów. Jazda po okręgu.Jazda torem w kształcie koła. Jazda na II lub III biegu.Nauka jazdy po okręgu uwidacznia związek między prędkością jazdy, działaniem siły odśrodkowej i pochyleniem motoroweru lub motocykla.Zachowanie jednej płaszczyzny motoroweru lub motocykla i kierującego podczas jazdy w pochyleniu (pozycja zasadnicza) i odstępstwa od tej zasady. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Poznanie techniki przeciwskrętu i umiejętność zastosowania w taki sposób, aby zmieniać kierunek jazdy przy prędkości powyżej 25 km/h. Ominięcie przeszkody na pasie ruchu.Zdolność do szybkiego i skutecznego ominięcia pojazdu lub osoby, które nieoczekiwanie pojawiły się na drodze kierowcy, należą do podstawowych umiejętności w zakresie kierowania motorowerem lub motocyklem.Podczas ich wyjaśniania i demonstrowania ważne jest, aby instruktor podkreślał, że prawdopodobieństwo, iż kierujący będzie musiał ich użyć, zależy w znacznym stopniu od jego nastawienia i zachowania. Jeśli kierujący wystarczająco wcześnie dostrzeże niebezpieczeństwo, będzie mógł odpowiednio dostosować swoją prędkość lub zmienić pas. Instruktor musi być w stanie umiejętnie zademonstrować techniki skręcania, których to ćwiczenie wymaga.Powinien też zdawać sobie sprawę z tego, że dla kierującego manewry te początkowo mogą wydawać się niemożliwe do wykonania.Instruktor powinien starannie wyjaśnić, czego wymaga się od kierującego i jak motorower lub motocykl zareaguje. Początkowo powinien zademonstrować te techniki przy mniejszych prędkościach.Bardzo ważna jest koncentracja wzrokowa kierującego.Kierujący powinien zacząć od zbadania właściwości motoroweru lub motocykla w zakresie przeciwskrętu. Jadąc po linii prostej z prędkością około 20 km/h, należy zdecydowanie i spokojnie nacisnąć kierownicę do przodu po stronie przeciwnej do zamierzonego kierunku skrętu.Nacisk na kierownicę należy wykonać ramieniem i tułowiem, z nieruchomym nadgarstkiem i głową ustawioną pionowo względem drogi.Kierujący nie powinien zmieniać położenia przepustnicy ani używać sprzęgła lub Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Kierujący motorowerem lub motocyklem powinien rozumieć, że inni użytkownicy dróg nie zawsze zachowują się zgodnie z oczekiwaniami.Powinien zdać sobie sprawę z potrzeby jazdy w sposób, który pozwala unikać niebezpiecznych sytuacji lub przynajmniej radzić sobie w nich. zmieniać biegów. Powinien patrzeć w kierunku, w którym chce jechać, a nie na przeszkodę, którą ma wyminąć.Po wykonaniu skrętu kierujący powinien się zatrzymać. Manewr należy następnie powtórzyć, zwiększając siłę nacisku i zmniejszając związany z tym promień skrętu. Po nabraniu sprawności i pewności siebie należy spróbować drugiego przeciwskrętu, tym razem przez naciśnięcie kierownicy po stronie przeciwnej niż za pierwszym razem. Gdy motorower lub motocykl powróci do pozycji pionowej, kierujący powinien się zatrzymać. Po nabraniu odpowiedniej biegłości w wykonywaniu tych dwóch kolejnych manewrów kierujący powinien powrócić na linię prostą, wzdłuż której pierwotnie jechał, i zatrzymać się.Gdy instruktor będzie pewny, że kierujący potrafi wykonywać to ćwiczenie, zachowując przy tym przez cały czas kontrolę nad motorowerem lub motocyklem, można spróbować uzyskać efekt przeciwskrętu poprzez naciskanie podnóżka zamiast kierownicy.Należy postępować podobnie jak poprzednio, tylko zamiast pchnięcia kierownicy po stronie przeciwnej do kierunku zamierzonego skrętu kierowca powinien stopą zdecydowanie nacisnąć na podnóżek po stronie przeciwnej do zamierzonego kierunku skrętu.Gdy instruktor będzie pewny, że kierujący opanował tę technikę, można spróbować na zmianę naciskać kierownicę i podnóżek.Instruktor powinien wyjaśnić, że specyfika motoroweru lub motocykla wyznaczy najefektywniejszy sposób nacisku w celu wykonania przeciwskrętu.W tym momencie należy zalecić kierującemu wykonanie pierwszego gwałtownego skrętu w lewo lub w prawo, zależnie od ustalonego wcześniej sygnału danego przez instruktora.Po wykonaniu pierwszego gwałtownego skrętu kierujący powinien skręcić gwałtownie w pierwotnym kierunku, po czym powrócić do jazdy po pierwotnej linii. Gdy instruktor uzna, że kierujący osiągnął zadowalający poziom umiejętności, wówczas można zaplanować układ placu manewrowego tak, aby jak najlepiej naśladował wymagania, z którymi kierujący zetknie się podczas zdawania egzaminu państwowego.Ćwiczenie można powtarzać, stopniowo zwiększając prędkość do 50 km/h. TEMAT 4: Hamowanie. Hamowanie na wzniesieniu i spadku drogi. Ruszanie motorowerem lub motocyklem na wzniesieniu drogi. Jazda w ruchu miejskim. Przejeżdżanie przez tory tramwajowe ułożone w jezdni Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Poznanie faktu, że najlepszym zagwarantowaniem bezpieczeństwa jest wolna przestrzeń. Hamowanie.Zagrożenie w ruchu drogowym najczęściej związane jest z brakiem wolnej przestrzeni z uwagi na to, że na drodze stoi inny pojazd, na przejściu dla pieszych znajdują się piesi albo z zatoki wyjeżdża autobus itp. Te sytuacje zmuszają do hamowania.Układ hamulcowy i umiejętna jego obsługa stanowią ważny element bezpieczeństwa jazdy. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Poznanie hamowania jako działania zmierzającego do zmniejszenia prędkości jazdy lub zatrzymania pojazdu. Dwa cele hamowania: 1) zmniejszenie prędkości jazdy.W czasie hamowania nie należy wciskać sprzęgła. Motorower lub motocykl poruszający się na biegu neutralnym lub wciśniętym sprzęgle posiada gorszą sterowność. Nie może być zastosowany jeden z elementów sterujących prędkością jazdy (hamowanie silnikiem i dociążenie przedniego koła). Poznanie zasad zatrzymywania motoroweru lub motocykla jadącego szybko i jadącego wolno. 2) zatrzymanie pojazdu. Należy rozróżnić dwa przypadki: - motorower lub motocykl jadący szybko należy zatrzymać, naciskając najpierw hamulce, zmniejszając prędkość jadącego motoroweru lub motocykla, a w końcowej fazie hamowania należy wcisnąć sprzęgło w celu odłączenia silnika od napędzanego tylnego koła, - motorower lub motocykl jadący wolno należy zatrzymać, wciskając najpierw sprzęgło, a potem hamulce. Omówić specyfikę hamowania motorowerem lub motocyklem z automatyczną skrzynią biegów. Poznanie składowych sił działających na motorower lub motocykl w czasie hamowania na wzniesieniu i spadku drogi. Hamowanie na wzniesieniu i spadku drogi.Podczas hamowania na spadku drogi sile hamowania przeciwdziała składowa siły ciężkości, która jest skierowana w kierunku jazdy.Podczas hamowania na wzniesieniu ta sama składowa siły ciężkości jest skierowana w kierunku przeciwnym do kierunku jazdy i wspomaga siłę hamowania. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Poznanie działania składowej siły ciężkości powodującej staczanie się motoroweru lub motocykla po zwolnieniu hamulca.Poznanie konieczności precyzyjnego zrównoważenia składowej siły ciężkości z siłą napędową motoroweru lub motocykla, a następnie ruszenie pod wzniesienie. Ruszanie motorowerem lub motocyklem na wzniesieniu drogi. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Ruszanie na wzniesieniu z pomocą hamulca nożnego. - pojazd unieruchomiony za pomocą hamulca zasadniczego, - należy włączyć I bieg, - należy lekko zwiększyć obroty silnika i rozpocząć zwalnianie sprzęgła do momentu, kiedy silnik zacznie „ciągnąć”, - jednocześnie należy zwiększać nieco obroty silnika, zwalniając hamulec nożny i płynnie puszczając sprzęgło. Im bardziej strome jest wzniesienie, tym wyższe obroty silnika potrzebne są do ruszenia. Poznania problemów, z jakimi kierujący spotka się w ruchu miejskim.Wpajanie płynności jazdy jako jednej z podstawowych zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym.Poznanie potrzeby automatyzacji obsługi urządzeń pojazdu koniecznej w sytuacji skupienia uwagi na innych ważniejszych w danej chwili zagadnieniach.Poznanie potrzeby dalekiego patrzenia, co ułatwia prowadzenie motoroweru lub motocykla po linii prostej i poszerza kąt widzenia. Jazda w ruchu miejskim. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Jazda w ruchu miejskim wymaga od kierującego: - stosowania zasad i przepisów ruchu drogowego, - znacznego skupienia uwagi, - szybkich zmian decyzji, - szerokiego kąta obserwacji drogi, - zdolności przewidywania poczynań innych użytkowników drogi, - w przypadku konieczności zatrzymania motoroweru lub motocykla należy więcej uwagi poświęcić na obserwację sytuacji za niż przed motorowerem lub motocyklem, - po zatrzymaniu motoroweru lub motocykla wynikającym z warunków ruchu - włączyć w porę I bieg, aby być gotowym do kontynuowania jazdy. Poznanie potrzeby elastyczności w podejmowaniu niektórych decyzji, np. podczas ruszania na skrzyżowaniu. Przejazd przez skrzyżowanie.Podczas oczekiwania na wjazd na skrzyżowanie należy bacznie obserwować ruch na skrzyżowaniu, uwzględniać prędkość poruszających się pojazdów i w porę ustalić moment dogodny do wjechania na skrzyżowanie, aby wjazd był bezpieczny i nie powodował zachwiania płynności ruchu innych pojazdów.Opuszczenie skrzyżowania powinno być możliwie szybkie.Gdy ruch na skrzyżowaniu jest kierowany, a na wjazd oczekuje wiele pojazdów, należy być przygotowanym, że w momencie ruszenia, gdy kierujący jest nastawiony na jak najszybsze przejechanie przez skrzyżowanie, nagle będzie musiał zmienić decyzję i zatrzymać motorower lub motocykl. Zdobycie wiedzy o sposobie przejeżdżania przez tory tramwajowe lub kolejowe, ułożone w jezdni. Przejeżdżanie przez tory tramwajowe ułożone w jezdni.Niebezpieczną sytuację dla kierującego motorowerem lub motocyklem stwarzają tory tramwajowe ułożone w jezdni. Niewielka różnica poziomu szyny w stosunku do jezdni, a nawet sama różnica przyczepności opony motoroweru lub motocykla do jezdni i do szyny powodują, że podczas przejeżdżania przez szyny pod małym kątem (stycznie do szyny) kierujący motorowerem lub motocyklem jest narażony na uślizg koła, zachwianie równowagi i upadek. W takiej sytuacji należy przede wszystkim starać się najeżdżać na szyny pod kątem zbliżonym do kąta prostego i dostosować prędkość jazdy do sytuacji. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. TEMAT 5: Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza miastem w dzień i po zmierzchu Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Poznanie bezpośredniego związku między współuczestnictwem i kulturą ruchu drogowego. Jazda w ruchu drogowym w obszarze zabudowanym i poza nim.Jazda w obszarze zabudowanym, ulicami z kilkoma pasami ruchu.Przestrzeganie zasady ruchu prawostronnego. Pogadanka lub wykład ilustrowane w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Przejazd przez skrzyżowania o ruchu kierowanym i niekierowanym.Przejazd przez skrzyżowanie o ruchu okrężnym.Zajęcie przed skrzyżowaniem pasa ruchu właściwego dla zamierzonego kierunku jazdy. Poznanie wyjątkowego zagrożenia wynikającego z nieprawidłowego wyprzedzania i przejeżdżania przez przejazdy kolejowe i tramwajowe. Przejeżdżanie przez przejazdy kolejowe.Skrzyżowanie z torami, szczególnie kolejowymi, to jedno z najniebezpieczniejszych skrzyżowań.Należy zwrócić uwagę, że sygnalizacja, automatyczne zapory itd. są to elementy, które mogą zawieść, dlatego też trzeba zwrócić szczególną uwagę przejeżdżając przez takie skrzyżowania, a w szczególności za każdym razem upewnić się, że nie nadjeżdża pojazd szynowy. Poznanie konieczności nabycia właściwego doświadczenia niezbędnego do bezpiecznego poruszania się w ruchu drogowym poza obszarem zabudowanym. Jazda poza obszarem zabudowanym.Omijanie jest związane często z koniecznością zajęcia części jezdni przeznaczonej dla przeciwnego kierunku jazdy. Należy pamiętać o obowiązku ustąpienia pierwszeństwa pojazdom nadjeżdżającym z przeciwka. Wyprzedzanie należy rozpocząć od oceny sytuacji. Najpierw trzeba spojrzeć w lusterko, czy ktoś jadący za kierującym nie rozpoczął już wyprzedzania.Jeżeli nie - należy odpowiednio zasygnalizować zamiar zmiany pasa ruchu i przejechać o jeden pas w lewo. Jednocześnie należy przyspieszyć. Dla osiągnięcia lepszego przyspieszenia i jak największej różnicy prędkości w stosunku do pojazdu wyprzedzanego można dokonać zmiany o jeden bieg w dół. Należy pamiętać o nieprzekraczaniu dozwolonej prędkości poruszania się na danym odcinku drogi.Znajdując się na lewym pasie, jeszcze raz należy upewnić się co do sytuacji drogowej, szczególnie przed pojazdem wyprzedzanym. Lewym pasem należy jechać tak długo, aż osiągnięty zostanie dostatecznie duży dystans od pojazdu wyprzedzanego, tak aby można było zjechać na prawy pas bez ryzyka zajechania drogi.Po spełnieniu tego warunku należy zasygnalizować zamiar zmiany pasa ruchu i łagodnie zjechać na prawy pas.Wyprzedzanie powinno trwać jak najkrócej. Zdobycie umiejętności prowadzenia motoroweru lub motocykla po zmierzchu.Nabranie umiejętności operowania światłami. Poznanie zagrożenia wynikającego z chwilowego olśnienia przez światła pojazdu, nadjeżdżającego z przeciwka.Zdobycie umiejętności unikania olśnienia, poprzez niepatrzenie w światła pojazdu nadjeżdżającego z przeciwka, a obserwację prawego pobocza jako miejsca, gdzie może znajdować się nieoświetlony użytkownik drogi. Jazda w ruchu drogowym w obszarze zabudowanym i poza nim po zmierzchu.Jazda z użyciem świateł mijania i świateł drogowych motoroweru lub motocykla oraz zwrócenie uwagi na warunki, w jakich świateł tych można i trzeba używać. Zagadnieniem, na które warto zwrócić uwagę podczas jazdy z użyciem świateł mijania, jest umiejętność niepatrzenia w światła nadjeżdżającego pojazdu. Wzrok skierować należy na prawe pobocze. Jest to strefa najsłabiej oświetlona, a tam właśnie może znajdować się pieszy lub rowerzysta.Pobocze w strefie mijania powinno się wcześniej bacznie obserwować, wykorzystując poświatę świateł mijania pojazdu nadjeżdżającego z przeciwka.W trakcie mijania następuje bardzo silne ograniczenie widoczności i pewien odcinek drogi pokonywany jest z wykorzystaniem zapamiętanej sytuacji sprzed kilku sekund. Pogadanka ilustrowana w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. TEMAT 6: Jazda w terenie. Jazda drogą z koleinami. Przejeżdżanie przez kopny piach. Przejeżdżanie przez muldy. Jazda w terenie błotnistym Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Poznanie roli, jaką spełnia jazda w terenie. Jazda w terenie.Przez jazdę w terenie należy rozumieć jazdę po drogach gruntowych, leśnych duktach i bezdrożach.Jazda w terenie jest najlepszym testem umiejętności technicznych prowadzenia motoroweru lub motocykla. Pogadanka ilustrowana w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Zdobycie wiedzy o prowadzeniu motoroweru lub motocykla w pozycji stojącej jako ułatwiającej utrzymanie równowagi. Jazda drogą z koleinami.Zarówno na drogach gruntowych, jak i leśnych duktach najczęściej kierujący napotyka na wyjeżdżone koleiny.Jazda motorowerem lub motocyklem takimi drogami jest znacznie bezpieczniejsza niż jazda w ruchu drogowym, ale wymaga od kierującego specyficznych umiejętności. Pogadanka ilustrowana w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Zdobycie wiedzy o utrzymywaniu równowagi poprzez balans ciałem, bez zmiany toru jazdy. Jazda w koleinie wymaga od kierującego umiejętności utrzymania równowagi w sytuacji, gdy tor jazdy jest narzucony przez koleinę. Kierujący unosi się, stając na podnóżkach, i balansując ciałem utrzymuje równowagę. Balansowanie ciałem polega na przesuwaniu środka ciężkości bez zmiany toru jazdy. Jest to odwrotna sytuacja do normalnej jazdy, gdy równowagę utrzymuje się kierownicą, poprzez zmianę toru jazdy. Zdobycie wiedzy o sposobie wyjechania z koleiny. Jazda w koleinie jest trudna. Aby wyjechać z koleiny, należy znaleźć jak najpłytsze miejsce koleiny. Lepszą metodą jest jazda obok koleiny lub między koleinami. Tu jednak należy się liczyć z możliwością natrafienia na wystające kamienie, korzenie drzew lub inne nierówności. Generalnie wszystkie sytuacje grożące zachwianiem równowagi należy pokonywać, stojąc na podnóżkach. Zdobycie wiadomości o stosowaniu odpowiednich technik jazdy w celu odciążania motoroweru lub motocykla podczas jazdy w kopnym piachu. Przejeżdżanie przez kopny piach.Odcinki piaszczystej drogi należy pokonywać na dość wysokich obrotach niskiego biegu (np. II). Należy stanąć na podnóżkach, ściskając kolanami zbiornik paliwa, starać się jechać prosto bez niepotrzebnych skrętów. Pogadanka ilustrowana w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Dodatkowo, uginając nogi w kolanach, należy „huśtać się”, powodując chwilowe odciążenie motoroweru lub motocykla, który w tym czasie wyjedzie na powierzchnię piaszczystej drogi. Drugą czynnością wspomagającą przejazd przez kopny piach jest operowanie gazem. Tu również należy stosować technikę polegającą na naprzemiennym otwieraniu na maksimum i przymykaniu przepustnicy. Otwarcie przepustnicy powoduje odciążenie przedniego koła, ale za to zakopywanie się koła napędowego. Przymknięcie przepustnicy spowoduje dociążenie koła przedniego, ale odciąży koło tylne. Zdobycie wiedzy o taktyce pokonywania muld. Przejeżdżanie przez muldy.Poprzeczne pofałdowania drogi to często spotykana sytuacja podczas jazdy w terenie. Jeżeli muldy są łagodne, w odstępach dwu-, trzymetrowych, należy przejeżdżać je, stosując standardową technikę jazdy z niewielką prędkością. Jeżeli natomiast występują gęsto układające się nierówności i nie można przejechać przez nie bez przeskakiwania, to należy włączyć wysoki bieg (za wysoki jak na prędkość, z jaką pokonuje się muldy), np. III lub IV, „odkręcić” przepustnice i stojąc na podnóżkach, pokonywać muldy. Wysoki bieg potrzebny jest po to, aby motorower lub motocykl mógł przyspieszać, odciążając przednie koło, ale jednocześnie, z powodu małej mocy, jaką w tej sytuacji dysponuje, nie mógł zbyt szybko nabrać prędkości (silnik pracuje w zakresie niskich obrotów).Należy stać na podnóżkach, aby ulżyć pracy amortyzatorów, zmniejszając masę bezwładności ciała poprzez jej amortyzację przez uginanie nóg w kolanach. Pogadanka ilustrowana w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Zdobycie wiedzy o metodzie pozwalającej osiągnąć długi okres przyspieszania przy małym wzroście prędkości jazdy. Zdobycie wiedzy o sposobie chwilowego odciążania motoroweru lub motocykla przez zmniejszenie siły ciała kierującego w wyniku uginania nóg w kolanach. Poznanie roli, jaką odgrywa balansowanie ciałem dla utrzymania równowagi w sytuacji ślizgającego się motoroweru lub motocykla. Jazda w terenie błotnistym.Należy jechać na niskim biegu, stojąc na podnóżkach i balansując ciałem i kierownicą. Wykład ilustrowany w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. TEMAT 7: Zwiększenie przyczepności przedniego koła. Pokonywanie łuków i zakrętów. Jazda w górach Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Poznanie możliwości Zwiększenie przyczepności przedniego Pogadanka dociążenia przedniego koła motoroweru lub motocykla przez zamknięcie gazu w momencie rozpoczynania skrętu, co znacznie poprawia bezpieczeństwo jazdy. koła.Dojeżdżając do zakrętu, na moment przed pierwszym ruchem kierownicą należy zamknąć gaz. Przyczyni się to do dociążenia przedniego koła motoroweru lub motocykla, które w ten sposób lepiej rozpocznie wprowadzenie motoroweru lub motocykla w zakręt.Dodać gazu, bez obaw popełnienia błędu, można w momencie, kiedy kierownica motoroweru lub motocykla zacznie się „prostować” (ustawiać do jazdy na wprost). ilustrowana w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Zdobycie wiedzy o optymalnym torze jazdy przy pokonywaniu łuków i zakrętów. Pokonywanie łuków i zakrętów.Tory przejazdu przez zakręty.Poprawny tor jazdy jest podstawowym gwarantem bezpiecznej jazdy.- Zakręt w lewo - należy rozpoczynać od prawej krawędzi jezdni.W połowie zakrętu (tzw. szczycie) należy zbliżyć się do osi jezdni, a na wyjściu z zakrętu należy ponownie wrócić do prawej krawędzi jezdni (zmniejsza się w ten sposób działanie sił bocznych). Wykład uzupełniony pokazem filmu obrazującego pokonywanie łuków i zakrętów. Poznanie związku pomiędzy prawidłowo wybranym torem jazdy a poprawą bezpieczeństwa ruchu drogowego. Poznanie zagrożenia wynikającego z przejechania w zakręcie na lewą stronę jezdni. - Zakręt w prawo - należy rozpocząć od osi jezdni. W szczycie zakrętu należy zbliżyć się do prawej krawędzi jezdni, a wychodząc z zakrętu, należy wrócić do osi jezdni.Należy pamiętać o kategorycznym zakazie przekraczania osi jezdni. Zmiany toru jazdy należy dokonywać na swojej połowie jezdni lub w ramach namalowanego pasa ruchu. Zakręty następujące bezpośrednio po sobie.Jeżeli np. po prawym zakręcie następuje zakręt lewy, to wychodząc z prawego zakrętu, nie należy wracać do osi jezdni, bo nie odpowiada to prawidłowemu wejściu w zakręt lewy. Tak więc wychodząc z prawego zakrętu, należy pozostać przy prawej krawędzi, bo z tej pozycji będzie się rozpoczynać skręt w lewo.Nieco innego toru jazdy wymaga zakręt stanowiący zwrot o 180°.Zakręt taki należy rozpocząć jak w przykładach powyżej. Zbliżenie się do osi - przy zakręcie lewym lub do prawej strony jezdni - przy zakręcie prawym należy wykonać z opóźnieniem - po przejechaniu 2/3 łuku. Gdy widać koniec zakrętu, należy rozluźnić skręt. Zakręt zacieśniający. Podobnym torem jazdy należy pokonywać zakręt zacieśniający.Pierwszą, łagodną część zakrętu należy traktować jak przedłużony odcinek prostej, na której należy „ustawić” motorower lub Poznanie faktu, że prędkość (nadmierna) jest najczęstszą przyczyną wypadku w zakręcie. motocykl do drugiej, ostrzejszej części zakrętu.Podobnie jak przy pokonywaniu zakrętu stanowiącego zwrot należy opóźnić zbliżenie się do osi jezdni - przy zakręcie lewym lub do prawej strony jezdni - przy zakręcie prawym. Gdy widać koniec zakrętu, należy rozluźnić skręt.Zakręt rozluźniającyW zakręcie rozluźniającym po przejechaniu ostrzejszej części zakrętu należy opóźnić rozluźnienie.Dobór prędkości przed wejściem w zakręt.Prędkość jadącego motoroweru lub motocykla należy dobierać z uwzględnieniem wielu czynników limitujących dopuszczalną, bezpieczną prędkość. Oto kilka z nich:Kierowca - jego wiedza, umiejętności, doświadczenie, zdolności psychofizyczne.Stan techniczny motoroweru lub motocykla - amortyzatory, układ hamulcowy, ogumienie.Warunki naturalne - droga (nawierzchnia - rodzaj i stan), rodzaj zakrętu (ostry lub łagodny), warunki atmosferyczne (sucho, mokro, śnieg, lód), widoczność, nasilenie ruchu.Kalkulacja prędkości na zakręcie powinna być taka, aby motorower lub motocykl na wyjściu z zakrętu mógł zwiększać prędkość. Poznanie czynników limitujących bezpieczną prędkość do pokonania danego zakrętu. Poznanie zwiększonego zagrożenia spowodowanego brakiem widoczności z powodu dużej liczby zakrętów, szczytów i innych przeszkód terenowych. Jazda w górach.Górskie drogi wymagają szczególnej umiejętności oceny i dostosowania prędkości do warunków jazdy. Warunki te stwarzają w szczególności zakręty, wzniesienia i spadki, zwężenia drogi, mosty. Kierujący musi posiadać właściwe umiejętności zarówno w sferze odpowiedniego toru jazdy, jak i efektywności jazdy poprzez właściwy dobór przełożenia skrzyni biegów. Należy położyć szczególny nacisk na opis warunków hamowania na wzniesieniu i na spadku drogi. Wykład uzupełniony pokazem filmu obrazującym różne sytuacje, z jakimi można się spotkać podczas jazdy w górach. TEMAT 8: Zachowanie się na drogach ekspresowych, włączanie się do ruchu (pas rozbiegowy), wyprzedzanie, opuszczanie drogi ekspresowej (pas do zjazdu) Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Poznanie znaczenia wyobraźni oraz zdolności przewidywania jako czynników wspomagających bezpieczeństwo jazdy - w szczególności płynności i bezkolizyjności jazdy. Zachowanie się na drogach ekspresowych.Drogami ekspresowymi są drogi przeznaczone wyłącznie dla pojazdów samochodowych.Poruszając się taką drogą, należy zdawać sobie sprawę, że prędkość zobowiązuje do bardzo skoncentrowanej uwagi, do bacznego obserwowania drogi przed i za pojazdem. Pogadanka ilustrowana w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Patrzeć trzeba znacznie dalej niż na zwykłej drodze i znacznie wcześniej umieć sobie uzmysłowić sytuację, jaka nastąpi za chwilę. Zdolność przewidywania jest jednym z podstawowych warunków bezpieczeństwa w ruchu drogowym.Ze względu na monotonię jazdy powodującą utratę kontroli nad prędkością należy zwrócić szczególną uwagę na kontrolę prędkości na prędkościomierzu. Zdobycie wiadomości o włączaniu się do ruchu z wykorzystaniem pasa rozbiegowego.Poznanie czynnika dynamiki jazdy jako współdecydującego o płynności ruchu i bezpieczeństwie. Włączanie się do ruchu (pas rozbiegowy).Pojazdy włączające się do ruchu mają obowiązek ustąpić pierwszeństwa pojazdom znajdującym się w ruchu. Pojęcie pierwszeństwa należy tu rozumieć jako niezakłócanie płynności jazdy. Zatrzymanie się na pasie rozbiegowym kończy się zazwyczaj długim oczekiwaniem na przerwę w ciągu dość szybko poruszających się pojazdów. Dopasowanie prędkości jazdy na pasie rozbiegowym do prędkości jazdy pojazdów poruszających się po drodze ekspresowej pozwoli na wykorzystanie niezbyt dużej luki (obserwacja drogi w lusterkach) pomiędzy jadącymi pojazdami i płynne włączenie się do ruchu. Pogadanka ilustrowana w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Poznanie nadrzędnej roli zdolności przewidywania podczas manewru wyprzedzania, szczególnie przy dużych prędkościach.Poznanie sposobów oceny prędkości poruszających się pojazdów, perfekcyjnego operowania zmianą biegów, obserwacji i przewidywania. Wyprzedzanie.Wyprzedzanie jest jednym z najniebezpieczniejszych manewrów w ruchu drogowym. Decydujące znaczenie ma zdolność przewidywania. Należy przewidzieć, jaki będzie układ pojazdów na drodze za jakiś czas. Trzeba ocenić prędkość poruszających się pojazdów. Na drodze ekspresowej pojazdy z przeciwka jadą inną jezdnią. Kierujący porusza się z większą prędkością, do której musi dostosować swoje przewidywanie. Musi patrzeć dalej do przodu i dalej do tyłu.Wyprzedzanie należy rozpocząć od oceny sytuacji. Najpierw trzeba spojrzeć w lusterko, czy ktoś jadący za kierującym nie rozpoczął już wyprzedzania.Jeżeli nie - należy odpowiednio zasygnalizować zamiar zmiany pasa ruchu i przejechać o jeden pas w lewo. Jednocześnie należy przyspieszyć. Dla osiągnięcia lepszego przyspieszenia i jak największej różnicy prędkości w stosunku do pojazdu wyprzedzanego można dokonać zmiany o jeden bieg w dół. Należy pamiętać o nieprzekraczaniu dozwolonej prędkości poruszania się na danym odcinku drogi. Znajdując się na lewym pasie, jeszcze raz należy upewnić się co do sytuacji drogowej, szczególnie przed pojazdem wyprzedzanym. Wykład ilustrowany w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Lewym pasem należy jechać tak długo, aż osiągnięty zostanie dostatecznie duży dystans od pojazdu wyprzedzanego, tak aby można było zjechać na prawy pas bez ryzyka zajechania drogi.Po spełnieniu tego warunku należy zasygnalizować zamiar zmiany pasa ruchu i łagodnie zjechać na prawy pas.Wyprzedzanie powinno trwać jak najkrócej. Poznanie zagrożenia wywołanego zbyt wczesnym, niesygnalizowanym, hamowaniem na pasie przeznaczonym do jazdy na wprost. Opuszczanie drogi ekspresowej (pas do zjazdu).Manewr opuszczenia drogi, dzięki pasom specjalnie do tego przeznaczonym, jest manewrem stosunkowo prostym. Pojawia się natomiast problem wyboru odpowiedniego zjazdu. Wykład ilustrowany w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Przyswojenie zasady, że najpierw sygnalizuje się zamiar opuszczenia drogi, przygotowując innych użytkowników drogi do ewentualnego zwolnienia tempa jazdy, a dopiero potem hamuje - najlepiej na pasie przeznaczonym do zjazdu, po opuszczeniu pasów przeznaczonych do jazdy na wprost. Zbliżając się do miejsca, w którym kierujący zamierza opuścić drogę ekspresową, należy odpowiednio sygnalizować zamiar zmiany pasa ruchu, a następnie zjechać na przeznaczony do zjazdu pas. Należy starać się opuścić zajmowany pas ruchu bez zmiany prędkości (bez hamowania). Hamowanie, redukcję biegów itp. należy zacząć dopiero po znalezieniu się na pasie przeznaczonym do zjazdu.Długotrwała jazda po drodze ekspresowej czy autostradzie działa nużąco na kierującego i prowadzi do obniżenia czasu reakcji. Dlatego wyhamowanie na pasie przeznaczonym do jazdy na wprost kończy się często zderzeniem, poprzez najechanie z tyłu przez kierującego, który nie zauważył w porę hamującego pojazdu i zapomniał, że droga hamowania przy dużej prędkości wydłuża się nieproporcjonalnie do prędkości. TEMAT 9: Holowanie motoroweru lub motocykla. Jazda z przyczepą. Jazda motocyklem z bocznym wózkiem Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Poznanie zagrożeń wynikających z jazdy motorowerem lub motocyklem na holu. Holowanie motoroweru lub motocykla.Holowanie motoroweru lub motocykla jest czynnością niebezpieczną. Jeżeli motorower lub motocykl jest holowany przez pojazd, główne ryzyko ponosi kierujący holowanym motorowerem lub motocyklem.Kierujący holowanym motorowerem lub motocyklem narażony jest między innymi na skutki szarpnięć wywołane przez pojazd holujący. Kierujący holowanym motorowerem lub motocyklem w każdej chwili powinien mieć możliwość zwolnienia holu, jednakże puszczenie holu wydłuża czas jazdy i może Wykład ilustrowany w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Pomocą może być tablica, na której instruktor wykona stosowne rysunki. stwarzać zagrożenie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Kierującego motorowerem lub motocyklem powinien holować kierowca z dużym doświadczeniem i umiejętnościami. Podobne problemy występują, gdy motorower lub motocykl jest holowany przez drugi motorower lub motocykl. W tym przypadku sytuacja jest trudniejsza i bardziej niebezpieczna, szczególnie przy skrętach, bo nawet drobne szarpnięcia powodują zachwianie równowagi obu pojazdów i potrzebne jest doświadczenie i właściwe współdziałanie obu kierujących. Poznanie problemów i kłopotów, jakie wynikają z ciągnięcia przyczepy motocyklem. Jazda z przyczepą.Przepisy ruchu drogowego zezwalają na ciągnięcie motocyklem przyczepy nieprzekraczającej wagi motocykla lub 100 kg. Omówienie zasad i sposobu bezpiecznego poruszania się pojazdem z przyczepą. Pogadanka ilustrowana w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Poznanie potrzeby stosowania odmiennej techniki jazdy motocyklem z bocznym wózkiem. Jazda motocyklem z bocznym wózkiem.Jazda motocyklem z bocznym wózkiem wymaga nieco odmiennej techniki jazdy. Przede wszystkim przy ruszaniu i hamowaniu odczuwa się charakterystyczne ściąganie, przy ruszaniu - w lewo, przy hamowaniu - w prawo, chyba że motocykl posiada napęd i hamulec na kole przyczepy. Inną niedogodnością jest usztywnienie w płaszczyźnie pionowej motocykla, co powoduje, że kierowca wychyla się w zakręcie w celu choćby częściowego zrekompensowania działania sił odśrodkowych. Wykład ilustrowany w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. TEMAT 10: Jazda w trudnych warunkach atmosferycznych (ulewa, śnieżyca, mgła). Poślizg - przyczyny, sposoby zapobiegania. Podsumowanie materiału Cele nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Poznanie zagrożeń w czasie jazdy wynikających z niesprzyjających warunków atmosferycznych.Uświadomienie faktu, że skutecznym sposobem przeciwdziałania jest ograniczenie prędkości jazdy. Jazda w trudnych warunkach atmosferycznych. Wykład ilustrowany w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Deszcz. W początkowej fazie, zmieszany z tłustym brudem, tworzy na jezdni cienką niewidoczną warstwę śliskiej mazi. W połączeniu z często występującymi koleinami stwarza to niebezpieczeństwo wytrącenia motoroweru lub motocykla z prostoliniowego toru jazdy. Podczas obfitych opadów powstaje zjawisko filmu wodnego powodującego utratę sterowności. Mgła. Jest jedną z najniebezpieczniejszych sytuacji, jakie mogą wystąpić na drodze. Zasadą jest bardzo wolna jazda, a pomocą są białe linie wyznaczające pasy ruchu.Śnieg. Jazda po śniegu na dobrych zimowych oponach nie nastręcza specjalnych trudności, a co najważniejsze nie stanowi elementu zaskoczenia. Gorzej jest, gdy śnieg posypany solą zaczyna się topić. Wówczas nawierzchnia staje się niejednolita. Są miejsca, gdzie jest ona mokra, a za chwilę jest pokryta lodem.Najważniejsze jest zachowanie bezpiecznej prędkości jazdy. Poznanie, czym jest poślizg i jakie czynniki go wywołują. Poślizg - przyczyny, sposób zapobiegania.Poślizgiem określa się sytuację, w której koła przemieszczającego się motoroweru lub motocykla ślizgają się po podłożu.Jedną z typowych przyczyn poślizgu jest nadmierna prędkość w zakręcie. Jeżeli siła odśrodkowa przekroczy siłę przyczepności kół, następuje poślizg. Jeżeli poślizgnęło się tylne Wykład ilustrowany w szczególności planszami, prezentacjami multimedialnymi. Poznanie sposobu uniknięcia upadku w sytuacji uślizgu tylnego koła motoroweru lub motocykla. koło motoroweru lub motocykla, należy próbować ustawić przednie koło w kierunku przemieszczania się motoroweru lub motocykla. Tak ustawione koło spowoduje zniwelowanie siły, która spowodowała poślizg, a odpowiedni balans ciałem może uchronić przed upadkiem.Sytuacja, w której poślizgowi w zakręcie uległo przednie koło, zazwyczaj kończy się upadkiem. Uświadomienie faktu, że często przyczyną poślizgu jest zbyt silne naciskanie dźwigni hamulca. Częstą przyczyną poślizgu jest także zbyt gwałtowne hamowanie powodujące najczęściej zablokowanie koła tylnego. W takiej sytuacji należy puścić hamulec i ponowić hamowanie delikatniej. Utrwalenie nabytych wiadomości. Podsumowanie materiału - ćwiczenia. Repetytorium.Tematy ustala instruktor. 2.4. Nauka jazdy 2.4.1. Podział materiału Lp. Temat nauczania 1 Przygotowanie do jazdy.Uruchomienie silnika.Ruszanie i zatrzymanie. 2 Skręcanie w lewo i w prawo.Zmiana biegów w górę i w dół. 3 Ósemka. Jazda slalomem. Jazda po okręgu. Ominięcie przeszkody na pasie ruchu. 4 Hamowanie. Hamowanie na wzniesieniu i spadku drogi.Ruszanie motorowerem lub motocyklem na wzniesieniu.Jazda w ruchu miejskim.Przejeżdżanie przez tory tramwajowe ułożone w jezdni. 5 Jazda w ruchu drogowym w mieście i poza miastem w dzień i po zmierzchu. 6 Jazda w terenie.Jazda drogą z koleinami.Przejeżdżanie przez kopny piach.Przejeżdżanie przez muldy.Jazda w terenie błotnistym. 7 Zwiększenie przyczepności przedniego koła.Pokonywanie łuków i zakrętów. 8 Zachowanie się na drogach ekspresowych.Włączanie się do ruchu (pas rozbiegowy).Wyprzedzanie.Opuszczenie drogi ekspresowej (pas do zjazdu). 9 Powtórzenia wybranych tematów. 2.4.2. Materiał nauczania TEMAT 1: Przygotowanie do jazdy. Uruchamianie silnika. Ruszanie i zatrzymanie Cel nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Zdobycie umiejętności przygotowania się kierowcy do jazdy motorowerem lub motocyklem. Przygotowanie do jazdy.Ubiór kierowcy: odpowiednie ubranie, buty, rękawice, kask ochronny, okulary. Ustawienie kierownicy - dopasowanie do wzrostu kierowcy.Ustawienie dźwigni hamulca koła przedniego i sprzęgła w płaszczyźnie stanowiącej przedłużenia rąk kierowcy. Ustawienie lusterka w odpowiedni sposób, tak aby do obserwacji drogi za motorowerem lub motocyklem przyjeździe na wprost wystarczyło skierować wzrok na lusterko, bez odchylania głowy.Ustawienie podnóżków na równym poziomie. Zajęcia są prowadzone na placu manewrowym z użyciem motoroweru lub motocykla.Zalecaną metodą Zdobycie umiejętności związanych z przystosowaniem motoroweru lub motocykla do indywidualnych cech i wymagań użytkownika. szkoleniową jest instruktaż połączony z demonstracją. Osoba szkolona powtarza wszystkie elementy omówione i zademonstrowane przez instruktora. Przyswojenie reguł prawidłowej pozycji zapewniającej możliwość obsługi urządzeń w zasięgu rąk i nóg kierowcy. Opanowanie sposobów ergonomicznej i pewnej obsługi urządzeń motoroweru lub motocykla. Zdobycie umiejętności wykonania czynności związanych z uruchomieniem silnika motoroweru lub motocykla.Poznanie konieczności odpowiedniego użycia sprzęgła w przypadku zimnego silnika. Uruchomienie silnika.Należy włączyć zapłon i starterem mechanicznym (lub elektrycznym) uruchomić silnik. Zajęcia są prowadzone na placu manewrowym z użyciem motoroweru lub motocykla.Zalecaną metodą szkoleniową jest instruktaż połączony z demonstracją.Osoba szkolona powtarza wszystkie elementy omówione i zademonstrowane przez instruktora. Przyswojenie czynności i umiejętności związanych z ruszaniem.Wyrobienie nawyku związanego z ruszeniem motorowerem lub motocyklem, a w szczególności: Ruszanie:Przygotowanie do ruszenia: ręka przygotowana do wciśnięcia sprzęgła, noga przygotowana do włączenia I biegu. Należy spojrzeć w lusterko i obejrzeć się za siebie, sprawdzając, czy można włączyć się do ruchu. Jeśli droga jest wolna - należy zasygnalizować zamiar włączenia się do ruchu, po czym wcisnąć sprzęgło, włączyć I bieg i kontrolując sytuację z tyłu pojazdu w lusterku, zwiększyć obroty silnika i łagodnie z wyczuciem puścić sprzęgło.Utrzymanie kierunku jazdy na wprost (jazda wzdłuż linii imitującej krawężnik jezdni).Przedstawić specyfikę ruszania motorowerem lub motocyklem z automatyczną skrzynią biegów. Zajęcia są prowadzone na placu manewrowym z użyciem motoroweru lub motocykla.Zalecaną metodą szkoleniową jest instruktaż połączony z demonstracją.Osoba szkolona powtarza wszystkie elementy omówione i zademonstrowane przez instruktora. - przyjęcie prawidłowej pozycji, - sprawdzenie możliwości włączenia się do ruchu, - zasygnalizowanie zamiaru włączenia się do ruchu, - ruszenie i włączenie się do ruchu. Przyswojenie czynności i umiejętności związanych z zatrzymaniem. Zatrzymanie: Wyrobienie nawyku związanego z zatrzymaniem motoroweru lub motocykla, a w szczególności: - Należy spojrzeć w lusterko. Odpowiednio zasygnalizować zamiar wykonania manewru. Zjechać jak najbliżej prawej krawędzi jezdni, następnie wcisnąć sprzęgło i jednocześnie hamować obydwoma hamulcami. Jeżeli zakończono jazdę, należy wyłączyć zapłon i zsiąść z motoroweru lub motocykla, a następnie ustawić go w miejscu, w którym nie będzie tamował ruchu pojazdów i pieszych, na podstawce centralnej lub bocznej. - sprawdzenie, czy istnieją warunki do zatrzymania, - zasygnalizowanie zamiaru zatrzymania przed uruchomieniem hamulców motoroweru lub motocykla, - zatrzymanie motoroweru lub motocykla. TEMAT 2: Skręcanie w lewo i w prawo. Zmiana biegów w górę i w dół Cel nauczania Treść nauczania Wskazówki metodyczne Ćwiczenie umiejętności uruchamiania motoroweru lub motocykla i ruszania.Nabieranie umiejętności utrzymywania równowagi i jazdy prostoliniowej.Nabieranie umiejętności i nawyku sygnalizowania zamiaru zmiany kierunku jazdy. Skręcanie w lewo i w prawo. Naukę jazdy prowadzi się na placu manewrowym.Wskazane jest wyznaczenie odpowiednich linii wyznaczających tor jazdy.Sugerowaną metodą jest pokaz.Osoba szkolona powtarza wszystkie elementy omówione i zademonstrowane przez instruktora. Należy uruchomić motorower lub motocykl, włączyć I bieg i ruszyć. Jazda odbywa się na I biegu według wskazówek instruktora. Podczas pierwszych jazd motorowerem lub motocyklem należy opanować trzy elementy: - utrzymanie równowagi i kierunku jazdy, - sygnalizowanie kierunku jazdy, - opanowanie jazdy na pierwszym biegu. Zamiar skrętu, po upewnieniu się, że droga jest wolna, należy odpowiednio zasygnalizować. Poznanie sposobu zmiany biegów.Opanowanie współdziałania pracy rąk i nóg podczas zmiany biegów.Nabieranie nawyku przygotowania do zmiany biegu.Nabieranie nawyku i automatyzacji czynności związanych ze zmianą biegów. Zmiana biegu z I na II.Ruszenie - zwiększenie obrotów silnika (prędkości jazdy motoroweru lub motocykla) na I biegu.Przygotowanie do zmiany biegu: ręka przygotowana do wciśnięcia sprzęgła, noga przygotowana do włączenia wyższego biegu.Zmiana biegu:Zamknięcie „gazu” z jednoczesnym wciśnięciem sprzęgła.Przełożenie dźwigni zmiany biegów z I na II (lewa noga oparta śródstopiem na podnóżku, zmiany biegu dokonuje się przednią częścią stopy, bez odrywania stopy od podnóżka).Płynne puszczenie sprzęgła z jednoczesnym zwiększeniem obrotów.Zatrzymanie (należy wcisnąć sprzęgło i hamować oboma hamulcami).Przedstawić specyfikę jazdy motorowerem lub motocyklem z automatyczną skrzynią biegów. Zajęcia są prowadzone na placu manewrowym lub ulicach o małym natężeniu ruchu.Wskazaną metodą jest instruktaż. Utrwalenie wiadomości i umiejętności zdobytych przy nauce zmiany biegu z I na II oraz zdobywanie umiejętności zmiany biegów na wyższe. Zmiana biegów w górę.Osiągnięcie odpowiedniej prędkości. Zajęcia prowadzone na placu manewrowym lub ulicach o małym natężeniu ruchu.Wskazaną metodą jest instruktaż. Przygotowanie do zmiany biegu: - palce lewej nogi pod dźwignią zmiany biegów. Zmiana biegu: - zamknięcie „gazu” i jednoczesne wciśnięcie sprzęgła, - przełożenie dźwigni zmiany biegów w górę, - puszczenie sprzęgła z jednoczesnym dodaniem „gazu”. Pozycja zasadnicza.Przedstawić specyfikę jazdy motorowerem lub motocyklem z automatyczną skrzynią biegów. Nabieranie umiejętności oceny warunków, które wymuszają zmianę biegu z wyższego na niższy (np. konieczność znacznego zmniejszenia prędkości jazdy).Nabieranie umiejętności wybrania odpowiedniego momentu redukcji.Ćwiczenie manualnych czynności związanych z redukcją biegów, w szczególności płynnego puszczenia sprzęgła po włączeniu niższego biegu bez wyrównania obrotów. Nabieranie umiejętności wyrównywania obrotów silnika przy redukcji biegów. Zmiana biegów w dół.Doprowadzenie do zmniejszenia prędkości (zamknięcie „gazu” lub hamowanie).Przygotowanie do zmiany biegu: Zajęcia prowadzone na placu manewrowym lub ulicach o małym natężeniu ruchu.Wskazaną metodą jest instruktaż. - palce lewej nogi pod dźwignią zmiany biegów, - z