Arrest 147326 - - 05/07/2005

id="page_main" x-ms-format-detection="none"> Print deze pagina Afdrukformaat S M L XL Nieuwe JUPORTAL-zoekopdracht Sluit Tab Raad van State Vonnis/arrest van 05 juli 2005 ECLI nr: ECLI:BE:RVSCE:2005:ARR.147.326 Rolnummer: A. 160778/VII-33660 Zaak: Arrest 147326 - - 05/07/2005 Rechtsgebied: Bestuursrecht Invoerdatum: 2005-07-29 Raadplegingen: 62 - laatst gezien 2026-07-02 21:08 Fiche Arrest nr 147.326 van 5 juli 2005 - Beslissing : Verwerping Thesaurus CAS: RAAD VAN STATE UTU-thesaurus: PUBLIEK EN ADMINISTRATIEF RECHT - RAAD VAN STATE - Arresten (Raad van State) Tekst van de beslissing RAAD VAN STATE, AFDELING ADMINISTRATIE. nr. 147.326 van 5 juli 2005 in de zaak A. 160.778/VII-33.660. In zake : 1. de v.z.w. VERLENGING NOOIT, 2. Eddy GEENTJENS, 3. Jules LAUWERS, die woonplaats kiezen bij Advocaten I. LARMUSEAU, P. DE SMEDT en B. ROELANDTS, kantoor houdende te GENT, Kasteellaan 141 tegen : het Vlaamse Gewest, vertegenwoordigd door de Vlaamse regering, dat woonplaats kiest bij Advocaat J. BERGÉ, kantoor houdende te LEUVEN, Vaartstraat 64. --------------------------------------------------------------------------------------------------- DE VOORZITTER VAN DE VIIe KAMER, Gezien het verzoekschrift dat de v.z.w. VERLENGING NOOIT, Eddy GEENTJENS en Jules LAUWERS op 14 maart 2005 hebben ingediend om de schorsing te vorderen van de tenuitvoerlegging van "het besluit van 30 december 2004 van de Vlaamse minister van Openbare Werken, Energie, Leefmilieu en Natuur, houdende uitspraak over de beroepen aangetekend tegen de beslissing van 17 juni 2004 van de bestendige deputatie van de provincieraad van Antwerpen, houdende het verlenen van de milieuvergunning aan de Internationale Luchthaven Antwerpen, Koning Albert II-laan 20, 1000 Brussel, om een luchthaven, gelegen te 2150 Borsbeek en 2640 Mortsel, Luchthavenlei z/n, verder te exploiteren en te veranderen door wijziging en uitbreiding"; Gezien de nota van de verwerende partij; Gezien het verslag opgemaakt door Eerste Auditeur E. LANCKSWEERDT; Gelet op de kennisgeving van het verslag aan partijen; VII-33.660-1/12 Gelet op de beschikking van 3 mei 2005 waarbij de terechtzitting bepaald wordt op 9 juni 2005; Gehoord het verslag van Kamervoorzitter M.-R. BRACKE ; Gehoord de opmerkingen van Advocaat I. LARMUSEAU, die verschijnt voor de verzoekende partijen, en van Advocaat J. BERGÉ, die verschijnt voor de verwerende partij; Gehoord het andersluidend advies van Eerste Auditeur E. LANCKSWEERDT ; Gelet op de artikelen 17 en 18 en titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State, gecoördineerd op 12 januari 1973; 1. Overwegende dat de gegevens van de zaak als volgt kunnen worden samengevat : 1.1. Op 24 februari 2004 dient de "Internationale Luchthaven Antwerpen" een milieuvergunningsaanvraag in voor het verder in bedrijf houden en veranderen (door wijziging en toevoeging) van een luchthaven gelegen te Deurne, Borsbeek en Mortsel. Het betreft een vliegveld met aanhorigheden met een start en landingsbaan van 1.510 meter en met een graspiste met een totale lengte van 1.070 meter. Het betreft een klasse 2-inrichting. In bijlage 4 bij de aanvraag wordt het volgende aanbod van activiteiten vermeld : - lijnvluchten; - charters; - intercontinentale vluchten; - taxi- en zakenvluchten; - commerciële vluchten; - trainingsvluchten; - touringvluchten. Per type vlucht wordt een overzicht gegeven van het aantal bewegingen, het aantal passagiers en de hoeveelheid vervoerde vracht. Uit de aanvraag blijkt op het eerste gezicht niet dat er een "Runway End Safety Area (RESA)" voorzien is. VII-33.660-2/12 Bij de aanvraag is geen milieu-effectenrapport gevoegd. 1.2. Op 17 juni 2004 beslist de bestendige deputatie van de provincie- raad van Antwerpen de gevraagde vergunning te verlenen voor een termijn van twintig jaar, zij het mits oplegging van een hele reeks bijzondere voorwaarden. Een van die voorwaarden is dat het aantal trainings- en touring- vluchten (op jaarbasis) op termijn moet worden beperkt. Tegen 2010 mogen nog 23.000 trainingsvluchten en 13.000 touringvluchten plaatsvinden op jaarbasis, tegen 2023 respectievelijk nog 19.500 en 10.000. Er geldt een verbod op vluchten van 23.00 u tot 06.30 u met uitzondering van urgente medische vluchten en landende vliegtuigen met vertraging waarvan de landing ten laatste om 22.30 u is gepland. Zoals reeds het geval was, wordt in een installatie van een overlegcommissie voorzien, bestaande uit vertegenwoordigers van Antwerpen (districten Deurne en Berchem), Borsbeek, Boechout en Mortsel, van de bestendige deputatie, van omwonenden, van de Bond Beter Leefmilieu en van de exploitant. De exploitant dient minstens één maal per semester overleg te houden met de leden van de commissie. De overlegcommissie heeft als “minimale doelstelling de klachten van omwonenden te inventariseren, mogelijkheden tot oplossing voor te stellen, en de omwonenden en de overheden in te lichten over de reeds gevoerde en de te voeren milieupolitiek”. 1.3. Tegen het deputatiebesluit van 17 juni 2004 worden drie administratieve beroepen ingesteld: - door de exploitant; - door de gemeente Borsbeek; - door de stad Mortsel. De exploitant vraagt onder meer om de beperkingen in aantal en in tijd die betrekking hebben op de touringvluchten te schrappen. In de beroepschriften van de gemeenten wordt onder meer stilgestaan bij de problemen i.v.m. de veiligheidszone (RESA) op het grondgebied van de gemeente Borsbeek. 1.4. Nadat in het kader van de beroepsprocedure een reeks adviezen wordt uitgebracht, wordt op 30 december 2004 het bestreden besluit genomen. VII-33.660-3/12 De beroepen worden gedeeltelijk gegrond verklaard in die zin dat een aantal bijzondere voorwaarden worden gewijzigd. Onder meer geldt de opgelegde beperking op jaarbasis van het aantal trainings- en touringvluchten enkel nog voor de trainingsvluchten. Er wordt in het bestreden besluit ook bepaald dat het aantal potentieel ernstig gehinderden niet mag stijgen ten opzichte van het referentie- jaar 2000. Het verbod op nachtvluchten blijft eveneens gelden; 2. Overwegende dat krachtens artikel 17, § 2, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State slechts tot schorsing van de tenuitvoerlegging kan worden besloten onder de dubbele voorwaarde dat ernstige middelen worden aangevoerd die de nietigverklaring van de aangevochten akte of verordening kunnen verantwoorden en dat de onmiddellijke tenuitvoerlegging van de bestreden akte of verordening een moeilijk te herstellen ernstig nadeel kan berokkenen; 2.1. Overwegende wat de tweede voorwaarde betreft, dat de verzoekende partijen doen gelden wat volgt : "1/ Het nadeel is ernstig Het bestreden besluit verleent ten onrechte (zie de middelen) een milieuver- gunning voor het verder exploiteren en veranderen door wijziging en uitbreiding van de luchthaven van Deurne. Uit de inhoud van de aangevoerde middelen, blijkt dat het nadeel dat de tenuitvoerlegging van het bestreden besluit in concreto zal teweegbrengen ernstig is, en dit in hoofde van élk van de verzoekende partijen. Wat betreft de eerste verzoekende partij, weze immers herhaald dat zij zich reeds jarenlang inzet voor onder meer de verbetering van de leefkwaliteit en de vrijwaring van de gezondheid van de omwonenden van de luchthaven, zoals ook expliciet is aangegeven in haar statuten (zie supra, zie stuk 1.2.). In de mate waarin zij als v.z.w. haar bestaansreden vindt in deze doelstelling, mag duidelijk zijn dat zij ernstig wordt getroffen door het leed dat ingevolge het bestreden besluit aan de omwonenden van de luchthaven wordt aangedaan. De milieuvergunning betreft immers een verdere uitbating en wijziging en uitbreiding van de luchthaven, waarvan de gevolgen van deze verdere uitba- ting/wijziging/uitbreiding op de omgeving niet zijn bepaald, ingevolge de afwezigheid van een aan de milieuvergunningsaanvraag toegevoegd milieueffec- tenrapport (zie het eerste middel). De in de milieuvergunning vervatte onzekerheid rond de afbouw van de geluidshinder (zie onder meer het derde middel), onzekerheid rond de uitbreiding van de luchthaven (verlenging van de startbaan) en onzekerheid rond de risico’s op ongevallen (ingevolge de afwezigheid van de noodzakelijke Runway End Safety Area, zie onder meer het tweede middel)- inachtgenomen dat Borsbeek, samen met Mortsel, de dichtstbevolkte gemeente van Vlaanderen is- leidt tot een toestand van hinder en schade die in hoofde van elk van de verzoekende partijen moet worden gekwalificeerd als ernstig, zeker wanneer men inachtneemt dat deze vergunning meteen voor een termijn van twintig jaar werd verleend. Specifiek op het vlak van de geluidshinder die gepaard gaat met de tenuit- voerlegging van het bestreden besluit, wordt nog op het volgende gewezen, ter illustratie van de ernst van het nadeel. Het vliegveld is langs drie zijden omringd VII-33.660-4/12 door woongebied. Diverse straten liggen pal in het verlengde van de startbaan 29, en dit binnen een afstand van 1.000 meter vanaf het einde van vernoemde piste. Binnen de geluidscontour Ldn, van 55 dB(A) zijn er ook vier scholen gelegen. Ten zuidwesten palend aan het luchthaventerrein is er een ziekenhuis gevestigd. In het kader van de opstelling van het Milieu-en Natuurrapport Vlaanderen werd in opdracht van de Vlaamse Milieumaatschappij in 1998 een rapport opgesteld inzake de geluidscontouren voor de regionale Vlaamse luchthaven. Voor de luchthaven van Antwerpen concludeerde het rapport dat 1.920 potentieel sterk gehinderde personen zijn en 7.079 potentieel matig gehinderde personen. De geluidshinder is evenwel geenszins beperkt tot de geluidscontour Ldn van 55 dB(A). De geluidscontouren (Laeq, dag, Ldn, Lden) geven immers een gemiddeld (gewogen) geluidsniveau weer over een langere periode, waarbij zeer hinderlijke geluidspieken worden 'uitgevlakt'. Dit laatste is de reden waarom men internationaal meer en meer gebruik gaat maken van de WGO-geluidsnormen, die specifieke waarden opleggen voor piekgeluiden en een veel betere weergave bieden van de punctuele hinder. Toepassing van de WGO-geluidsnormen in de aanloopzone waar tweede en derde verzoeker alsook het merendeel van de leden van eerste verzoekster wonen, brengt aan het licht dat de WGO-geluidsdrempel van 55 dB(A) tot op grote afstand (meer dan 3

1. km)van pistedrempel 29 regelmatig overschreden wordt, vooral in de namiddag- en avonduren. Tweede en derde verzoeker en het merendeel van de leden van eerste verzoekster, wonen aan de zuidoostkant van de luchthaven. Ingevolge meteorologische omstandig- heden (overheersende westenwinden), gebeuren bijna 80 % van de landingen op baan 29 over deze zone (zie stuk 26 en stuk 8). De landingen zijn bijna volledig geconcentreerd in een smalle trechter over Vremde en Borsbeek (zie o.m. stuk 8). Blootstelling aan lawaai overdag verstoort de verstaanbaarheid van de spraak en interfereert aldus met de communicatie tussen menselijke individuen. Niet alleen kan dit ons sociaal leven grondig verstoren en hinderlijk zijn bij de conversatie in de vrije tijd of bij het TV kijken maar het kan zeer ernstig het prestatievermogen verminderen van kinderen en volwassenen en interfereert ernstig met de verstandeljke ontwikkeling van de kinderen. Bovendien veroorzaakt omgevingslawaai overdag ergernis of ‘annoyance’. ‘Annoyance’ (ergernis) is een gevoel van onbehagen dat door een individu of groep in verband wordt gebracht met schadelijke effecten van bepaalde stoffen of bepaalde omgevingsfactoren. ‘Annoyance’ veroorzaakt gevoelens van malaise, angst, dreiging, beperking van de vrijheid, prikkelbaarheid, stress, weerloosheid. Uitgebreid onderzoek (onder meer door TNO) heeft dosis-effect-relaties opgeleverd voor verschillende vormen van verkeerslawaai (weg-, trein- en vliegtuiglawaai) en ‘annoyance’. Waar het verband tussen slaapverstoring van eender welke aard of bron en het verhogen van het risico op bepaalde ziekten op lange termijn al langer overtuigend was, werd ‘annoyance’ overdag door beleidsmakers vaak gebanaliseerd, hoewel het voorkomen van ‘annoyance’ ten gevolge van lawaaihinder volgens de WGO-definitie van gezondheid strikt genomen impliceert dat het individu al gezondheidsschade oploopt en ook in veel striktere zin reeds langer ‘noise annoyance’ naar voor wordt gebracht als een maatstaf voor het ziekmakend vermogen van omgevingslawaai. Recent onderzoek toont aan dat ‘noise annoyance’ inderdaad een directe mediator is van stressgerelateerde ziekten en dat ‘noise annoyance’ dus verantwoordelijk is voor de omzetting van gezondheid in ziekte. De LARES-onderzoekers toonden statistisch significante verbanden aan tussen ‘noise annoyance’ tgv zowel verkeerslawaai (tgv trein-, weg- en vliegverkeer) als lawaai uit de directe woonomgeving van andere aard dan het VII-33.660-5/12 verkeer (‘neighbourhood noise’ tgv buren, traphal, spelende kinderen, cafés, etc) en een aantal ziekten van hart- en bloedsomloop, ademhaling, huidziekten, hersenthrombose, depressie etc. Aangezien deze aandoeningen alle multifacto- rieel bepaald worden, werden 16 controle-variabelen mee onderzocht (geslacht, alcohol, roken, BMI, sport, sociaal economische status, woonomstandigheden, etc). De groepen werden ingedeeld naar leeftijd (kinderen, volwassenen, ouderen). Daarmee is dus de schadelijke invloed van verkeerslawaai op de gezondheid ook overdag bewezen. De risico' s worden uitgedrukt in zoge- naamde Odds Ratio’s: een odds ratio van 1.5 indien statistisch significant (cfr confidence limits) betekent dat het risico op een bepaalde aandoening met 50% toeneemt tov de controle populatie. Voor uitgebreide gegevens verwijzen we naar het volledige rapport. Blootstelling aan verkeerslawaai van alle aard met ‘annoyance’ (ergernis) tot gevolg veroorzaakt een statistisch significante toename van het risico op allergie (+ 40%), arthritis (+80%), bronchitis (+ 90%), cardiovasculaire symptomen (+50%), depressie (+120%), hypertensie (+60%), migraine (+150%), ademha- lingsmoeilijkheden (+100%) en SALSA (+90%). Dat deze relatie ook overeind bleef voor ‘annoyance’ door burenlawaai bewijst dat het hier om een effect gaat dat rechtstreeks het gevolg is van lawaai en dat deze effecten niet te verklaren zijn door het effect van scheikundige verontreiniging door het verkeer. Voor kinderen valt vooral de sterke toename van bronchitis en ademhalingsmoeilijkhe- den op (beide +160%). Voor ouderen (> 65 jaar) de toename van maagzweren (+270%), arthritis (+ 110%) en hersenthrombose of CVA (+140%) Deze studie toont dus duidelijk het verband aan tussen ‘annoyance’ en ‘ziekte’ en bewijst dus dat blootstelling aan verkeerslawaai (waarvan vliegtuigla- waai het meest hinderlijk
2. is)ziekmakend is. Voor kinderen blijkt bovendien de blootstelling aan lawaai bijzonder nefast te zijn. In hun overzichtsartikel gaan Stansfeld en medewerkers hier dieper op in. Het verstoren van de ontwikkeling van jonge kinderen en hun opvoeding door lawaai kan resulteren in levenslange effecten op hun gezondheid en het verwerven van hogere niveaus van opleiding en ontwikkeling (‘academic potential’) beletten. Zo tonen tal van studies aan dat overmatige lawaaiblootstel- ling van kinderen aanleiding geeft tot cognitieve dysfunctie (vertraging in de leesontwikkeling, aandachtstoornissen, onvermogen om complexe taken op te lossen, stoornissen in de ontwikkeling van het geheugen), er ontstaan motivatie- problemen voor het oplossen van complexere taken, kleine maar significante stijgingen van de bloeddruk (waartegenover overigens geen gewenning optreedt, wat betekent dat bij blijvende blootstelling het effect persisteert) kunnen op latere leeftijd ernstige gevolgen hebben op cardiovasculair vlak. Vliegtuiglawaai is hinderlijker dan het lawaai ten gevolge van wegverkeer, dat op zijn beurt weer hinderlijker is dan het lawaai ten gevolge van treinverkeer. Blootstelling aan vliegtuiglawaai gedurende de dag veroorzaakt ‘annoyance’, interfereert met de spraakverstaanbaarheid en dus de communicatie en heeft daardoor onrechtstreekse effecten op het prestatievermogen, de psychische stabiliteit (toename psychiatrische aandoeningen) en de verstandelijke ontwikke- ling van kinderen. Er moet op gewezen worden dat er evenwel een complexe interactie is tussen de blootstelling aan vliegtuiglawaai gedurende de nacht en gedurende de dag. Zo slapen bepaalde delen van de bevolking ook overdag (ploegenarbeiders, zieken, kleuters in een kinderdagverblijf, bvb) of hebben bepaalde bevolkingsgroepen fysiologisch een grotere behoefte aan slaap (onder meer kinderen, kleuters, zieken) dan door een arbitrair gekozen afbakening van de nacht van 23 h tot 06 h of tot 07 h kan worden gegarandeerd, maar ook kan blootstelling aan nachtelijk vliegtuiglawaai de ‘annoyance’ ten gevolge van vliegtuiglawaai overdag vergroten en vice versa, dit is niet onbelangrijk omdat ‘annoyance’ (cfr supra) wel degelijk ziekmakend is. VII-33.660-6/12 Op basis van voorgaande argumenten, samengelezen met de als bijlage bij dit verzoekschrift opgenomen studies en WGO-richtljnen (zie stukken 18 t.e.m. 22), moet worden besloten tot een ernstig nadeel in hoofde van elk van de verzoe- kende partijen. 2./ Het nadeel is moeilijk te herstellen. De naleving van de in het bestreden besluit opgenomen vergunning resp. vergunningsvoorwaarden zal niet volstaan om de met de exploitatie gepaard gaande geluidshinder en risico op ongevallen tot een aanvaardbaar niveau te beperken (zie de middelen). Bij het verlenen van de vergunning is immers niet met kennis van zaken op het vlak van hinder en risico op ongevallen geoordeeld ingevolge de afwezigheid van milieu-effectenrapport. Anderzijds is met zekerheid geweten dat de luchthaven wordt vergund zonder de aanwezigheid van de noodzakelijke Runway End Safe Area, wat op het vlak van risicobeheersing tot een ontoelaat- bare onzekerheid leidt voor de omwonenden. Anderzijds is ook met zekerheid geweten dat de vergunningverlenende overheid gehoor verleent aan de onwil van de exploitant om zich te limiteren tot de exploitatie van een beperkte zakenluch- thaven, door de weigering nog langer een afbouw van de touringvluchten op te leggen. Nu de exploitant via het bestreden besluit ten onrechte titularis is geworden van een vergunning voor de verdere uitbating én uitbreiding van de luchthaven, en dit voor de maximumtermijn van twintig jaar, zijn de verzoekende partijen in hun actiemogelijkheden om een einde te stellen aan de hinder resp. de onveilige uitbating die inherent is aan de inrichting beperkt tot een procedure voor de burgerlijke rechtbank, waar zij in het kader van de evenwichtsleer (foutloze aansprakelijkheid) enkel en alleen een geldelijke compensatie, maar geen rechtstreekse maatregel ter beëindiging van de hinder resp. de onveilige uitbating zal kunnen vorderen (cfr. Cass. 14 december 1995, TRD & I 1996, afl. 3, 37; J.L.M.B. 1996, 966, noot P. HENRY; R.W. 1996-97, 188; A.J.T. 1995-1996, 525, noot S. SNAET; zie ook H. BOCKEN, ‘Herstel in natura en rechterljk bevel of verbod’ in Liber Amicorum Jan Ronse, 1986,