16 FEBRUARI 2023. - Decreet betreffende de toegankelijkheidsvoorschriften voor interactieve zelfbedieningsterminals van de stedelijke, voorstedelijke en regionale vervoersdiensten
(1)Zitting 2022-2023. Stukken van het Waalse Parlement 1139 (2022-2023) Nrs. 1 tot 4. Volledig verslag, openbare vergadering van 15 februari 2023. Bespreking. Stemming. Bijlage 1. - Toegankelijkheidsvoorschriften voor producten en diensten Afdeling 1. - Toegankelijkheidsvoorschriften voor de in dit decreet bedoelde diensten Om het te verwachten gebruik van de diensten door personen met een handicap zo veel mogelijk te bevorderen, wordt bij het verlenen van stedelijke, voorstedelijke en regionale vervoersdiensten via zelfbedieningsterminals gezorgd voor het opnemen van functies, werkwijzen, beleid, procedures en veranderingen in de uitvoering van de dienst die gericht zijn op de behoeften van personen met een handicap, en op interoperabiliteit met hulptechnologieën. Daartoe moeten deze interactieve zelfbedieningsterminals die voor het verlenen van de dienst worden gebruikt, toegankelijk zijn overeenkomstig afdeling 2. Afdeling 2. - Toegankelijkheidsvoorschriften voor producten Producten moeten zodanig worden ontworpen en geproduceerd dat zij het te verwachten gebruik door personen met een handicap zo veel mogelijk bevorderen, en moeten vergezeld gaan, waar mogelijk in of op het product, van toegankelijke informatie over de manier waarop zij werken en over hun toegankelijkheidsfuncties. 1° Voorschriften betreffende informatieverstrekking:
- a)de informatie over het gebruik van het product die op het product zelf is aangebracht (etiketten, instructies en waarschuwingen) wordt:
- i)beschikbaar gesteld via meer dan één zintuiglijk kanaal;
- ii)gepresenteerd op een begrijpelijke manier; iii) gepresenteerd op een voor de gebruikers waarneembare manier;
- iv)gepresenteerd met gebruikmaking van lettertypes in geschikte grootte en vorm, rekening houdend met de te verwachten gebruiksomstandigheden, alsmede met gebruikmaking van voldoende contrast en een aanpasbare letter-, regel- en alinea-afstand.
- b)de instructies voor het gebruik van een product, indien die niet op het product zelf zijn aangebracht maar die worden aangeboden bij het gebruik van het product of op een andere wijze zoals via een website, onder meer ten aanzien van de toegankelijkheidsfuncties van het product, hoe ze geactiveerd worden en de interoperabiliteit ervan met hulpvoorzieningen, zijn bij het in de handel brengen openbaar toegankelijk, en worden:
- i)beschikbaar gesteld via meer dan één zintuiglijk kanaal;
- ii)gepresenteerd op een begrijpelijke manier; iii) gepresenteerd op een voor de gebruikers waarneembare manier;
- iv)gepresenteerd met gebruikmaking van lettertypes in geschikte grootte en vorm, rekening houdend met de te verwachten gebruiksomstandigheden, alsmede met gebruikmaking van voldoende contrast en een aanpasbare letter-, regel- en alinea-afstand.
- v)wat de inhoud betreft, weergegeven in tekstformats die in alternatieve hulpformats kunnen worden omgezet, zodat zij op verschillende manieren en via meer dan één zintuiglijk kanaal kunnen worden aangeboden;
- vi)vergezeld van een alternatieve weergave van niet-tekstuele inhoud; vii) vergezeld van een beschrijving van de gebruikersinterface van het product (gebruik, bediening en terugkoppeling, invoer en uitvoer), die wordt verstrekt overeenkomstig punt 2; in de beschrijving wordt voor elk punt in punt 2° aangegeven of het product al dan niet van deze functies voorzien is; viii) vergezeld van een beschrijving van de functionaliteit van het product;
- ix)vergezeld van een beschrijving van de software- en apparatuurinterface voor aansluiting van het product op hulpapparaten; de beschrijving omvat een lijst van dergelijke tegelijkertijd met het product geteste hulpapparaten. In punt viii worden overeenkomstig punt 2 functies voorgesteld die aangepast zijn aan de behoeften van personen met een handicap. In de beschrijving wordt voor elk punt in punt 2° aangegeven of het product al dan niet van deze functies voorzien is; 2° Ontwerp van de gebruikersinterface en van de functionaliteit: Het product, met inbegrip van zijn gebruikersinterface, bevat kenmerken, elementen en functies waardoor personen met een handicap toegang hebben tot het product, en het product kunnen waarnemen, bedienen, begrijpen en controleren, doordat wordt gezorgd voor het volgende:
- a)bij een product dat zorgt voor communicatie (waaronder communicatie tussen personen), bediening, informatie, controle en oriëntatie, zijn deze functies via meer dan één zintuiglijk kanaal mogelijk;daartoe behoort het aanbieden van alternatieven voor zien, horen, spraak en tactiele elementen;
- b)bij een product met een spraakfunctie zijn alternatieven voor spraak en steminvoer aanwezig voor communicatie, bediening, controle en oriëntatie;
- c)bij een product dat gebruik maakt van visuele elementen zijn de functies flexibele vergroting, helderheid en contrast aanwezig voor communicatie, informatie en bediening, en er is interoperabiliteit met de programma's en hulpapparaten voor navigatie door de interface;
- d)bij een product dat voor het overbrengen van informatie, het weergeven van een handeling, het vragen om een reactie of het identificeren van elementen gebruik maakt van kleur is er een alternatief voor kleur voorhanden;
- e)bij een product dat voor het overbrengen van informatie, het weergeven van een handeling, het vragen om een reactie of het identificeren van elementen gebruik maakt van auditieve signalen is er een alternatief voor auditieve signalen voorhanden;
- f)bij een product dat gebruik maakt van visuele elementen zijn er flexibele manieren voorhanden zijn om de helderheid van het beeld te verbeteren;
- g)bij een product dat gebruik maakt van auditieve elementen zijn er functies voor volume- en snelheidsregeling door de gebruiker voorhanden, evenals verbeterde audiofuncties, zoals vermindering van geluidsinterferentie van producten in de nabijheid en functies voor een helder geluid;
- h)bij een product met manuele bediening en controle zijn er alternatieven voor sequentiële controle en alternatieven voor fijnmotorische controle voorhanden, waarbij wordt vermeden dat voor het gebruik simultane controle nodig is, en wordt gebruikgemaakt van via tast te onderscheiden onderdelen;
- i)het product heeft geen bedieningswijzen waarbij grote reikwijdte en veel kracht nodig zijn;
- j)het product kan niet tot aanvallen van fotosensitieve epilepsie leiden;
- k)het product beschermt de privacy van de gebruiker bij het gebruik van de toegankelijkheidsfuncties;
- l)het product biedt een alternatief voor biometrische identificatie en controle;
- m)de functionaliteit van het product is consistent en het biedt voldoende en flexibele interactietijd;
- n)het product is voorzien van software en apparatuur voor aansluiting van het product op hulptechnologieën;
- o)het product beantwoordt aan de volgende sectorspecifieke voorschriften:
- i)zelfbedieningsterminals: 1.zijn voorzien van technologie voor het omzetten van tekst in spraak; 2. kunnen worden beluisterd met een eigen koptelefoon;3. geven via meer dan één zintuiglijk kanaal een waarschuwing af indien de gebruiker binnen een gegeven tijd reageren moet;4. bieden de mogelijkheid de tijd waarin voorzien wordt te verlengen;5. bieden voldoende contrast en zijn voorzien van toetsen en bedieningen die via tast te onderscheiden zijn;6. kunnen zonder inschakeling van een toegankelijkheidsfunctie gebruikt worden door gebruikers die de functie nodig hebben om de terminal aan te zetten;7. zijn, indien het product audiosignalen of hoorbare signalen verspreidt, compatibel met in de Unie beschikbare hulpapparaten en technologieën, met inbegrip van gehoortechnologieën als gehoorapparaten, luisterspoelen, cochleaire implantaten en apparatuur voor ondersteund horen;3° ondersteunende diensten (helpdesks, callcenters, technische ondersteuning, bemiddelingsdiensten, opleidingsdiensten) verstrekken via toegankelijke communicatiemethoden informatie over de toegankelijkheid van het product en de compatibiliteit ervan met hulptechnologieën. Afdeling 3. - Toegankelijkheidsvoorschriften voor kenmerken, onderdelen en functies van producten en diensten overeenkomstig artikel 11, lid 2 Voor het vermoeden dat voldaan is aan de relevante verplichtingen krachtens andere Uniehandelingen ten aanzien van kenmerken, onderdelen of functies van producten en diensten is het volgende vereist: 1° producten:
- a)de toegankelijkheid van de informatie ten aanzien van hoe een product werkt en welke toegankelijkheidsfuncties het bezit, beantwoordt aan de overeenkomstige elementen in afdeling 2, punt 1°, van deze bijlage, te weten via op het product zelf aangebrachte informatie over het gebruik van het product en via niet op het product aangebrachte instructies voor het gebruik van het product, maar die beschikbaar worden via het gebruik van het product of op een andere manier, bijvoorbeeld via een website;
- b)de toegankelijkheid van kenmerken, elementen en functies van de gebruikersinterface en het functionaliteitsontwerp van producten beantwoordt aan de overeenkomstige toegankelijkheidsvoorschriften in afdeling 2, punt 2°, van deze bijlage.2° diensten: de toegankelijkheid van de kenmerken, onderdelen en functies van diensten beantwoordt aan de overeenkomstige toegankelijkheidsvoorschriften voor die kenmerken, onderdelen en functies beschreven in de afdelingen over diensten van deze bijlage. Afdeling 4. - Functioneleprestatie-eisen Teneinde het te verwachten gebruik door personen met een handicap zo veel mogelijk te bevorderen en ingeval de in de afdelingen 1 tot en met 3 vermelde toegankelijkheidsvoorschriften geen betrekking op één of meer functies van het ontwerp en de productie van producten of de verlening van diensten hebben, worden die functies of middelen via conformiteit met de desbetreffende functioneleprestatie-eisen toegankelijk gemaakt. Deze functioneleprestatie-eisen mogen uitsluitend als alternatief voor één of meer specifieke technische voorschriften worden gebruikt indien er in de toegankelijkheidsvoorschriften naar verwezen wordt, en uitsluitend indien bij toepassing van de desbetreffende functioneleprestatie-eisen voldaan wordt aan de toegankelijkheidsvoorschriften en wordt vastgesteld dat bij het te verwachten gebruik door personen met een handicap het ontwerp en de productie van producten en de verlening van diensten tot gelijkwaardige of verhoogde toegankelijkheid leidt.
- a)gebruik zonder zicht bij producten of diensten met visuele bedieningswijzen is minstens één bedieningswijze beschikbaar die geen zicht vereist;
- b)gebruik met beperkt zicht Bij producten of diensten met visuele bedieningswijzen is minstens één bedieningswijze beschikbaar waarmee gebruikers met beperkt zicht het product kunnen bedienen.
- c)gebruik zonder waarneming van kleur Bij producten of diensten met visuele bedieningswijzen is minstens één bedieningswijze beschikbaar waarvoor de gebruiker geen kleur hoeft te kunnen waarnemen.
- d)gebruik zonder gehoor Bij producten of diensten met auditieve bedieningswijzen is minstens één bedieningswijze beschikbaar die geen gehoor vereist.
- e)gebruik met beperkt gehoor Bij producten of diensten met auditieve bedieningswijzen is minstens één bedieningswijze met versterkte audiofuncties beschikbaar waarmee gebruikers met beperkt gehoor het product kunnen bedienen.
- f)gebruik zonder stemvermogen Bij producten of diensten die steminvoer van gebruikers vereisen, is minstens één bedieningswijze beschikbaar die geen steminvoer vereist. Steminvoer omvat alle met de mond geproduceerde geluiden zoals spraak, fluit- of klikgeluiden.
- g)gebruik met beperkte manueel-motorische of kracht Bij producten of diensten die manuele handelingen vereisen, is minstens één bedieningswijze beschikbaar waarmee gebruikers het product kunnen gebruiken door middel van alternatieve handelingen die geen fijne motoriek en manuele vaardigheden of gelijktijdige bediening van meer dan één besturingselement vereisen.
- h)gebruik met beperkte reikwijdte De bedieningselementen van producten bevinden zich binnen het bereik van alle gebruikers.Bij producten of diensten met manuele bedieningswijzen is minstens één bedieningswijze beschikbaar die met beperkte reikwijdte en met beperkte kracht bediend kan worden.
- i)minimalisering van het risico op het veroorzaken van lichtgevoelige aanvallen Bij producten met visuele bedieningswijzen zijn geen bedieningswijzen beschikbaar waarvan bekend is dat zij lichtgevoelige aanvallen veroorzaken.
- j)gebruik met beperkt cognitief vermogen Bij deze producten of diensten is minstens één bedieningswijze beschikbaar met functies die het gebruik ervan eenvoudiger en gebruiksvriendelijker maken.
- k)privacy Bij producten of diensten die functies ten behoeve van de toegankelijkheid bevatten, is minstens één bedieningswijze beschikbaar die bij het gebruik van deze functies ten behoeve van de toegankelijkheid de privacy van de gebruiker waarborgt. Bijlage 2. - Indicatieve niet-bindende voorbeelden van mogelijke oplossingen die bijdragen aan naleving van de toegankelijkheidsvoorschriften in bijlage 1 Afdeling 1. - Voorbeelden betreffende algemene toegankelijkheidsvoorschriften voor alle producten die onder afdeling 2, van bijlage 1 bij dit decreet vallen Voorschriften in afdeling 2 van bijlage 1 Voorbeelden 1. Informatieverstrekking
- a)
- i)Visuele en tactiele informatie of visuele en auditieve informatie aanbieden over de plaats waar een kaart in een zelfbedieningsterminal moet worden ingevoerd, zodat blinden en doven gebruik kunnen maken van de terminal.
- ii)Steeds dezelfde bewoordingen gebruiken, of de informatie een duidelijke en logische structuur geven, zodat personen met een verstandelijke handicap deze beter kunnen begrijpen. iii) Zorgen voor een voelbaar reliëfformat of voor een geluid naast een waarschuwende tekst, zodat blinden de waarschuwing kunnen waarnemen.
- iv)Ervoor zorgen dat de tekst kan worden gelezen door personen met een visuele beperking.
- b)
- i)Elektronische bestanden ter beschikking stellen die gelezen kunnen worden door computers met schermlezers, zodat blinden de informatie kunnen gebruiken.
- ii)Steeds dezelfde bewoordingen gebruiken, of de informatie een duidelijke en logische structuur geven, zodat personen met een verstandelijke handicap deze beter kunnen begrijpen. iii) Instructievideo's van ondertitels voorzien.
- iv)Ervoor zorgen dat de tekst kan worden gelezen door personen met een visuele beperking.
- v)De tekst afdrukken in braille, zodat een blinde deze kan lezen.
- vi)Een diagram aanvullen met een tekstuele beschrijving van de belangrijkste elementen of de belangrijkste handelingen. vii) Geen voorbeeld viii) Geen voorbeeld
- ix)Een geldautomaat uitrusten met software en een aansluiting voor een koptelefoon waarmee de tekst op het scherm kan worden beluisterd. 2. Ontwerp van de gebruikersinterface en van de functionaliteit
- a)Stem- en tekstinstructies leveren, of voelbare aanduidingen in het toetsenpaneel verwerken zodat blinden of slechthorenden in interactie met het product kunnen treden.
- b)Zelfbedieningsterminals met gesproken instructies ook uitrusten met instructies in de vorm van bijvoorbeeld tekst of afbeeldingen, zodat ook doven de vereiste handeling kunnen uitvoeren.
- c)Gebruikers de mogelijkheid bieden een tekst te vergroten, in te zoomen op een bepaald pictogram of het contrast te vergroten, zodat personen met een visuele beperking de informatie kunnen waarnemen.
- d)Gebruikers naast de mogelijkheid om via het drukken op een groene of een rode knop om tussen opties te kiezen, tevens op die knoppen te vermelden wat de opties zijn, zodat mensen die kleurenblind zijn hun keuze kunnen maken.
- e)Wanneer een computer een foutsignaal afgeeft tevens een geschreven tekst of een afbeelding weergeven met de fout in kwestie, zodat het doven duidelijk is dat er een fout is opgetreden.
- f)Extra contrast in beelden op de voorgrond mogelijk maken zodat slechtzienden die kunnen zien.
- g)Telefoongebruikers in staat stellen het geluidsvolume te kiezen en de interferentie met gehoorapparaten verminderen, zodat slechthorenden de telefoon kunnen gebruiken.
- h)Knoppen op aanraakschermen groter maken en ver genoeg van elkaar plaatsen zodat personen met trillende handen ze kunnen bedienen.
- i)Ervoor zorgen dat om knoppen te bedienen niet veel kracht nodig is zodat motorisch gehandicapten de knoppen kunnen gebruiken.
- j)Flikkerende beelden vermijden zodat epileptici geen risico lopen.
- k)Het gebruik van koptelefoons mogelijk maken wanneer een geldautomaat gesproken informatie geeft.
- l)Als alternatief voor vingerafdrukherkenning, gebruikers die hun handen niet kunnen gebruiken in staat stellen een wachtwoord kiezen voor het vergrendelen/ontgrendelen van hun telefoon.
- m)Ervoor zorgen dat de software op voorspelbare wijze reageert wanneer een bepaalde handeling wordt uitgevoerd en er voldoende tijd is om een wachtwoord in te voeren, zodat deze gemakkelijk te gebruiken is voor verstandelijk gehandicapten.
- n)Zorgen voor een verbinding met een steeds hernieuwbare brailledisplay, zodat blinden de computer kunnen gebruiken.
- o)Voorbeelden van sectorspecifieke voorschriften
- i)Geen voorbeeld
- ii)Geen voorbeeld iii) 1ste streepje Een mobiele telefoon is toegerust op tekstgesprekken in realtime, zodat slechthorenden op een interactieve manier informatie kunnen uitwisselen. 4de streepje Het gelijktijdige gebruik van video in gebarentaal en tekst voor het schrijven van een bericht mogelijk maken, zodat twee doven met elkaar of met een horende kunnen communiceren.
- iv)Ondertiteling wordt doorgegeven via de decoder voor gebruik door doven. 3. Ondersteunende diensten Geen voorbeeld Bijlage 3.- Informatie over diensten die aan toegankelijkheidsvoorschriften voldoen 1. De dienstverlener neemt in de algemene voorwaarden of een gelijkwaardig document de informatie op waaruit blijkt dat de dienst aan de in artikel 4 vermelde toegankelijkheidsvoorschriften voldoet. Deze informatie omvat een beschrijving van de toepasselijke voorschriften en heeft, voor zover relevant voor de beoordeling, betrekking op het ontwerp en de werking van de dienst. In aanvulling op de voorschriften voor consumenteninformatie volgens de wet van 21 december 2013Relevante gevonden documenten type wet prom. 21/12/2013 pub. 30/12/2013 numac 2013011649 bron federale overheidsdienst economie, k.m.o., middenstand en energie Wet houdende invoeging van boek VI "Marktpraktijken en consumentenbescherming" in het Wetboek van economisch recht en houdende invoeging van de definities eigen aan boek VI, en van de rechtshandhavingsbepalingen eigen aan boek VI, in de boeken I en XV van het Wetboek van economisch recht sluiten houdende invoeging van boek VI "Marktpraktijken en consumentenbescherming" in het Wetboek van economisch recht en houdende invoeging van de definities eigen aan boek VI, en van de rechtshandhavingsbepalingen eigen aan boek VI, in de boeken I en XV van het Wetboek van economisch recht, omvat de informatie de volgende elementen:
- a)een in toegankelijke formats weergegeven algemene beschrijving van de dienst;
- b)de beschrijvingen en toelichtingen die nodig zijn om te begrijpen hoe de dienst werkt;
- c)een beschrijving van de manier waarop de dienst aan de toepasselijke toegankelijkheidsvoorschriften uit bijlage 1 voldoet.2. Om aan punt 1 van deze bijlage te voldoen mag de dienstverlener de geharmoniseerde normen en technische specificaties waarvan de referenties in het Publicatieblad van de Europese Unie zijn bekendgemaakt, geheel of gedeeltelijk toepassen.3. De dienstverlener verschaft informatie waaruit blijkt dat de conformiteit van de dienst met punt 1 van deze bijlage en met de toepasselijke voorschriften van dit decreet door het dienstverleningsproces en het toezicht daarop wordt gewaarborgd. Bijlage 4. - Criteria voor de beoordeling van onevenredige last Criteria voor het uitvoeren en documenteren van de beoordeling: 1. Verhouding van de nettokosten van de naleving van de toegankelijkheidsvoorschriften tot de totale kosten (exploitatie- en investeringsuitgaven) van de vervaardiging, distributie of invoer van het product voor, of het verlenen van de dienst aan, de marktdeelnemers. Elementen voor de beoordeling van de nettokosten voor de naleving van de toegankelijkheidsvoorschriften:
- a)criteria met betrekking tot eenmalige organisatiekosten die in de beoordeling moeten worden meegenomen:
- i)kosten voor extra personeel met expertise op het gebied van toegankelijkheid;
- ii)kosten voor opleiding van personeel en competentieverwerving op het gebied van toegankelijkheid; iii) kosten voor de ontwikkeling van een nieuwe procedure ter integratie van toegankelijkheid in de dienstverlening;
- iv)kosten voor de ontwikkeling van richtsnoeren inzake toegankelijkheid;
- v)eenmalige kosten voor het leren begrijpen van de wetgeving inzake toegankelijkheid;
- b)criteria met betrekking tot de lopende productie- en ontwikkelingskosten die in de beoordeling moeten worden meegenomen:
- i)kosten voor het ontwerpen van de toegankelijkheidsfuncties van het product of de dienst;
- ii)kosten van de productieprocessen; iii) kosten voor het testen van een product of dienst op toegankelijkheid;
- iv)kosten met betrekking tot het samenstellen van documentatie. 2. De geraamde kosten en baten voor de marktdeelnemers, inclusief productieprocessen en investeringen, in verhouding tot de geraamde voordelen voor personen met een handicap, rekening houdend met aantal keer dat het specifieke product of de specifieke dienst is gebruikt, en de frequentie van dat gebruik.3. Verhouding van de nettokosten van de naleving van de toegankelijkheidsvoorschriften tot de netto-omzet van de marktdeelnemer. Elementen voor de beoordeling van de nettokosten voor de naleving van de toegankelijkheidsvoorschriften:
- a)criteria met betrekking tot eenmalige organisatiekosten die in de beoordeling moeten worden meegenomen:
- i)kosten voor extra personeel met expertise op het gebied van toegankelijkheid;
- ii)kosten voor opleiding van personeel en competentieverwerving op het gebied van toegankelijkheid; iii) kosten voor de ontwikkeling van een nieuwe procedure ter integratie van toegankelijkheid in de productontwikkeling of dienstverlening;
- iv)kosten voor de ontwikkeling van richtsnoeren inzake toegankelijkheid;
- v)eenmalige kosten voor het leren begrijpen van de wetgeving inzake toegankelijkheid;
- b)criteria met betrekking tot de lopende productie- en ontwikkelingskosten die in de beoordeling moeten worden meegenomen:
- i)kosten voor het ontwerpen van de toegankelijkheidsfuncties van het product of de dienst;
- ii)kosten van de productieprocessen; iii) kosten voor het testen van een product of dienst op toegankelijkheid;
- iv)kosten met betrekking tot het samenstellen van documentatie.