Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS BESLISSING (B)120628-CDC-1163 over ‘het voorstel van de NV ELIA SYSTEM OPERATOR betreffende de werkingsregels van de markt voor de compensatie van de kwartieronevenwichten - Inwerkingtreding op 1 januari 2013' genomen met toepassing van artikel 159, §1, van het technisch reglement van 19 december 2002 voor het beheer van het transmissienet van elektriciteit en de toegang ertoe 28 juni 2012 INLEIDING De COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS (CREG) onderzoekt in deze beslissing, met toepassing van artikel 159, §1 van het Koninklijk Besluit van 19 december 2002 houdende een technisch reglement voor het beheer van het transmissienet van elektriciteit en de toegang ertoe (hierna: het technisch reglement)1, het voorstel van NV ELIA SYSTEM OPERATOR (hierna: ELIA) betreffende de werkingsregels van de markt voor de compensatie van de kwartieronevenwichten voor inwerkingtreding op 1 januari
- De CREG ontving dit voorstel van ELIA bij brief van 16 mei
- De CREG ontving eveneens van ELIA, bij brief van 25 juni 2012, een voorstel tot wijziging van de werkingsregels van de markt voor de compensatie van de kwartieronevenwichten voor inwerkingtreding op 1 januari
- Dit voorstel volgt op aan een gelijkaardig voorstel betreffende de werkingsregels van de markt voor de compensatie van de kwartieronevenwichten voor 2012 met uitwerking vanaf 29 juni 2012, goedgekeurd door de CREG in haar beslissing (B)120621-CDC-1165 van 21 juni
- Het voorstel van ELIA bestaat uit documenten toegevoegd aan de brieven van 16 mei 2012 en 25 juni
- De onderhavige beslissing bestaat uit drie delen. Het eerste deel vat het wettelijke kader samen en het tweede deel geeft een analyse van het voorstel weer. Het derde deel omvat de eigenlijke beslissing. De begeleidende brief van ELIA van 16 mei 2012 en het voorstel van ELIA als bijlage bij deze brief, evenals de begeleidende brief van ELIA van 25 juni 2012 en het document als bijlage bij deze brief worden bij onderhavige beslissing gevoegd. Op 28 juni 2012 keurde het Directiecomité van de CREG de onderhavige beslissing goed. 1 Onder voorbehoud van wat hieronder in Deel I uiteengezet is. 2/24 I.
- WETTELIJK KADER Artikel 37
(6),
- b)van de richtlijn 2009/72/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot intrekking van de richtlijn 2003/54/EG (hierna: richtlijn 2009/72), dat op 3 maart 2011 had moeten omgezet zijn, bepaalt: “de regulerende instanties zijn bevoegd voor de vaststelling of de voldoende ruim aan de inwerkingtreding voorafgaande goedkeuring van ten minste de methoden voor het berekenen of vastleggen van de voorwaarden inzake de verstrekking van balanceringsdiensten, die zo economisch mogelijk worden uitgevoerd en passende stimuleringsmaatregelen bieden voor netwerkgebruikers om hun input en output op elkaar af te stemmen. De balanceringsdiensten worden op billijke en nietdiscriminerende wijze verstrekt en zijn gebaseerd op objectieve criteria.” 2. Volgens artikel 11 van de wet van 29 april 1999 betreffende de organisatie van de elektriciteitsmarkt (hierna: elektriciteitswet) stelt de Koning, na advies van de CREG en in overleg met de netbeheerder, een technisch reglement op voor het beheer van het transmissienet en de toegang ertoe. Krachtens deze bepaling bepaalt het technisch reglement inzonderheid: “1° de technische minimumeisen voor de aansluiting op het transmissienet van productie-installaties, distributienetten, uitrusting van direct aangesloten afnemers, koppellijnencircuits en directe lijnen, de aansluitingstermijnen evenals de technische modaliteiten die de netbeheerder toelaten toegang te hebben tot de installaties van de gebruikers en maatregelen te nemen of te laten nemen met betrekking hiertoe indien de veiligheid of de technische betrouwbaarheid van het net dit vereist, alsook de termijnen voor aansluiting; 2° de operationele regels waaraan de netbeheerder onderworpen is bij zijn technisch beheer van de elektriciteitsstromen en bij de maatregelen die hij dient te treffen om het hoofd te bieden aan problemen van overbelasting, technische mankementen en defecten van productie-eenheden; 3° in voorkomend geval, de prioriteit die in de mate van het mogelijke, rekening houdend met de noodzakelijke continuïteit van de voorziening, moet worden gegeven aan de productie-installaties die gebruik maken van hernieuwbare energiebronnen, of aan eenheden van warmtekrachtkoppeling; 3/24 4° de ondersteunende diensten die de netbeheerder moet inrichten; 5° de gegevens die de netgebruikers aan de netbeheerder, de gegevens van het ontwikkelingsplan inbegrepen, moeten verstrekken; 6° de informatie die door de netbeheerder moet worden verstrekt aan de beheerders van andere elektriciteitsnetten waaraan het transmissienet is gekoppeld, teneinde een veilige en efficiënte exploitatie, een gecoördineerde ontwikkeling en de interoperabiliteit van het koppelnet te waarborgen; 7° de bepalingen op het gebied van informatie of van voorafgaande goedkeuring door de commissie van operationele regels, algemene voorwaarden, type- overeenkomsten, formulieren of procedures toepasbaar op de netbeheerder en, in voorkomend geval, op de gebruikers.” 3. Op grond van artikel 11 van de elektriciteitswet werd het Koninklijk Besluit van 19 december 2002 houdende een technisch reglement voor het beheer van het transmissienet van elektriciteit en de toegang ertoe, genomen. 4. Artikel 159, §1, van het technisch reglement bepaalt dat, op voorstel van de netbeheerder, de werkingsregels van de markt bestemd voor de compensatie van de kwartieronevenwichten worden goedgekeurd door de CREG en gepubliceerd door de netbeheerder. 5. Artikel 2 van het technisch reglement bepaalt dat de netbeheerder de taken en verplichtingen uitvoert die hij dient uit te voeren krachtens de elektriciteitswet teneinde de elektriciteitsuitwisselingen tussen de verschillende op het net aangesloten personen te behouden en te ontwikkelen en de veiligheid, de betrouwbaarheid en de efficiëntie van het net te bewaken, te handhaven dan wel te herstellen. 6. Artikel 3, §1, van het technisch reglement bepaalt dat de netbeheerder het technisch beheer van de elektriciteitsstromen op het transmissienet organiseert en zijn taken waarneemt teneinde met de hem ter beschikking staande middelen een permanent evenwicht tussen de vraag en het aanbod van elektriciteit te bewaken, te handhaven dan wel te herstellen overeenkomstig artikel 8 van de elektriciteitswet. De netbeheerder waakt over de compensatie van het globaal onevenwicht van de regelzone, dat voortvloeit uit de eventuele individuele onevenwichten van de verschillende toegangsverantwoordelijken. 4/24 7. Krachtens artikel 8 van het technisch reglement moet de netbeheerder zich onthouden van elke discriminatie tussen netgebruikers, toegangsverantwoordelijken, leveranciers van ondersteunende diensten of tussen elk andere persoon die op een of andere manier met het net verbonden is in het kader van zijn taken en verplichtingen of uitgevoerde diensten. 8. Krachtens artikel 157, §2, van het technisch reglement bewaakt, handhaaft dan wel herstelt de netbeheerder op elk moment het evenwicht tussen aanbod en vraag van elektrisch vermogen in de regelzone, onder meer veroorzaakt door de eventuele individuele onevenwichten van de verschillende toegangsverantwoordelijken. Ten dien einde schakelt de netbeheerder tijdens de uitbating van het net, in volgorde de hem ter beschikking zijnde middelen in, met name: 1° de activering van de primaire regeling van de frequentie overeenkomstig de bepaling bedoeld in Hoofdstuk XIII van Titel IV; 2° de secundaire regeling van het evenwicht in de regelzone overeenkomstig de bepalingen bedoeld in Hoofdstuk XIII van Titel IV; 3° het vermogen ter beschikking gesteld door de producenten conform art. 159, §2; en 4° de aanpassingen aan de dagelijkse toegangsprogramma's van belastingen die door de toegangsverantwoordelijken aan de netbeheerder worden aangeboden. §3 van ditzelfde artikel voegt eraan toe dat indien de modaliteiten, bedoeld in §2, niet volstaan om tot het herstel te leiden van het evenwicht tussen de vraag en het aanbod van actief vermogen in de regelzone, de netbeheerder opdraagt om het tertiaire reservevermogen dat door derden ter beschikking wordt gesteld overeenkomstig de bepalingen bedoeld in Hoofdstuk XIII van Titel IV, te activeren. 9. Artikel 158 van het technisch reglement bepaalt dat de netbeheerder de hem ter beschikking staande middelen activeert overeenkomstig artikel 157, § 2, met name volgens het criterium van de laagste prijs. 10. Krachtens artikel 159, §2, van het technisch reglement houden alle producenten van de regelzone waarvan het nominale vermogen voor de toegang tot het net hoger of gelijk is aan 75 MW hun beschikbare vermogen ter beschikking van de netbeheerder overeenkomstig artikelen 222 en 223. De inschrijving voor dit reservevermogen gaat vergezeld met een prijsofferte. De producenten waarvan het nominale vermogen voor de toegang tot het net lager is dan 75 MW, alsook de producenten actief in een andere regelzone voor zover de operationele regels tussen de betrokken regelzones het toelaten, kunnen eveneens, 5/24 overeenkomstig door de netbeheerder bepaalde objectieve en transparante modaliteiten, hun beschikbaar kwartiervermogen ter beschikking stellen. 11. Hoofdstuk XIII van Titel IV van het technisch reglement heeft betrekking op de ondersteunende diensten. Artikel 233 van het technisch reglement bepaalt dat de netbeheerder het primair, secundair en tertiair reservevermogen dat bijdraagt tot het waarborgen van de veiligheid, de betrouwbaarheid en de efficiëntie van het net in de regelzone evalueert en bepaalt. Hij deelt zijn evaluatiemethode en het resultaat aan de commissie mee ter goedkeuring. Artikel 243 van het technisch reglement bepaalt in §1 dat de netbeheerder het reservevermogen voor de secundaire regeling koopt via een mededingingsprocedure en/of aanbesteding. De netbeheerder bepaalt de technische specificaties betreffende de terbeschikkingstelling en de levering van dit vermogen. §2 van dit artikel bepaalt dat de leverancier van deze dienst het secundaire reservevermogen activeert op aanvraag van de netbeheerder. Krachtens artikel 249, §1, van het technisch reglement koopt de netbeheerder het reservevermogen voor de tertiaire regeling via een mededingingsprocedure en/of aanbesteding. De netbeheerder bepaalt de technische specificaties betreffende de terbeschikkingstelling en de levering van dit vermogen. §2 van dit artikel bepaalt dat de leverancier van deze dienst het tertiaire reservevermogen activeert op aanvraag van de netbeheerder. Tot slot bepaalt artikel 256 van het technisch reglement dat de netbeheerder de middelen waarover hij beschikt, aanwendt overeenkomstig het technisch reglement, teneinde de afwijkingen tussen het daadwerkelijk uitgewisseld actief vermogen en het geprogrammeerd actief vermogen met de buitenlandse regelzones te beperken. Deze afwijkingen worden eveneens kwartieronevenwichten genoemd. 12. Krachtens artikel 159, §4, van het technisch reglement publiceert de netbeheerder ten minste elke dag de prijzen voor de onevenwichten van de voorgaande dag. Artikel 244, §1, van het technisch reglement stelt dat de netbeheerder, overeenkomstig artikel 26, de benodigde hoeveelheden alsmede de technische specificaties betreffende de 6/24 beschikbaarheid en levering van actief vermogen aan het net voor de secundaire regeling bepaalt en publiceert. Artikel 250, §1, van het technisch reglement voegt eraan toe dat de netbeheerder, overeenkomstig artikel 26, de benodigde hoeveelheden alsmede de technische specificaties betreffende de beschikbaarheid en levering van actief vermogen aan het net voor de tertiaire regeling bepaalt en publiceert. 13. Rekening houdende met richtlijn 2009/72 die op 3 september 2009 in werking is getreden en de versterkte bevoegdheden die ze toekent aan de nationale regelgevende instanties waaronder het vastleggen en/of de goedkeuring van de voorwaarden voor aansluiting op en toegang tot de nationale netten, maakt de CREG voorbehoud bij de formele juridische geldigheid van het technisch reglement dat werd aangenomen op advies van de CREG. 7/24 II. ANALYSE VAN HET VOORSTEL II.1. Voorafgaande opmerkingen en voorbehouden 14. In het eerste trimester van 2012 heeft de CREG vijf overlegvergaderingen georganiseerd over de evolutie van de werkingsregels van de markt voor de compensatie van de kwartieronevenwichten (balancing) in 2013. Er vond overleg plaats tussen de CREG, de producenten die in 2012 reserve hebben geleverd en ELIA, in het bijzijn van vertegenwoordigers van de minister. Dit was de eerste fase van een breder overleg dat 2013 overstijgt. Het voorstel van ELIA en in het bijzonder de veranderingen ten opzichte van het voorstel van ELIA voor 20122 vloeit grotendeels voort uit dit overleg. 15. ELIA legt geen voorstel voor het jaar 2013 voor, maar een voorstel met inwerkingtreding op 1 januari 2013. ELIA gaat dus op een andere manier te werk, want de voorstellen zijn voortaan niet meer jaarlijks. ELIA verkiest voorstellen in te dienen naargelang de behoeften, het ritme ervan komt niet noodzakelijk overeen met een cyclus van een jaar. De CREG neemt akte van deze evolutie. Ze is van mening dat dit beter beantwoordt aan de dynamiek van de marktbehoeften. Ze stelt trouwens vast dat ELIA deze stap al had gezet door een voorstel in te dienen dat werd goedgekeurd door beslissing 1165 van de CREG3. Ze merkt ook op dat door deze manier van werken niet meer systematisch minstens een voorstel per jaar moet worden ingediend wanneer het niet nodig is de werkingsregels van de markt voor de compensatie van kwartieronevenwichten aan te passen. Tot slot is de CREG van mening dat deze manier van werken conform artikel 159, §1, van het technisch reglement is. 2 Goedgekeurd door beslissing (B)111222-CDC-1132 van de CREG van 22 december 2011. Beslissing (B)120621-CDC-1165 van de CREG van 21 juni 2012 over het voorstel van de NV ELIA SYSTEM OPERATOR betreffende een wijziging van de werkingsregels van de markt voor de compensatie van de kwartieronevenwichten voor 2012 met uitwerking vanaf 29 juni 2012. 3 8/24 Bijgevolg uit de CREG haar goedkeuring voor deze verandering in de manier van werken van ELIA. 16. In overeenstemming met wat in Deel I “Wettelijk kader” werd aangehaald, herhaalt de CREG dat er over de regels die ELIA had voorgesteld en die door de CREG werden goedgekeurd, zowel in de beslissing over de reservevolumes voor 20134 als in onderhavige beslissing, niet meer kan worden onderhandeld en dat ze ook niet kunnen worden gewijzigd door een andere administratieve overheid, aangezien ze voorwerp uitmaakten van een beslissing van de CREG. 17. Deze beslissing heeft, overeenkomstig artikel 159, §1, van het technisch reglement, enkel betrekking op het voorstel van werkingsregels van de markt bestemd voor de in de inleiding vermelde compensatie van de kwartieronevenwichten en vormt op geen enkele manier een expliciete of impliciete goedkeuring van de overeenkomsten waarnaar in het voorstel van ELIA wordt verwezen. ELIA dient zonodig deze overeenkomsten in overeenstemming te brengen met de marktregels die de onderhavige beslissing inhoudt. Zo spreekt het onderhavige voorstel zich ook niet uit over de tariefaspecten. II.2. In overweging genomen beoordelingselementen 18. Op grond van de wetteksten weergegeven in deel I werden een aantal beoordelingselementen in overweging genomen voor het uitwerken van deze beslissing. Deze beoordelingselementen worden hierna ontleed. 19. Het mechanisme voor de compensatie van kwartieronevenwichten is voor de netbeheerder een belangrijk middel om het evenwicht van de Belgische regelzone te verzekeren. De regeling van het evenwicht van de regelzones is voor ENTSO-E een belangrijke schakel voor de veiligheid van het hele elektriciteitsnet in continentaal Europa. Het is dus uiterst belangrijk dat het mechanisme voor de compensatie van de onevenwichten in de regelzone de netbeheerder de middelen biedt om de veiligheid, de betrouwbaarheid en de efficiëntie van het net te behouden dan wel te herstellen. 4 Beslissing (B)120621-CDC-1162 van de CREG van 21 juni 2012. 9/24 20. Het mechanisme voor de compensatie van de kwartieronevenwichten vormt een belangrijk element voor de werking van de Belgische elektriciteitsmarkt. Het is dus van essentieel belang om rekening te houden met de structuur en de opbouw van de markt waarop het beroep doet. Zo moet het rekening houden met de volgende elementen: het aantal lokale producenten dat diensten voor de compensatie van de kwartieronevenwichten kan aanbieden, is beperkt, om nieuwe marktspelers aan te trekken die in staat zijn op de Belgische markt diensten voor de compensatie van de kwartieronevenwichten aan te bieden, dient een evenwicht gevonden te worden tussen een redelijke vergoeding van deze diensten en een regulering van de aanbiedingen, die gezien de beperkte mededinging noodzakelijk is. 21. Zo is het belangrijk dat het mechanisme voldoende flexibel is om de deelneming toe te laten van een zo groot mogelijk aantal spelers op de markt van de levering van diensten bestemd voor de compensatie van de kwartieronevenwichten. Met het oog hierop mag de structuur van het mechanisme niet de deur sluiten voor toekomstige evoluties die het mogelijk maken deze richting uit te gaan. 22. Verder is het ook noodzakelijk dat het mechanisme een adequate transparantie biedt op het vlak van de aanbiedingen en hun activering. Deze transparantie brengt een merkbare zichtbaarheid mee in termen van informatie aan de marktspelers over de aanbiedingen met betrekking tot de compensatie van de kwartieronevenwichten en draagt er aldus toe bij om potentieel abusief gedrag te ontmoedigen. Bovendien is het belangrijk dat het mechanisme de producenten die wensen deel te nemen aan de levering van diensten voor de compensatie van de kwartieronevenwichten duidelijke signalen geeft met betrekking tot de kosten en inkomsten die zij van hun deelneming aan deze diensten kunnen verwachten. 23. Omwille van de reservevolumes waarover ELIA beschikt, zou het echter gevaarlijk zijn mochten de toegangsverantwoordelijken (Acces Responsible Parties, hierna: ARP) de compensatie van de kwartieronevenwichten in België kunnen beschouwen als een hulpmiddel dat hen ter beschikking staat om hun verplichting tot evenwicht na te komen. Het mechanisme voor de compensatie van de kwartieronevenwichten moet onder de huidige omstandigheden een hulpmiddel blijven dat ter beschikking van de TNB wordt gesteld om het evenwicht van de Belgische regelzone te verzekeren en het is belangrijk dat het een 10/24 hulpmiddel als laatste toevlucht voor de ARP in onevenwicht blijft. Het mechanisme moet gebaseerd zijn op de marktregels en tevens toch zoveel mogelijk gaming door arbitrage met de spotmarkt of met de intraday markt voorkomen. Dit aspect wordt hoofdzakelijk verzekerd via het tarief voor de compensatie van de kwartieronevenwichten. De goedkeuring ervan hoort bij de goedkeuring van de tarieven van de netbeheerder en valt buiten het kader van deze beslissing. 24. Bovendien moeten het mechanisme voor de compensatie van de kwartieronevenwichten en het eraan verbonden tarief een minimalisering van de kosten voor de compensatie van de kwartieronevenwichten voor de ARP beogen en hen toereikende prijssignalen geven op kritieke momenten. 25. Tot slot is het van primordiaal belang dat het mechanisme voor de compensatie van de kwartieronevenwichten geen hinderpaal vormt voor de oprichting van een centraal WestEuropese regionale markt. De integratie van de nationale markten is immers noodzakelijk om tot mededinging op nationaal niveau te komen. Het is dus belangrijk dat het mechanisme voor de compensatie van de kwartieronevenwichten zonder al te grote moeilijkheden met die van de buurlanden kan geïntegreerd worden. II.3. Toepassing van het wettelijk kader en van de beoordelingselementen op het voorstel II.3.1. Openstelling van de markt van de levering van diensten bestemd voor de compensatie van de kwartieronevenwichten 26. In het voorgestelde mechanisme staat de markt voor de reservering van de secundaire regeling open voor alle leveranciers die minstens 5 MW kunnen aanbieden. ELIA heeft mogelijke leveranciers ook de mogelijkheid gegeven om in de offertes met betrekking tot de reservering van (primair
- en)secundair regelvermogen selectievoorwaarden op te nemen om onder meer bepaalde offertes (voor secundaire én primaire reserves) aan elkaar te kunnen koppelen. Deze evolutie zou mogelijke leveranciers onder andere moeten toelaten gekoppelde offertes aan een lagere prijs aan te bieden, namelijk door te vermijden dat bepaalde must run kosten twee keer worden geteld, die in elke afzonderlijke niet- 11/24 gekoppelde offertes worden meegeteld omdat het niet zeker is of deze offertes samen worden verworpen of aanvaard. Wat de activering betreft staat de markt eveneens open voor alle producenten, ongeacht of ze al dan niet reserveringscontracten in het kader van de secundaire regeling hebben getekend. Enerzijds hebben de marktspelers bij wie ELIA geen secundair regelvermogen heeft gereserveerd wel de mogelijkheid om aan de secundaire regeling deel te nemen als ze voldoen aan de opgelegde technische voorwaarden om aan deze dienst deel te nemen, maar zijn ze niet verplicht om dit te doen. Als ze beslissen om eraan deel te nemen, zijn de prijzen van hun offertes niet begrensd. Anderzijds is elke marktspeler bij wie ELIA secundair regelvermogen heeft gereserveerd, verplicht ELIA een offerte voor de activering te maken voor de volgende dag voor een vermogen dat minstens gelijk is aan het gereserveerde vermogen, zowel voor het opregelen als het afregelen, rekening houdend met de contractuele beschikbaarheid. De verplichting een offerte te maken mag worden overgedragen aan andere marktspelers via de secundaire markt zoals uiteengezet in paragraaf 31 hieronder. Voor flexibiliteit heeft ELIA afzonderlijke producten voor het opregelen en het afregelen ingevoerd voor de levering van de secundaire regeling. Bovendien heeft ELIA de definitie gewijzigd van de periodes gebruikt voor het contracteren van de secundaire reserve en ze in overeenstemming gebracht met de definities van de periodes "Peak" en "Off peak" die worden gebruikt in de elektriciteitsmarkten. Deze wijziging moet ervoor zorgen dat de marktspelers hun reserveringsoffertes beter kunnen indekken door een beroep te doen op standaardproducten van de elektriciteitsmarkten en bijgevolg offertes tegen een lagere prijs kunnen aanbieden. 27. Het mechanisme voert flexibiliteit in door de markt van de secundaire regeling open te stellen voor marktspelers die geen contracten met ELIA afgesloten hebben voor het reserveren van secundair regelvermogen dat niet gelijk is aan nul. Daardoor kunnen naar deze marktspelers aangetrokken worden die over een kleiner park beschikken en die bijgevolg misschien niet het risico kunnen nemen om aan de secundaire regeling deel te nemen op een dusdanige regelmatige basis. 12/24 De CREG is van mening dat de voorgestelde werkingsregels voor de markt van de secundaire regeling momenteel een goed compromis vormen tussen het reguleren van de prijzen van de offertes en het aanmoedigen van de kleinere marktspelers om aan de secundaire regeling deel te nemen. Dat is des te belangrijker daar de geactiveerde secundaire regelingsvolumes momenteel een groot deel uitmaken5 van de geactiveerde volumes om de kwartieronevenwichten van de Belgische regelzone te compenseren. 28. In het huidige systeem bestaat de tertiaire reserve uit vier soorten hulpmiddelen: niet- gereserveerd tertiair vermogen (CIPU-contracten), tertiair regelvermogen gecontracteerd langs de productiezijde, tertiair regelvermogen gecontracteerd op onderbreekbare belastingen en de bijstandsovereenkomsten tussen TNB’s. Het niet-gereserveerd tertiair vermogen vloeit voort uit de toepassing van artikel 159, §2 van het technisch reglement. Tertiair regelvermogen gecontracteerd langs de productiezijde en op onderbreekbare belastingen is vermogen dat contractueel door de TNB werd gereserveerd op basis van de reacties op een internationale offerteaanvraag. Om de hulpmiddelen te selecteren, stelt ELIA voor de ontvangen offertes voor elk kwartier volgens stijgende prijs te klasseren. ELIA activeert de reserves in onderstaande volgorde, rekening houdend met de ordening volgens stijgende prijs binnen elke groep hulpmiddelen: de niet-gereserveerde tertiaire reserves die voortvloeien uit de toepassing van artikel 159, §2 van het technisch reglement, met inbegrip van de niet-geselecteerde offertes voor secundaire regeling, de productie-eenheden die stilliggen en binnen een kwartier kunnen worden opgestart, andere tertiaire regelvermogens in België, hulpvermogen tussen naburige TNB's. Voor de activering van de onderbreekbare belastingcontracten wordt voorzien dat het aantal activeringen per jaar dat contractueel mogelijk is voor deze contracten beperkt is. Verder kunnen deze hulpbronnen ook gebruikt worden bij het opheffen van congesties. Teneinde de mogelijkheid te behouden om gedurende het hele jaar een beroep te doen op de onderbreekbare belasting, stelt ELIA een procedure voor die rekening houdt met de opgelegde beperking inzake het aantal activeringen en periodes waarin zich vaker 5 76% in 2010. 13/24 congesties op het net voordoen. Deze procedure geeft voorrang aan de tertiaire reserve op de productie-eenheden in het eerste deel van het jaar en maakt in het tweede jaargedeelte een soepelere activering van de onderbreekbare belasting mogelijk volgens de economische stapeling. Daarnaast zou ELIA de markt van de ondersteunende diensten geleidelijk willen uitbreiden voor een nieuw type marktspelers die modulatiecapaciteit zouden aanbieden via het samenvoegen van belastingen of injecties die op het net aangesloten zijn. Een eerste stap naar deze uitbreiding is voorzien in het voorstel voor deze marktspelers omdat ze nu kunnen deelnemen aan de levering van tertiair regelvermogen door onderbreekbare afnames. Gezien hun aard van laatste toevlucht, wordt er enkel gebruik gemaakt van de bijstandsovereenkomsten tussen TNB’s als alle andere mogelijkheden uitgeput zijn of wanneer de TNB voorziet dat hij niet over toereikende reserves in de regelzone zal beschikken. 29. De CREG is van mening dat deze werkwijze artikelen 157 en 158 van het technisch reglement naleeft. Bovendien is de CREG van oordeel dat deze selectiemethode kleinere producenten die zich, gezien de structuur van hun park, niet noodzakelijk contractueel willen verbinden om deel te nemen aan de tertiaire regeling, toch de mogelijkheid biedt om deel te nemen aan de diensten voor compensatie van de kwartieronevenwichten op tertiair niveau. Daarenboven verwelkomt de CREG de wens van ELIA om de markt van de ondersteunende diensten open te stellen voor een nieuw type marktspelers die modulatiecapaciteit zouden aanbieden via het samenvoegen van belastingen of injecties die op het net aangesloten zijn. Om alle flexibiliteit van het systeem inzake regeldiensten te mobiliseren, vraagt de CREG aan ELIA om nieuwe producten aan de markt voor te stellen die beter zijn aangepast aan de flexibele deelname aan de regeling van het zone-evenwicht van de belasting, ook die van kleinere marktspelers, en van onder meer de hierboven vermelde nieuwe type marktspelers. Daarnaast is de CREG, gezien de wijzigingen aan het mechanisme voor de compensatie van de kwartieronevenwichten in geval van incompressibiliteit, van mening dat de neerwaartse activering van de bijstandscontracten tussen TNB's enkel dient te gebeuren wanneer de andere regelmiddelen voor neerwaartse regeling uitgeput zijn. 14/24 II.3.2. Beschikbaarheid van de gecontracteerde secundair en tertiair regelvermogen. 30. hulpbronnen van De reservatie van het secundair regelvermogen en van het tertiair regelvermogen heeft betrekking op hoeveelheden waarvan de waarde bepaald wordt in het voorstel van ELIA over de evaluatiemethode en de bepaling van het primair, secundair en tertiair reservevermogen voor 2013. Dit voorstel vormde het onderwerp van beslissing (B)120612-CDC-1162 van de CREG van 21 juni 2012. Onderhavige beslissing komt dus niet terug op deze elementen. 31. De reservering van secundair regelvermogen bij een leverancier wordt naar de leverancier toe omgezet in een "aanbiedverplichting" op D-1 voor elke dag van het betrokken jaar; op dag D-1 moet de leverancier aan Elia tegen de volgende dag de voor de periode in kwestie gereserveerde volumes kwartiervermogen ter beschikking stellen. ELIA heeft echter voor de nominatie op dag D-1 van het secundair regelvermogen een mechanisme voor een secundaire markt bepaald6. Een dienstenleverancier waarbij secundair regelvermogen werd gereserveerd, kan zijn aanbiedverplichting geheel of gedeeltelijk wat betreft volume en/of duur overdragen naar een andere leverancier, op voorwaarde dat deze akkoord gaat. Zodoende kan elke leverancier aanbiedingen voor de volgende dag indienen rekening houdend met de gevalideerde transfers. Hij heeft dus een aanbiedverplichting voor het gereserveerde vermogen op zijn regelmiddelen, verminderd of vermeerderd met het vermogen dat werd overgedragen naar of van een andere leverancier. Om de contractuele aanbiedverplichting voor het secundair regelvermogen te omkaderen, heeft ELIA de controles gekoppeld aan het al dan niet naleven op D-1 van deze contractuele verplichting opnieuw gedefinieerd. De bedoeling van deze controles is na te gaan of het door een leverancier ter beschikking gestelde volume per kwartier hoger is of gelijk aan het volume waarvoor hij een aanbiedverplichting heeft. Als dat niet het geval is, wordt een boete toegepast voor elk kwartier en elke ontbrekende MW berekend door ELIA. Deze boete varieert lineair in functie van de "clean spark spread" van een standaardproductie-eenheid7 voor het beschouwde uur en heeft een minimumniveau. De boete wil aldus aansporend werken t.o.v. de vervangingskostprijs van de ontbrekende reserves op de secundaire 6 ELIA heeft eveneens een gelijkaardig mechanisme bepaald voor de primaire reserve 7 STEG-eenheid met een rendement van 50%. 15/24 reservemarkt, een kostprijs die van uur tot uur schommelt. Deze boete is dus dezelfde voor alle leveranciers (voor een ontbrekende MW op een bepaald uur) en staat los van de contractuele reserveringsprijs, die een jaarlijks gemiddelde is. Het totaalbedrag van de reserveringsboetes opgelegd aan een leverancier is onderworpen aan een bovengrens om te verzekeren dat de totaalkost van de boetes niet hoger ligt dan de totale inkomsten op jaarbasis. Om het risico voor de veiligheid van de zone in geval van panne te verminderen, verbinden de leveranciers er zich contractueel toe om niet meer dan 50MW secundair reservevermogen (stijgend of dalend) op één productiecentrale aan te bieden, tenzij ze kunnen garanderen dat deze reserve opnieuw kan worden samengesteld (door andere eenheden te mobiliseren) binnen de 6 uur na een uitval van de centrale in kwestie. De CREG is van mening dat de invoering van de contractuele verplichting om secundaire regelvermogen aan te bieden, gekoppeld aan het nieuwe controle- en boetesysteem in geval deze verplichting niet wordt nageleefd, bijdragen tot de veiligheid van de regelzone. De definitie van een secundaire markt draagt bij om de markt van de secundaire reserve te openen voor producenten die een klein aantal productie-eenheden in hun portefeuille hebben en vermindert het financieel risico verbonden met de aanbiedverplichting. Om de veiligheid van de regelzone te verhogen en de producenten met een klein aantal productie-eenheden in hun portefeuille vrij te stellen van de hierboven vermelde verplichting van 50 MW, vraagt de CREG ELIA om vanaf 1 januari 2014 de secundaire markt voor de primaire en secundaire reserves uit te breiden naar de intraday markt. 32. Op verschillende plaatsen in het voorstel, onder meer in deel 5.2.1, vermeldt ELIA impliciet de mogelijkheid om hulpbronnen te contracteren die een beschikbaarheid lager dan 100% kunnen vertonen. De CREG is van oordeel dat de toevlucht tot hulpbronnen van tertiaire reserve die een beschikbaarheid lager dan 100% kunnen hebben, gunstig is voor de werking van de betrokken markten, omdat het producenten naar deze markten kan aantrekken die over een park beschikken waarvan de omvang de beschikbaarheid van de in reserve gehouden hulpbronnen niet altijd voor 100% kan waarborgen. 16/24 Zoals ze in het verleden al heeft gedaan8, wil de CREG eraan herinneren dat de tertiaire regelvermogens die bijdragen tot het verzekeren van de veiligheid, betrouwbaarheid en efficiëntie van het net in de regelzone werden bepaald door ELIA. ELIA heeft ze meegedeeld onder de vorm van een voorstel aan de CREG, die ze in haar voornoemde beslissing (B)120621-CDC-1162 van 21 juni 2012 goedkeurde op basis van artikel 233 van het technisch reglement. Bijgevolg is de CREG van oordeel dat het aanvaarden door ELIA van offertes waaraan een beschikbaarheid lager dan 100% verbonden is, op zulke wijze dient te gebeuren dat de offertes van tertiair regelvermogen die ELIA worden aangeboden, toelaten te voldoen aan de hoeveelheid die het onderwerp vormde van beslissing (B)120621-CDC1162 van de CREG, in overeenstemming met de door ELIA voorgestelde methode voor de bepaling die door de CREG werd goedgekeurd. II.3.3. Activering van de hulpbronnen voor de secundaire regeling 33. In zijn voorstel selecteert ELIA op D-1 voor elk kwartier van dag D offertes voor een zo groot mogelijk volume in stijgende zin en in dalende zin, maar dat gelijk aan of lager blijft dan het gereserveerde volume op basis van contractuele bepalingen, naar boven afgerond op 5 MW. Deze offertes kunnen zowel afkomstig zijn van het gereserveerd vermogen als van het niet-gereserveerd vermogen. De eenheidsprijs waartegen een dergelijke marktspeler een offerte doet, moet lager zijn dan een bepaalde limiet voor de offertes van opregelvermogen en hoger dan een andere limiet voor de offertes van afregelvermogen. Deze twee grenzen worden bepaald door formules die afhangen van het brandstofaandeel in de productiekosten van een standaard STEGcentrale, d.w.z. met een rendement van 50%. Aangezien de aangeboden volumes voortaan niet meer symmetrisch hoeven te zijn, en het aangeboden opregelvermogen onafhankelijk is van het aangeboden afregelvermogen, heeft het begrenzen van het prijsverschil tussen de biedingen voor op- en afregelvermogen geen zin meer. Er is dan ook geen reden om ze te behouden. 8 Beslissing (B)051222-CDC-499 van 22 december 2005 betreffende het voorstel van de NV ELIA SYSTEM OPERATOR betreffende werkingsregels van de markt voor de compensatie van de kwartuuronevenwichten’, en volgende: (B)061220-CDC-611 van 20 december 2006, (B)071213-CDC732 van 13 december 2007, (B)081222-CDC-817 van 22 december 2008, (B)091217-CDC-922 van 17 december 2009, (B)101223-CDC-1028 van 23 december 2010 en (B)111222-CDC-1132 van 22 december 2011. 17/24 In het voorstel zijn dit de grenzen van de offerteprijzen: als OBSk,i,j een offerte k van de ARP i voorstelt voor de activering van het regelvermogen in stijgende zin voor een gegeven kwartier j, als ABSl,i,j een offerte l van de ARP i voor de activering van het regelvermogen in dalende zin voor een gegeven kwartier j voorstelt en als FCgen de brandstofkosten van een STEG-centrale met een rendement van 50% voorstelt, dan moeten de prijzen van de offertes de volgende verhoudingen respecteren: OBSk,i,j = < FCgen + 40 €/MWh en ABSk,i,j > = 0 €/MWh In geval van onbeschikbaarheid van het offertesysteem stelt ELIA voor het te vervangen door een unieke prijs voor de offertes in stijgende zin en een andere unieke prijs voor de offertes in dalende zin. Deze twee prijzen worden verkregen door de volgende formules waarin Belpex_DA de prijs van de day ahead prijs van de elektriciteit voor het beschouwde kwartier is: OBSk,i,j = max ( 0 €/MWh ; min ( Belpex_DA + 5 €/MWh ; FCgen + 40 €/MWh ) ) en ABSk,i,j = max ( Belpex_DA – 5 €/MWh ; 0 €/MWh ) De selectie van de offertes door ELIA gebeurt onafhankelijk voor de opregeloffertes en de afregeloffertes, in stijgende volgorde voor de eenheidsprijs van de opregeloffertes en in dalende volgorde voor de eenheidsprijs van de afregeloffertes. De geselecteerde offertes nemen deel aan de secundaire regeling op dag D voor het beschouwde uur. Elke producent waarvan minstens één offerte geselecteerd werd voor het beschouwde uur ontvangt een signaal gebaseerd op het onevenwicht van de zone, in verhouding tot het vermogen van zijn geselecteerde offertes. Deze verhouding kan verschillend zijn voor de regeling in dalende zin en de regeling in stijgende zin. Het signaal wordt door ELIA naar elke producent verstuurd voor alle productie-eenheden die hij van plan is te laten deelnemen aan de secundaire regeling. Elke producent is vrij om zijn portefeuille opnieuw te organiseren en het door ELIA geselecteerde regelvermogen te realiseren met om het even welke productie-eenheid die in zijn contract voor secundaire regeling is opgenomen, op voorwaarde dat het globaal volume dat ter beschikking van ELIA wordt gesteld gelijk is aan de som van de door ELIA op D-1 18/24 geselecteerde volumes en dat de totale reactie van deze eenheden conform de contractuele specificaties is, onder meer wat de ramping time betreft. ELIA beschikt over realtime gegevens voor de deelname van elke eenheid. De niet-geselecteerde offertes worden door ELIA behandeld als opregel- en afregeloffertes, in het kader van het niet-gereserveerd tertiair vermogen (CIPU-contracten). 34. De CREG is van mening dat deze werkwijze conform artikelen 157, §2, 158 en 159, §2, van het technisch reglement is. Door een formule te hanteren voor de begrenzing van de opregelprijs die losstaat van de day ahead prijs9, draagt ze bij aan de oprichting van een markt voor de activering van de secundaire regeling los van de day ahead markt. II.3.4. Wijze van vergoeding van de leveranciers van de diensten voor de compensatie van de kwartieronevenwichten 35. Al valt de goedkeuring van het tarief voor de compensatie van de kwartieronevenwichten buiten het kader van deze beslissing, toch heeft het voor de tarifering toegepaste principe gevolgen voor het mechanisme zelf, in de mate dat het gaming kan helpen vermijden. Deze vergoeding omvat twee luiken: de vergoeding voor het reserveren van de hulpbronnen en die voor het activeren van de hulpbronnen. Voor de reservatie van de hulpbronnen stelt ELIA voor de wijze van vergoeding "pay as bid" te gebruiken. Deze wijze van vergoeding genoot de voorkeur boven een vergoeding gebaseerd op de marginale offerteprijs om een lagere reservatiekost te verkrijgen. Voor het activeren van de hulpbronnen stelt ELIA eveneens een vergoeding van het type "pay as bid" voor. Deze wijze van vergoeding is aangewezen omwille van het geringe aantal marktspelers dat in staat is producten op de Belgische markt voor de compensatie van de kwartieronevenwichten aan te bieden. Bovendien beperkt ze de gevolgen van de prijspieken en tempert ze het belang dat de producenten erbij kunnen hebben om productievermogen aan de markt te onttrekken. 9 Behalve in geval van onbeschikbaarheid van het biedsysteem. 19/24 Rekening houdend met de voornoemde elementen, is de CREG van mening dat deze vergoedingsmethode momenteel het best aangepast is aan de huidige structuur van de Belgische markt voor de compensatie van de kwartieronevenwichten. 36. Voor de activering van de secundaire reserve wordt de "pay as bid" aanpak per marktspeler toegepast op het gewogen gemiddelde van de geselecteerde offertes op dag D1 gezien de activeringsmodaliteiten van deze reserve. De CREG keurt dit voorstel voor de vergoeding van de activering van de secundaire reserve, dat coherent is met de activeringsmodaliteiten van deze reserve, goed. 37. Voor de activering van het op de productie-eenheden gecontracteerde tertiaire regelvermogen stelt ELIA voor om de formule die de grens van de biedprijs vastlegt, zoals vroeger, af te stemmen op die welke gebruikt wordt in de procedure "Nominatie" van het CIPU-contract. De CREG stemt met dit voorstel in, aangezien het de formules voor de berekening van de limieten van de biedprijzen voor de gecontracteerde tertiaire reserves en de niet gecontracteerde tertiaire reserves standaardiseert. De activeringsprijs van de tertiaire reserve is zeer belangrijk voor de rendabiliteit van de investeringen in piekeenheden en heeft dus een niet te verwaarlozen impact op de bevoorradingszekerheid van België wat elektriciteit betreft. Door hun exploitatieflexibiliteit, zijn piekeenheden bijzonder geschikt om tertiaire reserve te leveren. Ze kunnen bovendien snel reageren op schommelingen van intermitterende productie. De begrenzing van de activeringsprijs heeft voordelen inzake de beheersing van de regelkosten, doch vormt evenwel een barrière voor de investering in dit type eenheden. Gezien de huidige context en de vooruitzichten betreffende de geïnstalleerde capaciteit in intermitterende productie (winden zonne-energie), stelt de CREG ELIA voor om in haar volgende voorstel de afschaffing van de begrenzing van de realtime activeringsprijzen van het tertiaire reservevermogen te overwegen. 38. Het activeren van de onderbreekbare belasting gebeurt volgens de principes vermeld in paragraaf 28. ELIA stelt voor om de activering van de onderbreekbare belasting te waarderen tegen 108% van de Belpex day ahead prijs, met een gewaarborgde bodemprijs van 75 €/MWh. De beschouwde Belpex prijs is de "peak hours" prijs indien de activering heeft plaatsgehad tijdens de piekuren en de "base load" prijs indien de activering heeft 20/24 plaatsgehad buiten de piekuren of tijdens de weekends. Deze voorwaarden werden door ELIA bepaald na een overleg met de verstrekkers van deze dienst. De CREG is van oordeel dat de wijze van activering van de onderbreekbare belasting een noodzakelijk compromis vormt tussen de voorzichtigheid ingegeven door de bezorgdheid om de veiligheid van het systeem waartoe de netbeheerder gedwongen wordt en de bereidheid om de beperkingen verbonden aan de onderbreekbare belasting te versoepelen en zo deze laatste tegen voordeligere prijzen te kunnen gebruiken als de omstandigheden het toelaten. Bijgevolg keurt ze dit voorstel goed. 39. Vermits het evenwel moeilijk is om alle mogelijke gevallen van gaming te voorzien, behoudt de CREG zich het recht voor om een jaarlijkse ex post controle te organiseren om na te gaan of de toepassing van de in deze beslissing goedgekeurde regels betreffende de activering van de reserves, geen aanleiding tot gaming door marktspelers heeft gegeven. II.3.5. Transparantie en marktinformatie 40. In hoofdstuk 7 van het voorstel stelt ELIA dat ze op haar website inlichtingen verstrekt die moeten bijdragen tot de transparantie van het mechanisme voor de compensatie van de kwartieronevenwichten. De CREG stelt vast dat deze inlichtingen overeenstemmen met wat tussen ELIA en de CREG werd afgesproken naar aanleiding van de in het voorstel vermelde brief van ELIA en het antwoord van de CREG in haar brief met referentienummer 20060724124 van 24 juli 2006. Bovendien stelt de CREG een zeer positieve evolutie vast in de informatie die ter beschikking wordt gesteld van de markt en de informatie over de regeloffertes en de activering ervan. 41. Verder, in punt 7.4 van haar voorstel, heeft ELIA het over de publicatie van een fiche waarin de werking van het balancingmechanisme wordt beschreven in het bijzonder de marktwerking met betrekking tot de compensatie van de kwartieronevenwichten. De CREG verzoekt ELIA zonodig het document en de productfiches vóór 1 januari 2013 bij te werken opdat het een getrouwe weergave zou vormen van onderhavige beslissing en van het voorstel waarop ze slaat. 21/24 II.3.6. Monitoring 42. Hoofdstuk 8 van het voorstel heeft betrekking op de monitoring. De CREG wenst de haar door ELIA bezorgde gegevens te consolideren om te kunnen overgaan tot een grondigere evaluatie van de markten voor de compensatie van de kwartieronevenwichten en het evenwicht van de portefeuille van de ARP's. In 2011 en 2012 heeft ze met ELIA hiervoor al een aantal overleg- en werkvergaderingen gehouden. Ze wil dit proces verderzetten met als doelstelling de kwaliteit te verbeteren en de monitoringgegevens te verduidelijken. De periodiciteit van de verzending van de monitoringverslagen en -gegevens evenals de termijn tussen het einde van de beschouwde periode en het ogenblik waarop ze worden overgemaakt aan de CREG vormen belangrijke elementen van het monitoringproces. Deze periodiciteit wordt opnieuw bekeken in het kader van de lopende besprekingen tijdens de hierboven vermelde vergaderingen. 43. Tot nu toe lag bij de monitoring van de reserves de nadruk op het gebruik van reserves voor de compensatie van kwartieronevenwichten van de regelzone. De CREG vraagt ELIA om een monitoring te voorzien van alle andere aanwendingen van de reserves, onder andere voor het beheer van congesties. Ze vraagt dat het verslag van deze monitoring wordt ingevoegd in de reporting van de reserves, vanaf het verslag van 2013 over de reserves van 2012 en dat de overdracht van de gegevens van ELIA aan de CREG gebeurt samen met de verzending van de maandelijkse gegevens voor de monitoring van de balancing. De inwerkingtreding van deze monitoring zal op punt worden gesteld in het kader van de besprekingen in punt 42. 22/24 III. BESLISSING Gelet op het Koninklijk Besluit van 19 december 2002 houdende een technisch reglement voor het beheer van het transmissienet van elektriciteit en de toegang ertoe, onder meer artikel 159, § 1, onder voorbehoud van hetgeen geformuleerd werd in paragraaf 13 van onderhavige beslissing. Gelet op het voorstel "Proposition de règles de fonctionnement du marché relatif à la compensation des déséquilibres quart horaires - Entrée en vigueur le 1er janvier 2013", overgemaakt door de NV ELIA SYSTEM OPERATOR bij brieven van 16 mei 2012 en 25 juni 2012. Gelet op de beslissing van de CREG van 21 juni 2012 over de vraag tot goedkeuring van de evaluatiemethode voor en de bepaling van het primair, secundair en tertiair reservevermogen voor 2013. Overwegende dat de NV ELIA SYSTEM OPERATOR zijn voorstel heeft ingediend voor inwerkingtreding op 1 januari 2013. Overwegende dat het voorstel de voorschriften naleeft van de relevante artikelen van het technisch reglement van 2002 weergegeven in deel I van deze beslissing en dat het voldoet aan de beoordelingselementen ontwikkeld in deel II.2. van deze beslissing. Beslist de CREG, in het raam van de opdracht die haar wordt toevertrouwd door artikel 159, §1, van het technisch reglement, het voorstel van de NV ELIA SYSTEM OPERATOR met uitwerking vanaf 1 januari 2013, goed te keuren. De CREG beslist echter ook dat de NV ELIA SYSTEM OPERATOR de nodige acties dient te ondernemen om te voldoen aan de opmerkingen die onder meer werden gemaakt in de paragrafen 29, 31, 32, 37, 41 en 43 van deze beslissing en om de datums na te leven die voor het verwezenlijken van deze acties worden aangegeven. Verder herinnert de CREG aan de noodzaak voor de NV ELIA SYSTEM OPERATOR om over de reserves te beschikken die het onderwerp vormen van de beslissing van de CREG van 21 juni 2012 over de vraag tot goedkeuring van de evaluatiemethode voor en de bepaling van het primair, secundair en tertiair reservevermogen voor 2013. 23/24 De CREG beslist tevens dat de NV ELIA SYSTEM OPERATOR zonodig de overeenkomsten verbonden aan de compensatie van de kwartieronevenwichten in overeenstemming dient te brengen met de marktregels die de onderhavige beslissing inhoudt. Verder behoudt de CREG zich het recht voor om op elk ogenblik bijkomende opmerkingen te formuleren, in voorkomend geval in een latere beslissing. Ten slotte behoudt de CREG zich tevens het recht voor om een jaarlijkse ex post controle te organiseren om na te gaan dat de toepassing van de in onderhavige beslissing goedgekeurde regels met betrekking tot de activering van de reserves, geen aanleiding geeft tot gaming door de marktpartijen. Voor de Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas: Dominique WOITRIN Directeur François POSSEMIERS Voorzitter van het Directiecomité 24/24