Wyrok Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 5 grudnia 2023 r., sygn. akt V Pa 12/23

Sygn. akt V Pa 12/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2023 r.

Sąd Okręgowy w Opolu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: sędzia Jolanta Madziała-Stysiak Sędziowie: sędzia Katarzyna Wiatrak-Derda sędzia Jarosław Szejner Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Wolińska po rozpoznaniu w dniu 30 października 2023r. w Opolu na rozprawie sprawy z powództwa E. M. (1) przeciwko :

Przedsiębiorstwu (...) SA w B.

Zakładom (...) SA w O. o odprawę pieniężną i ewentualne odszkodowanie na skutek apelacji powoda E. M. (1) od wyroku Sądu Rejonowego w Opolu Wydziału IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 stycznia 2020r. sygn. akt IV P 190/16 I. oddala apelację, II. odstępuje od obciążania powódki kosztami procesu poniesionymi przez pozwanych w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym, sędzia Katarzyna Wiatrak-Derda sędzia Jolanta Madziała-Stysiak sędzia Jarosław Szejner -na oryginale właściwe podpisy- Sygn. akt V Pa 12/23 UZASADNIENIE Powódka E. M. (1) wniosła o zasądzenie solidarnie od Przedsiębiorstwa (...) S.A. w B. (ad. 1) i Zakładów (...) S.A. z siedzibą w O. (ad.2) na jej rzecz kwoty 10.566,94 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 01.06.2014r. do dnia zapłaty tytułem odprawy pieniężnej , a w razie oddalenia tego powództwa o zapłatę odprawy pieniężnej powódka wniosła o zasądzenie solidarnie od Przedsiębiorstwa (...) S.A. w B. i Zakładów (...) S.A. z siedzibą w O. na jej rzecz powyższej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 1.06.2014 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania za szkodę. Nadto powódka wniosła o zasądzenie od pozwanych na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości trzykrotności stawki minimalnej.

Uzasadniając żądanie powódka wskazała, że dochodzi zapłaty odprawy w wysokości sześciokrotnego ostatniego wynagrodzenia, jakie otrzymywała u pozwanego ad. 1. zwracając przy tym uwagę, iż rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło w związku z prowadzoną restrukturyzacją w związku z czym powinna otrzymać odprawę w wysokości dziewięciomiesięcznego wynagrodzenia, natomiast otrzymała ją jedynie w wysokości wynagrodzenia trzymiesięcznego. Powódka wskazał, iż spółka (...) S.A. (pozwana ad. 1) jest byłą spółką Skarbu Państwa. W ramach prywatyzacji akcje spółki były sprzedawane na rzecz jej pracowników, którzy w swoim czasie inwestowali w spółkę wszystkie swoje oszczędności. W wyniku tak przeprowadzonej prywatyzacji pozwana ad. 1 w roku 2011 była już spółką prywatną.

Przy czym, co istotne, właścicielem akcji spółki byli wyłącznie pracownicy. Była to typowa spółka pracownicza, w której ogromna większość akcjonariuszy była jednocześnie jej pracownikami, w tym w dużej mierze prostymi pracownikami produkcyjnymi. Jak w większości tego typu spółkach akcjonariusze - pracownicy nie zachowywali się, jak typowi właściciele spółki, posiadający kapitał, którzy otrzymują zysk z wypłacanych dywidend, lecz nadal traktowali pracę w spółce, jako ich główne źródło utrzymania. W ten sposób posiadane przez nich akcje były gwarantem stałości i kontynuacji zatrudnienia samych akcjonariuszy - pracowników, jak i tych pracowników, którzy akcji nie posiadali. Jednocześnie akcjonariusze tacy, tak jak i w innych spółkach, której podstawowym akcjonariatem są jej pracownicy, pozostawiali całościową, faktyczną kontrolę nad spółką, bieżące nią zarządzanie oraz ustalanie strategii spółki długoletniej Prezes tj. pani C.

Z. (1). Na początku roku 2011 spółka (...) S.A, stała się przedmiotem zainteresowania, jako możliwy obiekt przejęcia przez inne spółki działające w branży. Pierwszym podmiotem, który wykazał realne zainteresowanie przejęciem pozwanej ad. 1 była firma (...) sp., z o.o. z siedzibą w O. pana K., który jest właścicielem marki J.. Podmiot ten w marcu 2011 r., działając wbrew zaleceniom (rekomendacji) ówczesnego zarządu pozwanej ad. 1 zaczął wykupować akcje od kolejnych akcjonariuszy pozwanej ad. 1. Była to próba wrogiego przejęcia. Około kwietnia 2011 r. spółka (...) skupiła w swoim ręku około 26 procent akcji pozwanej ad. 1. Podkreślono, iż około marca 2011 r. zainteresowanie przejęciem pozwanej ad. 1 ujawniła pozwana ad. 2, która rozpoczęła lobbować wśród zarządu pozwanej ad. 1, związków zawodowych, pracowników, a także poszczególnych akcjonariuszy o sprzedaż akcji na jej rzecz.

Pozwana ad. 2 zapewniała ówcześnie, że zamierza przejąć spółkę w całości jednakże z uwagi na fakt, iż ówczesny Zarząd pozwanej ad. 1 początkowo nie był przekonany do zapewnień i motywacji pozwanej ad. 2. Zarząd pozwanej ad 1 chcąc aktywnie przeciwdziałać przejęciu spółki rozpoczął około marca 2011 r. skup akcji własnych przez spółkę. W tym czasie Pozwana ad 1 skupowała swoje akcje od pracowników, którzy wyrazili taką chęć, za kwotę 5 zł za każdą akcję. Działania pozwanej ad 2 zmierzające do przejęcia pozwanej ad 1. nasiliły się na przełomie marca/kwietnia 2011 r. Wtedy to pozwana ad 2 skupowała akcje od pracowników pozwanej ad 1 po kwocie 9 zł za każdą akcję, a bywało, że kwoty te były większe i dochodziły nawet do 12 zł lub 15 zł za akcję.

Około kwietnia 2011 r. zarząd pozwanej ocenił sytuację i uznał, że nieuniknione jest przejęcie spółki przez jeden z dwóch podmiotów tj. C. lub pozwaną ad 2 co ostatecznie nastąpiło przez pozwaną ad. 2. W wyniku powyższego doszło do ustalenia warunków, na jakich dojdzie do przejęcia pozwanej ad 1 przez pozwaną ad 2. do których należało m.in. zarząd pozwanej ad 1 przestanie traktować próbę wykupu akcji spółki przez pozwaną ad 2, jako wrogie przejęcie; zarząd pozwanej ad 1 przestanie rekomendować akcjonariuszom/pracownikom, aby nie sprzedawali akcji na rzecz pozwanej ad 2; zarząd pozwanej ad 1 będzie aktywnie działał w celu umożliwienia przejęcia spółki przez pozwaną ad 2; pozwana ad 1 na najbliższym Walnym Zgromadzeniu doprowadzi do głosowania w przedmiocie przejęcia spółki przez pozwaną ad 2; pozwana ad 1 w razie wyrażenia przez jej akcjonariuszy zgody na przejęcie, przeprowadzi emisję nowej serii akcji spółki, które przeznaczone będą wyłącznie dla pozwanej ad 2; pozwana ad 2 wykupi wszystkie nowo emitowane akcje, które będą dla niej przeznaczone; pozwana ad 2 dokona znacznych nakładów i inwestycji na rzecz pozwanej ad 1; pozwana ad 2 będzie dążyła do restrukturyzacji przedsiębiorstwa pozwanej ad 1, w tym do włączenia jej do (stworzenia) struktury Grupy (...); pozwana ad 2 w ramach restrukturyzacji przedsiębiorstwa pozwanej ad 1 dokona licznych zwolnień pracowników pozwanej ad 1; pozwana ad 2 gwarantuje wszystkim pracownikom pozwanej ad 1, którzy będą zwalniani w ramach restrukturyzacji, wypłatę odprawy w wysokości 9 miesięcznego wynagrodzenia (w ramach tej odprawy zaliczane miały być standardowe odprawy w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia należne pracownikom z mocy prawa); uprawnienie pracowników do otrzymania dziewięciomiesięcznej odprawy zostało ograniczone terminem do 20.05.2015 r.; pozwana ad 2 gwarantuje wszystkim akcjonariuszom, którzy wyrażą chęć sprzedaży swoich akcji, że dokona ich wykupu za kwotę nie mniejszą niż 9 zł za każdą akcje.

Powódka wskazała, iż warunki początkowo ustalone ustnie, w zakresie uprawnień dotyczących wysokości wypłacanych na rzecz pracowników odpraw oraz zobowiązania pozwanej ad 2 do wykupu akcji po 9 zł za każdą akcję od pracowników, którzy wyrażą taką chęć, zostały potwierdzone w pisemnym Porozumieniu z dnia 18.05.2011 r. zawartym formalnie pomiędzy pozwaną ad 2, a trzema organizacjami związkowymi działającymi ówcześnie przy przedsiębiorstwie pozwanej ad 1. Porozumienie zostało zawarte przy wiedzy i aprobacie pozwanej ad 1, było ono w pełni akceptowane przez pozwaną ad 1. Podkreślono, iż w intencji wszystkich podmiotów zainteresowanych sprawą przejęcia, warunki te miały na celu zagwarantowanie uprawnień pracowniczych oraz akcjonariuszy mniejszościowych.

Warunki wskazane powyżej były powszechnie znane, były przedstawione pracownikom, akcjonariuszom, ale przede wszystkim zarządowi pozwanej ad 1. Były one w pełni akceptowane w firmie pozwanej ad 1, a także wszelkie składane oświadczenia oraz podejmowane w owym czasie działania, zarówno przez związki zawodowe, pozwaną ad 2, a także pozwaną ad 1. świadczyły o tym, że warunki przejęcia, w szczególności te potwierdzone w Porozumieniu z dnia 18.05.2011 r. są powszechnie znane, akceptowane i nie zachodzą rozbieżności, co do ich interpretacji oraz rozumienia. Pracownicy pozwanej ad 1 przewidując, że po przejęciu nieuchronnie dojdzie do restrukturyzacji spółki, a w tym do licznych zwolnień, czuli się zabezpieczeni wiedząc, że w przypadku zwolnienia będą im wypłacane odprawy w wysokości dziewięciomiesięcznej wypłaty.

Prawo do uzyskania odprawy w wysokości dziewięciomiesięcznego wynagrodzenia stało się częścią praw pracowniczych każdego poszczególnego pracownika. Powódka zwróciła uwagę, że porozumienie zawiera zapis, który sugerowałby, że nie stanowi ono prawa pracy w rozumieniu art. 9 k.p. jednakże w ocenie powódki jest on oczywiście nieskuteczny. Zaznaczono, że w latach 2011 i 2012 większość zwalnianych pracowników otrzymała odprawę w należnej wysokości, a sytuacja ta uległa zmianie z nieuzasadnionych powodów w 2013r. Powódka wskazała, że podstawą dochodzonego przez nią roszczenia o wypłatę odprawy w wysokości dziewięciomiesięcznej pensji stanowi Porozumienie z dnia 18 maja 2011 r. W ocenie powoda zobowiązanie to stanowi gwarancję praw pracowniczych, a zapis w nim wprowadzony dotyczący obowiązku wypłaty odpraw w takiej wysokości zobowiązuje pozwaną ad 1 oraz ad 2 do wypłaty odprawy w zagwarantowanej wysokości.

Podniosła, iż jakkolwiek w roku 2011 i 2012 obowiązywały dodatkowo zapisy ZUZP (wprowadzone na mocy Protokołów nr (...)) to nie oznacza to jednak w ocenie strony powodowej, że brak wyraźnego wprowadzenia uprawnienia do żądania odprawy w wysokości określonej w Porozumieniu do ZUZP uniemożliwia powódce (czy też jakiemukolwiek zwalnianemu pracownikowi) dochodzenia należnej mu odprawy na drodze sądowej. W ocenie powoda skoro uprawnienia pracownicze z Porozumienia zostały tylko częściowo transponowane (wykonane) do ZUZP, a w dalszej części nie, to w tym zakresie uprawnienia pracownicze wywodzić należy bezpośrednio z Porozumienia.

Niezależnie od powyższego powódka zauważyła, że samo Porozumienie było tylko pisemnym wyrażeniem (potwierdzeniem) ustaleń dokonanych trójstronnie pomiędzy Inwestorem (pozwaną ad 2), spółką przejmowaną (pozwaną ad 1) oraz pracownikami (organizacjami związkowymi) jeszcze przed jego podpisaniem, a zatem same uzgodnienia miały miejsce już wcześniej i obejmowały przecież znacznie szersze kwestie, w tym kwestie emisji nowych akcji pozwanej ad 1, które przekazane mają być na rzecz pozwanej ad 2. Zobowiązanie do wypłaty odprawy było zatem przyjęte nie tylko przez pozwaną ad 2, ale także bezpośrednio przez pozwaną ad 1. W tym stanie rzeczy w ocenie strony powodowej dochodzone przezeń powództwo jest w pełni zasadne.

W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz każdego z pozwanych kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej.

W uzasadnieniu stanowiska procesowego pozwany Zakład (...) S.A. z siedzibą w O. w pierwszej kolejności podniósł, iż nigdy nie był pracodawcą powódki, dlatego w ocenie pozwanego powództwo o zapłatę przez tę Spółkę jakiejkolwiek kwoty tytułem odprawy nie jest zasadne bowiem Spółka ta nie ma legitymacji procesowej biernej. Niezależnie od powyższego pozwany Przedsiębiorstwo (...) S.A. w B. podniósł, iż roszczenie o zapłatę na rzecz powódki dalszej kwoty tytułem odprawy nie jest także zasadne z uwagi na fakt, iż porozumienie z dnia 18 maja 2011 r. nie miało charakteru normatywnego i nie stanowi zbiorowego źródło prawa pracy bowiem dla jego zawarcia brak było podstawy prawnej wynikającej z ustawy.

Pozwany powołując się na szerokie orzecznictwo Sądu Najwyższego podkreślił, iż warunkiem zaliczenia porozumienia zbiorowego do źródeł prawa pracy jest oparcie go na ustawie, co oznacza, że wymienione Porozumienie byłoby zatem można zaliczyć do źródeł prawa pracy tylko wówczas, gdyby możliwość jego zawarcia została wyraźnie przewidziana w ustawie. Pozwany zaznaczył, że wydaje się, że powód jako jedyny argument wskazujący na normatywny charakter Porozumienia podnosi to, że jego stroną były związki zawodowe działające przy pozwanej ad. 1. Tymczasem pozwany wskazał, iż nie był stroną tego Porozumienia. Niezależnie od powyższego pozwany podniósł, iż powód niezasadnie traktuje porozumienie zbiorowe partnerów społecznych określające prawa i obowiązki stron stosunku pracy, także zawarte bez „oparcia na ustawie”, jako źródłem prawa pracy ze względu na treść art. 59 ust. 2 i 4 Konstytucji w związku z art. 9 § 1 k.p.

Zauważono, że przepis art. 9 § 1 k.p. posługuje się zwrotem niedookreślonym „innych porozumień opartych na ustawie” wskazując, iż najdalej w wykładni tego pojęcia poszedł Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2001 r., III ZP 25/00 (OSNAPiUS 2002 Nr 6, poz. 134; OSP 2002 Nr 9, poz. 115 z glosą A. Świątkowskiego, glosą J. Steliny i glosą A. Tomanka) oraz w przytoczonym wyżej wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2006 r., sygn. III PK 114/05, wyrażając pogląd, że na podstawie art. 59 ust. 2 Konstytucji porozumienie zbiorowe partnerów społecznych określające prawa i obowiązki stron stosunku pracy, także zawarte bez „oparcia na ustawie”, jest źródłem prawa pracy.

Pozwany wskazał, iż w krytyce tego stanowiska podkreśla się, że art. 9 § 1 k.p. nie tylko nie jest zaprzeczeniem art. 59 ust. 2 Konstytucji, lecz jest jego rozwinięciem, wskazuje bowiem przesłanki, od których zależy nadanie porozumieniom zbiorowym charakteru normatywnego oraz określa miejsce tych porozumień w hierarchii źródeł prawa pracy, a nawet że art. 59 ust. 2 Konstytucji odnosi się do tych tylko porozumień kolektywnych, które są źródłami prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p., a więc porozumień „opartych na ustawie”, czyli przewidzianych przepisami prawa pracy. W ocenie pozwanego przepis art. 59 ust. 2 Konstytucji nie może stanowić ustawowego oparcia dla porozumień zbiorowych zawierających przepisy prawa pracy, bowiem intencją ustrojodawcy było stworzenie zamkniętego systemu źródeł prawa i ograniczenie ich katalogu do aktów wymienionych w art. 87 Konstytucji RP.

Ma on charakter ogólny, poza tym został zamieszczony jako przepis gwarantujący jedno z praw politycznych w rozdziale II Konstytucji RP zatytułowanym „Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela”, a nie w rozdziale III – „Źródła prawa”. Pozwany zauważył nadto, iż również w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że porozumienie pracodawcy ze związkami zawodowymi, które nie jest oparte na ustawie oraz nie określa praw i obowiązków stron stosunku pracy, nie ma charakteru normatywnego w rozumieniu art. 9 § 1 k.p. Zdaniem pozwanego, te argumenty należy uznać za doniosłe i trafne, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że art. 59 ust. 2 Konstytucji RP nie stanowi dostatecznej podstawy dla przyjęcia normatywnego charakteru Porozumienia.

Dodatkowo pozwany podkreślił, iż w realiach niniejszej sprawy nie było żadnego sporu zbiorowego, które miałoby być zakończone zawarciem Porozumienia, ani nie było komercjalizacji ani prywatyzacji, w toku której takie Porozumienie byłoby zawarte. Podkreślono, że normatywnego charakteru odmawiano zwłaszcza pakietom zawieranym przez działające u pracodawcy związki zawodowe i inwestora - przyszłego nabywcę akcji spółki, lecz bez udziału samego pracodawcy jako strony zbiorowego prawa pracy.

Strona pozwana wskazała, iż znaczne wysokości odpraw miały w założeniu sygnatariuszy Porozumienia obowiązywać jedynie przez okres restrukturyzacji pozwanej ad. 1, która miała zostać przeprowadzona do końca 2011 r., a dopiero Protokołem Dodatkowym nr (...)do ZUZP przedłużono obowiązywanie postanowień Protokołu Dodatkowego nr (...)do końca 2012 r., co oznacza, że Pozwana ad. 1 była zobligowana do wypłaty odpraw osobom, których stosunek pracy ustał do końca 2011 r., następnie obowiązek ten został przedłużony do dnia 31 grudnia 2012 r.

W ocenie pozwanego powyższe oznacza, że punkt 1 Porozumienia odwoływał się do dalszego obowiązywania ZUZP wprost i wyraźnie przez czas określony 4 lat, tj. do dnia 20 maja 2015 r. gdy tymczasem punkt 2 tego Porozumienia, traktujący o tych zwiększonych kwotach odpraw, nie zawiera żadnego ograniczenia czasowego czy odwołania do jakiegoś zdarzenia lub terminu. Niezależnie od powyższego zaznaczono, że powód nie został zwolniony w ramach restrukturyzacji przedsiębiorstwa pozwanej ad. 1 wskazując, iż w tamtym okresie czasu obejmującym maj 2013 r. nastąpił spadek zamówień na produkty wytwarzane przez pozwaną ad. 1 i dlatego poszukiwano rozwiązania sytuacji związanej z przestojami w produkcji. W tym stanie rzeczy w ocenie pozwanych powództwo nie zasługuje na uwzględnienie i winno zostać oddalone.

Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2020 r. Sąd Rejonowy w Opolu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych:

I. oddalił powództwo przeciwko Przedsiębiorstwu (...) SA w B. oraz Zakładom (...) SA w O. o zapłatę odprawy, II. oddalił powództwa powoda przeciwko Przedsiębiorstwu (...) SA w B. oraz Zakładom (...) SA w O. o zapłatę odszkodowania, III. odstąpił od obciążania powódki kosztami postępowania w sprawie na rzecz pozwanych.

Sąd Rejonowy w Opolu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustalił następujący stan faktyczny:

Powódka E. M. (1) była zatrudniona w Przedsiębiorstwie (...) SA w B. w okresach: 06.04.2006r do 31.12.2006t; od 01.01.2007 do 31.12.2008r; od 01.01.2009r do 31.05.2013r; od 01.06.2013r do 30.06.2013 oraz od 01.07.2013r do 31.05.2014r w charakterze robotnika pomocniczego (od 06.04.2006r o 31.12.2008r jako sprzątaczka, a od 01.01.2009r do 31.05.2014r jako pomoc działowa).

W dniu 24 kwietnia 2014r pracodawca rozwiązał stosunek pracy zawarty z powódką z zastosowaniem skróconego okresu wypowiedzenia z przyczyn ekonomicznych, związanych ze zmniejszeniem zatrudnienia w związku z reorganizacją firmy spowodowaną zmniejszoną ilością zleceń produkcyjnych.

W momencie zwolnienia powódka otrzymała odprawę w wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia.

W Przedsiębiorstwie (...) S.A. z siedzibą w B. od 2005r. obowiązuje Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy.

Przedsiębiorstwo (...) S.A. z siedzibą w B. jest byłą spółką Skarbu Państwa. W ramach prywatyzacji akcje spółki były sprzedawane jej pracownikom w konsekwencji czego w 2011r. stała się spółką prywatną, której akcje posiadali wyłącznie jej pracownicy. Prezesem Spółki w tym czasie była pani C. Z. (1).

Na początku 2011r. stała się przedmiotem zainteresowania, jako możliwy obiekt przejęcia przez inne spółki działające w branży spożywczej.

Protokołem dodatkowym Nr 10 z dnia 15.02.2011r. do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy wprowadzono wówczas dodatkowy punkt do art. 3 ZUZP o treści „ pracownikom Przedsiębiorstwa (...) S.A. z siedzibą w B., zatrudnionym na podstawie umów o pracę zawartych przed dniem 01.01.2011r. na czas nieokreślony, w przypadku dokonania tzw. „wrogiego przyjęcia” Spółki, przez co należy rozumieć m.in. nabycie co najmniej 26% akcji Spółki, zawarcie umów przedwstępnych na sprzedaż akcji z udzieleniem pełnomocnictwa do głosowania na Walnym Zgromadzeniu pozwalającym na reprezentację co najmniej 26% akcji spółki, nabycie prawa do reprezentacji na Walnym Zgromadzeniu co najmniej 26% akcji spółki z tytułu dokonania czynności ww. przez inwestora branżowego lub inny podmiot, osobę prawną lub fizyczną, którego celem byłoby ograniczenie istnienia spółki, jej likwidacji w celu wyeliminowania spółki (...) S.A. z rynku poprzez przejęcie jej sieci sprzedaży, ograniczenie jej działalności gospodarczej poprzez ograniczenie jej dotychczasowej produkcji, podjęcie działań mających na celu likwidację spółki lub połączenie jej z inną spółką, co w konsekwencji doprowadzi do zwolnień grupowych lub indywidulanych pracowników spółki z przyczyn innych niż porozumienie stron, wypowiedzenie umowy o pracę przez pracownika, przejścia pracownika na rentę lub emeryturę – przysługują specjalne, związane z zaistnieniem powyższych sytuacji uprawnienia.

W sytuacjach określonych powyżej pracodawca zobowiązuje się zwalnianym pracownikom wypłacić dodatkowo – niezależnie od innych świadczeń przysługujących na mocy przepisów prawa- jednorazowe odszkodowania w wysokości nie mniejszej niż 60-krotność średniego indywidualnego wynagrodzenia pracownika, którego dotyczy odszkodowanie. Średnie miesięczne wynagrodzenie będzie ustalone za okres 6 miesięcy poprzedzających rozwiązanie stosunku pracy, przy uwzględnieniu składników wynagrodzenia branych pod uwagę do określenia ekwiwalentu za urlop. Odszkodowanie to, będzie wypłacane w formie pieniężnej nie później niż w ostatnim dniu zatrudnienia”.

Jednym z podmiotów zainteresowanym przejęciem spółki Przedsiębiorstwo (...) S.A. z siedzibą w B. była firma (...) Sp. z o.o. z siedzibą w O., której właścicielem był pan K. będący również właścicielem marki J.. Podmiot ten w marcu 2011r. rozpoczął wykupowanie akcji od akcjonariuszy Przedsiębiorstwa (...) S.A. z siedzibą w B., co traktowane było przez zarząd Przedsiębiorstwa (...) S.A. z siedzibą w B. jako tzw. „ wrogie przejęcie” z uwagi na obawę zaprzestania produkcji tudzież zamknięcia fabryki w B..

W marcu 2011r. zainteresowanie przejęcia Przedsiębiorstwa (...) S.A. z siedzibą w B. wykazał Zakład (...) S.A. z siedzibą w O., który rozpoczął wykupowanie akcji od akcjonariuszy Przedsiębiorstwa (...) S.A. z siedzibą w B..

Zarząd Przedsiębiorstwa (...) S.A. z siedzibą w B. w celu przeciwdziałania przejęciu spółki Przedsiębiorstwa (...) S.A. przez spółkę Zakład (...) S.A. rozpoczął wówczas skupowanie swoich akcji od pracowników, którzy wyrazili takową chęć, za kwotę 5 zł za każdą akcję.

W tym też czasie Zakład (...) S.A. w celu przejęcia w całości spółki Przedsiębiorstwo (...) S.A. z siedzibą w B. rozpoczął skupowanie akcji od pracowników Przedsiębiorstwa (...) S.A. z siedzibą w B. za kwotę od 9 zł do 12 zł za jedną akcję.

W marcu 2011 roku zarząd (...) O. wystosował do zarządu (...) SA tzw. „list intencyjny” , w którym wskazywano, że zarząd (...) O. jest zainteresowany budową grupy kapitałowej spółek branży spożywczej. W skład holdingu miało wchodzić kilka niezależnych spółek, posiadających własne zarządy. W ww. piśmie deklarowano też pakiet zabezpieczenia dla pracowników (...) SA w postaci dziewięciomiesięcznej odprawy dla pracowników zwalnianych z przyczyn ekonomicznych. Szczegóły ww. pakietu miały być omówione na spotkaniu z przedstawicielami załogi (...) SA.

Około kwietnia 2011r. zarząd Przedsiębiorstwa (...) S.A. z siedzibą w B. podjął decyzję o przejęciu zakładu przez Zakład (...) S.A. w O., który deklarował się przejąć spółkę w całości.

W dniu 18 maja 2011r. w siedzibie Przedsiębiorstwa (...) S.A. w B. doszło do spotkania członków zarządu (...) O. B. W. (1) i K. D. (1) z przedstawicielami trzech organizacji związkowych działających przy (...) SA tj. (...) Związkiem Zawodowym (...) reprezentowanym przez Przewodniczącego M. D. (1) oraz J. D. (1), Związkiem Zawodowym (...) reprezentowanym przez Przewodniczącą E. D. oraz Związkiem Zawodowym (...) reprezentowanym przez Przewodniczącą A. H. (1).

Zwarte zostało wówczas pisemne porozumienie pomiędzy ww. organizacjami związkowymi oraz zarządem (...) SA (zwanym wówczas „inwestorem”).

Zgodnie z treścią ww. porozumienia z 18 maja 2011 roku w przypadku spełniania się warunku zawieszającego ( tj. w dniu, w którym nastąpi nabycie przez Inwestora pośrednio lub bezpośrednio co najmniej 51% akcji spółki Przedsiębiorstwo (...) S.A. z siedzibą w B.), Inwestor jako akcjonariusz Spółki zachowa następujące warunki:

Ustalenia ww. porozumienia były przekazywane ustnie pracownikom (...) SA. Wiedza ta najczęściej była przekazywana pracownikom przez przedstawicieli związków zawodowych. Zdecydowana większość pracowników nie była jednak zapoznawana z treścią samego porozumienia i wiedzę o jego treści posiadała jedynie z ustnych przekazów współpracowników i przedstawicieli związków zawodowych.

Warunek zawieszający z ww. porozumienia (tj. nabycie większości akcji (...) SA przez (...) O.) został spełniony kilka miesięcy po podpisaniu ww. porozumienia z maja 2011 roku tj. w dniu 3 października 2011 roku, kiedy to Zakład (...) S.A. objęła 62,68% akcji spółki Przedsiębiorstwo (...) S.A.

Od 2011 roku rozpoczęła się restrukturyzacja spółki Przedsiębiorstwo (...) S.A. z siedzibą w B.. Od tego momentu dochodziło do licznych zwolnień pracowników, zmiany stanowisk pracy tudzież rozwiązywania stosunków pracy w drodze porozumienia stron.

W dniu 31 maja 2011 roku do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy (ZUZP) został wprowadzony Protokół dodatkowy(...), zgodnie z którym w art. 15 dodano ust. 4 o treści „ Zasady i wysokości odprawy pieniężnej z tytułu rozwiązania stosunku pracy w czasie restrukturyzacji spółki reguluje załącznik nr 7”. Zgodnie z ww. załącznikiem nr 7 do protokołu dodatkowego nr (...)„zwalnianym pracownikom spółki:

Zgodnie z treścią ww. protokołu nr (...) do ZUZP powyższe ustalenia dotyczą ustania stosunków pracy do dnia 31.12.2011 roku.

Następnie w dniu 20 września 2011 roku do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy został wprowadzony Protokół dodatkowy Nr 12, zgodnie z którym w § 5 wskazano, iż w załączniku nr 7 „ Zasady i wysokość odprawy pieniężnej z tytułu rozwiązania stosunku pracy w związku z restrukturyzacją Spółki „ w ust. 5 słowa „ do dnia 31.12.2011r. „ zastępuje się słowami „ do dnia 31.12.2012r.”

W dniu 18 czerwca 2011r. odbyło się Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Przedsiębiorstwa (...) S.A. z siedzibą w B..

Podczas przedmiotowego Zgromadzenia akcjonariusze spółki Przedsiębiorstwa (...) S.A. z siedzibą w B. wyrazili zgodę na emisję nowej serii akcji imiennych spółki, które to akcje miała nabyć spółka Zakład (...) S.A. z siedzibą w O.. W trakcie przedmiotowego Zgromadzenia zostaje zawarta przedwstępna umowa objęcia akcji przez Zakład (...) S.A. z siedzibą w O., która to spółka zobowiązuje się dokapitalizować spółkę Przedsiębiorstwo (...) S.A. z siedzibą w B. poprzez wniesienie wkładu pieniężnego na pokrycie akcji w wysokości 10 mln złotych.

W dniu 12 września 2011r. Zakład (...) S.A. z siedzibą w O. zawarła umowę objęcia akcji spółki Przedsiębiorstwa (...) S.A. z siedzibą w B..

W dniu 03 października 2011r. spółka Zakład (...) S.A. z siedzibą w O. objęła 62,68% akcji spółki Przedsiębiorstwo (...) S.A. z siedzibą w B.. (...) SA zwalnianym w 2011 roku i 2012 roku były wypłacane 9 miesięczne odprawy, gdyż wynikało to wprost z zapisów ujętych w ZUZP ( tj. w protokołach nr (...) do ZUZP).

W 2013 roku nie wypłacano już zwalnianym pracownikom 9 miesięcznych odpraw a jedynie 3 miesięczne.

Pełnomocnik powoda w 2014 roku w imieniu grupy byłych pracowników spółki Przedsiębiorstwo (...) S.A. w B. występował m.in. do organizacji związkowych działających przy (...) S.A. w B. z prośbą wyjaśnienie zaprzestania wypłat 9-cio miesięcznych odpraw pracownikom zwalnianym w 2013 i 2014 roku.

Organizacje związkowe wyjaśniały wówczas, że odprawy dziewięciomiesięczne dla pracowników zostały przewidziane w zapisach protokołów dodatkowych do ZUZP (nr (...)) i wprost przewidziano tam ich czasowe obowiązywanie tj. do 31 grudnia 2012 roku.

Przedsiębiorstwo (...) S.A. z siedzibą w B. w 2015 roku wystąpiło też do Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w O. z prośbą o ustosunkowanie się Inspekcji w sprawie obowiązku wypłacania odpraw pracownikom zwalnianym w ramach restrukturyzacji. W odpowiedzi na powyższe Państwowa Inspekcja Pracy w piśmie z dnia 09.12.2015r. wskazała, iż od dnia 01.01.2013r. roszczenia pracowników o wypłatę odprawy są bezprzedmiotowe z uwagi na czasowe obowiązywanie przepisu dotyczącego wypłaty przedmiotowych 9 miesięcznych odpraw (tj. w przypadku zwolnień pracowników do dnia 31 grudnia 2012 roku).

W latach od 2013/2015 prowadzona była szeroka restrukturyzacja spółki Przedsiębiorstwo (...) S.A. w B.. W ramach przeprowadzanej restrukturyzacji w szczególności dokonywano redukcji zatrudnienia, likwidowano niektóre działy (produkcja sezamków, czekolady), zatrudniano też nowych pracowników za pośrednictwem agencji pośrednictwa pracy.

Przed Sądami (m.in. przed SO w Opolu – I Wydział Cywilny) toczyły się sprawy przeciwko Zakładom (...) S.A. o zawarcie umowy przyrzeczonej nabycia przez ww. spółkę za cenę 9 zł za każdą akcję - akcji Przedsiębiorstwa (...) S.A. z siedzibą w B..

Zakłady (...) S.A. wyrokami Sądów (w tym m.in. wyrokiem SO w Opolu z dnia 7 maja 2018 roku w sprawie I C 329/15) zostały zobowiązany do złożenia oświadczeń woli w ww. kwestii tj. nabycia od akcjonariuszy (pracowników i byłych pracowników) (...) SA w B. akcji tej spółki za cenę 9 zł za każdą akcję.

W 2013 i 2014 roku pracownicy zwalniani z (...) SA otrzymywali jedynie 3 miesięczne odprawy. Żaden ze zwalnianych w tym czasie (2013-2014) pracowników nie otrzymał odprawy w wysokości 9 miesięcznego wynagrodzenia.

Sąd Rejonowy w Opolu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zważył, co następuje:

W ocenie Sądu powództwo powódki E. M. (1) zarówno w zakresie powództwa głównego, jak i ewentualnego, nie zasługiwało na uwzględnienie.

Sąd dokonał przytoczonych powyżej ustaleń faktycznych w oparciu o całokształt zebranego i dopuszczonego w sprawie materiału dowodowego, w tym dowodów z dokumentów, wśród których szczególne miejsce zajmują porozumienie z dnia 18 maja 2011r, zawarte pomiędzy zarządem (...) O. oraz związkami zawodowymi działającymi w (...) O., Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy obowiązujący u pozwanej ad. 1 w szczególności w zakresie zmian poczynionych protokołami dodatkowymi Nr(...) do ZUZP, czy wreszcie dokumentacja pracownicza E. M. (1) zawarta w jej aktach osobowych , potwierdzająca kiedy doszło do ustania stosunku pracy pomiędzy nią, a jej dotychczasowym pracodawcą, w jaki sposób oraz z jakich przyczyn. Istotne znaczenie miały również osobowe źródła dowodowe w postaci zeznań świadków oraz zeznań samej powódki. Niewątpliwie na uwagę w tym zakresie zasługiwały zeznania osób współtworzacych treść wspomnianego porozumienia w osobach K. D., M. D., J. D. i A. H., następnie H. N., która opracowywała protokoły dodatkowe do (...) oraz C.

Z. (1). Nie ulega jednak wątpliwości, że stan faktyczny sprawy generalnie nie był sporny, a zastrzeżenia stron odnosiły się właśnie do interpretacji poszczególnych zdarzeń, oświadczeń woli oraz ich skutków prawnych. Pierwszoplanowym zagadnieniem pozostaje ocena charakteru porozumienia zawartego w dniu 18 maja 2011r pomiędzy zarządem pozwanej ad. 2 i przedstawicielami związków zawodowych działających u pozwanej ad. 1, bowiem to właśnie w treści owego porozumienia powódka upatrywała podstaw swego roszczenia o zapłatę odprawy w wysokości 9-miesięcznego wynagrodzenia w miejsce otrzymanej przez nią 3- miesięcznej odprawy, wynikającej z przepisów ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

Tak więc roszczenie powódki opierało się na założeniu, że porozumienie z dnia 18.05.2011r miało charakter normatywny i stanowiło źródło prawa pracy w rozumieniu art. 9 kodeksu pracy.

Strona pozwana natomiast, zarówno w odpowiedzi na pozew, jak i w toku postępowania, konsekwentnie negowała normatywny charakter porozumienia z 18.05.2011r stojąc na stanowisku, że nie mieści się ono w katalogu źródeł prawa pracy wymienionych w art. 9 kp, takiego jego charakteru nie można również interpretować wprost z przepisów Konstytucji RP, wskazując, że podstawą wypłaty zwiększonych wypłat był jedynie ZUZP, w zakresie w jakim uprawnienie to wprowadzono protokołami dodatkowymi nr (...), co z kolei wiązało się z jego czasowym ograniczeniem jedynie do czasu trwającej u pozwanej ad. 1 restrukturyzacji, zakończonej w 2012r. Nadto pozwane powoływały się na niezasadność kierowania roszczeń powódki do pozwanej ad. 2 z uwagi na brak po jej stronie legitymacji procesowej biernej.

Ustalenie charakteru prawnego porozumienia i przyczyn jego pojawienia się w obrocie prawnym nie mogłoby obyć się bez przytoczenia rysu historycznego, bowiem to właśnie na podstawie poszczególnych zdarzeń poprzedzających powstanie tegoż dokumentu można ustalić m.in. to, dlaczego w ogóle doszło do zawarcia porozumienia z dnia 18.05.2011r i jaki był jego cel. Nie powielając zatem szczegółowych ustaleń zawartych w powyżej zrekonstruowanym stanie faktycznym sprawy, w ogólnym zarysie należało uznać, że pozwana ad. 1, będąca typową spółką pracowniczą, na przestrzeni lat 2010/2011 stanęła w obliczu zmian gospodarczych, stając się potencjalnym kandydatem do przejęcia przez inne działające w branży cukierniczej przedsiębiorstwa, które skupując na dużą skalę akcje pozwanej ad. 1 usiłowały uzyskać wpływ nie tylko na dalszą działalność zakładu w B., ale wręcz jego byt. Kiedy więc okazało się, że pozwana ad. 1 nie uniknie już przejęcia przez inny podmiot, jej zarząd podjął dwutorowe działania mające sprawić, aby odbyło się to z jak najmniejszą szkodą dla samego zakładu jak i zatrudnionych w nim pracowników. I tak, z jednej strony podjęto współpracę z (...) O., który obiecał (...) względną samodzielność w ramach tworzonej przez siebie grupy kapitałowej, deklarując pozostawienie produkcji zakładowi w B., utrzymanie marki (...) w przypadku flagowych produktów pozwanej ad. 1, czy też utrzymanie własnego zarządu spółki. Z drugiej strony, zarówno zarząd pozwanej ad. 1, jak i pozwana ad. 2 chcieli zabezpieczyć interesy pracowników zatrudnionych w (...) O.. Tak więc w lutym 2011r zarząd pozwanej ad. 1 zmodyfikował istniejący u niej ZUZP wprowadzając protokół dodatkowy nr (...), na mocy którego w razie „wrogiego przejęcia” przez inwestora branżowego lub inny podmiot, którego celem byłoby ograniczenie istnienia spółki, czy wręcz jej likwidacja, pociągające za sobą zwolnienia grupowe lub indywidualne pracowników (...) O., pracodawca zobowiązywał się wypłacić zwalnianym osobom jednorazowe odszkodowania w wysokości 60-krotnosci ich wynagrodzenia, o ile potencjalny inwestor branżowy nie podpisze z organami spółki umowy regulującej zasady i warunki objęcia akcji spółki oraz nie zawrze z organizacjami reprezentującymi pracowników umowy społecznej zabezpieczającej prawa i interesy pracowników.

Z tego też względu pozwana ad. 2, dążąc do założonego przez siebie celu najpierw wystosowała list intencyjny do zarządu i pracowników (...) O., gdzie potwierdziła swoje deklaracje, następnie w kwietniu 2011r doszło do spotkania członków zarządu ZPC O. z przedstawicielami związków zawodowych działających przy (...) O., gdzie ustalono zarys przyszłych działań inwestora, sprowadzających się m.in. do czasowego utrzymania obowiązującego u pozwanej ad. 1 ZUZP na okres kolejnych 4 lat, zagwarantowania wypłacenia pracownikom zwalnianym w ramach restrukturyzacji firmy 9-krotności uzyskiwanego wynagrodzenia tytułem odprawy włącznie z odprawą przysługującą im z mocy ustawy oraz wykup akcji od pracowników, którzy zdecydują się je zbyć po cenie nie niższej niż 9,- zł za akcję, przy czym to ostatnie zobowiązanie również ograniczone było czasowo do 3 lat, poczynając od daty podpisania porozumienia.

Zobowiązania te miały być realizowane w momencie spełnienia się tzw. warunku zawieszającego, a więc objęcia przez (...) O. pakietu kontrolnego akcji (...) O. (51%), co ostatecznie nastąpiło 3 października 2011r. Te ustalenia znalazły następnie swoje odzwierciedlenie właśnie w treści porozumienia zawartego w dniu 18.05.2011r. W treści porozumienia zawarto jednak wprost zapis, iż dokument ten nie stanowi prawa pracy, dlatego też zapisy porozumienia w części dotyczącej odpraw jeszcze w maju 2011r inkorporowano do ZUZP protokołem dodatkowym nr (...) gdzie wskazano, że wyższe odprawy będą przysługiwały jedynie w stosunku do tych stosunków pracy, które ustaną do 31.12.2011r. Następnym protokołem dodatkowym nr (...)do ZUZP końcową datę wypłat zwiększonych odpraw przesunięto o kolejny rok w związku z niezakończeniem procesu restrukturyzacji w zakładanym terminie. Zwiększone wypłaty odpraw istotnie następowały do końca 2012r, choć samo porozumienie miało obowiązywać do maja 2015r.

Niezaprzeczalnie porozumienie z dnia 18.05.2011r określało więc prawa pracowników w tym prawo do otrzymania wyższej niż ustawowa odprawy w razie zwolnienia pracownika z przyczyn dotyczących pracodawcy, co jednak nie oznacza, że należy je traktować jako źródło prawa pracy w rozumieniu art. 9 kp.

W rozważaniach Sąd Rejonowy powołał się na zeznania świadka C. Z. (1) - niewątpliwie przecież mająca wiedzę o kulisach powstania porozumienia wskazuje w swoich zeznaniach: „„ Porozumienie samo w sobie nic nie znaczyło w tym sensie, że na podstawie samego porozumienia nie mogliśmy niczego wypłacać (…) Ja na pewno w maju przed swoim odejściem podpisywałam jeden protokół dodatkowy do ZUZP, ale nie pamiętam czy był to numer (...)– na pewno był to ostatni protokół dodatkowy. Myślę, że na pewno obowiązywał w tym protokole punkt dotyczący odpraw, bo to była podstawa ich wypłacania”. Także świadek B. D., zeznała: „ W 2013 r. objęłam stanowisko przewodniczącej i jak zaczęłam analizować sytuację i zaczęli przychodzić pracownicy, którzy chcieli się zwolnić, to poszłam do zarządu, czy nie można by wypłacić im 9 miesięcznych odpraw. Nie powoływałam się na porozumienie. Protokoły do ZUZP się wliczają, ale dla mnie po podpisaniu ich porozumienie przestało się liczyć.”.

Podkreślono , że stroną stosunku pracy jest „pracodawca” i „pracownik”. Tym czasem wspomniane porozumienie nie zostało zawarte pomiędzy pracodawcą, którym był (...) O., a jego pracownikami, lecz pomiędzy przyszłym inwestorem branżowym i przedstawicielami związków zawodowych, działającymi u pozwanej ad. 1, określając uprawnienia pracowników tejże pozwanej ściśle związane z procesem restrukturyzacyjnym, nie precyzując nawet w swej treści kto ma spełnić zobowiązanie w zakresie wypłaty zwiększonej odprawy. Wszak z treści porozumienia wynika jedynie, że „inwestor zachowa” wskazane w nim warunki oraz „obowiązywać, będą odprawy” bez bliższego dookreślenia podmiotu odpowiedzialnego za obowiązywanie tychże odpraw .

Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z 08.06.2010r I PK 23/10, a także w innych orzeczeniach, „porozumienie zbiorowe nie może obowiązywać pracodawcy, który nie jest jego stroną”. Co więcej, w ocenie Sądu wątpliwości budzi sygnalizowane przez powódkę stwierdzenie pozwu, jakoby (...) O. w pełni aprobowała treść porozumienia, skoro jak zeznał św. M. D. niektóre zapisy porozumienia były sporne i protokołem dodatkowym nr 11 wprowadzono zapis o odprawach, bo zarząd pozwanej ad. 1 z uwagi na problemy finansowe firmy prosił związki zawodowe o zmianę zapisów porozumienia, gdyż nie był w stanie takich odpraw wypłacać. W tym zakresie więc protokół nr (...) miał zmieniać zapisy porozumienia, na co związek zawodowy, w którego władzach zasiadał M.

D. (1) przystał bardzo niechętnie, niemniej jednak świadek przyznał, że: „ zarząd postawił nas niejako pod ścianą, twierdząc, że wypłata tych 9-miesięcznych odpraw niekorzystnie odbije się na (...) O. – nawet padło takie sformułowanie, że jest to być albo nie być dla (...) O.”

Również jeśli idzie o krąg beneficjentów uprawnienia wymienionego w porozumieniu, a dotyczącego zwiększonej odprawy nie sposób nie zauważyć, że w treści dokumentu z dnia 18.05.2011r jest on określony dość ogólnie, skoro mowa jest o „pracownikach zwolnionych w ramach restrukturyzacji”, co sprawia , że nie można również uznać, że mamy do czynienia z umową na rzecz osoby trzeciej w rozumieniu art. 393 kc. Zgodnie z § 1 tego przepisu „jeżeli w umowie zastrzeżono, że dłużnik spełni świadczenie na rzecz osoby trzeciej, osoba ta, w braku odmiennego postanowienia umowy, może żądać bezpośrednio od dłużnika spełnienia zastrzeżonego świadczenia”. Nie ulega przy tym wątpliwości, że owa „osoba trzecia” powinna być wyraźnie w umowie wskazana a przynajmniej muszą zostać w umowie zawarte takie postanowienia, które pozwolą na jej identyfikację.

Z jednej strony więc zapis pkt. 2 porozumienia niewątpliwie nie obejmuje wszystkich pracowników zwolnionych „ w ramach restrukturyzacji” skoro już wprost w tym punkcie wyklucza się pewne grupy pracownicze (tj. pracownicy zatrudnieni na czas określony oraz pracownicy zatrudnieni w aparacie sprzedażowym przez okres krótszy niż trzy lata licząc wstecz od daty zawarcia porozumienia , który świadczą pracę poza siedzibą spółki) a z drugiej strony brak jest takich elementów identyfikujących, na podstawie których jednoznacznie możnaby stwierdzić, o których konkretnie pracowników „zwolnionych w ramach restrukturyzacji” chodzi, pomijając już kwestię rozumienia samego pojęcia „restrukturyzacja” w kontekście omawianego zapisu.

Wspomniany zapis nie zawiera również daty, w której spełnienie świadczenia miałoby nastąpić.

W związku z powyższymi rozważaniami, w ocenie Sądu należało przyjąć, że zapis porozumienia w zakresie pkt. 2 ma charakter jedynie ogólny, ramowy, a więc również z tego powodu nie było możliwe oparcie roszczenia powódki wyłącznie na treści porozumienia. Postanowienia odnoszące się do wypłaty zwiększonych odpraw pracowniczych zostały następnie inkorporowane do ZUZP, gdzie w załączniku nr (...)precyzyjnie określono już, na jakich warunkach i którym pracownikom będą wypłacane odprawy w wysokości 9-miesięcznych wynagrodzeń, zakreślając jednocześnie czasowy limit obowiązywania tej regulacji.

Wskazano ,że niespełna dwa tygodnie później zapis porozumienia o odprawach został inkorporowany do ZUZP, a tym bardziej zasadne staje pytanie dlaczego w ZUZP ograniczono czasowo wypłatę wyższych odpraw, skoro wystarczające było oparcie się na samym porozumieniu. Otóż w ocenie Sądu stało się tak właśnie dlatego, że porozumienie w zakresie w jakim dotyczyło odpraw, stwarzało jedynie zarys przyszłej regulacji w tymże zakresie (inne ustalenia np. te dot. wykupu akcji, wystarczająco precyzyjnie regulowało samo porozumienie i ten zapis nie został inkorporowany do ZUZP) , która dla zyskania mocy obowiązującego źródła prawa musiała być jeszcze transponowana do układu zbiorowego. Taki wniosek potwierdza chociażby fakt, że porozumienie nie obowiązywało od razu po jego podpisaniu - aby tak się stało musiał się ziścić warunek zawieszający, a w momencie podpisywania porozumienia nikt przecież nie znał konkretnej daty jego spełnienia.

Tymczasem - jak wynika to niezbicie z zeznań świadków i dostępnej dla Sądu dokumentacji, szczyt działań restrukturyzacyjnych w (...) O. przypadał na lata 2011-2012, a więc również w dacie podpisywania porozumienia, jak i w dacie wprowadzenia do ZUZP protokołu nr (...) także miały miejsce zwolnienia pracowników, którym następnie wypłacano odprawy w wysokości 9-miesięcznego wynagrodzenia. Skoro więc de facto warunek zawieszający, determinujący wejście w życie porozumienia ziścił się dopiero w październiku 2011r, to powstaje kolejne pytanie - w oparciu o jaką regulację wypłacano odprawy pracownikom zwalnianym w okresie od 01 lipca 2011r, kiedy to protokół dodatkowy Nr (...)został zatwierdzony i stał się prawem obowiązującym od 03.10.2011r, kiedy to weszło w życie porozumienie? Odpowiedź na to pytanie wydaje oczywista, bowiem w tym okresie moc obowiązującą miał już załącznik nr 7 do ZUZP, a nie miało jej jeszcze porozumienie z 18.05.2011r.

Jednocześnie brak jest racjonalnych argumentów, które przemawiałyby za różnicowaniem podstaw prawnych wypłaty odpraw w stosunku do pracowników, których stosunek pracy ustał we wspomnianym okresie czasu i w stosunku do tych pracowników, którzy utracili zatrudnienie po 03 października 2011r. Skoro więc to zapis ZUZP zmieniony protokołem dodatkowym nr (...)był podstawą wypłaty 9-miesięcznych odpraw, to konsekwentnie należało uznać, iż w takim samym stopniu obowiązujący był zapis o limitowanym czasie ich wypłaty, przy czym następnie okres ten został wydłużony o kolejny rok protokołem dodatkowym nr (...), natomiast w żadnym razie nie oznaczało to, że upływ okresu wskazanego w tym ostatnim protokole spowodował, iż po dacie 31.12.2012r okres wypłaty wyższych odpraw regulowało już porozumienie.

Kolejną wątpliwość Sądu budzi także to, czy powódka E. M. (1) istotnie została zwolniona w ramach restrukturyzacji. Odwołując się do zeznań powódki złożonych w charakterze strony należy zauważyć, że jak sama podaje i jak wynika to z treści pisma rozwiązującego z nią umowę o pracę, przyczyną zwolnienia E. M. nie była „restrukturyzacja” lecz „przyczyny ekonomiczne”. Co więcej, jak zeznała powódka jej stanowisko nie zostało zlikwidowane, podobnie jak dział, w którym była zatrudniona, a który funkcjonował dobrze i funkcjonuje do dnia dzisiejszego. Potwierdzają to również świadkowie. Świadek M. D. (1) wskazując, iż: „ (…) były to różne momenty i różne przyczyny zwolnień, docelowo miało dojść do redukcji zatrudnienia dla potrzeb produkcyjnych. Największa fala zwolnień miała miejsce od 2011 r. przez półtorej roku, z uwagi na to, że było mało zamówień i prezes nas informował, że docelowo stan zatrudnienia musi ulec zmianie. Zmiana była wywołana nie tylko zmianami w produkcji, ale również zmianą w organizacji przedsiębiorstwa, zmianą nazewnictwa – mówię o latach 2011 - 2012. Od 2013 r. też były ruchy kadrowe związane ze zmianą organizacji, chociaż tak jak mówiłem w latach 2011 - 2012 były to zmiany największe (…). Mogło być tak, że w 2011 – 2012 i 2013 – 2014 przyczyny zwolnień o których informował nas zarząd były różne, ponieważ w tym pierwszym okresie wynikały one z restrukturyzacji, natomiast w późniejszym okresie mogło być tak, że zarząd widział potrzebę likwidacji stanowisk”. Świadek M. G. zeznała : „W latach 2011 - 2012 kojarzę taki dokument, który dostali kierownicy działów, z którego wynikało jaka zmiana będzie przeprowadzana co do ilości osób zatrudnionych w poszczególnych działach, ile osób do grudnia 2011 r. powinno zostać zwolnionych. Nie pamiętam daty tego dokumentu, ale był to okres czerwca 2011 r. Od stycznia 2014 r. został przeniesiony mój dział, dział techniczny, infrastruktury i inwestycji. Nie wiem czy w 2014 r. była zwalniana większa liczba pracowników, nie wiem z jakich przyczyn. Nie wiem z czym były związane w 2014 r. zmiany w ilości zatrudnienia”, dodając, że „ protokół nr (...) został zawarty do końca 2011 r., ponieważ zarząd oczekiwał, że ta restrukturyzacja zakończy się jak najszybciej”. Wreszcie świadek G. L. podała, że: „ jeżeli chodzi o zwolnienia w latach 2011, 2012 to ówczesna prezes pani C. Z. (1) mówiła o konieczności zmniejszenia zatrudnienia w działach administracyjnych z uwagi na restrukturyzację. Natomiast jeżeli chodzi o lata późniejsze tj. 2013, 2014 to cały czas następowały zwolnienia, bo jest to firma produkcyjna, w związku z czym zmiany mają miejsce cały czas, ale wówczas zwolnienia następowały z różnych przyczyn. Z tego co pamiętam jako pracownik, restrukturyzacja miała trwać w latach 2011, 2012. 9 - miesięczne odprawy były wypłacane do końca 2012 r. Tak jak wynikało to z ZUZP. Zwiększone odprawy były wypłacane tylko w przypadku zwolnień na przestrzeni lat 2011, 2012, bo później nie miało to już znaczenia.

O tym, że odprawy są wypłacane w oparciu o ZUZP, a nie porozumienie wiem stąd, że sama te odprawy wypłacałam i musiałam się oprzeć na tym dokumencie. To był jedyny dokument uprawniający do wypłaty odpraw. O tym, że restrukturyzacja jest wyłącznie przewidziana na lata 2011, 2012 wiedziałam od pani N., która wprowadzała zapisy dla układu zbiorowego. Natomiast ona wiedziała o tym od pani Z.. Nikt nie mówił o restrukturyzacji w latach następnych po 2012 r. Ja mogę powiedzieć tyle, że restrukturyzacja obejmowała tylko lata 2011, 2012. Natomiast co do pozostałych lat, to miały miejsce zmiany, które występowały wtedy i występują nadal. Nic mi nie było wiadomo o restrukturyzacji w 2014 r. Bez mojej wiedzy raczej taka restrukturyzacja nie miała być prowadzona”.

Odmienność procesu restrukturyzacji z lat 2011-2012 od „przyczyn ekonomicznych” które stały się podstawą zwolnienia powódki podkreślała także św. E. S. oraz św. H. N.. W świetle powyższych ustaleń, niewątpliwie zatem ma rację strona pozwana twierdząc, że powódka E. M. (1) została zwolniona w 2014r nie w ramach restrukturyzacji przedsiębiorstwa, lecz z uwagi na względy ekonomiczne, bowiem w tamtym czasie nastąpił spadek zamówień na produkty pozwanej ad. 1, co wiązało się z koniecznością poszukiwania rozwiązania sytuacji związanej z przestojami w produkcji m. in. proponowano pracownikom czasowo pracę w innym zakładzie. Jak zeznaje św. G. L. powódka nie wzięła udziału w rozmowach z ewentualnym nowym pracodawcą, w związku z czym została zwolniona.

Trafne jest także zapatrywanie pełnomocnika pozwanych wyrażone w odpowiedzi na pozew, że restrukturyzacja przedsiębiorstwa w kontekście uprawnień pracowniczych zawsze powinna być odnoszona do sytuacji konkretnego pracownika, tak więc nie sposób podzielić przekonania powódki, że jakakolwiek zmiana w przedsiębiorstwie pozwanej ad. 1 jest podstawą roszczeń powódki nawet wtedy, gdy bezpośrednio jej zmiana ta nie dotyczy.

Wobec faktu, że stosunek pracy powódki E. M. (1) ustał w roku 2014r, toteż nie była ona uprawniona do uzyskania odprawy w wysokości 9- miesięcznego wynagrodzenia, gdyż podstawą do jej wypłaty nie było porozumienie z 18 maja 2011r lecz zapisy ZUZP. W tych warunkach na aprobatę Sądu nie zasługiwało ani powództwo główne ani ewentualne dot. odszkodowania.

W zakresie kosztów postępowania Sąd oparł się na brzmieniu art. 102 kpc, odstępując od obciążania powódki tymi kosztami.

Apelację od wyroku Sadu Rejonowego wniosła powódka, zaskarżając przedmiotowy wyrok w części, tj. w zakresie pkt I i II, zarzucając mu:

I. naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na treść orzeczenia:

Nawet jeśli uznać, że Sąd Rejonowy nie dopuścił się naruszenia w/w przepisów postępowania i ustalił prawidłowy stan faktyczny sprawy, w całości odzwierciedlający istotne zdarzenia i zebrany w sprawie materiał dowodowy, to (w takiej sytuacji) Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni i/lub zastosowania prawa materialnego, stąd zarzuca także:

II. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

Wskazując na powyższe zarzuty powód wniósł o:

W odpowiedzi na apelację powoda pozwani wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie od powoda na rzecz każdej z pozwanych Spółek zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym w postaci kosztów zastępstwa adwokackiego w stawce minimalnej według norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 05.10.2021 r., sygn. akt V Pa 18/20 , Sąd Okręgowy w Opolu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację i odstąpił od obciążania powódki kosztami zastępstwa procesowego poniesionymi przez pozwanych w postępowaniu apelacyjnym.

Powódka E. M. (1) wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając:

A) naruszenie prawa materialnego:

Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o:

Pozwani w odpowiedzi na skargę kasacyjną powoda wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy oraz o zasądzenie od powódki na rzecz każdej z pozwanych Spółek zwrotu kosztów procesu w postępowaniu wywołanym wniesieniem tejże skargi kasacyjnej w postaci kosztów zastępstwa adwokackiego w stawce minimalnej według norm przepisanych, ewentualnie z tzw. ostrożności procesowej w razie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznanie przez Sąd Najwyższy wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie od powódki na rzecz każdej z pozwanych Spółek zwrotu kosztów procesu w postępowaniu wywołanym wniesieniem tejże skargi kasacyjnej w postaci zastępstwa adwokackiego w stawce minimalnej według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy przy rozstrzyganiu innej sprawy o tożsamym stanie faktycznym wydał uchwałę w składzie siedmiu sędziów z dnia 27.10.2021 r., III PZP 1/21 (OSNP 2022/5/43, LEX nr 3246812), w której rozstrzygnął, że porozumienie zawarte między inwestorem zamierzającym nabyć akcje spółki, której akcjonariuszami są pracownicy, a zakładowymi organizacjami związkowymi działającymi w tej spółce nie stanowi źródła prawa pracy jako nieoparte na ustawie (art. 9 § 1 k.p.); oraz odmówił podjęcia uchwały w pozostałym zakresie.

W konkluzji Sąd Najwyższy w składzie siedmioosobowym stwierdził w szczególności, że w niniejszej sprawie, ani w postanowieniu o przedstawieniu zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez skład powiększony Sądu Najwyższego, ani przed Sądami pierwszej i drugiej instancji orzekającymi w niniejszej sprawie, jak również składanych przez powódkę pismach procesowych, nie powołano żadnej szczegółowej podstawy prawnej, z której wynikałoby, że pakiet socjalny, o który chodzi w tej sprawie, ma oparcie w ustawie. Powyższe doprowadziło Sąd Najwyższy do konstatacji, zgodnie z którą porozumienie zawarte między inwestorem zamierzającym nabyć akcje spółki należące do pracowników tej spółki a zakładowymi organizacjami związkowymi działającymi w tej spółce nie stanowi źródła prawa pracy (art. 9 § 1 k.p.), gdyż nie zostało oparte na ustawie.

Jednak powyższe rozważania nie przesądzają jeszcze o zasadności roszczeń powódki, czy też o braku takiej zasadności. Sąd Najwyższy mógł udzielić odpowiedzi na drugie ze sformułowanych zagadnień prawnych, dotyczącego dopuszczalności wyprowadzania z porozumienia nie mającego charakteru źródła prawa pracy indywidualnych roszczeń pracowników, między innymi z uwagi na fakt, że brak jest na obecnym etapie ustaleń faktycznych co do okoliczności zawarcia i realizacji danego porozumienia (pakietu socjalnego) oraz wykładni treści tego porozumienia. Sąd pierwszej instancji oparł się na koncepcji pakietu socjalnego zawartego z inwestorem jako źródła prawa pracy, ignorując wymóg zakotwiczenia tego pakietu w przepisach prawa, oraz akcentując znaczenie wprowadzenia protokołu nr (...) do ZUZP.

Z kolei Sąd drugiej instancji, odrzucając koncepcję Sądu pierwszej instancji, w sposób powierzchowny dokonał zarówno wykładni porozumienia z 18 maja 2011 r. jak i ocenił skutki prawne protokołu nr (...) do ZUZP bez wyjaśnienia okoliczności jego wprowadzenia (z punktu widzenia związania pracodawcy pakietem przez przystąpienie do jego realizacji).

W konsekwencji, brak ustaleń co do treści samego porozumienia z 18 maja 2011 r. jak i okoliczności towarzyszących wprowadzeniu protokołów nr (...) oraz wykładni ich treści sprawiają, że na wskazane zagadnienie można byłoby jedynie udzielić bardzo abstrakcyjnej odpowiedzi. Sprowadzałaby się ona do tezy, zgodnie z którą z porozumienia zawartego między inwestorem zamierzającym nabyć akcje spółki należące do pracowników tej spółki a zakładowymi organizacjami związkowymi działającymi w tej spółce można wyprowadzić indywidualne roszczenia pracowników, gdy porozumienie to zawiera stosowne zastrzeżenie umowne. W zależności bowiem od sposobu ukształtowania treści porozumienia (pakietu socjalnego) i jego wykładni przy zastosowaniu art. 65 k.c., oraz późniejszego zachowania jego stron a także nieuczestniczącego w zawieraniu porozumienia pracodawcy, możliwe jest wywodzenie indywidualnych roszczeń pracowników na różnej podstawie prawnej, albo brak takich roszczeń dla pracowników.

Wyrokiem z dnia 18.01.2023 r., sygn. akt III PSKP 86/21, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 5 października 2020 r., sygn. akt VPa 18/20 i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Opolu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd Okręgowy w po ponownym rozpoznaniu sprawy ustalił dodatkowo:

Uchwalenie Protokołu nr (...) do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy pracowników (...) (...) S.A. w B. z dnia 31 maja 2011 r. miało na celu realizację porozumienia z dnia 18 maja 2011r. zawartego pomiędzy spółką przejmującą (...) (...) S.A. w O. a organizacjami związkowymi działającymi w (...) (...) w B.. Protokół nr (...) miał znaczenie wykonawcze do ww. porozumienia z dnia 18 maja 2011r., tj. ustalał w szczegółach wynegocjowane reguły, w szczególności w zakresie wypłaty dziewięciomiesięcznych odpraw i wprowadzał stosowne zapisy do zakładowego układu zbiorowego pracy w celu umożliwienia pracodawcy wypłacania ich zgodnie z obowiązującym u pracodawcy prawem. Zgodnie z treścią protokołu nr (...) odprawy dziewięciomiesięczne pierwotnie miały obowiązywać do 31 grudnia 2011 r., gdyż w tej dacie pierwotnie miała zakończyć się restrukturyzacja związana z konsolidacją pozwanych spółek.

Protokołem dodatkowym nr (...)z dniu 20 września 2011 r do ww. ZUZP. przedłużono obowiązywanie zasad i wysokości odpraw pieniężnych z tytułu rozwiązania stosunku pracy w związku z restrukturyzacją spółki wprowadzonych protokołem nr (...), ponieważ do końca 2011r. nie realizowano zamierzonych celów w zakresie restrukturyzacji. Protokołem dodatkowym nr (...)został ustalony przedłużony termin wypłacania dziewięciomiesięcznych odpraw – data końcowa obowiązywania tych zapisów została przesunięta do końca grudnia 2012r. i była to data ostateczna wypłat tych świadczeń.

Dziewięciomiesięczne odprawy dla pracowników zwalnianych w ramach restrukturyzacji do 31 grudnia 2012r. wypłacano na podstawie protokołów dodatkowych nr (...) do ww. ZUZP, a nie na podstawie porozumienia z dnia 18 maja 2011r., które było tylko zbiorem ustaleń pomiędzy związkami zawodowymi i inwestorem mającym przejąć zakład (...) (...) S.A. w B..

Nie było ustaleń przy zawieraniu Porozumienia z 18.05.2011r. , że Z.P.C. (...) S.A. w O. będzie zobowiązany do wypłaty odpraw , czy w inny sposób będzie gwarantował przedmiotowe wypłaty . Nie było przed zawarciem porozumienia ustaleń , że (...). (...) S.A. w O. zapewni środki finansowe na wypłatę odpraw. Porozumienie nie miało być podstawą wypłaty odpraw, miało zostać wdrożone w sposób formalny do układów zbiorowego pracy, tak aby zapewnić wypłatę odpraw.

Wypłacane odprawy wynikały z układu zbiorowego .

Na prośbę pracowników , jeszcze przed nabyciem większościowego pakietu akcji , były prowadzone rozmowy z (...) (...) S.A, i poruszano w nich kwestię 9-miesięcznych odpraw tj. w rozmowach między związkami zawodowymi a (...) (...) S.A.

Porozumienie z 18.05.2011r. było podstawą do zawarcia protokołu dodatkowego , natomiast to protokół miał być podstawą wypłaty odpraw. Na podstawie porozumienia nie można było zrealizować wypłat. Na mocy porozumienia pracownik nie miał uprawnień do żądania 9-miesięcznych odpraw , zasady wypłaty musiały być uregulowane w Zakładowym Układzie Zbiorowym Pracy . Wszystkie zmiany dotyczące pracowników były wprowadzane protokołem dodatkowym .

W protokole dodatkowym wprowadzono ograniczenia czasowe odnośnie wypłaty odpraw, tak aby koszty związane z wypłatą odpraw zamknęły się w określonym czasie i można było określić koszt związany z wypłatą odpraw . Wskazany w pierwszym protokole nr (...) okres, do którego wypłacane miały być wyższe odprawy został przedłużony , zawsze istniała możliwość wydłużenia okresu wypłaty zwiększonych odpraw. Zarówno (...) (...) S.A jak i P.W.C. (...) w B. zmierzały do tego , aby okres wypłaty zwiększonych odpraw był przewidywalny .Protokół dodatkowy nr 11 powstał na podstawie Porozumienia , został wprowadzony po to , aby można było dokonywać wypłat odpraw , samo Porozumienie bowiem nie było równoznaczne z wypłatami. Określenie Protokołami dodatkowymi okresów obowiązywania wyższych odpraw związane było z koniecznością poczynienia ustaleń odnośnie liczby potrzebnych pracowników w odniesieniu do zadań produkcyjnych . Końcowe daty zawarte w Protokołach dodatkowych były po to, aby(...) (...) w B. mogła się jak ,, najszybciej rozliczyć’’.

Wszystkie zmiany w układzie zbiorowym były publikowane z zakładowym systemie PM ( elektroniczny program obiegu dokumentów ) , w którym upoważnieni pracownicy mogli się zapoznać ze zmianami. Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy był dostępny w dziale kadr.

Zapisy w Protokołach dodatkowych były konsultowane ze związkami zawodowymi, związki zawodowe były stroną i podpisywały te protokoły. Pracownicy byli świadomi , ze wypłaty 9-miesięcznych odpraw miały obowiązywać do końca 2012r. W 2013 i 2014r. nikt nie kwestionował , że te odprawy nie są wypłacane , również przedstawiciele związków zawodowych nie kwestionowali braku wypłat zwiększonych odpraw. Związki zawodowe nie występowały z propozycją przedłużenia po 31.12.2021r. wypłat 9-miesięcznych odpraw, nie miały zastrzeżeń odnośnie końcowej daty do której przysługiwały zwiększone odprawy tj 31.12.2012r.

Przedstawiciele związków zawodowych działających w (...) (...) w B. otrzymali do podpisu wydrukowane wcześniej Porozumienie z 18.05.2011r. ,nie negocjowano wcześniej zapisów tego Porozumienia , chodziło o jak najszybsze zawarcie porozumienia , tak aby nie było dalszych, wrogich przejęć akcji przez grupę K. .Przedstawiciele związków zawodowych informowali na bieżąco pracowników o tym co dzieje się w (...) (...) w B.. Związki zawodowe przed podpisaniem Porozumienia nie były informowane z jakich środków mają być finansowane 9-miesięczne odprawy , w szczególności że środki miały pochodzić z podwyższenia kapitału.

Protokoły dodatkowe nr (...)unieważniały Porozumienie z 18.05.2011r.

W piśmie z 23.01.2015r. Związek Zawodowy (...) oraz (...) ,,Solidarność ‘’ przy Przedsiębiorstwie (...) ,,O. ‘’’ S.A. w B. poinformowano pełnomocnika powódki , że protokół dodatkowy do ZUZP unieważniał zapisy Porozumienia z 18.05.2011r. nie są znane Związkom Zawodowym działania Inwestora w celu zapewnienia odpraw po 2012r.

Dowód: -częściowo zeznania świadka K. D. (1) – e protokół z 30.10.2023r.i z dnia 04.12.2017r. -częściowo zeznania świadka A. H. (1) - protokół z dnia 31.10.2018r.-k.929 -częściowo zeznania świadka C. Z. (1) - e-protokół z dnia 30.10.2023r. i z dnia 20.09.2017r. -częściowo zeznania świadka M. D. (1) - e-protokół z dnia 4.12.2018 r. -częściowo zeznania świadka M. G. - e-protokół z dnia 30.10.2023r.i z 07.06.2017r. -częściowo zeznania świadka H. N. e-protokół z dnia 30.10.2023r. i z dnia 16.05.2018r. -częściowo zeznania świadka M. D. (1) e-protokół z dnia 30.10.2023r. i z dnia 07.06.2017r.

Przede wszystkim podkreślić należy , że niezasadny jest zarzut naruszenia art. 9 § 1 k.p. (w zw. z art. 241 23 k.p. i art. 240 § 2 k.p. w zw z art. 249 1 § 1 k.p. i w zw. z §2 pkt 1 in fine Protokołu dodatkowego nr 10 z dnia 15.02.2011r. do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy z dnia 15.02.2005 r.) poprzez przydanie temu porozumieniu charakteru normatywnego.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wydanej uchwale z dnia 27.10.2021 r., III PZP 1/21 (w sprawie z powództw innych pracowników (...) (...) S. A. w B. o tożsamym, stanie faktycznym z niniejszą sprawą) pakiet socjalny zawarty z udziałem pracodawcy może stać się źródłem prawa pracy (art. 9 k.p.) jako część porozumienia zawartego na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 z późn. zm.). Sąd Najwyższy w składzie powiększonym uznał jednak, że art. 3 ww. ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy nie stanowi podstawy prawnej dla zawarcia porozumienia takiego jak porozumienie z 18 maja 2011 r.

Przeciwko kwalifikowaniu tego przepisu jako podstawy prawnej dla potraktowania jako "opartego na ustawie" porozumienia inwestora ze związkami zawodowymi działającymi w przejmowanej spółce przemawia w pierwszej kolejności zakres podmiotowy ustawy o zwolnieniach grupowych, który obejmuje pracodawcę, a nie inwestora. W dalszej kolejności Sąd Najwyższy w składzie powiększonym uwzględnił, że porozumienie z 18 maja 2011 r. zostało zawarte poza formalnym trybem przewidzianym w ustawie o zwolnieniach grupowych. Ani przed sądami pierwszej i drugiej instancji orzekającymi w niniejszej sprawie, jak również składanych przez stronę powodową pismach procesowych, nie powołano żadnej innej szczegółowej podstawy prawnej, z której wynikałoby, że pakiet socjalny, o który chodzi w tej sprawie, ma oparcie w ustawie.

Powyższe doprowadziło Sąd Najwyższy do konkluzji, zgodnie z którą porozumienie zawarte pomiędzy inwestorem zamierzającym nabyć akcje spółki należące do pracowników tej spółki a zakładowymi organizacjami związkowymi działającymi w tej spółce nie stanowi źródła prawa pracy (art. 9 § 1 k.p.), gdyż nie zostało oparte na ustawie. W związku z tym Sąd Najwyższy w omawianej uchwale jednoznacznie rozstrzygnął, że Porozumienie z dnia 18 maja 2011 r. zawarte pomiędzy Pozwaną ad 2 (Inwestorem), a działającymi przy Pozwanej ad. 1 organizacjami związkowymi, nie stanowi źródła prawa. Tym samym wszelkie zarzuty powoda, oraz jego argumentacja na rzecz interpretacji ww. Porozumienia z dnia 18 maja 2011 r. jako źródła prawa pracy w rozumieniu art. 9 k.p. są zupełnie bezzasadne.

Odnośnie relacji porozumienia z dnia 18 maja 2011 r. do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy obowiązującego wówczas w Przedsiębiorstwie (...) SA w B., jak wskazano w cytowanej uchwale Sądu Najwyższego, skład powiększony nie mógł udzielić odpowiedzi na drugie ze sformułowanych zagadnień prawnych, dotyczące dopuszczalności wyprowadzania z porozumienia nie mającego charakteru źródła prawa pracy indywidualnych roszczeń pracowników, z uwagi na fakt, że brak było na ówczesnym etapie ustaleń faktycznych co do okoliczności zawarcia i realizacji danego porozumienia (pakietu socjalnego) oraz wykładni treści tego porozumienia. Wskazał też, że sąd drugiej instancji, odrzucając koncepcję Sądu pierwszej instancji w sposób powierzchowny dokonał zarówno wykładni porozumienia z 18 maja 2011 r. jak i ocenił skutki prawne protokołu nr (...) do ZUZP bez wyjaśnienia okoliczności jego wprowadzenia.

W wydanym na podstawie tej uchwały w/w wyroku kasacyjnym Sąd Najwyższy wskazał, że w postępowaniu ponownym Sąd drugiej instancji winien dokonać ustaleń faktycznych w zakresie treści, okoliczności zawarcia oraz charakteru prawnego porozumienia z 18 maja 2011 r., zwracając szczególną uwagę, na spełnienie przesłanek pozwalających na uznanie, że porozumienie to stanowi jedną z umów cywilnoprawnych, pozwalających na wywodzenie z niej uprawnień przez indywidualnych pracowników, ewentualnie na fakt przyjęcia na siebie zobowiązania do respektowania uprawnień wynikających z porozumienia przez pracodawcę, czy to z uwagi na fakt, że uczestniczył on w zawarciu porozumienia, czy też w drodze inkorporacji jego postanowień do treści ZUZP.

Zasadniczy rys stanu faktycznego (nie kwestionowanego przez same strony co do treści podpisywanych dokumentów), a jedynie wymagającego uzupełnienia o okoliczności towarzyszące zawieraniu ww. porozumienia i wprowadzaniu kolejnych załączników do ZUZP, jest następujący. W dniu 18 maja 2011 r. w siedzibie przejmowanej (...) (...) S.A. w B. zawarto porozumienie (dalej jako porozumienie z 18 maja 2011 r.) między spółką przejmującą(...) (...) S.A. w O. a organizacjami związkowymi działającymi w spółce przejmowanej. Zgodnie z treścią tego porozumienia, w przypadku spełniania się warunku zawieszającego (polegającego na tym, że nastąpi nabycie przez inwestora pośrednio lub bezpośrednio co najmniej 51% akcji przejmowanej spółki), "inwestor jako akcjonariusz przejmowanej spółki zachowa (w szczególności) dwa warunki:

W treści porozumienia z 18 maja 2011 r. dodatkowo zadeklarowano, że będzie obowiązywać przez cztery lata, to jest do 20 maja 2015 r. Porozumienie zostało podpisane przez przedstawicieli wszystkich organizacji związkowych. W dniu 31 maja 2011 r. do ZUZP został wprowadzony protokół dodatkowy nr (...)(dalej jako protokół nr (...)). Na jego mocy w art. 15 ZUZP dodano ust. 4 o treści „ Zasady i wysokości odprawy pieniężnej z tytułu rozwiązania stosunku pracy w czasie restrukturyzacji spółki reguluje załącznik nr 7”. Zgodnie z załącznikiem nr 7 do protokołu nr (...) zwalnianym pracownikom spółki, których stanowisko pracy ulegnie likwidacji (obok innych wymienionych przypadków zakończenia stosunków pracy) przysługuje odprawa w wysokości 9-cio miesięcznego wynagrodzenia. Ponadto, zgodnie z treścią protokołu nr (...), powyższe rozwiązania miały obowiązywać do 31 grudnia 2011 r. Natomiast w dniu 20 września 2011 r. do ZUZP wprowadzono Protokół dodatkowy nr (...)(na mocy którego zmieniono " termin wypłaty odprawy pieniężnej z tytułu rozwiązania stosunku pracy w związku z restrukturyzacją spółki" przejmowanej z 31 grudnia 2011 r. na 31 grudnia 2012 r.