(B)1713 8 februari 2018 Beslissing over het voorstel van NV ELIA SYSTEM OPERATOR betreffende de aanpassing van de werkingsregels van de markt voor de compensatie van de kwartieronevenwichten – Inwerkingtreding op 01/04/2018 genomen met toepassing van artikel 159, §1, van het technisch reglement van 19 december 2002 voor het beheer van het transmissienet van elektriciteit en de toegang ertoe CREG – Nijverheidsstraat 26-38, 1040 Brussel, België T +32 2 289 76 11 – F + 32 2 289 76 09 – info@creg.be – www.creg.be INHOUDSOPGAVE INLEIDING ................................................................................................................................................ 3 Wettelijk kader ................................................................................................................................ 4 Analyse van het voorstel ................................................................................................................. 5 2.1. Voorafgaande opmerkingen en voorbehouden ...................................................................... 5 2.2. In overweging genomen beoordelingselementen .................................................................. 5 2.3. Openbare raadpleging ............................................................................................................. 7 2.4. Beschrijving van de voorgestelde evoluties ............................................................................ 8 Beslissing ......................................................................................................................................... 9 Choose an item. 2/9 INLEIDING De COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS (CREG) onderzoekt in deze beslissing, met toepassing van artikel 159, §1, van het Koninklijk Besluit van 19 december 2002 houdende een technisch reglement voor het beheer van het transmissienet van elektriciteit en de toegang ertoe (hierna: het technisch reglement), het voorstel van de NV ELIA SYSTEM OPERATOR (hierna: ELIA) betreffende de werkingsregels van de markt voor de compensatie van de kwartieronevenwichten. De CREG ontving dit voorstel van ELIA per brief van 23 november 2017. ELIA heeft aan haar brief verschillende documenten toegevoegd: 1) een document "Règles de fonctionnement du marché relatif à la compensation des déséquilibres quart-horaires – Entrée en vigueur au 01/04/2018”, 2) een document “Marktwerkingsregels voor de compensatie van de kwartieronevenwichten – Inwerkingtreding 01/04/2018”, 3) de twee hierboven vermelde documenten in een versie met de aanduiding van de punten die verschillend zijn van het voorstel van ELIA over de werkingsregels van de markt voor de compensatie van de kwartieronevenwichten dat werd goedgekeurd door de beslissing (B)1632 van de CREG van 6 juli 2017. De CREG ontving een brief van ELIA van 13 december 2017 waaraan ELIA een tweede versie van haar voorstel heeft toegevoegd (nieuwe versie van de vier voormelde documenten). Het voorstel van ELIA bestaat uit de brief van ELIA van 23 november 2017, de brief van 13 december 2017 en de vier documenten die bij deze laatste brief gevoegd zijn. De onderhavige beslissing bestaat uit drie delen. Het eerste deel vat het wettelijk kader samen. Het tweede deel bevat een analyse van het voorstel en het derde deel omvat de eigenlijke beslissing. De brief van ELIA van 23 november 2017, die van 13 december 2017 en de vier documenten die als bijlage bij deze brief gevoegd zijn, worden bij de onderhavige beslissing gevoegd. Op 8 februari 2018 keurde het Directiecomité van de CREG de onderhavige beslissing goed. Choose an item. 3/9 WETTELIJK KADER 1. Artikel 159, §1, van het koninklijk besluit van 19 december 2002 houdende een technisch reglement voor het beheer van het transmissienet van elektriciteit en de toegang ertoe (hierna: het technisch reglement) bepaalt dat, op voorstel van de netbeheerder, de werkingsregels van de markt bestemd voor de compensatie van de kwartieronevenwichten worden goedgekeurd door de CREG en gepubliceerd door de netbeheerder. 2. Dit artikel past binnen de bevoegdheid voor de regulerende instanties bedoeld in artikel 37, lid 6, onder b), van Richtlijn 2009/72/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 juli 2009 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot intrekking van Richtlijn 2003/54/EG dat luidt als volgt: "de regulerende instanties zijn bevoegd voor de vaststelling of de voldoende ruim aan de inwerkingtreding voorafgaande goedkeuring van ten minste de methoden voor het berekenen of vastleggen van de voorwaarden inzake:
- a)[…];
- b)de verstrekking van balanceringsdiensten, die zo economisch mogelijk worden uitgevoerd en passende stimuleringsmaatregelen bieden voor netwerkgebruikers om hun input en output op elkaar af te stemmen. De balanceringsdiensten worden op billijke en nietdiscriminerende wijze verstrekt en zijn gebaseerd op objectieve criteria [...]. " Zeer recentelijk, met name op 18 december 2017, trad de Verordening (EU) 2017/2195 van de Commissie van 23 november 2017 tot vaststelling van richtsnoeren voor elektriciteitsbalancering in werking, die gedetailleerde bepalingen bevat inzake elektriciteitsbalancering, met inbegrip van gemeenschappelijke beginselen voor de inkoop en verrekening van frequentiebegrenzingsreserves, frequentieherstelreserves en vervangingsreserves, en een gemeenschappelijke methodologie voor de activering van frequentieherstelreserves en vervangingsreserves (artikel 1.1). Een aantal artikelen daarvan worden weliswaar pas van toepassing één jaar na de inwerkingtreding van deze verordening (meer bepaald de artikelen 14, 16, 17, 28, 32, 34, 35, 36, 44 tot en met 49, en 54 tot en met 57). Deze verordening voorziet in de goedkeuring door de regulator van tal van voorwaarden of methodologieën, een aantal daarvan goed te keuren door alle regulerende instanties resp. alle regulerende instanties van een betrokken regio op gezamenlijk voorstel van de TSO’s (artikel 5.2 en 5.3) en een aantal door alle regulerende instanties van elke betrokken lidstaat op voorstel van de TSO(‘
- s)van een lidstaat (artikel 5.4). Zo zal de netbeheerder uiterlijk zes maanden na de inwerkingtreding van de voornoemde verordening een voorstel van voorwaarden voor aanbieders van balanceringsdiensten (BSP’
- s)en balanceringsverantwoordelijken (BRP’
- s)moeten opstellen en deze ter goedkeuring aan de CREG voorleggen met toepassing van artikel 4.1, artikel 5.4, onder c), juncto artikel 18 van de voornoemde Verordening (EU) 2017/2195, samen met een voorgesteld tijdschema voor de implementatie ervan (in de regel niet meer dan twaalf maanden na de goedkeuring) en een beschrijving van het verwachte effect ervan op de doelstellingen van deze verordening (artikel 5.5). 3. De bepalingen van het technisch reglement die dezelfde materie regelen blijven van toepassing, voor zover niet strijdig geworden met de voornoemde verordening. Het technisch reglement maakt ten andere het voorwerp uit van een herziening, in het bijzonder om dit af te stemmen op en in overeenstemming te brengen met het geheel van Europese netcodes en richtsnoeren (inzake aansluiting, elektriciteitsbalancering, beheer van elektriciteitstransmissiesystemen, …) die in de periode 2015 tot 2017 tot stand kwamen. 4. De huidige beslissing doet in geen geval afbreuk aan de toekomstige beslissingen die de CREG ten gepaste tijde rechtstreeks op grond van de vernoemde verordeningen zal nemen. Choose an item. 4/9 ANALYSE VAN HET VOORSTEL 2.1. VOORAFGAANDE OPMERKINGEN EN VOORBEHOUDEN 5. In overeenstemming met wat in deel I “Wettelijk kader” werd aangehaald, herhaalt de CREG dat er over de regels die ELIA had voorgesteld en die door de CREG werden goedgekeurd, zowel in de beslissing over de reservevolumes voor 2018 als in onderhavige beslissing, niet meer kan worden onderhandeld en dat ze ook niet kunnen worden gewijzigd door een andere administratieve overheid, aangezien ze het voorwerp uitmaakten van een beslissing van de CREG. 6. Deze beslissing heeft, overeenkomstig artikel 159, §1, van het technisch reglement, enkel betrekking op het in de inleiding vermelde voorstel van werkingsregels van de markt bestemd voor de compensatie van de kwartieronevenwichten, en meer in het bijzonder op de aanpassingen die ELIA heeft voorgesteld ten opzichte van het vorige voorstel waarover beslissing (B) 1632 van de CREG van 6 juli 2017 ging. Ze vormt op geen enkele manier een expliciete of impliciete goedkeuring van de overeenkomsten waarnaar in het voorstel van ELIA wordt verwezen. ELIA dient zo nodig deze overeenkomsten in overeenstemming te brengen met de marktregels die de onderhavige beslissing inhoudt. Zo spreekt de onderhavige beslissing zich ook niet uit over de tariefaspecten. Om te vermijden dat er twee keer een beslissing genomen wordt over hetzelfde ter goedkeuring voorgelegde element, heeft de CREG aanvaard dat ELIA alles wat betrekking heeft op het al dan niet corrigeren van de evenwichtsperimeter van de ARP's als gevolg van de activering van de reservevermogens, opneemt in haar voorstel tot wijziging van het contract van toegangsverantwoordelijke dat ook bij wet aan de goedkeuring van de CREG is onderworpen. Dit houdt wel in dat de CREG erop zal moeten letten dat de twee voorstellen van ELIA coherent zijn, in het bijzonder wat de timing van de processen voor de goedkeuring ervan betreft. 2.2. IN OVERWEGING GENOMEN BEOORDELINGSELEMENTEN 7. Op grond van de wetteksten weergegeven in deel I werden een aantal beoordelingselementen in overweging genomen voor het uitwerken van deze beslissing. Deze beoordelingselementen worden hierna ontleed. 8. Het mechanisme voor de compensatie van kwartieronevenwichten is voor de netbeheerder een belangrijk middel om het evenwicht van de Belgische regelzone te verzekeren. De regeling van het evenwicht van de regelzones is voor ENTSO-E een belangrijke schakel voor de veiligheid van het hele elektriciteitsnet in continentaal Europa. Het is dus uiterst belangrijk dat het mechanisme voor de compensatie van de onevenwichten in de regelzone de netbeheerder de middelen biedt om de veiligheid, de betrouwbaarheid en de efficiëntie van het net te behouden dan wel te herstellen. 9. Het mechanisme voor de compensatie van de kwartieronevenwichten vormt een belangrijk element voor de werking van de Belgische elektriciteitsmarkt. Het is dus van essentieel belang om rekening te houden met de structuur en de opbouw van de markt waarop het een beroep doet. Zo moet het rekening houden met de volgende elementen: - het aantal lokale producenten dat diensten voor de compensatie van de kwartieronevenwichten kan aanbieden, is beperkt, Choose an item. 5/9 - de flexibiliteit van de vraagmiddelen neemt een steeds grotere plaats in bij de levering van diensten voor de compensatie van de kwartieronevenwichten, - om nieuwe marktspelers aan te trekken die in staat zijn op de Belgische markt diensten voor de compensatie van de kwartieronevenwichten aan te bieden, dient een evenwicht gevonden te worden tussen een redelijke vergoeding van deze diensten en een regulering van de aanbiedingen, die, aangezien de mededinging voor bepaalde producten beperkt blijft, noodzakelijk is. 10. Zo is het belangrijk dat het mechanisme voldoende flexibel is om de deelneming toe te laten van een zo groot mogelijk aantal spelers op de markt van de levering van diensten bestemd voor de compensatie van de kwartieronevenwichten. Met het oog hierop mag de structuur van het mechanisme niet de deur sluiten voor toekomstige evoluties die het mogelijk maken deze richting uit te gaan. 11. Bovendien is het belangrijk dat het mechanisme zoveel mogelijk technologieneutraal is om ervoor te zorgen dat de verschillende middelen zo gelijk mogelijk behandeld worden. 12. Verder is het ook noodzakelijk dat het mechanisme een adequate transparantie biedt op het vlak van de aanbiedingen en hun activering. Deze transparantie brengt een merkbare zichtbaarheid mee in termen van informatie aan de marktspelers over de aanbiedingen met betrekking tot de compensatie van de kwartieronevenwichten en draagt er aldus toe bij om potentieel abusief gedrag te ontmoedigen. Bovendien is het belangrijk dat het mechanisme de marktspelers die wensen deel te nemen aan de levering van diensten voor de compensatie van de kwartieronevenwichten, duidelijke signalen geeft met betrekking tot de kosten en inkomsten die zij van hun deelneming aan deze diensten kunnen verwachten. 13. Bovendien moeten het mechanisme voor de compensatie van de kwartieronevenwichten en het eraan verbonden tarief indien mogelijk een minimalisering van de kosten van het systeem voor de compensatie van de kwartieronevenwichten en anders minstens een minimalisering van de kost van de compensatie van de kwartieronevenwichten voor de ARP’s beogen en de betrokken marktspelers toereikende prijssignalen geven op kritieke momenten onverminderd paragraaf 8 hierboven. 14. Tot slot is het van primordiaal belang dat het mechanisme voor de compensatie van de kwartieronevenwichten geen hinderpaal vormt voor de oprichting van een Europese regionale markt. De integratie van de nationale markten is immers noodzakelijk om tot mededinging op nationaal niveau te komen. Het is dus belangrijk dat het mechanisme voor de compensatie van de kwartieronevenwichten zonder al te grote moeilijkheden met die van nabijgelegen landen kan geïntegreerd worden. Choose an item. 6/9 2.3. OPENBARE RAADPLEGING 15. Tijdens de vergadering van het directiecomité van de CREG van 31 augustus 2017 werd deze beslissing genomen als een ontwerpbeslissing. Conform haar huishoudelijk reglement heeft de CREG de ontwerpbeslissing met alle nuttige documenten aan een openbare raadpleging onderworpen die liep van 4 januari tot 25 januari 2018. De CREG heeft een niet-vertrouwelijk antwoord d.d. 25 januari van Febeliec. De CREG dankt Febeliec voor haar deelname aan de raadpleging. 2018 ontvangen De CREG neemt akte van het antwoord op de raadpleging. Het vervolg van dit deel behandelt de elementen van het antwoord die rechtstreeks betrekking hebben op de evoluties die ELIA heeft voorgesteld in haar voorstel dat ze aan de CREG ter goedkeuring heeft voorgelegd. 16. Febeliec heeft drie opmerkingen. 17. In haar eerste opmerking merkt ze op dat de term “producenten” eerder zou moeten verwijzen naar alle marktspelers, de demand response en de opslag inbegrepen. In haar tweede opmerking merkt ze op dat er eerder rekening moet gehouden worden met de minimalisering van de kosten van het systeem voor de compensatie van de kwartieronevenwichten en dat er toereikende prijssignalen aan de BRP’s moeten gegeven worden op kritieke momenten. In haar derde opmerking pleit ze voor een snelle uitbreiding van de energieoverdracht naar alle markten. 18. De CREG stelt vast dat de eerste opmerking van Febeliec een correctie betreft die al in de finale versie van de vorige beslissing was aangebracht en die bij vergissing niet in de ontwerpbeslissing was opgenomen. Deze vergissing werd in deze versie van de beslissing verbeterd. Wat de tweede opmerking betreft, is de CREG van mening dat de suggestie gegrond is. Gezien de formulering ervan ziet de CREG enkele moeilijkheden voor de toepassing ervan, in het bijzonder bij de implementatie van het concept voor de globale optimalisering van de kost van het systeem. Bovendien is ze, vanuit de invalshoek van een onderscheid tussen de rollen en verantwoordelijkheden van de BRP’s en die van de BSP’s, van mening dat de signalen moeten worden verstuurd naar alle betrokken marktspelers en niet enkel naar de BRP’s. Ze heeft dus elementen van de suggestie van Febeliec in deze beslissing ingevoegd terwijl de draagwijdte ervan is genuanceerd. De CREG neemt akte van de derde opmerking van Febeliec en de interesse van Febeliec om de energieoverdracht in de verschillende markten vlug te implementeren. Ze stelt vast dat de gefaseerde implementatie van de energieoverdracht in de verschillende markten in de elektriciteitswet voorzien is1. Wat de markten voor de secundaire en tertiaire reserves betreft, werd de implementatie van de fasering eind 2017 door Elia aangekondigd tijdens vergaderingen van de werkgroep balancing van de Users Group. In 2018 zullen twee eerste fasen van de implementatie van de energieoverdracht in de markten van de vrije biedingen voor de tertiaire reserve (2e kwartaal) en de biedingen voor de gecontracteerde tertiaire reserve (laatste kwartaal) plaatsvinden. Deze twee eerste fasen van de implementatie zullen Elia en de marktspelers toelaten om ervaring op te doen rond de overdracht van energie voor de tertiaire reserveproducten en om het potentieel van deze middelen in het kader van deze producten beter te evalueren. Er wordt voorzien dat de implementatie van andere markten na 2018 eveneens gefaseerd gebeurt. 1 Art. 19bis, §2, 4e lid, 4°. Choose an item. 7/9 2.4. BESCHRIJVING VAN DE VOORGESTELDE EVOLUTIES 19. Naast enkele verduidelijkingen met betrekking tot elementen die nu al van toepassing zijn, hebben de ontwikkelingen die ELIA heeft voorgesteld, hoofdzakelijk betrekking op de voorwaarden voor de deelname van technische niet-CIPU-eenheden aan de niet-gereserveerde tertiaire reserve. De voorgestelde evoluties zouden in werking moeten treden op 1 april 2018. 20. Aangezien de basis van de werkingsregels van de markt voor de compensatie van de kwartieronevenwichten die momenteel van toepassing zijn, werd goedgekeurd in het kader van vroegere beslissingen van de CREG, richt de onderhavige analyse zich op de evoluties van deze regels overeenkomstig de onderwerpen die hierboven worden vermeld. 21. In haar voorstel schrapt Elia de beschrijving van de marktsituaties die de deelname van technische niet-CIPU-eenheden aan de niet-gereserveerde tertiaire reserve omkaderen en neemt ze op in het document dat de regels voor de overdracht van energie beschrijft. 22. Naar aanleiding van de aanname van de flexibiliteitswet op 13 juli 20172, heeft de elektriciteitswet via artikel 19bis, § 2 de netbeheerder de opdracht toevertrouwd om de regels voor de organisatie van de energieoverdracht via een aanbieder van flexibiliteitsdiensten aan de CREG ter goedkeuring voor te leggen. De wet bepaalt eveneens dat de implementatie van de energieoverdracht een proces is dat in fasen verloopt. Elia stelt voor om in een eerste fase de implementatie van de energieoverdracht in de nietgereserveerde tertiaire reserve via technische niet-CIPU-eenheden op te nemen. Het toepassingsgebied van de energieoverdracht, d.w.z. de beschrijving van verschillende marktsituaties waarop ze van toepassing is, zal opgenomen worden in het document betreffende de regels voor de organisatie van de overdracht van energie dat Elia voor haar inwerkingtreding aan de CREG ter goedkeuring zal voorleggen. Om ervoor te zorgen dat deze elementen niet op twee verschillende plaatsen in de reglementering werden opgenomen, moest Elia het uit de werkingsregels van de markt voor de compensatie van de kwartieronevenwichten, waarin ze tot dan werden opgenomen, schrappen. Het onderhavige voorstel past dit principe toe. 23. De CREG stelt vast dat dit voorstel ervoor zorgt dat de reglementering coherent is, in overeenstemming met de evolutie van de elektriciteitswet als gevolg van de aanname van de voormelde wet van 13 juli 2017. 24. Bijgevolg is de CREG van mening dat de aanpassingen die ELIA heeft voorgesteld, voldoen aan de beoordelingselementen die er rechtstreeks op van toepassing zijn. 2 Wet van 13 juli 2017 tot wijziging van de wet van 29 april 1999 betreffende de organisatie van de elektriciteitsmarkt, met het oog op de verbetering van de vraagflexibiliteit en van de opslag van elektriciteit - BS, 19 juli 2017, p. 73467-73469. Choose an item. 8/9 BESLISSING Gelet op het Koninklijk Besluit van 19 december 2002 houdende een technisch reglement voor het beheer van het transmissienet van elektriciteit en de toegang ertoe, onder meer artikel 159, §1. Gelet op het voorstel “Marktwerkingsregels voor de compensatie van de kwartieronevenwichten – Inwerkingtreding 01/04/2018”, overgemaakt door de NV ELIA SYSTEM OPERATOR via de brieven van 23 november 2017 en 13 december 2017. Overwegende de analyse van het antwoord op de raadpleging opgenomen in deel 2.3 van deze beslissing. Overwegende dat de NV ELIA SYSTEM OPERATOR haar voorstel heeft ingediend voor inwerkingtreding op 1 april 2018. Overwegende dat deze goedkeuring voorwerp uitmaakt van onderhavige beslissing Overwegende dat het voorstel de bepalingen naleeft van de relevante artikelen van het technisch reglement van 2002, hernomen in deel 1 van deze beslissing, en dat het voldoet aan de beoordelingselementen ontwikkeld in deel 2.2. van deze beslissing. Overwegende de specifieke analyse gemaakt in deel 2.4 van de onderhavige beslissing. Beslist de CREG, binnen het kader van de opdracht die haar wordt toevertrouwd door artikel 159, §1, van het technisch reglement, het voorstel van de NV ELIA SYSTEM OPERATOR goed te keuren. De CREG bevestigt tevens dat de NV ELIA SYSTEM OPERATOR de contracten verbonden aan de compensatie van de kwartieronevenwichten in overeenstemming dient te brengen met de marktregels die de onderhavige beslissing inhoudt, zoals ze in de inleiding van haar voorstel heeft vermeld. Verder behoudt de CREG zich het recht voor om op elk ogenblik bijkomende opmerkingen te formuleren, in voorkomend geval in een latere beslissing. Voor de Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas: Andreas TIREZ Directeur Marie-Pierre FAUCONNIER Voorzitster van het Directiecomité Choose an item. 9/9