Arrest 261937 - Bouwvergunningen en gemengde vergunningen - 09/01/2025

id="page_main" x-ms-format-detection="none"> Print deze pagina Afdrukformaat S M L XL Nieuwe JUPORTAL-zoekopdracht Sluit Tab Raad van State Vonnis/arrest van 09 januari 2025 ECLI nr: ECLI:BE:RVSCE:2025:ARR.261.937 Rolnummer: A. 239675/VII-42145 Zaak: Arrest 261937 - Bouwvergunningen en gemengde vergunningen - 09/01/2025 Rechtsgebied: Bestuursrecht Invoerdatum: 2025-01-16 Raadplegingen: 92 - laatst gezien 2026-06-17 03:26 Fiche Arrest nr 261.937 van 9 januari 2025 Ruimtelijke ordening, stedenbouw, leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Bouwvergunningen en gemengde vergunningen Beslissing : Vernietiging Overschrijving en verwijzing Thesaurus CAS: RAAD VAN STATE UTU-thesaurus: PUBLIEK EN ADMINISTRATIEF RECHT - RAAD VAN STATE - Arresten (Raad van State) Tekst van de beslissing ERROR JUPORTARobotRecordLienECLI WARNING ECLI:BE:RVSCE:2025:ARR.261.937 no lien 280962 identiques RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK VIIe KAMER nr. 261.937 van 9 januari 2025 in de zaak A. 239.675/VII-42.145 In zake :

1. L.V.
2. F.G. bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Philippe Vande Casteele kantoor houdend te 2900 Schoten Klamperdreef 7 bij wie woonplaats wordt gekozen tegen : de PROVINCIE VLAAMS-BRABANT Tussenkomende partij : de BV ENVIRONNEMENT ET PROMOTION IMMOBILIERE bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Thomas Ryckalts en Bruno Lenssens kantoor houdend te 1000 Brussel Wolvengracht 38, bus 2 bij wie woonplaats wordt gekozen -------------------------------------------------------------------------------------------------- I. Voorwerp van het beroep
3. Het cassatieberoep, ingesteld op 26 juli 2023, strekt tot de nietigverklaring van arrest nr. RvVb-A-2223-0999 van de Raad voor Vergunningsbetwistingen van 22 juni 2023 in de zaak 2122-RvVb-0617-SA. II. Verloop van de rechtspleging
4. Bij arrest nr. 260.677 van 19 september 2024 is het debat heropend en wordt het door de auditeur-generaal aangewezen lid van het auditoraat gelast met een aanvullend onderzoek. VII-42.145-1/23 Eerste auditeur An Van den broeck heeft op 4 oktober 2024 een aanvullend verslag opgesteld, op grond van artikel 17 van het koninklijk besluit van 30 november 2006 ‘tot vaststelling van de cassatie-procedure bij de Raad van State’ (hierna: cassatieprocedurebesluit). De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft plaatsgevonden op 12 december
5. Staatsraad Francis Van Nuffel heeft verslag uitgebracht. Advocaat Philippe Vande Casteele, die verschijnt voor de verzoekende partijen, en advocaat Bruno Lenssens, die verschijnt voor de tussenkomende partij, zijn gehoord. Eerste auditeur An Van den broeck heeft een met dit arrest eensluidend advies gegeven. Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State, gecoördineerd op 12 januari 1973 (hierna: RvS-wet). III. Regelmatigheid van de rechtspleging
6. De tussenkomende partij heeft een “pleitnota” ingediend waarin zij repliceert op het verslag van de auditeur. Het cassatieprocedurebesluit voorziet niet in de mogelijkheid om na de kennisgeving van het auditoraatsverslag nog een schriftelijke repliek neer te leggen. In zoverre het stuk een schriftelijke voorbereiding vormt van de mondelinge uiteenzetting op de terechtzitting, wordt het beschouwd als een loutere inlichting. VII-42.145-2/23 IV. Feiten 4.
7. De heer B.E. vraagt op 7 april 2021 een omgevingsvergunning voor het bouwen van acht woningen aan de Brouwerijstraat in Linkebeek. Samen met anderen dienen de verzoekende partijen tijdens het openbaar onderzoek een collectief bezwaarschrift in. Bij besluit van 14 september 2021 weigert het college van burgemeester en schepenen van de gemeente Linkebeek de omgevingsvergunning. 4.
8. De tussenkomende partij - die stelt dat de heer B.E. de aanvraag namens haar heeft ingediend - tekent op 18 oktober 2021 bestuurlijk beroep aan tegen de weigeringsbeslissing. Bij besluit van 10 maart 2022 verklaart de deputatie het bestuurlijk beroep gegrond, en verleent zij de omgevingsvergunning. 4.
9. Het bestreden arrest verwerpt het vernietigingsberoep dat de verzoekende partijen hebben ingesteld tegen de vergunningsbeslissing van 10 maart
10. V. Onderzoek van de middelen A. Eerste middel Uiteenzetting van het middel
11. Het middel is afgeleid uit de schending van de artikelen 10, 11, 23, 32 en 149 van de Grondwet, de hoorplicht, het hoorrecht en het recht om zijn standpunt op nuttige wijze naar voren te brengen, de beginselen van behoorlijk bestuur, de beginselen van rechtszekerheid en rechtmatig vertrouwen, het beginsel patere legem quam ipse fecisti, artikel 62 van het decreet van 25 april 2014 ‘betreffende de omgevingsvergunning’ (hierna: omgevingsvergunningsdecreet), artikel 76 van het besluit van de Vlaamse regering van 27 november 2015 ‘tot uitvoering van het decreet van 25 april 2014 betreffende de omgevingsvergunning’ ECLI:BE:RVSCE:2025:ARR.261.937 VII-42.145-3/23 (hierna: omgevingsvergunningsbesluit), de regels inzake de bewijskracht van de akten, de artikelen 8.5, 8.17 en 8.18 van het Burgerlijk Wetboek, en de artikelen 1319, 1320, 1321 en 1322 van het oud Burgerlijk Wetboek, en de artikelen 9 en 26 van de bijzondere wet van 6 januari 1989 ‘op het Grondwettelijk Hof’.
12. Het middel komt op tegen de verwerping door de Raad voor Vergunningsbetwistingen (hierna: RvVb) van het middel waarin de verzoekende partijen aanvoerden dat de deputatie hun recht om gehoord te worden heeft geschonden. In het bestreden arrest wordt dat middel verworpen op grond van volgende motieven: “
13. De verzoekende partijen voeren in essentie aan dat de hoorplicht werd geschonden omdat ze enerzijds niet uitgenodigd werden op de mondelinge hoorzitting, hoewel ze hiertoe een verzoek hadden ingediend, en anderzijds omdat ze de mogelijkheid niet hebben gekregen om schriftelijk te repliceren op het verslag van de provinciale omgevingsambtenaar aangezien ze pas een kopie van dit verslag hebben ontvangen vier dagen nadat de bestreden beslissing werd genomen. […]
14. Artikel 62 Omgevingsvergunningsdecreet luidt als volgt: […] Artikel 74, § 2 Omgevingsvergunningsbesluit luidt in het verlengde ervan: […] Deze bepalingen vestigen een normatief hoorrecht in geval van administratief beroep in hoofde van de vergunningsaanvrager en/of de personen die administratief beroep hebben ingesteld tegen de beslissing in eerste administratieve aanleg.
15. Bij gebrek aan een formele regeling kan het bestuur op grond van de beginselen van behoorlijk bestuur niemand een voordeel weigeren dat zijn belangen aanmerkelijk kan beïnvloeden, noch hem dergelijk voordeel ontnemen noch hem een sanctie met voldoende ernstig karakter opleggen zonder dat de betrokkene vooraf de gelegenheid wordt geboden om zijn standpunt op nuttige wijze te doen kennen. Deze aanvullende waarborgen van behoorlijk bestuur houden in dat het horen nuttig dient te gebeuren, wat betekent dat een betrokken partij beschikt over de stukken en gegevens op grond waarvan het vergunningverlenend bestuur over de aanvraag zal beslissen, en dat zij mondeling dan wel schriftelijk haar argumenten kan voorleggen. Het houdt ook in dat de partij die vraagt om te worden gehoord, in staat moet worden gesteld om op nuttige wijze voor haar belangen op te komen. Daaruit volgt dat aan haar een redelijke termijn gelaten wordt om haar zaak voor te bereiden. ‘Nuttig horen’ betekent dat de betrokken partij tijd krijgt om ECLI:BE:RVSCE:2025:ARR.261.937 VII-42.145-4/23 argumenten te ontwikkelen, stukken bij te brengen of te reageren op voor haar ongunstige stukken en aldus te proberen het vergunningverlenend bestuursorgaan van haar zienswijze over de aanvraag te overtuigen. [4.] Via een bericht in het Omgevingsloket nodigt de provinciale omgevingsambtenaar op 16 februari 2022 de tussenkomende partijen uit om gehoord te worden via een digitale hoorzitting van 10 maart 2022 en legt ze de concrete modaliteiten van het horen uiteen. Met een aangetekende brief van 23 februari 2022, tevens per e-mail verzonden, vragen de verzoekende partijen en 40 andere personen om als ‘belanghebbenden’ gehoord te worden op de hoorzitting van 10 maart
16. Tevens verzoeken ze om een kopie over te maken van het beroepschrift, het advies van de gemeente Linkebeek en het verslag van de provinciale omgevingsambtenaar. In een afzonderlijke e-mail van 23 februari 2022 stellen ze dat er sprake is van een [nieuw] element, zijnde dat de bescherming van het bouwkundig erfgoed van de ‘brouwerswoning’ op 8 oktober 2021 werd uitgebreid tot ‘brouwerswoning met tuin’. De verwerende partij antwoordt diezelfde dag dat de gevraagde documenten via de procedure van openbaarheid van bestuur ter beschikking gesteld zullen worden en dat niet wordt ingegaan op het verzoek tot mondeling horen, maar dat de verzoekende partijen na ontvangst van het verslag van [de] provinciale omgevingsambtenaar wel schriftelijk kunnen reageren. Met een repliek van 24 februari 2022 betwisten de verzoekende partijen het afwijzen van de deelname aan de mondelinge (digitale) hoorzitting. Op 14 maart 2022 bezorgt de verwerende partij de opgevraagde stukken. [5.] Uit de niet betwiste gegevens van het dossier blijkt dat de verzoekende partijen (meermaals) hebben gevraagd om mondeling gehoord te worden (op de hoorzitting van 10 maart [2022]). Uit artikel 62 Omgevingsvergunningsdecreet en artikel 76, §2 Omgevingsvergunningsbesluit blijkt dat het normatief gevestigd hoorrecht enkel openstaat voor de beroepsindiener en/of de vergunningsaanvrager. De verzoekende partijen hebben geen administratief beroep ingesteld, noch kunnen ze worden beschouwd als de vergunningsaanvrager zodat ze zich niet konden beroepen op het (normatieve) hoorrecht zoals vervat in artikel 62 Omgevingsvergunningsdecreet en artikel 76, §2 Omgevingsvergunningsbesluit. De verwerende partij heeft deze bepalingen dan ook niet geschonden in zoverre zij de verzoekende partijen niet mondeling heeft gehoord. Het Grondwettelijk Hof heeft in zijn arrest van 6 oktober 2016 (nummer 125/2016) geoordeeld dat het grondwettig is om geen normatief hoorrecht te voorzien voor derden die geen administratief beroep hebben ingesteld: […] Het feit dat de verzoekende partijen een bezwaarschrift hebben ingediend tijdens het openbaar onderzoek in eerste administratieve aanleg doet aan het voorgaande geen afbreuk. […] [6.] De omstandigheid dat de verzoekende partijen zich niet kunnen steunen op artikel 62 Omgevingsvergunningsdecreet en artikel 76, §2 VII-42.145-5/23 Omgevingsvergunningsbesluit om ook mondeling gehoord te worden, neemt niet weg dat zij middels de doorwerking van de beginselen van behoorlijk bestuur het recht hebben gehoord te worden (GwH 15 juni 2017, nr. 73/2017). Anders dan de verzoekende partijen lijken aan te nemen, impliceert het recht gehoord te worden, als algemeen beginsel van behoorlijk bestuur, niet dat de verwerende partij verplicht is hen ook mondeling te horen. Het volstaat dat zij schriftelijk worden gehoord en hun standpunt op een nuttige wijze kenbaar hebben kunnen maken. De Raad is in dat verband van oordeel dat de verzoekende partijen hun mogelijkheid om nuttig schriftelijk te worden gehoord zelf hebben gecompromitteerd. Het wordt niet betwist dat de verzoekende partijen minstens op 23 februari 2022 wisten dat de hoorzitting zou plaatsvinden op 10 maart 2022 en bij uitbreiding dat een beslissing over het bestuurlijk beroep tegen de weigeringsbeslissing van het college van burgemeester en schepenen nakende was. Ondanks die wetenschap hebben de verzoekende partijen in de aanloop naar de hoorzitting in essentie uitsluitend uiting gegeven aan hun kennelijk onterechte overtuiging dat de verwerende partij hen ook mondeling diende te horen zonder, desnoods met het nodige voorbehoud, hun standpunt over het dossier schriftelijk kenbaar te maken. Het is in dat verband tekenend dat de verzoekende partijen met hun (tweede) mail van 23 februari 2022 aan de verwerende partij wel melding maken van de uitbreiding van de opname in de Inventaris Onroerend Erfgoed doch op geen enkele wijze aangeven waarom dit van belang kan zijn voor de behandeling van het administratief beroep. In dezelfde zin is de Raad van oordeel dat de verzoekende partijen niet dienstig kunnen voorhouden dat zij zich pas op 23 februari 2022 konden manifesteren in de beroepsprocedure omdat ze ‘recent’ hadden vernomen dat er beroep was aangetekend tegen de beslissing van 14 september 2021 van het college van burgemeester en schepenen en de eerste tussenkomende partij of hun eventuele raadsman hen hierover niet had ingelicht. Deze verklaring mag opmerkelijk worden genoemd gelet op hun volgehouden belangstelling in de zaak, het feit dat zij een (collectief) bezwaarschrift hadden ingediend en ontegensprekelijk kennis hadden van de weigeringsbeslissing van 14 september
17. Het zou van behoorlijk burgerschap hebben getuigd mochten zij na de bekendmaking ervan ook zelf hebben geïnformeerd bij de verwerende partij of er beroep werd aangetekend tegen de beslissing van 14 september
18. Door aldus (bewust niet) te handelen, inclusief de manifeste weigering hun standpunt schriftelijk kenbaar te maken aan de verwerende partij, wekken de verzoekende partijen minstens de indruk een passieve houding te hebben aangenomen om de beroepsprocedure te bemoeilijken al dan niet in de hoop om hiervan in een later stadium garen te kunnen spinnen. Gelet op de concrete omstandigheden van de zaak kunnen de verzoekende partijen niet aanvoeren dat hun recht gehoord te worden werd geschonden.” Het middel wordt uitgewerkt in zeven onderdelen. VII-42.145-6/23
19. In het eerste onderdeel wordt een schending aangevoerd van artikel 149 van de Grondwet.
20. In het tweede onderdeel van het middel laten de verzoekende partijen gelden dat de hoorplicht en het recht om zijn standpunt naar voren te brengen, essentiële waarborgen zijn. Bij gebrek aan een formele regeling kan het bestuur op grond van de beginselen van behoorlijk bestuur niemand een voordeel weigeren dat zijn belangen aanmerkelijk kan beïnvloeden, noch hem dergelijk voordeel ontnemen noch hem een sanctie met een voldoende ernstig karakter opleggen zonder dat de betrokkene vooraf de gelegenheid wordt geboden om zijn standpunt op nuttige wijze te doen kennen. Deze aanvullende waarborgen van behoorlijk bestuur houden in dat het horen nuttig dient te gebeuren, wat betekent dat een betrokken partij beschikt over de stukken en gegevens op grond waarvan het vergunningverlenend bestuur over de aanvraag zal beslissen, en dat zij mondeling dan wel schriftelijk haar argumenten kan voorleggen. Het houdt ook in dat de partij die vraagt om te worden gehoord, in staat moet worden gesteld om op nuttige wijze voor haar belangen op te komen. Daaruit volgt dat aan haar een redelijke termijn gelaten wordt om haar zaak voor te bereiden. ‘Nuttig horen’ betekent dat de betrokken partij tijd krijgt om argumenten te ontwikkelen, stukken bij te brengen of te reageren op voor haar ongunstige stukken en aldus te proberen het vergunningverlenend bestuursorgaan van haar zienswijze over de aanvraag te overtuigen. De verzoekende partijen wijzen erop dat het bestreden arrest vaststelt dat de deputatie op hun vraag om gehoord te worden en om een kopie over te maken van bepaalde stukken, heeft geantwoord dat “de gevraagde documenten via de procedure van openbaarheid van bestuur ter beschikking gesteld zullen worden en dat niet wordt ingegaan op het verzoek tot mondeling horen, maar dat de verzoekende partijen na ontvangst van het verslag van [de] provinciale omgevingsambtenaar wel schriftelijk kunnen reageren”. Ook stelt het bestreden arrest vast: “Na de hoorzitting van 10 maart 2022 verklaart de verwerende partij VII-42.145-7/23 het beroep op 10 maart 2022 gegrond en verleent een omgevingsvergunning onder voorwaarden”. De verzoekende partijen voeren aan dat zij na het antwoord van de deputatie rechtmatig erop konden rekenen dat de mededeling van de stukken zou plaatsvinden vóór het nemen van de deputatiebeslissing, en ook vóór de hoorzitting. Het bestreden arrest schendt aldus het hoorrecht, de hoorplicht, de beginselen van rechtszekerheid en rechtmatig vertrouwen, en het beginsel patere legem quam ipse fecisti, gelezen in samenhang met het gelijkheidsbeginsel, door te oordelen dat de verzoekende partijen niet kunnen aanvoeren dat hun recht om gehoord te worden, werd geschonden.
21. In het derde onderdeel van het middel wijzen de verzoekende partijen op de arresten van het Grondwettelijk Hof met nummers 157/2015 en 158/2015 van 4 november 2015, waarin wordt bevestigd dat derde-belanghebbenden kunnen tussenkomen in de procedure voor de RvVb. Hieruit volgt dat er geen enkele aanneembare reden is om aan deze derde-belanghebbenden het recht te ontzeggen om tussen te komen in de voorafgaande, reeds geagendeerde, hoorzitting in het kader van de beroepsprocedure voor de deputatie. Volgens de grondwetsconforme interpretatie van artikel 62 van het omgevingsvergunningsdecreet en artikel 76, § 2, van het omgevingsvergunningsbesluit, is het recht om gehoord te worden in het kader van de hoorzitting die reeds is aangevraagd door de beroepsindiener of de vergunningsaanvrager, ook verleend aan de derde-belanghebbende die met een bezwaarschrift heeft deelgenomen aan het openbaar onderzoek, ingericht in eerste bestuurlijke aanleg, maar vervolgens geen belang had om een bestuurlijk beroep in te stellen omdat het ingediende bezwaarschrift werd ingewilligd of gevolgd in eerste bestuurlijke aanleg door een beslissing tot weigering van de omgevingsvergunning. Door te oordelen dat artikel 62 van het omgevingsvergunningsdecreet en artikel 76, § 2, van het ECLI:BE:RVSCE:2025:ARR.261.937 VII-42.145-8/23 omgevingsvergunningsbesluit aan derde-belanghebbenden het recht ontzegt om tussen te komen tijdens de hoorzitting en beroepsprocedure voor de deputatie, schendt het bestreden arrest dan ook deze bepalingen alsook de artikelen 10, 11 en 23 van de Grondwet.
22. In het vierde onderdeel van het middel zetten de verzoekende partijen uiteen dat zij de RvVb verzocht hebben een prejudiciële vraag te stellen aan het Grondwettelijk Hof aangaande een onverantwoord verschil in behandeling doordat zij als derde-belanghebbenden niet kunnen deelnemen aan de hoorzitting. De RvVb heeft ten onrechte geoordeeld dat het Grondwettelijk Hof in het arrest nr. 125/2016 hierover reeds uitspraak heeft gedaan. In de voorliggende zaak is immers een temporeel en inhoudelijk bijzonder scenario aan de orde, dat het Grondwettelijk Hof in het arrest nr. 125/2016 noch heeft onderzocht noch zelfs maar in acht genomen. De verzoekende partijen vragen dat de Raad van State de volgende prejudiciële vraag zou stellen aan het Grondwettelijk Hof: “Schendt artikel 62 van het [omgevingsvergunningsdecreet] niet de artikelen 10, 11 en 23 van de Grondwet, doordat het recht om te vragen om gehoord te worden in tweede administratieve aanleg is voorbehouden aan de vergunningsaanvrager alsook elke beroepsindiener, doch dat recht om te vragen om gehoord te worden in het kader van een hoorzitting die reeds is aangevraagd door de beroepsindiener of de vergunningsaanvrager, daarentegen niet is verleend aan de derde belanghebbende die met een bezwaarschrift heeft deelgenomen aan het openbaar onderzoek, ingericht in eerste administratieve aanleg, maar vervolgens geen belang had om een bestuurlijk beroep in te dienen omdat het ingediende bezwaarschrift werd ingewilligd of gevolgd in eerste aanleg door een beslissing tot weigering van de omgevingsvergunning-aanvraag, in acht genomen en met dien verstande dat artikel 62 [van het omgevingsvergunningsdecreet] het recht tot deelname aan de reeds geagendeerde hoorzitting, aangevraagd en bekomen door de beroepsindiener-vergunningsaanvrager, per hypothese eveneens ontzegt aan de voormelde belanghebbende-derde die: (a) nochtans binnen de week na de kennisgeving, op het Omgevingsloket, van de datum van de hoorzitting en daags na de opmaak van het verslag van de provinciaal omgevingsambtenaar heeft gevraagd aan de Deputatie, bevoegd in tweede administratieve aanleg, om een afschrift van het beroepschrift, het advies van de Gemeente aan de Deputatie en het verslag van de provinciaal omgevingsambtenaar (afgekort: VII-42.145-9/23 POA) - allen documenten die noch bestonden noch a fortiori beschikbaar waren tijdens het openbaar onderzoek, ingericht tijdens de 1ste bestuurlijke aanleg-, doch (b) - na het antwoord van de Deputatie dat