Vlaamse Gewest contra D.

(1).

(1)Zie concl. OM. Thesaurus CAS: GEMEENSCHAPS- EN GEWESTBELASTINGEN Wettelijke bepalingen: Decreet 13 december 2013 houdende de Vlaamse Codex Fiscaliteit - 13-12-2013 - Art. 2.8.6.0.3, § 1, 2° - 06 ELI link Pub nr 2013036154 Decreet 13 december 2013 houdende de Vlaamse Codex Fiscaliteit - 13-12-2013 - Art. 2.8.6.0.7, § 1, derde lid - 06 ELI link Pub nr 2013036154 Annotaties Publicaties: Fisc.Act.-Fiscale actualiteit: wekelijkse nieuwsbrief - 2025, nr. 11, p. 5-

1. - SPRUYT, Eric; Noot'Kapitaalvermindering na schenking aandelen familiale vennootschap: Cassatie verwerpt berekeningsmethode van Vlabel' Tekst van de conclusie C.23.0443.N Conclusie van advocaat-generaal S. RAVYSE: De fiscale gevolgen van een vroegtijdige vermindering van het kapitaal van een familiale vennootschap na belastingvrije schenking van de aandelen. 1 Situering
2. Vanaf 1 januari 2012 kunnen in het Vlaamse Gewest de aandelen van familiale vennootschappen worden geschonken met vrijstelling van de schenkbelasting

(1). Het gunstregime heeft als primaire de continuïteit van familiale vennootschappen te verzeker. Om de vrijstelling integraal te kunnen behouden, is onder meer

(2)voorzien in de zogenaamde continuïteitsvoorwaarde, namelijk behoud van de vrijstelling voor zover het kapitaal van de vennootschap gedurende drie jaar na de schenking in stand wordt gehouden

(3). Wanneer deze continuïteitsvoorwaarde voor kapitaal niet wordt nageleefd, is de schenkbelasting alsnog verschuldigd, en dit ‘naar evenredigheid’

(4).

1. In deze zaak staat vast dat de continuïteitsvoorwaarde voor kapitaal niet werd nageleefd. Het geschil betreft de verschillende berekeningswijze ‘naar evenredigheid’ van de naheffing door enerzijds de belastingplichtige en anderzijds de Vlaamse Belastingdienst (VLABEL).
2. Volgens de administratie dient de waarde van het geschonken aandelenpakket te worden belast (aan het normale tarief) in de verhouding waarmee het kapitaal is afgenomen. Indien het kapitaal wordt verminderd met 50%, dient de schenkbelasting volgens deze stelling te worden geheven op 50% van de waarde van het geschonken aandelenpakket. Volgens de belastingplichtige dient het schenkingsrecht te worden geheven op het bedrag waarmee het vennootschapskapitaal werd verminderd, en dit ten belope van het gedeelte daarvan dat aan de begiftigde toekwam. Indien de begiftigde van zijn echtgenote een aandelenpakket van 20% in een vennootschap krijgt, leidt een kapitaalvermindering van 5000 naar 3000 ertoe dat de schenkbelasting moet worden geheven op 20% (m.n. de verhouding van de aandelen van de begiftigde ten opzichte van alle aandelen in de vennootschap) van 2000 (m.n. het bedrag van de kapitaalvermindering).
3. De appelrechter kiest voor de stelling van de belastingplichtige en motiveert die keuze mijns inziens correct en omstandig.
4. Opmerkelijk is dat VLABEL in meerdere omzendbrieven en voorafgaande beslissingen verkondigde dat de evenredigheid van de naheffing inhoudt dat “de kapitaalsvermindering” of “voor het bedrag van het kapitaal dat wordt uitgekeerd of terugbetaald het normaal tarief inzake de schenk- of erfbelasting van toepassing [zal] zijn”

(5). Eind 2017 werden heel wat kapitaalverminderingen doorgevoerd door vennootschappen die nog onderworpen waren aan de voorwaarden tot behoud van kapitaal. De schenkbelasting van 3% op het bedrag van de kapitaalvermindering conform de omzendbrief zou namelijk heel wat lager liggen dan de pro rata verschuldigde roerende voorheffing aan 30% die van toepassing zou zijn vanaf 1 januari 2018

(6). Anders dan aangekondigd in de omzendbrief, hanteert VLABEL in de praktijk als belastbare grondslag niet (louter) de waarde van de kapitaalvermindering, maar, zoals in het huidige geschil, het percentage van de kapitaalvermindering toegepast op de waarde van schenking

(7). 6. Een meerderheid van de rechtsleer meent dat de schenkbelasting toepasselijk is op de relatieve kapitaalvermindering

(8). Volgens WUSTENBERGHS heeft de decreetgever met de vereiste van behoud van kapitaal willen vermijden dat ingebracht kapitaal kort na de schenking aan de vennootschap wordt onttrokken om het gunstregime te genieten. De enige manier om aan deze doelstelling te voldoen, is volgens WUSTENBRGHS door het bedrag van de kapitaalvermindering (of vermindering van het eigen vermogen) te onderwerpen aan schenkbelasting. Op deze manier vindt er een belasting plaats alsof de kapitaalvermindering had plaatsgevonden voorafgaandelijk aan de overdracht van de aandelen en dit voorafgaandelijk aan de overdracht van de aandelen zou zijn overgedragen, waarbij er dan wel schenkbelasting verschuldigd zou zijn geweest. Deze auteur meent dat het standpunt (in de praktijk) van VLABEL voorbijgaat aan de doelstelling van de decreetgever.

(9)Op basis van een analyse van de voorbereidende werken concluderen ook BEEKEN en DE KEUKELAERE dat het “aldus louter de doelstelling van de decreetgever [is] om: (

1. i)te vermijden dat ingebracht kapitaal kan genieten van het gunstregime en vervolgens uit de vennootschap wordt gehaald en bijgevolg niet bijdraagt aan de continuïteit van het familiebedrijf; en (
2. ii)enkel het ingebracht kapitaal dat aan de vennootschap wordt onttrokken te belasten met schenkbelasting, alsof er overgedragen werd zonder toepassing van het gunstregime. […] De enige manier om aan voormelde doelstelling te voldoen, is dan ook door het bedrag van de kapitaalvermindering te onderwerpen aan schenk- dan wel erfbelasting. Op deze manier wordt er belast alsof de kapitaalvermindering had plaatsgevonden voorafgaandelijk aan de overdracht van de aandelen en dus afzonderlijk was overgedragen waarbij er schenk- dan wel erfbelasting werd voldaan”

(10). Er zijn ook auteurs die de stelling (in de praktijk) van VLABEL volgen en vermoedelijk aanleiding hebben gegeven tot het gewijzigd standpunt van VLABEL in de praktijk

(11). 7. Zoals vermeld, is de (primaire) basisdoelstelling van het gunstregime de vlotte transitie en continuïteit van familiale ondernemingen (zijnde veelal de voor Vlaanderen cruciale KMO’s) en het behoud van hun ondernemingsactiviteit, omwille van de positieve effecten daarvan op de economie in het algemeen. Dit blijkt uit een aantal vermeldingen in de voorbereidende werken, waaronder de volgende passage: “Het is in eerste instantie immers de bedoeling om de continuïteit van de onderneming te verzekeren”

(12). Dat blijkt ook uit de sanctie bij niet-naleving: indien de ondernemingsactiviteit verloren gaat, vervalt de vrijstelling volledig (cf. art. 2.8.6.0.7, § 1, tweede lid en § 2, tweede lid VCF). Het behoud van de ondernemingsactiviteit is aldus waar de vrijstelling in de eerste plaats om draait. 8. De doelstelling van de continuïteitsvereiste voor het kapitaal is verschillend en specifieker

(13). De kapitaalsvoorwaarde is er eerder ter aanvulling van de bepalingen inzake behoud van economische activiteit en is er vooral op gericht om te vermijden dat men van deze regeling misbruik zou maken. Dat blijkt uit de voorbereidende werken: “Aanvullend werd voorzien dat ook het kapitaal dient behouden te blijven, teneinde misbruiken te vermijden”

(14). Het mogelijke misbruik ligt voor de hand: een bedrag dat als kapitaal in een vennootschap zit (of erger nog: wordt gestoken), zou meteen na een schenking uit de vennootschap kunnen worden gehaald. Op die manier zou de uitgehaalde geldsom, onder het mom van een schenking van aandelen in een familievennootschap, belastingvrij kunnen worden geschonken, terwijl een ‘gewone’ schenking van dezelfde geldsom wel belastbaar zou zijn aan het gewone tarief. Het is om dit specifieke misbruik onmogelijk te maken dat in de continuïteitsvereiste voor kapitaal werd voorzien. 9. De remedie (i.e. de door het decreet voorziene ‘evenredige’ naheffing) slaat dan logischerwijze ook specifiek op dat misbruik. Aangezien de vrijstelling niet oneigenlijk mag worden gebruikt om kapitalen door te sluizen, dient het aldus doorgesluisde kapitaal te worden belast alsof het was geschonken. Die interpretatie lijkt de algemene doelstelling van de gunstregeling en de specifieke doelstelling achter het kapitaalsvereiste met elkaar te verzoenen, namelijk waarbij het dan ook het kapitaal is dat moet worden belast aan het gewone tarief. De evenredigheid waarvan sprake in de wettekst houdt in dat dit gebeurt in de verhouding dat het uitgenomen kapitaal (ingevolge de schenking

(15)) naar de begiftigde is gegaan (wat in principe slechts een breukdeel van het uitgenomen kapitaal zal zijn, m.n. in de verhouding aan de begunstigde geschonken aandelen / totale aandelen in de vennootschap). 10. De interpretatie van de fiscus is prima facie verdedigbaar, maar lijkt minder congruent met de hierboven vastgestelde doelstellingen van de decreetgever

(16). 11. Zoals immers uitdrukkelijk wordt overwogen in de voorbereidende werken, verzet niets zich ertegen dat een ondernemingsactiviteit onverminderd wordt voortgezet wanneer een kapitaalsvermindering plaatsvindt

(17). In die filosofie lijkt het minder verdedigbaar om in het geval van een kapitaalvermindering met 50% te gaan belasten op 50% van de aangegeven waarde van het geschonken aandelenpakket. Immers, ook als men het kapitaal met 50% vermindert miskent men niet het doel van de vrijstelling. Het is goed mogelijk om het kapitaal van de vennootschap met 50% te verminderen, zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de continuïteit van de economische activiteit van de vennootschap. De stelling van de administratie lijkt uit te gaan van de aanname dat de waarde van een aandelenpakket met de helft vermindert wanneer het kapitaal van de vennootschap met de helft wordt gereduceerd, maar dat is niet juist.

1. De appelrechter heeft dit alles m.i. juist geïnterpreteerd en goed toegepast. Het eerste onderdeel moet bijgevolg worden verworpen.
2. De overige grieven zijn m.i. niet pertinent. Gelet op de meerdere omzendbrieven en beslissingen waarin de VLABEL de stelling van de belastingplichtige aanneemt, kan de appelrechter bezwaarlijk worden verweten de nood te voelen om zijn interpretatie kracht bij te zetten door zijn beslissing ook op het vertrouwensbeginsel te steunen

(18). Dat was niet nodig of overbodig. In zoverre het middel aanvoert dat het vertrouwensbeginsel is geschonden en het door de rechter aangenomen vertrouwen bovendien zou steunen op een schending van de bewijskracht van een aantal omzendbrieven, is het m.i. onontvankelijk bij gebrek aan belang. De rechter komt tot een correcte interpretatie van de toepasselijke wetsbepaling door een gedegen interpretatief onderzoek waarbij op zoek wordt gegaan naar de intentie van de wetgever. Dat is, ook in fiscale zaken, toegelaten

(19). Besluit: verwerping _____________________________________

(1)Art. 2.8.6.0.3, § 1, 2° VCF.

(2)Er gelden nog heel wat andere voorwaarden, maar de kapitaalsvoorwaarde is waar het in deze zaak om gaat.

(3)Art. 2.8.6.0.6, § 2, 3° VCF.

(4)Art. 2.8.6.0.7, § 1, derde lid VCF.

(5)Omzendbrief FB/2012/1 van 20 juli 2012, omzendbrief VLABEL 2015/2, p. 37, voorafgaande beslissing nr. 16048 van 17 oktober 2016, voorafgaande beslissing nr. 17022 van 5 juli 2017, voorafgaande beslissing nr. 21020 van 2 maart 2021.

(6)Tot 1 januari 2018 konden kapitaalverminderingen belastingvrij worden doorgevoerd. Sinds 1 januari 2018 worden kapitaalverminderingen op fiscaal vlak pro rata aangerekend op het fiscaal gestort kapitaal en op de reserves, waardoor kapitaalverminderingen dikwijls gedeeltelijk zijn onderworpen aan roerende voorheffing van maximaal 30%. Veel vennootschappen overwogen dan ook om eind 2017 het kapitaal nog belastingvrij te verminderen (mits desgevallend de ‘goedkopere’ naheffing schenkbelasting aan 3%).

(7)BEEKEN, E. en DE KEUKELAERE, O., “Aanhoudende onduidelijkheid omtrent de fiscale gevolgen van een vroegtijdige vermindering van het kapitaal van een familiale vennootschap”, Registratierechten 2022/2, 38.

(8)HERTEN, F. en COPPENS, W., “De overdracht van familiale ondernemingen en vennootschappen in het Vlaams Gewest”, AFT 2012/11, 31; DEBLAUWE, R., Inleiding tot de Vlaamse Registratiebelasting, Herentals, Knops Publishing, 2017, 595-596.

(9)WUSTENBERGHS, T., in PEETERS, A. en BELIËN, B., Handboek registratierechten, Antwerpen, Intersentia, 2023, 312.

(10)BEEKEN, E. en DE KEUKELAERE, O., “Aanhoudende onduidelijkheid omtrent de fiscale gevolgen van een vroegtijdige vermindering van het kapitaal van een familiale vennootschap”, Registratierechten 2022/2, 43.

(11)WERDEFROY, F., Registratierechten, Mechelen, Kluwer, 2022, 1149; DUMONT, T., “Vlaams gunstregime voor de schenking of vererving van een familiebedrijf: de zienswijze van de fiscus”, Registratierechten 2012/4, 23.

(12)Zie het Ontwerp van decreet houdende bepalingen tot begeleiding van de begroting 2012, Parl.St. Vl.Parl. 2011-2012, nr. 1326-1, 25. Andere passages werden in het desbetreffende document gemarkeerd.

(13)Zie DE ontwikkelde argumentatie bij BEEKEN, E. en DE KEUKELAERE, E., “Aanhoudende onduidelijkheid omtrent de fiscale gevolgen van een vroegtijdige vermindering van het kapitaal van een familiale vennootschap”, Registratierechten 2022, afl. 2, 43. Deze wordt ook gevolgd in T. WUSTENBERGHS, A. PEETERS en B. BELIËN, Handboek registratierechten, Antwerpen, Intersentia, 2023, 311-312.

(14)Zie het Ontwerp van decreet houdende bepalingen tot begeleiding van de begroting 2012, Parl.St. Vl.Parl. 2011-2012, nr. 1326-1, 26. Zie in die zin ook E. BEEKEN en O. DE KEUKELAERE, “Aanhoudende onduidelijkheid omtrent de fiscale gevolgen van een vroegtijdige vermindering van het kapitaal van een familiale vennootschap”, Registratierechten 2022, afl. 2, 43.

(15)Het is mogelijk dat de begiftigde vóór de schenking reeds een participatie aanhield. Het is uiteraard niet de bedoeling dat op dat deel ook een naheffing wordt geheven.

(16)Mogelijk wordt de verwarring in rechtsleer en rechtspraak (en in hoofde van de administratie) veroorzaakt door de manier waarop de sanctie op de niet-naleving van het kapitaalsvereiste in de VCF wordt gepresenteerd. In de wettekst wordt dit immers voorgesteld als een kwestie van ‘behoud van de vrijstelling’ of niet. M.i. is dat geen juiste karakterisering. Wat in werkelijkheid gebeurt, is dat de vrijstelling sowieso behouden blijft zolang de ondernemingsactiviteit wordt voortgezet, maar dat men wel schenkrechten gaat heffen op de bedragen die kort na de schenking uit het kapitaal van de vennootschap worden gehaald, omdat dit eigenlijk neerkomt op een schenking van een geldsom.

(17)Het gaat om de voorbereidende werken bij een vorige versie van deze bepaling, maar de inhoud geldt onverkort: zie het Ontwerp van decreet houdende bepalingen tot begeleiding van de begroting 1997, Parl.St. Vl.Parl. 1996-1997, nr. 428-1, 10. Deze appelrechter citeert deze passage in de bestreden beslissing.

(18)Aannemelijk heeft de appelrechter dit element ook toegevoegd om de administratie duidelijk te maken dat haar houding eigenlijk misleidend is en niet door de beugel kan.

(19)Zie bv. J. COUTURIER en B. PEETERS, Belgisch belastingrecht, Antwerpen, Maklu, 2021, 57 en A. TIBERGHIEN, Handboek voor fiscaal recht, Mechelen, Wolters Kluwer, 2023, 37. PDF document ECLI:BE:CASS:2024:CONC.20241213.1N.6 Gerelateerde publicatie(s) Vonnis/arrest: ECLI:BE:CASS:2024:ARR.20241213.1N.6 Print deze pagina Afdrukformaat S M L XL Nieuwe JUPORTAL-zoekopdracht Sluit Tab <div