ECLI:BE:CABRL:2021:ARR.20210622.15

id="page_main" x-ms-format-detection="none"> Print deze pagina Afdrukformaat S M L XL Nieuwe JUPORTAL-zoekopdracht Sluit Tab Hof van beroep van Brussel Vonnis/arrest van 22 juni 2021 ECLI nr: ECLI:BE:CABRL:2021:ARR.20210622.15 Rolnummer: 2020/FA/489 Rechtsgebied: Overige - Burgerlijk recht Invoerdatum: 2022-08-12 Raadplegingen: 343 - laatst gezien 2026-06-19 14:02 Fiche De vereffening en verdeling van de onverdeeldheden tussen partijen gehuwd onder het stelsel van de scheiding van goederen kan worden uitgebreid betreffende de onverdeeldheden die tussen partijen zijn ontstaan voorafgaand aan het huwelijk. De vordering tot terugbetaling van ter beschikking gestelde gelden is een persoonlijke rechtsvordering die overeenkomstig artikel 2262bis, § 1 oud BW verjaart door verloop van tien jaar. Overeenkomstig artikel 2253 oud BW loopt de verjaring tussen echtgenoten niet en is het huwelijk een grond tot schorsing van de verjaring van een schuldvordering van de ene echtgenoot op de andere. Een geschrift dat wordt opgesteld tot bewijs van een schuld en dat niet voldoet aan artikel 1326 oud BW kan niet gelden als een buitengerechtelijke bekentenis maar wel als een begin van geschreven bewijs. Het contractueel bedongen beding van verrekening van dag tot dag heeft tot gevolg dat er in beginsel geen rekeningen tussen de echtgenoten (omtrent vermogensverschuivingen tijdens het huwelijk) meer te vereffenen zijn, vermits wordt verondersteld dat de echtgenoten die dagelijks hebben opgemaakt/vereffend, maar dit beding houdt niet in dat het tegenbewijs enkel kan worden geleverd door een geschrift . Het betreft een weerlegbaar vermoeden maar door het vereffeningsbeding is een omkering van de bewijslast doorgevoerd. Het is niet meer aan de beweerde schuldenaar om aan te tonen dat hij zich van zijn verplichtingen heeft bevrijd (art. 1315, tweede lid oud BW), vermits wordt vermoed dat hij zich van dag tot dag heeft bevrijd, maar aan de schuldeiser om het tegendeel aan te tonen. UTU-thesaurus: GERECHTELIJK RECHT - RECHTSPLEGING - Bewijs (gerechtelijk recht) - Algemeen BURGERLIJK RECHT - SCHENKINGEN EN TESTAMENTEN - Schenkingen - Herroeping BURGERLIJK RECHT - VERBINTENISSENRECHT- ALGEMENE BEGINSELEN - Oneigenlijke contracten - Verrijking zonder oorzaak BURGERLIJK RECHT - HUWELIJKSVERMOGENSRECHT - Scheiding van goederen Tekst van de beslissing INZAKE VAN: E.F. appellante op hoofdberoep, geïntimeerde op incidenteel hoger beroep, (hierna: appellante), bijgestaan door mr. DONKERS Jan (BRUSSEL) loco mr. VAN NOOTEN Marijn, advocaat te 1050 ELSENE, Louizalaan 65 bus 11, TEGEN: G.H. geïntimeerde op hoofdberoep, appellant op incidenteel hoger beroep, (hierna: geïntimeerde), bijgestaan door mr. HUBRECHTS Kristiane, advocaat te 3010 KESSEL-LO, Tiensesteenweg

1. * * * * * * * * * * Gelet op de stukken van de rechtspleging, inzonderheid: - het eindvonnis op 13 november 2019 op tegenspraak uitgesproken door de familierechtbank van Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg te Brussel, waarvan partijen geen akte van betekening neerleggen; - het verzoekschrift tot hoger beroep neergelegd ter griffie op 26 augustus 2020, waarbij tijdig hoger beroep werd aangetekend; - de conclusie van appellante neergelegd ter griffie op 15 maart 2021; - de syntheseconclusie van geïntimeerde neergelegd ter griffie op 13 april 2021; - de door partijen neergelegde stukken. VOORGAANDEN
2. Partijen zijn gehuwd te Diegem op 2 februari 2008 onder een stelsel van scheiding van goederen ingevolge een huwelijkscontract afgesloten bij notaris Rik Roossens met standplaats te Diegem en dit op 17 januari
3. De vordering in echtscheiding werd ingeleid bij dagvaarding op 16 december 2015 en werd uitgesproken bij vonnis van de Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg te Brussel van 21 juni
4. Notaris Soinne werd aangesteld met het oog op de bewerkingen van vereffening en verdeling van het huwelijksstelsel van partijen.
5. Op 19 juli 2017 ging de aangestelde notaris over tot het opstellen van een proces-verbaal van opening van werkzaamheden. Hierin werd vastgesteld dat er geen onverdeeld onroerend actief, noch onverdeeld passief was. Wat betreft het onverdeeld roerend actief werd overeengekomen dat geïntimeerde een aantal meubels zou ophalen. De vermogensrechtelijke vorderingen tussen partijen betroffen de volgende: - geïntimeerde vorderde 45.500 euro ingevolge een schuldbekentenis, dewelke appellante betwistte; - geïntimeerde vorderde een vergoeding voor uitvoering van werken aan de eigen woning van appellante (302.667,53 euro aan facturen, 29.899,94 euro aan binnenwerken en 61.806,93 euro aan werken in de tuin). Appellante betwistte dit stellende dat geïntimeerde nooit enige vergoeding betaalde voor bewoning, zodat dit viel binnen zijn bijdrage in de lasten van het huwelijk; - geïntimeerde stelde een reeks schenkingen te herroepen. Tevens gingen partijen akkoord om een deskundige aan te stellen teneinde over te gaan tot schatting van de woning. In het proces-verbaal van 14 maart 2018 werd vastgesteld dat de meubels werden opgehaald door geïntimeerde en dat de deskundige een verslag had opgesteld. Voor het overige werden de vorderingen van partijen hernomen.
6. Op 26 juli 2018 werd overgegaan tot het opstellen van een proces-verbaal van vereffening en verdeling. De notaris oordeelde hierin over de aangehaalde drie discussiepunten: - wat betreft de schuldbekentenis: de notaris nam aan dat de schuldbekentenis niet voldeed aan de voorwaarden van artikel 1326 oud BW, doch kon dienen als een begin van schriftelijk bewijs. Ondersteund door andere stukken (ontwerp van akte opgesteld door notaris Verelst) was deze afdoende bewezen, zodat appellante deze som dient terug te betalen; - de vordering aangaande de facturen betaald door geïntimeerde betreffende de werken aan de woning van appellante: de notaris nam aan dat de vraag of deze bedragen kaderen in de normale lasten van het huwelijk moet beoordeeld worden rekening houdende met de in het geding zijnde bedragen. Een deel van deze kosten kon als dusdanig worden beschouwd, doch een deel ook niet. De notaris stelde voor de verrekening naar redelijkheid en billijkheid te begroten rekening houdende met een normaal bedrag aan huur en kosten die geïntimeerde zou moeten bijdragen. De notaris stelde een bedrag van 1.800 euro per maand voor. Rekening houdende met de duur van het huwelijk, komt dit op 180.000 euro, zodat een saldo in het voordeel van geïntimeerde van 214.374,30 euro blijft; - wat betreft de herroeping van de beweerde schenkingen: de notaris nam aan dat de bedragen van 15.000 euro en 25.000 euro, dewelke onmiddellijk werden teruggestort, geen schenkingen waren. De overige kleinere bedragen waren te verantwoorden in het kader van de professionele activiteiten en kleinere betalingen in familiaal verband. Wat betreft tot slot de betaling van 25.380 euro meende de notaris dat niet bewezen was dat de wagen in kwestie betaald werd door geïntimeerde; - resultaat: appellante is 259.874,30 euro verschuldigd aan geïntimeerde.
7. Bij proces-verbaal van 25 oktober 2018 antwoordde de notaris op de bezwaren van appellante: - wat betreft de schuldbekentenis: de notaris bleef bij zijn standpunt; - de vordering aangaande de facturen betaald door geïntimeerde betreffende de werken aan de woning van appellante: hierbij hield de notaris, op vordering van appellante, rekening met een bijkomende termijn voor de berekening van de lasten van de samenwoning vanaf 2002 (startdatum feitelijke samenwoning), zodat een saldo overblijft van 106.374,30 euro. - wat betreft de herroeping van de beweerde schenkingen: hierover werd door appellante geen discussie gevoerd, zodat ook dit behouden bleef; - resultaat: appellante is 151.874,30 euro verschuldigd aan geïntimeerde.
8. Nadat het dossier door de notaris werd neergelegd ter griffie teneinde uitspraak te doen over de bezwaren, liet geïntimeerde gelden dat hij per mail van 27 augustus 2018 wel degelijk zijn bezwaren overmaakte. Hiermee werd ten onrechte geen rekening gehouden. Naar aanleiding hiervan ging de notaris op 8 november 2018 over tot het opstellen van een aanvullend proces-verbaal van geschillen en moeilijkheden. Hierbij werden de bezwaren van geïntimeerde beoordeeld. De bezwaren van geïntimeerde werden blijkbaar verzonden naar een e-mailadres dat niet meer in gebruik was. Deze bijkomende beoordeling had de volgende gevolgen voor de reeds gecorrigeerde staat van vereffening en verdeling: - wat betreft de schuldbekentenis: geïntimeerde was het hiermee eens. Er was dus geen aanpassing nodig; - de vordering aangaande de facturen betaald door geïntimeerde betreffende de werken aan de woning van appellante: geïntimeerde bewijst volgens de notaris bijdragen in de lasten van het huwelijk ten belope van 39.050,00 (overschrijvingen) euro, zodat dit bedrag mede wordt verrekend. Het saldo voor deze post komt dan op 145.424,30 euro; - wat betreft de herroeping van de beweerde schenkingen: hierover werd door geïntimeerde geen discussie gevoerd volgens de notaris, zodat ook dit behouden bleef; - resultaat: appellante is 190.942,30 euro verschuldigd aan geïntimeerde. VONNIS A QUO Bij het thans bestreden eindvonnis van 13 november 2019 heeft de eerste rechter als volgt beslist: - homologeert de staat van vereffening-verdeling van 26 juli 2018, en zoals gewijzigd bij proces-verbaal van geschillen of moeilijkheden van 25 oktober 2018 en het aanvullend proces-verbaal van geschillen of moeilijkheden van 8 november 2018, behoudens dat appellante bijkomend een bedrag van 25.380 euro verschuldigd is aan geïntimeerde ingevolge een herroepen schenking; - verzendt de zaak terug naar de notaris met het oog op de aanpassing van de staat van vereffening en verdeling in het licht van het voorgaande; - wijst partijen af van het meer of anders gevorderde. VOORWERP VAN DE HOGERE BEROEPEN
9. HOOFDBEROEP Overeenkomstig haar conclusie voor het hof vordert appellante, met de gedeeltelijke hervorming van het vonnis a quo: - te bevelen dat de staat van vereffening-verdeling van 26 juli 2018, zoals gewijzigd bij PV van geschillen of moeilijkheden van 25 oktober 2018 en het aanvullend PV van geschillen of moeilijkheden van 8 november 2018 in die zin dient te worden aangepast. Geïntimeerde vordert het hoofdberoep ongegrond te verklaren.
10. INCIDENTEEL HOGER BEROEP Overeenkomstig zijn syntheseconclusie voor het hof vordert geïntimeerde, met de gedeeltelijke hervorming van het vonnis a quo: - de staat van de notaris aan te passen overeenkomstig de stelling van geïntimeerde en te zeggen voor recht dat appellante verschuldigd is en haar te veroordelen te betalen aan geïntimeerde het bedrag van 394.374,30 euro uit hoofde van de verbouwingswerken uitgevoerd door appellante aan haar eigen woning. Appellante vordert het incidenteel hoger beroep onontvankelijk, minstens ongegrond te verklaren. BEOORDELING VOORAFGAAND: Het hof stelt vast dat er geen reden is om het incidenteel hoger beroep onontvankelijk te verklaren en appellante brengt dienaangaande geen argumenten bij.
11. Aangaande de schuldbekentenis 1.
12. Appellante werpt op dat de schuldvordering die geïntimeerde beweert te hebben van 45.500 euro niet bewezen is aan de hand van het voorliggende document en dat in de mate dat de "schuld" al bewezen zou zijn, deze van 2003 dateert, aldus voorhuwelijks is, niet gevorderd kan worden in het kader van huidige procedure en hoe dan ook verjaard is. Geïntimeerde werpt op dat appellante voor het eerst in hoger beroep opwerpt dat dit een schuld van vóór het huwelijk betreft en deze niet opgenomen kan worden in de vereffening en verdeling van het huwelijksstelsel en dit middel niet ontvankelijk is omdat het nooit werd opgeworpen, niet in de aanvankelijke nota van appellante, niet bij de bezwaren en niet in eerdere procedurestukken. Geïntimeerde is verder van oordeel dat dit middel ongegrond is omdat het de vereffening en verdeling betreft van een stelsel van scheiding van goederen waar dus onverdeeldheden en vorderingen tussen partijen wel degelijk in deze procedure kunnen worden behandeld. Verder stelt geïntimeerde dat er geen sprake kan zijn van verjaring vermits de verjaring van vorderingen tussen echtgenoten geschorst wordt tijdens het huwelijk. Geïntimeerde is verder van oordeel dat zowel de notaris als de eerste rechter terecht hebben gesteld dat de schuldbekentenis afdoende wordt bewezen aan de hand van het begin van bewijs door geschrift aangevuld door het ontwerp van de authentieke akte die niet werd ondertekend. 1.
13. Overwegende dat bij vonnis van 21 juni 2016 de vereffening en verdeling werd bevolen van het huwelijksstelsel van partijen; Dat in het kader van een stelsel van scheiding van goederen er enkel sprake is van gebeurlijke te verdelen onverdeeldheden tussen partijen; Dat geïntimeerde in diens aanspraken tijdig geformuleerd voor de notaris van bij aanvang gewag maakte van een schuldbekentenis ondertekend door appellante voorafgaand aan het huwelijk (op een onbekende datum) voor een bedrag van 45.500 euro; Dat hij verduidelijkte dat appellante deze som had aangewend om haar toe te laten het aandeel van haar ex-echtgenoot in de woning over te kopen in het kader van de vereffening en verdeling van dat huwelijksstelsel; Overwegende dat deze aanspraak werd opgenomen in het proces-verbaal van opening van werkzaamheden en de notaris in diens staat van vereffening en verdeling standpunt heeft ingenomen; Dat appellante geen bezwaar heeft opgeworpen nopens het feit dat deze aanspraak werd geformuleerd in het kader van de procedure van vereffening en verdeling van de tussen partijen bestaande onverdeeldheden; Dat zij enkel een bezwaar formuleerde nopens het bestaan van een door haar ondertekende schuldbekentenis en de formele tekortkoming van het document. 1.
14. Overwegende dat partijen de opdracht van de notaris bij gemeen akkoord konden uitbreiden en hem de opdracht konden geven ook de vereffening en verdeling te doen niet enkel van de onverdeeldheden van na het huwelijk, maar ook deze van voor het huwelijk, tot stand gekomen sedert het feitelijk samenwonen van partijen; Overwegende dat uit de stukken van het dossier dienaangaande blijkt dat: - de notaris bij de opening van de werkzaamheden de aanspraak van geïntimeerde nopens de schuldbekentenis opnam die dateerde van vóór het huwelijk; - appellante noch in haar bezwaren noch in de procedure voor de eerste rechter heeft opgeworpen dat zij niet akkoord kon gaan met de beoordeling van deze vordering; - appellante integendeel door haar bezwaar te formuleren nopens de schuldbekentenis, stellende dat het voorgelegde document niet door haar werd ondertekend en niet voldoet aan de vereisten van artikel 1326 oud BW aan de notaris expliciet heeft gevraagd standpunt in te nemen nopens de gegrondheid van de aanspraak die door geïntimeerde dienaangaande werd geformuleerd; - appellante geen opmerkingen formuleerde bij het proces-verbaal van opening van werkzaamheden nopens de ontvankelijkheid van de aanspraak van geïntimeerde wat betreft deze schuldbekentenis; - appellante noch voor de notaris noch voor de eerste rechter opgeworpen heeft dat deze aanspraak in een afzonderlijke procedure beoordeeld moest worden; - appellante integendeel in haar bezwaren nopens de vergoeding voor de werken aan haar eigen woning opwerpt dat geïntimeerde diende bij te dragen aan de lasten van het gezin, niet vanaf de datum vanaf het huwelijk maar vanaf de datum waarop partijen samenwonen sedert 2002 zodat hij vanaf die datum 1.800 euro per maand moest betalen en aldus bijkomend 108.000 euro dient te worden afgetrokken van de door hem betaalde bedragen; - de notaris in diens laatste advies van 25 oktober 2018 om die reden een vergoeding voor kost en inwoon in mindering heeft gebracht op het door appellante te betalen bedrag vanaf de datum van de feitelijke samenwoonst van partijen; - appellante aldus nu enerzijds voor het eerst opwerpt dat de vordering van geïntimeerde wat betreft de schuldbekentenis van vóór het huwelijk niet ontvankelijk zou zijn, maar anderzijds vóór de periode van voor het huwelijk zelf een vergoeding vordert en haar vordering dienaangaande wel ontvankelijk zou zijn, wat tegenstrijdig is; Overwegende dat uit voorgaande elementen in hun onderling verband beschouwd, dan ook afdoende blijkt dat deze betwisting tussen partijen nopens de onverdeeldheden vanaf de feitelijke samenwoning, die weliswaar niet kadert in de vereffening en verdeling van het huwelijksstelsel van scheiding van goederen tussen partijen, ter beoordeling werd voorgelegd aan de notaris door partijen; Dat immers ook appellante vergoedingen vordert vanaf de feitelijke samenwoonst; Dat de opdracht van de notaris aldus met akkoord van beide partijen uitgebreid werd tot de vereffening en verdeling van de onverdeeldheid van vóór het huwelijk; Dat het verweer dat dienaangaande voor het eerst in hoger beroep door appellante op een niet gemotiveerde wijze wordt geformuleerd om die reden als ongegrond wordt afgewezen. 1.
15. Overwegende dat overeenkomstig artikel 2219 oud BW de verjaring een middel is om, door verloop van een zekere tijd en onder de voorwaarden die de wet bepaalt, iets te verkrijgen of van een verbintenis bevrijd te worden; Dat door de bevrijdende verjaring alle zakelijke en persoonlijke rechtsvorderingen uitdoven na verloop van de gemeenrechtelijke verjaringstermijnen (artikelen 2262 en 2262bis oud BW) dan wel de bijzondere (korte) termijnen, zodat de schuldenaar van zijn verbintenis wordt bevrijd; Dat de vordering van geïntimeerde die de terugbetaling vordert van het door hem aan appellante ter beschikking gestelde geld, een persoonlijke rechtsvordering is die overeenkomstig artikel 2262bis, § 1 oud BW verjaart door verloop van tien jaar; Overwegende dat overeenkomstig artikel 2253 oud BW de verjaring tussen echtgenoten niet loopt; Dat het huwelijk een grond tot schorsing is van de verjaring van een schuldvordering van de ene echtgenoot op de andere (vgl. Cass. C.14.0466.F ECLI:BE:CASS:2015:ARR.20150416.4, 16 april 2015); Dat het door geïntimeerde voorgelegde document tot staving van zijn vordering niet gedateerd is maar het duidelijk is dat deze schuld dateert van eind 2003, datum waarop appellante de eigendomsrechten volledig heeft verkregen van haar eigen woning, voorheen de voormalige gezinswoning met haar eerste echtgenoot; Overwegende dat partijen gehuwd zijn op 2 februari 2008 en op dat ogenblik de vordering nog niet was verjaard; Dat vanaf dan de verjaringstermijn wordt geschorst gedurende de volledige termijn van het huwelijk; Dat partijen uit de echt zijn gescheiden ingevolge vonnis van 21 juni 2006, betekend op 1 september 2016 en in kracht van gewijsde getreden op 1 oktober 2016 en geïntimeerde zijn aanspraak formuleerde bij de opening van de werkzaamheden op 19 juli 2017; Dat het hof van oordeel is dat geïntimeerde zijn vordering tijdig heeft geformuleerd en deze vordering niet is verjaard. 1.
16. Overwegende dat een geschrift dat wordt opgesteld tot bewijs van een schuld en dat niet voldoet aan artikel 1326 oud BW niet kan gelden als een buitengerechtelijke bekentenis (vgl. Cass. C.16.0027.N ECLI:BE:CASS:2016:ARR.20160926.2, 26 september 2016); Dat in dit geval de schriftelijke verklaring ondertekend door appellante die een expliciete schuldbekentenis omvat, niet voldoet aan alle voorwaarden gesteld in artikel 1326 oud BW vermits het geen datum bevat, niet handgeschreven is, en de handtekening, waarvan appellante erkent dat dit de hare is niet voorafgegaan is door de vermelding gelezen en goedgekeurd, maar dit geschrift dat niet aan al de vereisten van artikel 1326 oud BW voldoet, niettemin een begin van bewijs door geschrift kan uitmaken (vgl. Cass., 26 oktober 1950, Arr. Cass., 1951, 77; Pas., 1951, I, 96); Dat een begin van bewijs door geschrift elke geschreven akte is die uitgegaan is van degene tegen wie de vordering ingesteld wordt (of van zijn vertegenwoordiger) en waardoor het beweerde feit waarschijnlijk wordt gemaakt; Dat appellante geen valsheidsvordering heeft ingesteld tegen dit document dat terecht zowel door de notaris als door de eerste rechter als een begin van geschreven bewijs werd weerhouden; Overwegende dat verder uit de stukken van het dossier blijkt dat: - geïntimeerde een cheque voor een bedrag van 45.500 euro heeft uitgeschreven en deze cheque werd geïnd door de notaris die de akte van overname door appellante heeft verleden; - er een ontwerp van authentieke akte werd opgesteld waarbij de tekst van het document werd bevestigd maar deze niet werd ondertekend; Dat uit het voorgaande afdoende blijkt dat geïntimeerde aan appellante een som van 45.500 euro heeft ter beschikking gesteld om haar toe te laten haar aandeel in de voormalige gezinswoning over te nemen en uit geen enkel element van het dossier blijkt dat hij dit animus donandi deed; Dat het hof samen met de notaris en de eerste rechter dan ook van oordeel is dat appellante deze som terug moet betalen aan geïntimeerde en het hoofdberoep wat dit onderdeel betreft ongegrond is.
17. Aangaande de verrijking zonder oorzaak 2.
18. Appellante is van oordeel dat zowel de notaris als de eerste rechter ten onrechte geoordeeld hebben dat zij een aantal bedragen aan geïntimeerde moet terugbetalen die slaan op betalingen die hij deed voor de renovatie van haar eigen woning; Appellante is van oordeel dat deze betalingen kaderen in de bijdrage die geïntimeerde moest doen aan de lasten van het gezin, temeer daar hij woonde in de eigen woning van appellante; Appellante werpt op dat elke echtgenoot gehouden is bij te dragen aan deze lasten in verhouding met zijn mogelijkheden, dat het inkomen van geïntimeerde tot tienmaal hoger was dan het hare, vermits zij een ziekte-uitkering kreeg en de betalingen die hij deed aldus voor de renovatie van de eigen woning van appellante, geenszins zijn verschuldigde bijdrage aan deze lasten overschrijden. 2.
19. Geïntimeerde is van oordeel dat hij gerechtigd is om alle gevorderde bedragen terug te eisen vermits hij aantoont dat hij behoudens deze betalingen die kaderen in de totaalrenovatie van de eigen woning van appellante, verder alle dagdagelijkse lasten van het gezin droeg; Geïntimeerde is van oordeel dat hij afdoende aantoont aan de hand van stukken dat hij nutsvoorzieningen, boodschappen, onroerende voorheffing enz. betaalde naast de facturen van de renovatie en is om die reden van oordeel dat de notaris ten onrechte nog een bedrag van 1.800 euro maandelijks in mindering heeft gebracht op zijn vordering. 2.
20. Overwegende dat de echtgenoten ingevolge artikel 1387 oud BW hun huwelijksovereenkomsten mogen regelen naar goeddunken, mits zij daarin niets bedingen dat strijdig is met de openbare orde of de goede zeden; Dat partijen op 17 januari 2008 een huwelijkscontract onder het stelsel van de scheiding van goederen hebben gesloten dat hen overeenkomstig artikel 1134 oud BW tot wet strekt; Overwegende dat er bij een stelsel van scheiding van goederen