Źródła urzędoweisap.sejm.gov.pl · EUR-Lex
Europaius
Polski
ČeštinaDeutschFrançaisEspañolItalianoNederlandsÖsterreichBelgiquePortuguêsSvenskaDanskSuomiSlovenčinaIrelandMagyarEestiLietuviųLatviešuSlovenščinaHrvatskiΚύπροςMaltiRomânăΕλληνικάLuxembourgБългарски
Polski

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Czego dotyczy ten akt?

Niniejsza ustawa, Kodeks cywilny, reguluje podstawowe stosunki cywilnoprawne, w tym kwestie własności, zobowiązań i spadków. Określa prawa i obowiązki osób fizycznych i jednostek gospodarki uspołecznionej w tych obszarach.

Kogo dotyczy: Osoby fizyczne, czyli każdy człowiek od chwili urodzenia; Jednostki gospodarki uspołecznionej, a także instytucje państwowe i organizacje społeczne, których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej.

Najważniejsze informacje

Państwo
Polska
Dziedzina prawa
Prawo cywilne
Artykuły
1 090
Orzeczenia sądów
213 768
Najczęściej cytowane przepisy
Art. 6 (72 856) · Art. 481 (48 632) · Art. 455 (25 543) · Art. 361 (23 410) · Art. 58 (23 015)
Źródło
api.sejm.gov.pl
Tekst pobrano
Wyjaśnienie zaktualizowano

Co reguluje ten akt?

  • Własność i inne prawa rzeczowe, takie jak użytkowanie wieczyste, użytkowanie, służebności i zastaw.
  • Zobowiązania wynikające z umów (np. sprzedaż, najem, pożyczka) oraz z czynów niedozwolonych i bezpodstawnego wzbogacenia.
  • Dziedziczenie majątku po śmierci, w tym dziedziczenie ustawowe, testamentowe i zachowek.
  • Ogólne zasady dotyczące osób, ich zdolności prawnej, zdolności do czynności prawnych, miejsca zamieszkania oraz uznania za zmarłego.

Kogo dotyczy ten akt?

  • Osoby fizyczne, czyli każdy człowiek od chwili urodzenia.
  • Jednostki gospodarki uspołecznionej, a także instytucje państwowe i organizacje społeczne, których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej.

Jakie są kluczowe punkty?

  • Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną.
  • Pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście, lub małoletni, który zawarł małżeństwo.
  • Osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie nie mają zdolności do czynności prawnych.
  • Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, i można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania.

Orzecznictwo do tego przepisu

213 768
Orzeczenie, sygn. akt I ACa 676/12
§/Art. 361, 415, 443
Orzeczenie, sygn. akt I ACa 968/12
§/Art. 23
Orzeczenie, sygn. akt I ACa 451/12
§/Art. 6, 64, 82, 898, 900
Orzeczenie, sygn. akt IV Cz 247/13
§/Art. 41
Orzeczenie, sygn. akt I CNP 25/12
§/Art. 118, 422, 442, 4421
Orzeczenie, sygn. akt I CSK 228/12
§/Art. 478, 492, 494, 61, 65, 91
Orzeczenie, sygn. akt I CSK 234/12
§/Art. 24, 331, 448
Orzeczenie, sygn. akt I CSK 242/12
§/Art. 145

Prawo cywilne

8
Ustawa z dnia 17 kwietnia 2026 r. o zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz niektórych innych ustaw
Ustawa o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku… – tekst jednolity 2017
Prawo o aktach stanu cywilnego – tekst jednolity 2026
Ustawa z dnia 24 stycznia 2025 r. o zmianie ustawy - Prawo lotnicze oraz niektórych innych ustaw
Ustawa z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy o rachunkowości, ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich…
Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 3 sierpnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazów towarów i technologii objętych…
Prawo lotnicze – tekst jednolity 2018
Ustawa o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku… – tekst jednolity 2018

Prawo cywilne

Tekst ustawy

Tekst ustawy
Spis treści (1090)
  1. Art. 1
  2. § 1
  3. § 2
  4. § 3
  5. Art. 2
  6. Art. 3
  7. Art. 4
  8. Art. 5
  9. Art. 6
  10. Art. 7
  11. Art. 8
  12. Art. 9
  13. Art. 10
  14. Art. 11
  15. Art. 12
  16. Art. 13
  17. Art. 14
  18. Art. 15
  19. Art. 16
  20. Art. 17
  21. Art. 18
  22. Art. 19
  23. Art. 20
  24. Art. 21
  25. Art. 22
  26. Art. 23
  27. Art. 24
  28. Art. 25
  29. Art. 26
  30. Art. 27
  31. Art. 28
  32. Art. 29
  33. Art. 30
  34. Art. 31
  35. Art. 32
  36. Art. 33
  37. Art. 34
  38. Art. 35
  39. Art. 36
  40. Art. 37
  41. Art. 38
  42. Art. 39
  43. Art. 40
  44. Art. 41
  45. Art. 42
  46. Art. 43
  47. Art. 44
  48. Art. 45
  49. Art. 46
  50. Art. 47
  51. Art. 48
  52. Art. 49
  53. Art. 50
  54. Art. 51
  55. Art. 52
  56. Art. 53
  57. Art. 54
  58. Art. 55
  59. Art. 56
  60. Art. 57
  61. Art. 58
  62. Art. 59
  63. Art. 60
  64. Art. 61
  65. Art. 62
  66. Art. 63
  67. Art. 64
  68. Art. 65
  69. Art. 66
  70. Art. 67
  71. Art. 68
  72. Art. 69
  73. Art. 70
  74. Art. 71
  75. Art. 72
  76. Art. 73
  77. Art. 74
  78. Art. 75
  79. Art. 76
  80. Art. 77
  81. Art. 78
  82. Art. 79
  83. Art. 80
  84. Art. 81
  85. Art. 82
  86. Art. 83
  87. Art. 84
  88. Art. 85
  89. Art. 86
  90. Art. 87
  91. Art. 88
  92. Art. 89
  93. Art. 90
  94. Art. 91
  95. Art. 92
  96. Art. 93
  97. Art. 94
  98. Art. 95
  99. Art. 96
  100. Art. 97
  101. Art. 98
  102. Art. 99
  103. Art. 100
  104. Art. 101
  105. Art. 102
  106. Art. 103
  107. Art. 104
  108. Art. 105
  109. Art. 106
  110. Art. 107
  111. Art. 108
  112. Art. 109
  113. Art. 110
  114. Art. 111
  115. Art. 112
  116. Art. 113
  117. Art. 114
  118. Art. 115
  119. Art. 116
  120. Art. 117
  121. Art. 118
  122. Art. 119
  123. Art. 120
  124. Art. 121
  125. Art. 122
  126. Art. 123
  127. Art. 124
  128. Art. 125
  129. Art. 126
  130. Art. 127
  131. Art. 128
  132. Art. 129
  133. Art. 130
  134. Art. 131
  135. Art. 132
  136. Art. 133
  137. Art. 134
  138. Art. 135
  139. Art. 136
  140. Art. 137
  141. Art. 138
  142. Art. 139
  143. Art. 140
  144. Art. 141
  145. Art. 142
  146. Art. 143
  147. Art. 144
  148. Art. 145
  149. Art. 146
  150. Art. 147
  151. Art. 148
  152. Art. 149
  153. Art. 150
  154. Art. 151
  155. Art. 152
  156. Art. 153
  157. Art. 154
  158. Art. 155
  159. Art. 156
  160. Art. 157
  161. Art. 158
  162. Art. 159
  163. Art. 160
  164. Art. 161
  165. Art. 162
  166. Art. 163
  167. Art. 164
  168. Art. 165
  169. Art. 166
  170. Art. 167
  171. Art. 168
  172. Art. 169
  173. Art. 170
  174. Art. 171
  175. Art. 172
  176. Art. 173
  177. Art. 174
  178. Art. 175
  179. Art. 176
  180. Art. 177
  181. Art. 178
  182. Art. 179
  183. Art. 180
  184. Art. 181
  185. Art. 182
  186. Art. 183
  187. Art. 184
  188. Art. 185
  189. Art. 186
  190. Art. 187
  191. Art. 188
  192. Art. 189
  193. Art. 190
  194. Art. 191
  195. Art. 192
  196. Art. 193
  197. Art. 194
  198. Art. 195
  199. Art. 196
  200. Art. 197
  201. Art. 198
  202. Art. 199
  203. Art. 200
  204. Art. 201
  205. Art. 202
  206. Art. 203
  207. Art. 204
  208. Art. 205
  209. Art. 206
  210. Art. 207
  211. Art. 208
  212. Art. 209
  213. Art. 210
  214. Art. 211
  215. Art. 212
  216. Art. 213
  217. Art. 214
  218. Art. 215
  219. Art. 216
  220. Art. 217
  221. Art. 218
  222. Art. 219
  223. Art. 220
  224. Art. 221
  225. Art. 222
  226. Art. 223
  227. Art. 224
  228. Art. 225
  229. Art. 226
  230. Art. 227
  231. Art. 228
  232. Art. 229
  233. Art. 230
  234. Art. 231
  235. Art. 232
  236. Art. 233
  237. Art. 234
  238. Art. 235
  239. Art. 236
  240. Art. 237
  241. Art. 238
  242. Art. 239
  243. Art. 240
  244. Art. 241
  245. Art. 242
  246. Art. 243
  247. Art. 244
  248. Art. 245
  249. Art. 246
  250. Art. 247
  251. Art. 248
  252. Art. 249
  253. Art. 250
  254. Art. 251
  255. Art. 252
  256. Art. 253
  257. Art. 254
  258. Art. 255
  259. Art. 256
  260. Art. 257
  261. Art. 258
  262. Art. 259
  263. Art. 260
  264. Art. 261
  265. Art. 262
  266. Art. 263
  267. Art. 264
  268. Art. 265
  269. Art. 266
  270. Art. 267
  271. Art. 268
  272. Art. 269
  273. Art. 270
  274. Art. 271
  275. Art. 272
  276. Art. 273
  277. Art. 274
  278. Art. 275
  279. Art. 276
  280. Art. 277
  281. Art. 278
  282. Art. 279
  283. Art. 280
  284. Art. 281
  285. Art. 282
  286. Art. 283
  287. Art. 284
  288. Art. 285
  289. Art. 286
  290. Art. 287
  291. Art. 288
  292. Art. 289
  293. Art. 290
  294. Art. 291
  295. Art. 292
  296. Art. 293
  297. Art. 294
  298. Art. 295
  299. Art. 296
  300. Art. 297
  301. Art. 298
  302. Art. 299
  303. Art. 300
  304. Art. 301
  305. Art. 302
  306. Art. 303
  307. Art. 304
  308. Art. 305
  309. Art. 306
  310. Art. 307
  311. Art. 308
  312. Art. 309
  313. Art. 310
  314. Art. 311
  315. Art. 312
  316. Art. 313
  317. Art. 314
  318. Art. 315
  319. Art. 316
  320. Art. 317
  321. Art. 318
  322. Art. 319
  323. Art. 320
  324. Art. 321
  325. Art. 322
  326. Art. 323
  327. Art. 324
  328. Art. 325
  329. Art. 326
  330. Art. 327
  331. Art. 328
  332. Art. 329
  333. Art. 330
  334. Art. 331
  335. Art. 332
  336. Art. 333
  337. Art. 334
  338. Art. 335
  339. Art. 336
  340. Art. 337
  341. Art. 338
  342. Art. 339
  343. Art. 340
  344. Art. 341
  345. Art. 342
  346. Art. 343
  347. Art. 344
  348. Art. 345
  349. Art. 346
  350. Art. 347
  351. Art. 348
  352. Art. 349
  353. Art. 350
  354. Art. 351
  355. Art. 352
  356. Art. 353
  357. Art. 354
  358. Art. 355
  359. Art. 356
  360. Art. 357
  361. Art. 358
  362. Art. 359
  363. Art. 360
  364. Art. 361
  365. Art. 362
  366. Art. 363
  367. Art. 364
  368. Art. 365
  369. Art. 366
  370. Art. 367
  371. Art. 368
  372. Art. 369
  373. Art. 370
  374. Art. 371
  375. Art. 372
  376. Art. 373
  377. Art. 374
  378. Art. 375
  379. Art. 376
  380. Art. 377
  381. Art. 378
  382. Art. 379
  383. Art. 380
  384. Art. 381
  385. Art. 382
  386. Art. 383
  387. Art. 384
  388. Art. 385
  389. Art. 386
  390. Art. 387
  391. Art. 388
  392. Art. 389
  393. Art. 390
  394. Art. 391
  395. Art. 392
  396. Art. 393
  397. Art. 394
  398. Art. 395
  399. Art. 396
  400. Art. 397
  401. Art. 398
  402. Art. 399
  403. Art. 400
  404. Art. 401
  405. Art. 402
  406. Art. 403
  407. Art. 404
  408. Art. 405
  409. Art. 406
  410. Art. 407
  411. Art. 408
  412. Art. 409
  413. Art. 410
  414. Art. 411
  415. Art. 412
  416. Art. 413
  417. Art. 414
  418. Art. 415
  419. Art. 416
  420. Art. 417
  421. Art. 418
  422. Art. 419
  423. Art. 420
  424. Art. 421
  425. Art. 422
  426. Art. 423
  427. Art. 424
  428. Art. 425
  429. Art. 426
  430. Art. 427
  431. Art. 428
  432. Art. 429
  433. Art. 430
  434. Art. 431
  435. Art. 432
  436. Art. 433
  437. Art. 434
  438. Art. 435
  439. Art. 436
  440. Art. 437
  441. Art. 438
  442. Art. 439
  443. Art. 440
  444. Art. 441
  445. Art. 442
  446. Art. 443
  447. Art. 444
  448. Art. 445
  449. Art. 446
  450. Art. 447
  451. Art. 448
  452. Art. 449
  453. Art. 450
  454. Art. 451
  455. Art. 452
  456. Art. 453
  457. Art. 454
  458. Art. 455
  459. Art. 456
  460. Art. 457
  461. Art. 458
  462. Art. 459
  463. Art. 460
  464. Art. 461
  465. Art. 462
  466. Art. 463
  467. Art. 464
  468. Art. 465
  469. Art. 466
  470. Art. 467
  471. Art. 468
  472. Art. 469
  473. Art. 470
  474. Art. 471
  475. Art. 472
  476. Art. 473
  477. Art. 474
  478. Art. 475
  479. Art. 476
  480. Art. 477
  481. Art. 478
  482. Art. 479
  483. Art. 480
  484. Art. 481
  485. Art. 482
  486. Art. 483
  487. Art. 484
  488. Art. 485
  489. Art. 486
  490. Art. 487
  491. Art. 488
  492. Art. 489
  493. Art. 490
  494. Art. 491
  495. Art. 492
  496. Art. 493
  497. Art. 494
  498. Art. 495
  499. Art. 496
  500. Art. 497
  501. Art. 498
  502. Art. 499
  503. Art. 500
  504. Art. 501
  505. Art. 502
  506. Art. 503
  507. Art. 504
  508. Art. 505
  509. Art. 506
  510. Art. 507
  511. Art. 508
  512. Art. 509
  513. Art. 510
  514. Art. 511
  515. Art. 512
  516. Art. 513
  517. Art. 514
  518. Art. 515
  519. Art. 516
  520. Art. 517
  521. Art. 518
  522. Art. 519
  523. Art. 520
  524. Art. 521
  525. Art. 522
  526. Art. 523
  527. Art. 524
  528. Art. 525
  529. Art. 526
  530. Art. 527
  531. Art. 528
  532. Art. 529
  533. Art. 530
  534. Art. 531
  535. Art. 532
  536. Art. 533
  537. Art. 534
  538. Art. 535
  539. Art. 538
  540. Art. 537
  541. Art. 539
  542. Art. 540
  543. Art. 541
  544. Art. 542
  545. Art. 543
  546. Art. 544
  547. Art. 545
  548. Art. 546
  549. Art. 547
  550. Art. 548
  551. Art. 549
  552. Art. 550
  553. Art. 551
  554. Art. 552
  555. Art. 553
  556. Art. 554
  557. Art. 555
  558. Art. 556
  559. Art. 557
  560. Art. 558
  561. Art. 559
  562. Art. 560
  563. Art. 561
  564. Art. 562
  565. Art. 563
  566. Art. 564
  567. Art. 565
  568. Art. 566
  569. Art. 567
  570. Art. 568
  571. Art. 569
  572. Art. 570
  573. Art. 571
  574. Art. 572
  575. Art. 573
  576. Art. 574
  577. Art. 575
  578. Art. 576
  579. Art. 577
  580. Art. 578
  581. Art. 579
  582. Art. 580
  583. Art. 581
  584. Art. 582
  585. Art. 583
  586. Art. 584
  587. Art. 585
  588. Art. 586
  589. Art. 587
  590. Art. 588
  591. Art. 589
  592. Art. 590
  593. Art. 591
  594. Art. 592
  595. Art. 593
  596. Art. 594
  597. Art. 595
  598. Art. 596
  599. Art. 597
  600. Art. 598
  601. Art. 599
  602. Art. 600
  603. Art. 601
  604. Art. 602
  605. Art. 603
  606. Art. 604
  607. Art. 605
  608. Art. 606
  609. Art. 607
  610. Art. 608
  611. Art. 609
  612. Art. 610
  613. Art. 611
  614. Art. 612
  615. Art. 613
  616. Art. 614
  617. Art. 615
  618. Art. 616
  619. Art. 617
  620. Art. 618
  621. Art. 619
  622. Art. 620
  623. Art. 621
  624. Art. 622
  625. Art. 623
  626. Art. 624
  627. Art. 625
  628. Art. 626
  629. Art. 627
  630. Art. 628
  631. Art. 629
  632. Art. 630
  633. Art. 631
  634. Art. 632
  635. Art. 633
  636. Art. 634
  637. Art. 635
  638. Art. 636
  639. Art. 637
  640. Art. 638
  641. Art. 639
  642. Art. 640
  643. Art. 641
  644. Art. 642
  645. Art. 643
  646. Art. 644
  647. Art. 645
  648. Art. 646
  649. Art. 647
  650. Art. 648
  651. Art. 649
  652. Art. 650
  653. Art. 651
  654. Art. 652
  655. Art. 653
  656. Art. 654
  657. Art. 655
  658. Art. 656
  659. Art. 657
  660. Art. 658
  661. Art. 659
  662. Art. 660
  663. Art. 661
  664. Art. 662
  665. Art. 663
  666. Art. 664
  667. Art. 665
  668. Art. 666
  669. Art. 667
  670. Art. 668
  671. Art. 669
  672. Art. 670
  673. Art. 671
  674. Art. 672
  675. Art. 673
  676. Art. 674
  677. Art. 675
  678. Art. 676
  679. Art. 677
  680. Art. 678
  681. Art. 679
  682. Art. 680
  683. Art. 681
  684. Art. 682
  685. Art. 683
  686. Art. 684
  687. Art. 685
  688. Art. 686
  689. Art. 687
  690. Art. 688
  691. Art. 689
  692. Art. 690
  693. Art. 691
  694. Art. 692
  695. Art. 693
  696. Art. 694
  697. Art. 695
  698. Art. 696
  699. Art. 697
  700. Art. 698
  701. Art. 699
  702. Art. 700
  703. Art. 701
  704. Art. 702
  705. Art. 703
  706. Art. 704
  707. Art. 705
  708. Art. 706
  709. Art. 707
  710. Art. 708
  711. Art. 709
  712. Art. 710
  713. Art. 711
  714. Art. 712
  715. Art. 713
  716. Art. 714
  717. Art. 715
  718. Art. 716
  719. Art. 717
  720. Art. 718
  721. Art. 719
  722. Art. 720
  723. Art. 721
  724. Art. 722
  725. Art. 723
  726. Art. 724
  727. Art. 725
  728. Art. 726
  729. Art. 727
  730. Art. 728
  731. Art. 729
  732. Art. 730
  733. Art. 731
  734. Art. 732
  735. Art. 733
  736. Art. 734
  737. Art. 735
  738. Art. 736
  739. Art. 737
  740. Art. 738
  741. Art. 739
  742. Art. 740
  743. Art. 741
  744. Art. 742
  745. Art. 743
  746. Art. 744
  747. Art. 745
  748. Art. 746
  749. Art. 747
  750. Art. 748
  751. Art. 749
  752. Art. 750
  753. Art. 751
  754. Art. 752
  755. Art. 753
  756. Art. 754
  757. Art. 755
  758. Art. 756
  759. Art. 757
  760. Art. 758
  761. Art. 759
  762. Art. 760
  763. Art. 761
  764. Art. 762
  765. Art. 763
  766. Art. 764
  767. Art. 765
  768. Art. 766
  769. Art. 767
  770. Art. 768
  771. Art. 769
  772. Art. 770
  773. Art. 771
  774. Art. 772
  775. Art. 773
  776. Art. 774
  777. Art. 775
  778. Art. 776
  779. Art. 777
  780. Art. 778
  781. Art. 779
  782. Art. 780
  783. Art. 781
  784. Art. 782
  785. Art. 783
  786. Art. 784
  787. Art. 785
  788. Art. 786
  789. Art. 787
  790. Art. 788
  791. Art. 789
  792. Art. 790
  793. Art. 791
  794. Art. 792
  795. Art. 793
  796. Art. 794
  797. Art. 795
  798. Art. 796
  799. Art. 797
  800. Art. 798
  801. Art. 799
  802. Art. 800
  803. Art. 801
  804. Art. 802
  805. Art. 803
  806. Art. 804
  807. Art. 805
  808. Art. 806
  809. Art. 807
  810. Art. 808
  811. Art. 809
  812. Art. 810
  813. Art. 811
  814. Art. 812
  815. Art. 813
  816. Art. 814
  817. Art. 815
  818. Art. 816
  819. Art. 817
  820. Art. 818
  821. Art. 819
  822. Art. 820
  823. Art. 821
  824. Art. 822
  825. Art. 823
  826. Art. 824
  827. Art. 825
  828. Art. 826
  829. Art. 827
  830. Art. 828
  831. Art. 829
  832. Art. 830
  833. Art. 831
  834. Art. 832
  835. Art. 833
  836. Art. 834
  837. Art. 835
  838. Art. 836
  839. Art. 837
  840. Art. 838
  841. Art. 839
  842. Art. 840
  843. Art. 841
  844. Art. 842
  845. Art. 843
  846. Art. 844
  847. Art. 845
  848. Art. 846
  849. Art. 847
  850. Art. 848
  851. Art. 849
  852. Art. 850
  853. Art. 851
  854. Art. 852
  855. Art. 853
  856. Art. 854
  857. Art. 855
  858. Art. 856
  859. Art. 857
  860. Art. 858
  861. Art. 859
  862. Art. 860
  863. Art. 861
  864. Art. 862
  865. Art. 863
  866. Art. 864
  867. Art. 865
  868. Art. 866
  869. Art. 867
  870. Art. 868
  871. Art. 869
  872. Art. 870
  873. Art. 871
  874. Art. 872
  875. Art. 873
  876. Art. 874
  877. Art. 875
  878. Art. 876
  879. Art. 877
  880. Art. 878
  881. Art. 879
  882. Art. 880
  883. Art. 881
  884. Art. 882
  885. Art. 883
  886. Art. 884
  887. Art. 885
  888. Art. 886
  889. Art. 887
  890. Art. 888
  891. Art. 889
  892. Art. 890
  893. Art. 891
  894. Art. 892
  895. Art. 893
  896. Art. 894
  897. Art. 895
  898. Art. 896
  899. Art. 897
  900. Art. 898
  901. Art. 899
  902. Art. 900
  903. Art. 901
  904. Art. 902
  905. Art. 903
  906. Art. 904
  907. Art. 905
  908. Art. 906
  909. Art. 907
  910. Art. 908
  911. Art. 909
  912. Art. 910
  913. Art. 911
  914. Art. 912
  915. Art. 913
  916. Art. 914
  917. Art. 915
  918. Art. 916
  919. Art. 917
  920. Art. 918
  921. Art. 919
  922. Art. 920
  923. Art. 921
  924. Art. 922
  925. Art. 923
  926. Art. 924
  927. Art. 925
  928. Art. 926
  929. Art. 927
  930. Art. 928
  931. Art. 929
  932. Art. 930
  933. Art. 931
  934. Art. 932
  935. Art. 933
  936. Art. 934
  937. Art. 935
  938. Art. 936
  939. Art. 937
  940. Art. 938
  941. Art. 939
  942. Art. 940
  943. Art. 941
  944. Art. 942
  945. Art. 943
  946. Art. 944
  947. Art. 945
  948. Art. 946
  949. Art. 947
  950. Art. 948
  951. Art. 949
  952. Art. 950
  953. Art. 951
  954. Art. 952
  955. Art. 953
  956. Art. 954
  957. Art. 955
  958. Art. 956
  959. Art. 957
  960. Art. 958
  961. Art. 959
  962. Art. 960
  963. Art. 961
  964. Art. 962
  965. Art. 963
  966. Art. 964
  967. Art. 965
  968. Art. 966
  969. Art. 967
  970. Art. 968
  971. Art. 969
  972. Art. 970
  973. Art. 971
  974. Art. 972
  975. Art. 973
  976. Art. 974
  977. Art. 975
  978. Art. 976
  979. Art. 977
  980. Art. 978
  981. Art. 979
  982. Art. 980
  983. Art. 981
  984. Art. 982
  985. Art. 983
  986. Art. 984
  987. Art. 985
  988. Art. 986
  989. Art. 987
  990. Art. 988
  991. Art. 989
  992. Art. 990
  993. Art. 991
  994. Art. 992
  995. Art. 993
  996. Art. 994
  997. Art. 995
  998. Art. 996
  999. Art. 997
  1000. Art. 998
  1001. Art. 999
  1002. Art. 1000
  1003. Art. 1001
  1004. Art. 1002
  1005. Art. 1003
  1006. Art. 1004
  1007. Art. 1005
  1008. Art. 1006
  1009. Art. 1007
  1010. Art. 1008
  1011. Art. 1009
  1012. Art. 1010
  1013. Art. 1011
  1014. Art. 1012
  1015. Art. 1013
  1016. Art. 1014
  1017. Art. 1015
  1018. Art. 1016
  1019. Art. 1017
  1020. Art. 1018
  1021. Art. 1019
  1022. Art. 1020
  1023. Art. 1021
  1024. Art. 1022
  1025. Art. 1023
  1026. Art. 1024
  1027. Art. 1025
  1028. Art. 1026
  1029. Art. 1027
  1030. Art. 1028
  1031. Art. 1029
  1032. Art. 1030
  1033. Art. 1031
  1034. Art. 1032
  1035. Art. 1033
  1036. Art. 1034
  1037. Art. 1035
  1038. Art. 1036
  1039. Art. 1037
  1040. Art. 1038
  1041. Art. 1039
  1042. Art. 1040
  1043. Art. 1041
  1044. Art. 1042
  1045. Art. 1043
  1046. Art. 1044
  1047. Art. 1045
  1048. Art. 1046
  1049. Art. 1047
  1050. Art. 1048
  1051. Art. 1049
  1052. Art. 1050
  1053. Art. 1051
  1054. Art. 1052
  1055. Art. 1053
  1056. Art. 1054
  1057. Art. 1055
  1058. Art. 1056
  1059. Art. 1057
  1060. Art. 1058
  1061. Art. 1059
  1062. Art. 1060
  1063. Art. 1061
  1064. Art. 1062
  1065. Art. 1063
  1066. Art. 1064
  1067. Art. 1065
  1068. Art. 1066
  1069. Art. 1067
  1070. Art. 1068
  1071. Art. 1069
  1072. Art. 1070
  1073. Art. 1071
  1074. Art. 1072
  1075. Art. 1073
  1076. Art. 1074
  1077. Art. 1075
  1078. Art. 1076
  1079. Art. 1077
  1080. Art. 1078
  1081. Art. 1079
  1082. Art. 1080
  1083. Art. 1081
  1084. Art. 1082
  1085. Art. 1083
  1086. Art. 1084
  1087. Art. 1085
  1088. Art. 1086
  1089. Art. 1087
  1090. Art. 1088

Ustawaz dnia 23 kwietnia 1964 r.Kodeks cywilny Spis treści Treść ustawy Księga pierwsza Księga druga - Własność i inne prawa rzeczowe Tytuł I - Własność

Dział I - Przepisy ogólne

Dział II - Treść i wykonywanie własności

Dział III - Nabycie i utrata własności

Rozdział I - Przeniesienie własności

Rozdział II - Zasiedzenie

Rozdział III - Inne wypadki nabycia i utraty własności

Dział IV - Współwłasność

Dział V - Ochrona własności

Tytuł II - Użytkowanie wieczyste Tytuł III - Prawa rzeczowe ograniczone.

Dział I - Przepisy ogólne

Dział II - Użytkowanie

Rozdział I - Przepisy ogólne

Rozdział II - Użytkowanie przez osoby fizyczne

Rozdział III - Użytkowanie przez rolnicze spółdzielnie produkcyjne

Rozdział IV - Inne wypadki użytkowania

Dział III - Służebności

Rozdział I - Służebności gruntowe

Rozdział II - Służebności osobiste

Dział IV - Zastaw

Rozdział I - Zastaw na rzeczach ruchomych

Rozdział II - Zastaw na prawach

Tytuł IV - Posiadanie Księga trzecia - Zobowiązania Tytuł I - Przepisy ogólne Tytuł II - Wielość dłużników albo wierzycieli

Dział I - Zobowiązania solidarne

Dział II - Zobowiązania podzielne i niepodzielne

Tytuł III - Ogólne przepisy o zobowiązaniach umownych Tytuł IV - Obowiązek zawierania umów między jednostkami gospodarki uspołecznionej Tytuł V - Bezpodstawne wzbogacenie Tytuł VI - Czyny niedozwolone Tytuł VII - Wykonanie zobowiązań i skutki ich niewykonania

Dział I. - Wykonanie zobowiązań

Dział II - Skutki niewykonania zobowiązań

Dział III - Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych

Tytuł VIII - Potrącenie, odnowienie, zwolnienie z długu Tytuł IX - Zmiana wierzyciela lub dłużnika

Dział I - Zmiana wierzyciela

Dział II - Zmiana dłużnika

Tytuł X - Ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika Tytuł XI - Sprzedaż

Dział I - Przepisy ogólne

Dział II - Rękojmia za wady

Dział III - Gwarancja

Dział IV - Szczególne rodzaje sprzedaży

Rozdział I - Sprzedaż na raty

Rozdział II - Zastrzeżenie własności rzeczy sprzedanej. Sprzedaż na próbę

Rozdział III - Prawo odkupu

Rozdział IV - Prawo pierwokupu

Tytuł XII - Zamiana Tytuł XIII - Dostawa Tytuł XIV - Kontraktacja Tytuł XV - Umowa o dzieło Tytuł XVI - Umowa o roboty budowlane Tytuł XVII - Najem i dzierżawa

Dział I - Najem

Rozdział I - Przepisy ogólne

Rozdział II - Najem lokali mieszkalnych i użytkowych

Dział II - Dzierżawa

Tytuł XVIII - Użyczenie Tytuł XIX - Pożyczka Tytuł XX - Umowa rachunku bankowego Tytuł XXI - Zlecenie Tytuł XXII - Prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia Tytuł XXIII - Umowa agencyjna Tytuł XXIV - Umowa komisu Tytuł XXV - Umowa przewozu

Dział I - Przepisy ogólne

Dział II - Przewóz osób

Dział III - Przewóz rzeczy

Tytuł XXVI - Umowa spedycji Tytuł XXVII - Umowa ubezpieczenia

Dział I - Przepisy ogólne

Dział II - Ubezpieczenia majątkowe

Dział III - Ubezpieczenia osobowe

Tytuł XXVIII - Przechowanie Tytuł XXIX - Odpowiedzialność, prawo zastawu i przedawnienie roszczeń utrzymujących hotele i podobne zakłady Tytuł XXX - Umowa składu Tytuł XXXI - Spółka Tytuł XXXII - Poręczenie Tytuł XXXIII - Darowizna Tytuł XXXIV - Renta i dożywocie

Dział I - Renta

Dział II - Dożywocie

Tytuł XXXV - Ugoda Tytuł XXXVI - Przyrzeczenie publiczne Księga czwarta - Spadki Tytuł I - Przepisy ogólne Tytuł II - Dziedziczenie ustawowe Tytuł III - Rozrządzenia na wypadek śmierci

Dział I - Testament

Rozdział I - Przepisy ogólne

Rozdział II - Forma testamentu

Dział II - Powołanie spadkobiercy

Dział III - Zapis i polecenie

Dział IV - Wykonawca testamentu

Tytuł IV - Zachowek Tytuł V - Przyjęcie i odrzucenie spadku Tytuł VI - Stwierdzenie nabycia spadku i ochrona spadkobiercy Tytuł VII - Odpowiedzialność za długi spadkowe Tytuł VIII - Wspólność majątku spadkowego i dział spadku Tytuł IX - Umowy dotyczące spadku Tytuł X - Przepisy szczególne o dziedziczeniu gospodarstw rolnych Treść ustawy Księga pierwsza Część ogólna Tytuł I Przepisy wstępne

Art. 1

§ 1

Kodeks niniejszy reguluje stosunki cywilnoprawne między jednostkami gospodarki uspołecznionej, między osobami fizycznymi oraz między jednostkami gospodarki uspołecznionej a osobami fizycznymi.

§ 2Przepisy kodeksu dotyczące jednostek gospodarki uspołecznionej stosuje się także do

instytucji państwowych i organizacji społecznych ludu pracującego, których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej.

§ 3Jeżeli z przepisów kodeksu lub innych ustaw nie wynika nic innego, przepisy kodeksu

dotyczące osób fizycznych stosuje się odpowiednio do osób prawnych nie będących jednostkami gospodarki uspołecznionej.

Art. 2W wypadkach gdy wymagają tego szczególne potrzeby obrotu między jednostkami gospodarki

uspołecznionej, Rada Ministrów lub z jej upoważnienia inny naczelny organ administracji państwowej może regulować stosunki tego obrotu w sposób odbiegający od przepisów niniejszego kodeksu.

Art. 3

Ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu.

Art. 4Przepisy prawa cywilnego powinny być tłumaczone i stosowane zgodnie z zasadami ustroju

i celami Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

Art. 5Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym

przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Art. 6

Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.

Art. 7Jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie

dobrej wiary.

Tytuł II Osoby

Dział I

Osoby fizyczne

Rozdział I

Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych

Art. 8

Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną.

Art. 9

W razie urodzenia się dziecka domniemywa się, że przyszło ono na świat żywe.

Art. 10

§ 1

Pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście.

§ 2Przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność. Nie traci jej w razie unieważnienia

małżeństwa.

Art. 11

Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności.

Art. 12

Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie.

Art. 13

§ 1Osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli

wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem.

§ 2Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, chyba że pozostaje on jeszcze

pod władzą rodzicielską.

Art. 14

§ 1

Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest nieważna.

§ 2Jednakże gdy osoba niezdolna do czynności prawnych zawarła umowę należącą do umów

powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, umowa taka staje się ważna z chwilą jej wykonania, chyba że pociąga za sobą rażące pokrzywdzenie osoby niezdolnej do czynności prawnych.

Art. 15

Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście, oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo.

Art. 16

§ 1

Osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw.

§ 2

Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę.

Art. 17

Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ważności czynności prawnej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego.

Art. 18

§ 1Ważność umowy, która została zawarta przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności

prawnych bez wymaganej zgody przedstawiciela ustawowego, zależy od potwierdzenia umowy przez tego przedstawiciela.

§ 2Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może sama potwierdzić umowę po

uzyskaniu pełnej zdolności do czynności prawnych.

§ 3

Strona, która zawarła umowę z osobą ograniczoną w zdolności do czynności prawnych, nie może powoływać się na brak zgody jej przedstawiciela ustawowego. Może jednak wyznaczyć temu przedstawicielowi odpowiedni termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.

Art. 19Jeżeli osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych dokonała sama jednostronnej

czynności prawnej, do której ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawowego, czynność jest nieważna.

Art. 20Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela

ustawowego zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego.

Art. 21Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela

ustawowego rozporządzać swoim zarobkiem, chyba że sąd opiekuńczy z ważnych powodów inaczej postanowi.

Art. 22Jeżeli przedstawiciel ustawowy osoby ograniczonej w zdolności do czynności prawnych

oddał jej określone przedmioty majątkowe do swobodnego użytku, osoba ta uzyskuje pełną zdolność w zakresie czynności prawnych, które tych przedmiotów dotyczą. Wyjątek stanowią czynności prawne, do których dokonania nie wystarcza według ustawy zgoda przedstawiciela ustawowego.

Art. 23

Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.

Art. 24

§ 1Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania

tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.

§ 2Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany

może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.

§ 3Przepisy powyższe nie uchybiają uprawnieniom przewidzianym w innych przepisach, w

szczególności w prawie autorskim oraz w prawie wynalazczym.

Rozdział II

Miejsce zamieszkania

Art. 25Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa

z zamiarem stałego pobytu.

Art. 26

§ 1Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania

rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej.

§ 2Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce

zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.

Art. 27

Miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna.

Art. 28

Można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania.

Rozdział III

Uznanie za zmarłego

Art. 29

§ 1Zaginiony może być uznany za zmarłego, jeżeli upłynęło lat dziesięć od końca roku

kalendarzowego, w którym według istniejących wiadomości jeszcze żył; jednakże gdyby w chwili uznania za zmarłego zaginiony ukończył lat siedemdziesiąt, wystarcza upływ lat pięciu.

§ 2Uznanie za zmarłego nie może nastąpić przed końcem roku kalendarzowego, w którym zaginiony

ukończyłby lat dwadzieścia trzy.

Art. 30

§ 1Kto zaginął w czasie podróży powietrznej lub morskiej w związku z katastrofą statku

lub okrętu albo w związku z innym szczególnym zdarzeniem, ten może być uznany za zmarłego po upływie sześciu miesięcy od dnia, w którym nastąpiła katastrofa albo inne szczególne zdarzenie.

§ 2Jeżeli nie można stwierdzić katastrofy statku lub okrętu, bieg terminu sześciomiesięcznego

rozpoczyna się z upływem roku od dnia, w którym statek lub okręt miał przybyć do portu przeznaczenia, a jeżeli nie miał portu przeznaczenia - z upływem lat dwóch od dnia, w którym była ostatnia o nim wiadomość.

§ 3Kto zaginął w związku z bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia nie przewidzianym

w paragrafach poprzedzających, ten może być uznany za zmarłego po upływie roku od dnia, w którym niebezpieczeństwo ustało albo według okoliczności powinno było ustać.

Art. 31

§ 1

Domniemywa się, że zaginiony zmarł w chwili oznaczonej w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego.

§ 2Jako chwilę domniemanej śmierci zaginionego oznacza się chwilę, która według okoliczności

jest najbardziej prawdopodobna, a w braku wszelkich danych - pierwszy dzień terminu, z którego upływem uznanie za zmarłego stało się możliwe.

§ 3Jeżeli w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego czas śmierci został oznaczony tylko datą

dnia, za chwilę domniemanej śmierci zaginionego uważa się koniec tego dnia.

Art. 32

Jeżeli kilka osób utraciło życie podczas grożącego im wspólnie niebezpieczeństwa, domniemywa się, że zmarły jednocześnie.

Dział II

Osoby prawne

Art. 33

§ 1Osobami prawnymi są następujące jednostki gospodarki uspołecznionej:

1)Skarb Państwa,
2)przedsiębiorstwa państwowe i ich zjednoczenia oraz banki państwowe,
3)inne państwowe jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną,
4)spółdzielnie i ich związki,
5)kółka rolnicze i ich związki,
6)inne organizacje społeczne ludu pracującego, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną.

§ 2Jednostki organizacyjne nie będące jednostkami gospodarki uspołecznionej są osobami

prawnymi, jeżeli przepisy szczególne przyznają im osobowość prawną.

Art. 34

Skarb Państwa uważany jest w stosunkach cywilno-prawnych za podmiot praw i obowiązków, które dotyczą części mienia ogólnonarodowego nie będących pod zarządem innych państwowych osób prawnych.

Art. 35Powstanie, ustrój i ustanie osób prawnych określają właściwe przepisy; w wypadkach

i w zakresie w przepisach tych przewidzianych organizację i sposób działania osoby prawnej reguluje także jej statut.

Art. 36Zdolność prawna osoby prawnej nie obejmuje praw i obowiązków wyłączonych przez ustawę

lub przez oparty na niej statut. Nie obejmuje ona również praw i obowiązków, które nie są związane z zakresem zadań danej osoby prawnej; nie wpływa to jednak na ważność czynności prawnej, chyba że druga strona wiedziała, iż czynność dotyczy takich praw lub obowiązków.

Art. 37

§ 1Przedsiębiorstwa państwowe i ich zjednoczenia, spółdzielnie i ich związki, kółka rolnicze

i ich związki, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne jednostki organizacyjne uzyskują osobowość prawną z chwilą wpisu do właściwych rejestrów.

§ 2

Rodzaje rejestrów oraz ich organizację i sposób prowadzenia regulują odrębne przepisy.

Art. 38Osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym

na niej statucie.

Art. 39

§ 1Kto jako organ osoby prawnej zawarł umowę w jej imieniu nie będąc jej organem albo

przekraczając zakres umocowania takiego organu, obowiązany jest do zwrotu tego, co otrzymał od drugiej strony w wykonaniu umowy, oraz do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę nie wiedząc o braku umocowania.

§ 2Przepis powyższy stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy umowa została zawarta w imieniu

osoby prawnej, która nie istnieje.

Art. 40Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych

i ich zjednoczeń, banków państwowych oraz innych państwowych osób prawnych działających na zasadach rozrachunku gospodarczego, a te jednostki organizacyjne nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania Skarbu Państwa. Odpowiedzialność Skarbu Państwa za zobowiązania innych państwowych osób prawnych regulują odrębne przepisy.

Art. 41Jeżeli ustawa lub oparty na niej statut nie stanowi inaczej, siedzibą osoby prawnej

jest miejscowość, w której ma siedzibę jej organ zarządzający.

Art. 42

§ 1Jeżeli osoba prawna nie będąca jednostką gospodarki uspołecznionej nie może prowadzić

swoich spraw z braku powołanych do tego organów, sąd ustanawia dla niej kuratora.

§ 2Kurator powinien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w

razie potrzeby o jej likwidację.

Art. 43Przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych stosuje się odpowiednio do osób

prawnych.

Tytuł III Mienie

Art. 44Własność i inne prawa majątkowe są albo mieniem ogólnonarodowym (państwowym), albo

mieniem organizacji spółdzielczych lub innych organizacji społecznych ludu pracującego, albo mieniem indywidualnym osób fizycznych lub osób prawnych nie będących jednostkami gospodarki uspołecznionej, albo mieniem osobistym osób fizycznych.

Art. 45

Rzeczami w rozumieniu niniejszego kodeksu są tylko przedmioty materialne.

Art. 46

§ 1Nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności

(grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.

§ 2

Prowadzenie ksiąg wieczystych regulują odrębne przepisy.

Art. 47

§ 1

Część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych.

§ 2Częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia

lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego.

§ 3Przedmioty połączone z rzeczą tylko dla przemijającego użytku nie stanowią jej części

składowych.

Art. 48Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą

w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania.

Art. 49Urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania wody, pary, gazu, prądu elektrycznego

oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych gruntu lub budynku, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa lub zakładu.

Art. 50

Za części składowe nieruchomości uważa się także prawa związane z jej własnością.

Art. 51

§ 1Przynależnościami są rzeczy ruchome potrzebne do korzystania z innej rzeczy (rzeczy

głównej) zgodnie z jej przeznaczeniem, jeżeli pozostają z nią w faktycznym związku odpowiadającym temu celowi.

§ 2

Nie może być przynależnością rzecz nie należąca do właściciela rzeczy głównej.

§ 3Przynależność nie traci tego charakteru przez przemijające pozbawienie jej faktycznego

związku z rzeczą główną.

Art. 52

Czynność prawna mająca za przedmiot rzecz główną odnosi skutek także względem przynależności, chyba że co innego wynika z treści czynności albo z przepisów szczególnych.

Art. 53

§ 1

Pożytkami naturalnymi rzeczy są jej płody i inne odłączone od niej części składowe, o ile według zasad prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy.

§ 2Pożytkami cywilnymi rzeczy są dochody, które rzecz przynosi na podstawie stosunku

prawnego.

Art. 54Pożytkami prawa są dochody, które prawo to przynosi zgodnie ze swym społeczno-gospodarczym

przeznaczeniem.

Art. 55

§ 1Uprawnionemu do pobierania pożytków przypadają pożytki naturalne, które zostały odłączone

od rzeczy w czasie trwania jego uprawnienia, a pożytki cywilne - w stosunku do czasu trwania tego uprawnienia.

§ 2

Jeżeli uprawniony do pobierania pożytków poczynił nakłady w celu uzyskania pożytków, które przypadły innej osobie, należy mu się od niej wynagrodzenie za te nakłady. Wynagrodzenie nie może przenosić wartości pożytków.

Tytuł IV Czynności prawne

Dział I

Przepisy ogólne

Art. 56Czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które

wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów.

Art. 57

§ 1

Nie można przez czynność prawną wyłączyć ani ograniczyć uprawnienia do przeniesienia, obciążenia, zmiany lub zniesienia prawa, jeżeli według ustawy prawo to jest zbywalne.

§ 2Przepis powyższy nie wyłącza dopuszczalności zobowiązania, że uprawniony nie dokona

oznaczonych rozporządzeń prawem.

Art. 58

§ 1

Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.

§ 2

Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

§ 3Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje

w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.

Art. 59W razie zawarcia umowy, której wykonanie czyni całkowicie lub częściowo niemożliwym

zadośćuczynienie roszczeniu osoby trzeciej, osoba ta może żądać uznania umowy za bezskuteczną w stosunku do niej, jeżeli strony o jej roszczeniu wiedziały albo jeżeli umowa była nieodpłatna. Uznania umowy za bezskuteczną nie można żądać po upływie roku od jej zawarcia.

Art. 60Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonywającej czynności

prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny (oświadczenie woli).

Art. 61Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło

do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej.

Art. 62

Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, nie traci mocy wskutek tego, że zanim do tej osoby doszło, składający je zmarł lub utracił zdolność do czynności prawnych, chyba że co innego wynika z treści oświadczenia, z ustawy lub z okoliczności.

Art. 63

§ 1Jeżeli do dokonania czynności prawnej potrzebna jest zgoda osoby trzeciej, osoba ta

może wyrazić zgodę także przed złożeniem oświadczenia przez osoby dokonywające czynności albo po jego złożeniu. Zgoda wyrażona po złożeniu oświadczenia ma moc wsteczną od jego daty.

§ 2Jeżeli do ważności czynności prawnej wymagana jest forma szczególna, oświadczenie

obejmujące zgodę osoby trzeciej powinno być złożone w tej samej formie.

Art. 64Prawomocne orzeczenie sądu lub państwowej komisji arbitrażowej, stwierdzające obowiązek

danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie.

Art. 65

§ 1

Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje.

§ 2W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać

się na jej dosłownym brzmieniu.

Dział II

Zawarcie umowy

Art. 66

§ 1Kto oświadczył drugiej stronie wolę zawarcia umowy, określając w oświadczeniu jej

istotne postanowienia (oferta), i oznaczył termin, w ciągu którego oczekiwać będzie odpowiedzi, ten jest ofertą związany aż do upływu oznaczonego terminu.

§ 2Gdy termin nie był oznaczony, oferta złożona w obecności drugiej strony albo za pomocą

telefonu lub innego środka bezpośredniego porozumiewania się na odległość przestaje wiązać, jeżeli nie zostanie przyjęta niezwłocznie; złożona w inny sposób przestaje wiązać z upływem czasu, w którym składający ofertę mógł w zwykłym toku czynności otrzymać odpowiedź wysłaną bez nieuzasadnionego opóźnienia.

Art. 67Jeżeli oświadczenie o przyjęciu oferty nadeszło z opóźnieniem, lecz z jego treści

lub z okoliczności wynika, że zostało wysłane w czasie właściwym, umowa dochodzi do skutku, chyba że składający ofertę zawiadomi niezwłocznie drugą stronę, iż wskutek opóźnienia odpowiedzi poczytuje umowę za nie zawartą.

Art. 68Przyjęcie oferty dokonane z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia jej treści poczytuje

się za nową ofertę.

Art. 69Jeżeli według przyjętego w danych stosunkach zwyczaju lub według treści oferty dojście

do składającego ofertę oświadczenia drugiej strony o jej przyjęciu nie jest potrzebne, w szczególności jeżeli składający ofertę żąda niezwłocznego wykonania umowy, umowa dochodzi do skutku, skoro druga strona w czasie właściwym przystąpi do jej wykonania; w przeciwnym razie oferta przestaje wiązać.

Art. 70

§ 1W razie wątpliwości poczytuje się umowę za zawartą w chwili otrzymania przez składającego

ofertę oświadczenia o jej przyjęciu, a jeżeli dojście do składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu nie jest potrzebne - w chwili przystąpienia przez drugą stronę do wykonania umowy.

§ 2W razie wątpliwości poczytuje się umowę za zawartą w miejscu otrzymania przez składającego

ofertę oświadczenia o jej przyjęciu, a jeżeli dojście do składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu nie jest potrzebne - w miejscu zamieszkania składającego ofertę w chwili zawarcia umowy.

Art. 71Ogłoszenia, reklamy, cenniki i inne informacje, skierowane do ogółu lub do poszczególnych

osób, poczytuje się w razie wątpliwości nie za ofertę, lecz za zaproszenie do rozpoczęcia rokowań.

Art. 72

Jeżeli strony prowadzą rokowania w celu zawarcia oznaczonej umowy, umowa zostaje zawarta, gdy strony dojdą do porozumienia co do wszystkich jej postanowień, które były przedmiotem rokowań.

Dział III

Forma czynności prawnych

Art. 73

§ 1Jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, czynność dokonana bez

zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności.

§ 2Jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej inną formę szczególną, czynność dokonana

bez zachowania tej formy jest nieważna. Nie dotyczy to jednak wypadków, gdy zachowanie formy szczególnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności prawnej.

Art. 74

§ 1Zastrzeżenie formy pisemnej bez rygoru nieważności ma ten skutek, że w razie niezachowania

zastrzeżonej formy nie jest w sporze dopuszczalny dowód ze świadków ani dowód z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności. Nie dotyczy to jednak wypadków, gdy zachowanie formy pisemnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności prawnej.

§ 2Jednakże mimo niezachowania formy pisemnej przewidzianej dla celów dowodowych dowód

ze świadków lub dowód z przesłuchania stron jest dopuszczalny, jeżeli obie strony wyrażą na to zgodę albo jeżeli fakt dokonania czynności prawnej bodzie uprawdopodobniony za pomocą pisma. Sąd lub państwowa komisja arbitrażowa może również dopuścić wymienione dowody, jeżeli ze względu na szczególne okoliczności sprawy uzna to za konieczne.

Art. 75

§ 1Czynność prawna obejmująca rozporządzenie prawem, którego wartość przenosi dziesięć

tysięcy złotych, jak również czynność prawna, z której wynika zobowiązanie do świadczenia wartości przenoszącej dziesięć tysięcy złotych, powinna być stwierdzona pismem.

§ 2W wypadku gdy przedmiotem czynności prawnej jest rozporządzenie prawem do świadczeń

okresowych lub zobowiązanie się do takich świadczeń, wartością prawa lub zobowiązania jest wartość świadczeń za jeden rok, a jeżeli świadczenia mają trwać krócej niż rok

-wartość za cały czas ich trwania.

Art. 76Jeżeli strony zastrzegły w umowie, że określona czynność prawna między nimi powinna

być dokonana w szczególnej formie, czynność ta dochodzi do skutku tylko przy zachowaniu zastrzeżonej formy. Jednakże gdy strony zastrzegły dokonanie czynności w formie pisemnej, nie określając skutków niezachowania tej formy, poczytuje się w razie wątpliwości, że była ona zastrzeżona wyłącznie dla celów dowodowych.

Art. 77Jeżeli umowa została zawarta na piśmie, jej uzupełnienie, zmiana albo rozwiązanie

za zgodą obu stron, jak również odstąpienie od niej powinno być stwierdzone pismem.

Art. 78Do zachowania pisemnej formy czynności prawnej wystarcza złożenie własnoręcznego podpisu

na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Do zawarcia umowy wystarcza wymiana dokumentów, z których każdy obejmuje treść oświadczenia woli jednej ze stron i jest przez nią podpisany.

Art. 79Osoba nie mogąca pisać, lecz mogąca czytać może złożyć oświadczenie woli w formie

pisemnej bądź w ten sposób, że uczyni na dokumencie tuszowy odcisk palca, a obok tego odcisku inna osoba wypisze jej imię i nazwisko umieszczając swój podpis, bądź też w ten sposób, że zamiast składającego oświadczenie podpisze się inna osoba, a jej podpis będzie poświadczony przez państwowe biuro notarialne lub właściwy organ prezydium rady narodowej z zaznaczeniem, że został złożony na życzenie nie mogącego pisać, lecz mogącego czytać.

Art. 80Jeżeli osoba nie mogąca czytać ma złożyć oświadczenie woli na piśmie, oświadczenie

powinno być złożone w formie aktu notarialnego.

Art. 81

§ 1Jeżeli ustawa uzależnia ważność albo określone skutki czynności prawnej od urzędowego

poświadczenia daty, poświadczenie takie jest skuteczne także względem osób nie uczestniczących w dokonaniu tej czynności prawnej (data pewna).

§ 2Czynność prawna ma datę pewną także w wypadkach następujących:

1)w razie stwierdzenia dokonania czynności w jakimkolwiek dokumencie urzędowym - od daty dokumentu urzędowego;
2)w razie umieszczenia na obejmującym czynność dokumencie jakiejkolwiek wzmianki przez organ państwowy - od daty wzmianki.

§ 3W razie śmierci jednej z osób podpisanych na dokumencie datę złożenia przez tę osobę

podpisu na dokumencie uważa się za pewną od daty śmierci tej osoby.

Dział IV

Wady oświadczenia woli

Art. 82Nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów

znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.

Art. 83

§ 1Nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli

oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.

§ 2

Pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na skuteczność odpłatnej czynności prawnej, dokonanej na podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek tej czynności osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działała w złej wierze.

Art. 84

§ 1W razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych

swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej.

§ 2Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający

oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny).

Art. 85Zniekształcenie oświadczenia woli przez osobę użytą do jego przesłania ma takie same

skutki, jak błąd przy złożeniu oświadczenia.

Art. 86

§ 1Jeżeli błąd wywołała druga strona podstępnie, uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia

woli złożonego pod wpływem błędu może nastąpić także wtedy, gdy błąd nie był istotny, jak również wtedy, gdy nie dotyczył treści czynności prawnej.

§ 2Podstęp osoby trzeciej jest jednoznaczny z podstępem strony, jeżeli ta o podstępie

wiedziała i nie zawiadomiła o nim drugiej strony albo jeżeli czynność prawna była nieodpłatna.

Art. 87Kto złożył oświadczenie woli pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby

trzeciej, ten może uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia, jeżeli z okoliczności wynika, ze mógł się obawiać, iż jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe.

Art. 88

§ 1Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie

pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie.

§ 2

Uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu - z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby - z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał.

Dział V

Warunek

Art. 89Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych albo wynikających z właściwości

czynności prawnej, powstanie lub ustanie skutków czynności prawnej można uzależnić od zdarzenia przyszłego i niepewnego (warunek).

Art. 90

Ziszczenie się warunku nie ma mocy wstecznej, chyba że inaczej zastrzeżono.

Art. 91Warunkowo uprawniony może wykonywać wszelkie czynności, które zmierzają do zachowania

jego prawa.

Art. 92

§ 1

Jeżeli czynność prawna obejmująca rozporządzenie prawem została dokonana pod warunkiem, późniejsze rozporządzenia tym prawem tracą moc z chwilą ziszczenia się warunku o tyle, o ile udaremniają lub ograniczają skutek ziszczenia się warunku.

§ 2Jednakże gdy na podstawie takiego rozporządzenia osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje

zwolniona od obowiązku, stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie osób, które w dobrej wierze dokonały czynności prawnej z osobą nieuprawnioną do rozporządzania prawem.

Art. 93

§ 1Jeżeli strona, której zależy na nieziszczeniu się warunku, przeszkodzi w sposób sprzeczny

z zasadami współżycia społecznego ziszczeniu się warunku, następują skutki takie, jak by warunek się ziścił.

§ 2Jeżeli strona, której zależy na ziszczeniu się warunku, doprowadzi w sposób sprzeczny

z zasadami współżycia społecznego do ziszczenia się warunku, następują skutki takie, jak by warunek się nie ziścił.

Art. 94Warunek niemożliwy, jak również warunek przeciwny ustawie lub zasadom współżycia społecznego

pociąga za sobą nieważność czynności prawnej, gdy jest zawieszający; uważa się za nie zastrzeżony, gdy jest rozwiązujący.

Dział VI

Przedstawicielstwo

Art. 95

§ 1Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych albo wynikających z właściwości

czynności prawnej, można dokonać czynności prawnej przez przedstawiciela.

§ 2Czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą

skutki bezpośrednio dla reprezentowanego.

Art. 96Umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie (przedstawicielstwo

ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwo).

Art. 97Osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności

poczytuje się w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania czynności prawnych, które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa.

Art. 98Pełnomocnictwo ogólne obejmuje umocowanie do czynności zwykłego zarządu. Do czynności

przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebne jest pełnomocnictwo określające ich rodzaj, chyba że ustawa wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czynności.

Art. 99

§ 1Jeżeli do ważności czynności prawnej potrzebna jest szczególna forma, pełnomocnictwo

do dokonania tej czynności powinno być udzielone w tej samej formie.

§ 2

Pełnomocnictwo ogólne powinno być pod rygorem nieważności udzielone na piśmie.

Art. 100Okoliczność, że pełnomocnik jest ograniczony w zdolności do czynności prawnych, nie

ma wpływu na ważność czynności dokonanej przez niego w imieniu mocodawcy.

Art. 101

§ 1Pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania

pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

§ 2Umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie

inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

Art. 102

Po wygaśnięciu umocowania pełnomocnik obowiązany jest zwrócić mocodawcy dokument pełnomocnictwa.

Może żądać poświadczonego odpisu tego dokumentu; wygaśnięcie umocowania powinno być na odpisie zaznaczone.

Art. 103

§ 1

Jeżeli zawierający umowę jako pełnomocnik nie ma umocowania albo przekroczy jego zakres, ważność umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta.

§ 2Druga strona może wyznaczyć osobie, w której imieniu umowa została zawarta, odpowiedni

termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.

§ 3W braku potwierdzenia ten, kto zawarł umowę w cudzym imieniu, obowiązany jest do zwrotu

tego, co otrzymał od drugiej strony w wykonaniu umowy, oraz do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę nie wiedząc o braku umocowania lub o przekroczeniu jego zakresu.

Art. 104Jednostronna czynność prawna dokonana w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem

jego zakresu jest nieważna. Jednakże gdy ten, komu zostało złożone oświadczenie woli w cudzym imieniu, zgodził się na działanie bez umocowania, stosuje się odpowiednio przepisy o zawarciu umowy bez umocowania.

Art. 105Jeżeli pełnomocnik po wygaśnięciu umocowania dokona w imieniu mocodawcy czynności

prawnej w granicach pierwotnego umocowania, czynność prawna jest ważna, chyba że druga strona o wygaśnięciu umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć.

Art. 106Pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy innych pełnomocników tylko wtedy, gdy umocowanie

takie wynika z treści pełnomocnictwa, z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

Art. 107

Jeżeli mocodawca ustanowił kilku pełnomocników z takim samym zakresem umocowania, każdy z nich może działać samodzielnie, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa.

Przepis ten stosuje się odpowiednio do pełnomocników, których pełnomocnik sam dla mocodawcy ustanowił.

Art. 108Pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonywa w imieniu

mocodawcy, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa albo że ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Przepis ten stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy pełnomocnik reprezentuje obie strony.

Art. 109Przepisy działu niniejszego stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy oświadczenie woli

ma być złożone przedstawicielowi.

Tytuł V Termin

Art. 110Jeżeli ustawa, orzeczenie sądu lub państwowej komisji arbitrażowej, decyzja innego

organu państwowego albo czynność prawna oznacza termin nie określając sposobu jego obliczania, stosuje się przepisy poniższe.

Art. 111

§ 1

Termin oznaczony w dniach kończy się z upływem ostatniego dnia.

§ 2Jeżeli początkiem terminu oznaczonego w dniach jest pewne zdarzenie, nie uwzględnia

się przy obliczaniu terminu dnia, w którym to zdarzenie nastąpiło.

Art. 112Termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który

nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było - w ostatnim dniu tego miesiąca. Jednakże przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia.

Art. 113

§ 1Jeżeli termin jest oznaczony na początek, środek lub koniec miesiąca, rozumie się

przez to pierwszy, piętnasty lub ostatni dzień miesiąca.

§ 2

Termin półmiesięczny jest równy piętnastu dniom.

Art. 114Jeżeli termin jest oznaczony w miesiącach lub latach, a ciągłość terminu nie jest

wymagana, miesiąc liczy się za dni trzydzieści, a rok za dni trzysta sześćdziesiąt pięć.

Art. 115Jeżeli koniec terminu do wykonania czynności przypada na dzień uznany ustawowo za

wolny od pracy, termin upływa dnia następnego.

Art. 116

§ 1Jeżeli skutki czynności prawnej mają powstać w oznaczonym terminie, stosuje się odpowiednio

przepisy o warunku zawieszającym.

§ 2Jeżeli skutki czynności prawnej mają ustać w oznaczonym terminie, stosuje się odpowiednio

przepisy o warunku rozwiązującym.

Tytuł VI Przedawnienie roszczeń

Art. 117

§ 1

Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu.

§ 2W stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej, które podlegają państwowemu

arbitrażowi gospodarczemu, roszczenie przedawnione wygasa. W innych stosunkach nie można roszczenia przedawnionego dochodzić, chyba że ten, przeciwko komu roszczenie przysługuje, zrzeka się korzystania z przedawnienia; zrzeczenie nie może nastąpić przed upływem przedawnienia.

§ 3Sąd, państwowa komisja arbitrażowa lub inny organ powołany do rozpoznawania spraw

danego rodzaju uwzględnia upływ przedawnienia z urzędu. Może jednak nie uwzględnić jego upływu, jeżeli termin przedawnienia nie przekracza lat trzech, a opóźnienie w dochodzeniu roszczenia jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami i nie jest nadmierne.

Art. 118W stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej, które podlegają państwowemu

arbitrażowi gospodarczemu, termin przedawnienia wynosi jeden rok, chyba że dla roszczeń danego rodzaju przewidziany jest krótszy termin albo że przepis szczególny przewiduje dla określonych stosunków między takimi jednostkami termin dłuższy. W innych stosunkach termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe lat trzy, chyba że przepis szczególny przewiduje krótszy termin.

Art. 119

Terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną.

Art. 120

§ 1

Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.

§ 2Bieg przedawnienia roszczeń o zaniechanie rozpoczyna się od dnia, w którym ten, przeciwko

komu roszczenie przysługuje, nie zastosował się do treści roszczenia.

Art. 121Bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu:

1)co do roszczeń, które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom - przez czas trwania władzy rodzicielskiej;
2)co do roszczeń, które przysługują osobom nie mającym pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę lub kuratelę - przez czas sprawowania przez te osoby opieki lub kurateli;
3)co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu - przez czas trwania małżeństwa;
4)co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem, państwową komisją arbitrażową lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju - przez czas trwania przeszkody.

Art. 122

§ 1

Przedawnienie względem osoby, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od ustanowienia dla niej przedstawiciela ustawowego albo od ustania przyczyny jego ustanowienia.

§ 2Jeżeli termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata, jego bieg liczy się od dnia

ustanowienia przedstawiciela ustawowego albo od dnia, w którym ustała przyczyna jego ustanowienia.

§ 3

Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio do biegu przedawnienia przeciwko osobie, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia.

Art. 123

§ 1Bieg przedawnienia przerywa się:

1)przez każdą czynność przed sądem, państwową komisją arbitrażową lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;
2)przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.

§ 2W stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej, które podlegają państwowemu

arbitrażowi gospodarczemu, uznanie roszczenia nie przerywa biegu przedawnienia.

Art. 124

§ 1

Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo.

§ 2

Jednakże w razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem, państwową komisją arbitrażową lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie nie zostanie zakończone.

Art. 125

§ 1Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do

rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym przedawnia się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości ulega przedawnieniu trzyletniemu.

§ 2Jednakże roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem państwowej komisji arbitrażowej

przedawnia się z upływem roku od dnia, w którym orzeczenie stało się wykonalne.

Księga druga Własność i inne prawa rzeczowe Tytuł I Własność

Dział I

Przepisy ogólne

Art. 126

Własność społeczna jest albo socjalistyczną własnością ogólnonarodową (państwową), albo własnością spółdzielczą lub własnością innych organizacji społecznych ludu pracującego.

Art. 127

§ 1

Ochrona własności społecznej przed grożącą jej szkodą jest obowiązkiem każdego obywatela.

§ 2

Obywatelowi, który chroniąc własność społeczną poniósł szkodę na osobie lub mieniu, należy się odszkodowanie. Jeżeli wskutek ochrony własności społecznej obywatel ten utracił życie, osoby, względem których ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, oraz inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, mogą żądać odpowiedniej renty.

§ 3W wypadku gdy ochrona własności społecznej była zawodowym lub służbowym obowiązkiem

poszkodowanego, należne odszkodowanie określają odrębne przepisy.

Art. 128

§ 1

Socjalistyczna własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługuje niepodzielnie Państwu.

§ 2W granicach zdolności prawnej państwowe osoby prawne wykonywają w imieniu własnym

względem zarządzonych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej.

Art. 129

Przy tłumaczeniu i stosowaniu przepisów niniejszego kodeksu należy mieć na względzie, że własność społeczna, jako podstawa ustroju Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, pozostaje pod szczególną ochroną prawa.

Art. 130Grunty, budynki i inne środki produkcji, które nie stanowią wyłącznego przedmiotu

własności społecznej, mogą być, na podstawie i w granicach ustaw, przedmiotem własności osób fizycznych (własność indywidualna).

Art. 131Przy tłumaczeniu i stosowaniu przepisów niniejszego kodeksu należy mieć na względzie

opiekę, którą Polska Rzeczpospolita Ludowa otacza indywidualne gospodarstwa rolne pracujących chłopów.

Art. 132

§ 1Własnością osobistą jest własność rzeczy przeznaczonych do zaspokajania osobistych

potrzeb materialnych i kulturalnych właściciela i jego bliskich.

§ 2Za własność osobistą uważa się także własność drobnych środków produkcji, które służą

do wytwarzania przedmiotów przeznaczonych do zaspokajania osobistych potrzeb właściciela i jego bliskich.

Art. 133

§ 1Przedmiotem własności osobistej mogą być w szczególności: dom jednorodzinny lub lokal

mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość wraz z potrzebnymi do korzystania z nich zabudowaniami gospodarczymi, rzeczy należące do urządzenia i gospodarstwa domowego, pojazdy mechaniczne.

§ 2

W rolniczych spółdzielniach produkcyjnych przedmiotem własności osobistej są także, w granicach określonych statutem, budynki i urządzenia gospodarcze, inwentarz, drób, narzędzia oraz inne rzeczy przeznaczone do prowadzenia gospodarstwa na działce przyzagrodowej.

Art. 134Domem jednorodzinnym jest dom mieszkalny, jak również samodzielna część domu bliźniaczego

lub szeregowego, jeżeli są przeznaczone do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych właściciela i jego bliskich i nie przekraczają rozmiarów określonych przez właściwe przepisy.

Art. 135

§ 1Lokal mieszkalny może stanowić odrębną nieruchomość, jeżeli jest przeznaczony do zaspokajania

potrzeb mieszkaniowych właściciela i jego bliskich i nie przekracza rozmiarów określonych przez właściwe przepisy, a znajduje się w domu mieszkalnym, w którym stosownie do tych przepisów dopuszczalne jest wyodrębnienie własności poszczególnych lokali.

§ 2

Jeżeli w domu mieszkalnym, w którym wyodrębniona została własność poszczególnych lokali, znajdują się lokale użytkowe konieczne do wykonywania zawodu przez właściciela lokalu, stanowią one część składową lokalu mieszkalnego.

Art. 136

§ 1

W razie wyodrębnienia własności poszczególnych lokali mieszkalnych działka gruntu, na której został wzniesiony dom mieszkalny, wraz z gruntem związanym z korzystaniem z tego domu, jak również wszelkie części domu i inne urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali, stanowią współwłasność właścicieli lokali.

§ 2Udział właściciela lokalu mieszkalnego we współwłasności nieruchomości jest prawem

związanym z własnością lokalu. Nie można żądać zniesienia współwłasności nieruchomości, dopóki trwa odrębna własność lokali.

Art. 137

§ 1Do ustanowienia odrębnej własności lokali mieszkalnych potrzebna jest umowa zawarta

w formie aktu notarialnego.

§ 2Umowa powinna w szczególności określać:

1)rodzaj, położenie i rozmiar poszczególnych lokali;
2)wielkość udziałów przypadających właścicielom poszczególnych lokali we współwłasności nieruchomości;
3)sposób zarządu wspólną nieruchomością.

Art. 138Wynajęcie części domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego własność

osobistą nie jest uważane za zmianę jego przeznaczenia; to samo dotyczy wynajęcia w całości domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego, jeżeli nastąpiło z uzasadnionej przyczyny i z zachowaniem trybu postępowania określonego we właściwych przepisach.

Art. 139Przy tłumaczeniu i stosowaniu przepisów niniejszego kodeksu należy mieć na względzie

całkowitą ochronę, którą Polska Rzeczpospolita Ludowa poręcza własności osobistej.

Dział II

Treść i wykonywanie własności

Art. 140

W granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą.

Art. 141Kto sprawuje zarząd wydzielonych części mienia ogólnonarodowego, ten obowiązany jest

zarządzać nimi w sposób zapewniający najlepsze wykonanie zadań, ze względu na które został mu powierzony zarząd.

Art. 142

§ 1Właściciel nie może się sprzeciwić użyciu a nawet uszkodzeniu lub zniszczeniu rzeczy

przez inną osobę, jeżeli to jest konieczne do odwrócenia niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio dobrom osobistym tej osoby lub osoby trzeciej. Może jednak żądać naprawienia wynikłej stąd szkody.

§ 2

Przepis powyższy stosuje się także w razie niebezpieczeństwa grożącego dobrom majątkowym, chyba że grożąca szkoda jest oczywiście i niewspółmiernie mniejsza aniżeli uszczerbek, który mógłby ponieść właściciel wskutek użycia, uszkodzenia lub zniszczenia rzeczy.

Art. 143W granicach określonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu własność

gruntu rozciąga się na przestrzeń nad i pod jego powierzchnią. Przepis ten nie uchybia przepisom regulującym prawa, do wód i kopalin.

Art. 144Właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swego prawa powstrzymywać się od

działań, które by zakłócały korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych.

Art. 145

§ 1Jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących

do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (droga konieczna).

§ 2Przeprowadzenie drogi koniecznej nastąpi z uwzględnieniem potrzeb nieruchomości nie

mającej dostępu do drogi publicznej oraz z najmniejszym obciążeniem gruntów, przez które droga ma prowadzić. Jeżeli potrzeba ustanowienia drogi jest następstwem sprzedaży gruntu lub innej czynności prawnej, a między interesowanymi nie dojdzie do porozumienia, sąd zarządzi, o ile to jest możliwe, przeprowadzenie drogi przez grunty, które były przedmiotem tej czynności prawnej.

§ 3

Przeprowadzenie drogi koniecznej powinno uwzględniać interes społeczno-gospodarczy.

Art. 146Przepisy artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do samoistnego posiadacza

nieruchomości; jednakże posiadacz może żądać tylko ustanowienia służebności osobistej.

Art. 147Właścicielowi nie wolno dokonywać robót ziemnych w taki sposób, żeby to groziło nieruchomościom

sąsiednim utratą oparcia.

Art. 148Owoce opadłe z drzewa lub krzewu na grunt sąsiedni stanowią jego pożytki. Przepisu

tego nie stosuje się, gdy grunt sąsiedni jest przeznaczony na użytek publiczny.

Art. 149Właściciel gruntu może wejść na grunt sąsiedni w celu usunięcia zwieszających się

z jego drzew gałęzi lub owoców. Właściciel sąsiedniego gruntu może jednak żądać naprawienia wynikłej stąd szkody.

Art. 150Właściciel gruntu może obciąć i zachować dla siebie korzenie przechodzące z sąsiedniego

gruntu. To samo dotyczy gałęzi i owoców zwieszających się z sąsiedniego gruntu; jednakże w wypadku takim właściciel powinien uprzednio wyznaczyć sąsiadowi odpowiedni termin do ich usunięcia.

Art. 151Jeżeli przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia przekroczono bez winy umyślnej

granice sąsiedniego gruntu, właściciel tego gruntu nie może żądać przywrócenia stanu poprzedniego, chyba że bez nie uzasadnionej zwłoki sprzeciwił się przekroczeniu granicy albo że grozi mu niewspółmiernie wielka szkoda. Może on żądać albo stosownego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie odpowiedniej służebności gruntowej, albo wykupienia zajętej części gruntu, jak również tej części, która na skutek budowy straciła dla niego znaczenie gospodarcze.

Art. 152Właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do współdziałania przy rozgraniczeniu

gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych; koszty rozgraniczenia oraz koszty urządzenia i utrzymywania stałych znaków granicznych ponoszą po połowie.

Art. 153Jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu prawnego nie można stwierdzić, ustala

się granice według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić, a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między interesowanymi, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności; może przy tym przyznać jednemu z właścicieli odpowiednią dopłatę pieniężną.

Art. 154

§ 1Domniemywa się, że mury, płoty, miedze, rowy i inne urządzenia podobne, znajdujące

się na granicy gruntów sąsiadujących, służą do wspólnego użytku sąsiadów. To samo dotyczy drzew i krzewów na granicy.

§ 2

Korzystający z wymienionych urządzeń obowiązani są ponosić wspólnie koszty ich utrzymania.

Dział III

Nabycie i utrata własności

Rozdział I

Przeniesienie własności

Art. 155

§ 1Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia

własności rzeczy co do tożsamości oznaczonej przenosi własność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły.

§ 2Jeżeli przedmiotem umowy zobowiązującej do przeniesienia własności są rzeczy oznaczone

tylko co do gatunku, do przeniesienia własności potrzebne jest przeniesienie posiadania rzeczy. To samo dotyczy wypadku, gdy przedmiotem umowy zobowiązującej do przeniesienia własności są rzeczy przyszłe.

Art. 156Jeżeli zawarcie umowy przenoszącej własność następuje w wykonaniu zobowiązania wynikającego

z uprzednio zawartej umowy zobowiązującej do przeniesienia własności, z zapisu, z bezpodstawnego wzbogacenia lub z innego zdarzenia, ważność umowy przenoszącej własność zależy od istnienia tego zobowiązania.

Art. 157

§ 1Własność nieruchomości nie może być przeniesiona pod warunkiem ani z zastrzeżeniem

terminu.

§ 2Jeżeli umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości została zawarta

pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu, do przeniesienia własności potrzebne jest dodatkowe porozumienie stron obejmujące ich bezwarunkową zgodę na niezwłoczne przejście własności.

Art. 158Umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w

formie aktu notarialnego. To samo dotyczy umowy przenoszącej własność, która zostaje zawarta w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do przeniesienia własności nieruchomości; zobowiązanie powinno być w akcie wymienione.

Art. 159

Przepisów o obowiązku zachowania formy aktu notarialnego nie stosuje się w wypadku, gdy grunty wniesione jako wkład do rolniczej spółdzielni produkcyjnej mają stać się współwłasnością dotychczasowych właścicieli.

Art. 160

§ 1Własność nieruchomości rolnej lub jej części może być przeniesiona na rzecz osoby

fizycznej tylko wtedy, gdy nabywca ma kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Ograniczenie to nie dotyczy przeniesienia własności działki budowlanej określonej stosownie do przepisów o terenach budowlanych na obszarach wsi lub stosownie do przepisów o planach zagospodarowania przestrzennego, jeżeli nabywca nie ma takiej działki w tej samej miejscowości.

§ 2Własność nieruchomości rolnej lub jej części może być przeniesiona na rzecz osoby

prawnej tylko za zezwoleniem właściwego organu państwowego. Ograniczenie to nie dotyczy przeniesienia własności na rzecz Państwa, rolniczej spółdzielni produkcyjnej, kółka rolniczego albo na rzecz innej spółdzielczej lub społecznej rolniczej jednostki organizacyjnej.

§ 3Rozporządzenie Rady Ministrów określi, jakie nieruchomości uważa się za nieruchomości

rolne, oraz organ państwowy właściwy do stwierdzania kwalifikacji nabywcy i do wydawania zezwoleń na nabycie nieruchomości rolnej przez osoby prawne. Rozporządzenie to może uzależnić przeniesienie własności nieruchomości rolnej od przejęcia przez nabywcę ciążących na niej długów z tytułu nadania albo z tytułu sprzedaży przez Państwo.

Art. 161

§ 1Obszar nabytej przez osobę fizyczną nieruchomości rolnej wraz z obszarem nieruchomości

rolnej stanowiącej już własność nabywcy lub wraz z obszarem odpowiadającym jego udziałowi we współwłasności takiej nieruchomości nie może przekraczać piętnastu hektarów, a jeżeli nieruchomość ze względu na rodzaj użytków rolnych ma charakter gospodarstwa hodowlanego - dwudziestu hektarów. W razie przekroczenia wymienionego obszaru nadwyżka może być przejęta na własność Państwa bez odszkodowania, w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem obciążeń z tytułu służebności gruntowych.

§ 2W razie nabycia nieruchomości rolnej przez jednego małżonka uwzględnia się łączny

obszar nieruchomości rolnych stanowiących własność obojga małżonków lub obszar odpowiadający ich udziałowi we współwłasności.

§ 3Rozporządzenie Rady Ministrów określi organ państwowy właściwy do przejmowania nadwyżki

obszaru na własność Państwa oraz zasady przejmowania i tryb postępowania w tych sprawach.

Art. 162Jeżeli nabywcą nieruchomości rolnej jest małżonek lub zstępny zbywcy albo jeżeli nabywają

wspólnie zstępny zbywcy i jego małżonek zamiast norm obszarowych określonych w artykule poprzedzającym stosuje się normy obszarowe, które według przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowią górną granicę obszaru nieruchomości nie podlegającej przejęciu przez Państwo na cele reformy rolnej.

Art. 163

§ 1Jeżeli wskutek przeniesienia własności nieruchomości rolnej lub jej części miałby

nastąpić podział gospodarstwa rolnego, przeniesienie własności może nastąpić tylko wtedy:

1)gdy części utworzone wskutek zbycia nieruchomości lub jej części bądź same przez się, bądź wraz z nieruchomościami stanowiącymi już własność nabywcy lub wraz z obszarem odpowiadającym jego udziałowi we współwłasności odpowiadają podstawowej normie obszarowej albo
2)gdy nabywcą jest właściciel nieruchomości rolnej odpowiadającej minimalnej normie obszarowej, a nabywana część nieruchomości ma wejść w skład gospodarstwa rolnego prowadzonego na nieruchomości nabywcy, a nadto: a) pozostała część nieruchomości ulegającej podziałowi odpowiada podstawowej normie obszarowej albo b) obszar nieruchomości rolnej ulegającej podziałowi jest mniejszy od minimalnej normy obszarowej, albo c) obszar nieruchomości rolnej ulegającej podziałowi jest mniejszy od podstawowej normy obszarowej, lecz wskutek nabycia części tej nieruchomości łączny obszar nieruchomości rolnej nabywcy będzie większy od obszaru nieruchomości ulegającej podziałowi, albo d) obszar nieruchomości rolnej ulegającej podziałowi jest mniejszy od podstawowej normy obszarowej, lecz gospodarstwo rolne zbywcy ulegnie likwidacji wskutek podziału.

§ 2

Jeżeli w skład gospodarstwa rolnego wchodzą dwie lub więcej nieruchomości, normy obszarowe, zarówno podstawowa, jak i minimalna, dotyczą wszystkich tych nieruchomości łącznie.

§ 3Przy obliczaniu obszaru stosownie do przepisów paragrafów poprzedzających uwzględnia

się zarówno nieruchomości należące do wspólnego majątku małżonków, jak i nieruchomości należące do odrębnego majątku każdego z nich. Nie dotyczy to wypadków, gdy nieruchomości te nie mogą stanowić całości gospodarczej.

Art. 164Przepisów artykułu poprzedzającego nie stosuje się do przeniesienia własności nieruchomości

rolnej na rzecz Państwa, jak również do przeniesienia własności działki budowlanej określonej stosownie do przepisów o terenach budowlanych na obszarach wsi albo stosownie do przepisów o planach zagospodarowania przestrzennego.

Art. 165Rozporządzenie Rady Ministrów określi podstawowe i minimalne normy obszarowe gospodarstw

rolnych oraz warunki uznania gospodarstwa rolnego za ulegające likwidacji, jak również organ państwowy, którego decyzja o zgodności zamierzonego przeniesienia własności z obowiązującymi przepisami jest potrzebna do przeniesienia własności nieruchomości.

Art. 166

§ 1Zbycie przez współwłaściciela nieruchomości rolnej udziału we współwłasności lub części

tego udziału jest dopuszczalne tylko między współwłaścicielami. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy współwłaściciel prowadzący jednocześnie gospodarstwo rolne zbywa swój udział we współwłasności wraz z tym gospodarstwem.

§ 2Przepisy o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych w razie przeniesienia własności

nieruchomości lub jej części stosuje się odpowiednio do zbycia przez właściciela nieruchomości rolnej ułamkowej części tej nieruchomości.

Art. 167Nieznaczne zmniejszenie obszaru gospodarstwa rolnego wynikające z zamiany nieruchomości

wchodzącej w jego skład na inną nieruchomość rolną nie jest uważane za podział tego gospodarstwa, jeżeli zamiana przyczynia się do poprawy jego struktury.

Art. 168Ograniczenia obrotu nieruchomościami, które nie są nieruchomościami rolnymi, określają

odrębne przepisy.

Art. 169

§ 1Jeżeli osoba nie uprawniona do rozporządzania rzeczą ruchomą zbywa rzecz i wydaje

ją nabywcy, nabywca uzyskuje własność z chwilą objęcia rzeczy w posiadanie, chyba że działa w złej wierze.

§ 2Jednakże gdy rzecz zgubiona, skradziona lub w inny sposób utracona przez właściciela

zostaje zbyta przed upływem lat trzech od chwili jej zgubienia, skradzenia lub utraty, nabywca może uzyskać własność dopiero z upływem powyższego trzyletniego terminu. Ograniczenie to nie dotyczy pieniędzy i dokumentów na okaziciela ani rzeczy nabytych na urzędowej licytacji publicznej lub w toku postępowania egzekucyjnego.

Art. 170W razie przeniesienia własności rzeczy ruchomej, która jest obciążona prawem osoby

trzeciej, prawo to wygasa z chwilą wydania rzeczy nabywcy, chyba że ten działa w złej wierze. Przepis paragrafu drugiego artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio.

Art. 171Przepisów o ochronie nabywcy w dobrej wierze nie stosuje się w razie zbycia rzeczy

ruchomej należące do przedmiotów urządzenia trwałego państwowej jednostki organizacyjnej.

Rozdział II

Zasiedzenie

Art. 172

§ 1Posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada

nieruchomość nieprzerwanie od lat dziesięciu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie).

§ 2Po upływie lat dwudziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał

posiadanie w złej wierze.

Art. 173

Jeżeli właściciel nieruchomości, przeciwko któremu biegnie zasiedzenie, jest małoletni, zasiedzenie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem dwóch lat od uzyskania pełnoletności przez właściciela.

Art. 174Posiadacz rzeczy ruchomej nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada

rzecz nieprzerwanie od lat trzech jako posiadacz samoistny, chyba że posiada w złej wierze.

Art. 175

Do biegu zasiedzenia stosuje się odpowiednio przepisy o biegu przedawnienia roszczeń.

Art. 176

§ 1Jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz

może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika.

Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat dwadzieścia.

§ 2Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy obecny posiadacz jest spadkobiercą

poprzedniego posiadacza.

Art. 177Przepisów o nabyciu własności przez zasiedzenie nie stosuje się, jeżeli nieruchomość

jest przedmiotem własności państwowej.

Art. 178Nie można nabyć przez zasiedzenie części nieruchomości rolnej, jeżeli według przepisów

o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych zbycie tej części nie byłoby dopuszczalne.

Rozdział III

Inne wypadki nabycia i utraty własności

Art. 179

§ 1Jeżeli nieruchomość jest przedmiotem własności indywidualnej albo osobistej, właściciel

może wyzbyć się własności przez to, że się jej zrzeknie. Zrzeczenie się wymaga formy aktu notarialnego. Do zrzeczenia się własności nieruchomości potrzebna jest zgoda właściwego organu prezydium powiatowej (miejskiej) rady narodowej.

§ 2

Nieruchomość, której własności właściciel się rzekł, staje się własnością państwową.

Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nieruchomości za jej obciążenia. Jeżeli w chwili zrzeczenia się własności nieruchomości przysługiwało Skarbowi Państwa w stosunku do niej ustawowe prawo pierwokupu, odpowiedzialność ta ogranicza się do sumy, która należałaby się zrzekającemu w razie wykonania prawa pierwokupu.

Art. 180Właściciel może wyzbyć się własności rzeczy ruchomej przez to, że w tym zamiarze rzecz

porzuci.

Art. 181

Własność ruchomej rzeczy niczyjej nabywa się przez jej objęcie w posiadanie samoistne.

Art. 182

§ 1Rój pszczół staje się niczyim, jeżeli właściciel nie odszukał go przed upływem trzech

dni od dnia wyrojenia. Właścicielowi wolno w pościgu za rojem wejść na cudzy grunt, powinien jednak naprawić wynikłą stąd szkodę.

§ 2Jeżeli rój osiadł w cudzym ulu nie zajętym, właściciel może domagać się wydania roju

za zwrotem kosztów.

§ 3Jeżeli rój osiadł w cudzym ulu zajętym, staje się on własnością tego, czyją własnością

był rój, który się w ulu znajdował. Dotychczasowemu właścicielowi nie przysługuje w tym wypadku roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia.

Art. 183

§ 1Kto znalazł rzecz zgubioną, powinien niezwłocznie zawiadomić o tym osobę uprawnioną

do odbioru rzeczy. Jeżeli znalazca nie wie, kto jest uprawniony do odbioru rzeczy, albo jeżeli nie zna miejsca zamieszkania osoby uprawnionej, powinien niezwłocznie zawiadomić o znalezieniu właściwy organ państwowy.

§ 2Przepisy o rzeczach znalezionych stosuje się odpowiednio do rzeczy porzuconych bez

zamiaru wyzbycia się własności, jak również do zwierząt, które zabłąkały się lub uciekły.

Art. 184

§ 1Pieniądze, papiery wartościowe, kosztowności oraz rzeczy mające wartość naukową lub

artystyczną znalazca powinien oddać niezwłocznie na przechowanie właściwemu organowi państwowemu, inne zaś rzeczy znalezione - tylko na żądanie tego organu.

§ 2Jeżeli znalazca przechowuje rzecz u siebie, stosuje się odpowiednio przepisy o nieodpłatnym

przechowaniu.

Art. 185Rozporządzenie Rady Ministrów określi organy właściwe do przechowywania rzeczy znalezionych

i do poszukiwania osób uprawnionych do ich odbioru, zasady przechowywania tych rzeczy oraz sposób poszukiwania osób uprawnionych do odbioru.

Art. 186Znalazca, który uczynił zadość swoim obowiązkom, może żądać znaleźnego w wysokości

jednej dziesiątej wartości rzeczy, jeżeli zgłosił swe roszczenie najpóźniej w chwili wydania rzeczy osobie uprawnionej do odbioru.

Art. 187Pieniądze, papiery wartościowe, kosztowności oraz rzeczy mające wartość naukową lub

artystyczną, które nie zostaną przez uprawnionego odebrane w ciągu roku od dnia wezwania go przez właściwy organ, a w razie niemożności wezwania - w ciągu dwóch lat od ich znalezienia, stają się własnością państwową. Inne rzeczy stają się po upływie tych samych terminów własnością znalazcy, jeżeli uczynił on zadość swoim obowiązkom; jeżeli rzeczy są przechowywane przez organ państwowy, znalazca może je odebrać za zwrotem kosztów.

Art. 188Przepisów artykułów poprzedzających nie stosuje się w razie znalezienia rzeczy w budynku

publicznym albo w innym budynku lub pomieszczeniu otwartym dla publiczności ani w razie znalezienia rzeczy w wagonie kolejowym, na statku lub innym środku transportu publicznego. Znalazca obowiązany jest w tych wypadkach oddać rzecz zarządcy budynku lub pomieszczenia albo właściwemu zarządcy środków transportu publicznego, a ten postąpi z rzeczą zgodnie z właściwymi przepisami.

Art. 189Jeżeli rzecz mająca znaczniejszą wartość materialną albo wartość naukową i artystyczną

została znaleziona w takich okolicznościach, że poszukiwanie właściciela byłoby oczywiście bezcelowe, znalazca obowiązany jest oddać rzecz właściwemu organowi państwowemu. Rzecz znaleziona staje się własnością państwową, a znalazcy należy się odpowiednie wynagrodzenie.

Art. 190Uprawniony do pobierania pożytków naturalnych rzeczy nabywa ich własność przez odłączenie

ich od rzeczy.

Art. 191Własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością

w taki sposób, że stała się jej częścią składową.

Art. 192

§ 1

Ten, kto wytworzył nową rzecz ruchomą z cudzych materiałów, staje się jej właścicielem, jeżeli wartość nakładu pracy jest większa od wartości materiałów.

§ 2Jeżeli przetworzenie rzeczy było dokonane w złej wierze albo jeżeli wartość materiałów

jest większa od wartości nakładu pracy, rzecz wytworzona staje się własnością właściciela materiałów.

Art. 193

§ 1Jeżeli rzeczy ruchome zostały połączone lub pomieszane w taki sposób, że przywrócenie

stanu poprzedniego byłoby związane z nadmiernymi trudnościami lub kosztami, dotychczasowi właściciele stają się współwłaścicielami całości. Udziały we współwłasności oznacza się według stosunku wartości rzeczy połączonych lub pomieszanych.

§ 2

Jednakże gdy jedna z rzeczy połączonych ma wartość znacznie większą aniżeli pozostałe, rzeczy mniejszej wartości stają się jej częściami składowymi.

Art. 194Przepisy o przetworzeniu, połączeniu i pomieszaniu nie uchybiają przepisom o obowiązku

naprawienia szkody ani przepisom o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Dział IV

Współwłasność

Art. 195

Własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłasność).

Art. 196

§ 1Współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością

łączną.

§ 2

Współwłasność łączną regulują przepisy dotyczące stosunków, z których ona wynika.

Do współwłasności w częściach ułamkowych stosuje się przepisy niniejszego działu.

Art. 197

Domniemywa się, że udziały współwłaścicieli są równe.

Art. 198

Każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli.

Art. 199Do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres

zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. W braku takiej zgody współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd, który orzeknie mając na względzie cel zamierzonej czynności oraz interesy wszystkich współwłaścicieli.

Art. 200

Każdy ze współwłaścicieli jest obowiązany do współdziałania w zarządzie rzeczą wspólną.

Art. 201

Do czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli.

W braku takiej zgody każdy ze współwłaścicieli może żądać upoważnienia sądowego do dokonania czynności.

Art. 202Jeżeli większość współwłaścicieli postanawia dokonać czynności rażąco sprzecznej z

zasadami prawidłowego zarządu rzeczą wspólną, każdy z pozostałych współwłaścicieli może żądać rozstrzygnięcia przez sąd.

Art. 203Każdy ze współwłaścicieli może wystąpić do sądu o wyznaczenie zarządcy, jeżeli nie

można uzyskać zgody większości współwłaścicieli w istotnych sprawach dotyczących zwykłego zarządu albo jeżeli większość współwłaścicieli narusza zasady prawidłowego zarządu lub krzywdzi mniejszość.

Art. 204

Większość współwłaścicieli oblicza się według wielkości udziałów.

Art. 205Współwłaściciel sprawujący zarząd rzeczą wspólną może żądać od pozostałych współwłaścicieli

wynagrodzenia odpowiadającego uzasadnionemu nakładowi jego pracy.

Art. 206Każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz

do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli.

Art. 207Pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku

do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną.

Art. 208Każdy ze współwłaścicieli nie sprawujących zarządu rzeczą wspólną może żądać w odpowiednich

terminach rachunku z zarządu.

Art. 209Każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich

roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa.

Art. 210Każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności. Uprawnienie to może

być wyłączone przez czynność prawną na czas nie dłuższy niż lat pięć. Jednakże w ostatnim roku przed upływem zastrzeżonego terminu dopuszczalne jest jego przedłużenie na dalsze lat pięć; przedłużenie można ponowić.

Art. 211Każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez

podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości.

Art. 212

§ 1Jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia sądu, wartość poszczególnych

udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne. Przy podziale gruntu sąd może obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi.

§ 2Rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana stosownie do okoliczności

jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.

§ 3

Jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu.

Art. 213Zniesienie współwłasności nieruchomości rolnej przez podział między współwłaścicieli

może nastąpić tylko z zachowaniem przepisów dotyczących podziału takiej nieruchomości w razie przeniesienia własności.

Art. 214

§ 1Jeżeli zniesienie współwłasności nieruchomości rolnej przez podział między współwłaścicieli

nie jest dopuszczalne, własność nieruchomości będzie przyznana temu ze współwłaścicieli, który pracuje nieprzerwanie co najmniej od roku w gospodarstwie rolnym obejmującym tę nieruchomość.

§ 2Jeżeli kilku współwłaścicieli pracuje nieprzerwanie co najmniej od roku w gospodarstwie

rolnym, w którego skład wchodzi nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności, własność nieruchomości będzie przyznana temu z nich, na którego wyrażą zgodę wszyscy współwłaściciele; w braku takiej zgody sąd przyzna nieruchomość temu ze współwłaścicieli, który daje najlepszą gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego.

§ 3Przepisy paragrafów poprzedzających stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy nieruchomość

rolna może być podzielona, ale liczba wydzielonych części jest mniejsza od liczby współwłaścicieli uprawnionych do otrzymania gospodarstwa.

Art. 215Zniesienia współwłasności nieruchomości rolnej może żądać także organ państwowy oznaczony

w rozporządzeniu Rady Ministrów.

Art. 216

§ 1

Współwłaściciel, któremu wskutek zniesienia współwłasności przypada nieruchomość rolna, obowiązany jest do spłat na rzecz pozostałych współwłaścicieli, jeżeli w chwili zniesienia współwłasności ci współwłaściciele:

1)pracują w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym albo
2)bądź są małoletni, bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo
3)są trwale niezdolni do pracy.

§ 2Powyższego ograniczenia obowiązku spłat nie stosuje się do spłat na rzecz małżonka

w razie zniesienia współwłasności nieruchomości rolnej, która stosownie do przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego należy do wspólnego majątku małżonków.

§ 3Oszacowanie nieruchomości rolnej w celu ustalenia wartości udziałów współwłaścicieli

przeprowadza się według przepisów dotyczących sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych.

Art. 217Jeżeli w chwili zniesienia współwłasności żaden ze współwłaścicieli nie odpowiada

warunkom przewidzianym dla otrzymania nieruchomości rolnej w drodze zniesienia współwłasności, a współwłaściciele nie porozumieli się co do sprzedaży tej nieruchomości osobie mającej kwalifikacje do jej nabycia, nieruchomość będzie sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego. W wypadku takim Skarbowi Państwa przysługuje prawo pierwokupu.

Art. 218Rozporządzenie Rady Ministrów określi warunki uznania pracy w gospodarstwie rolnym

za wykonywaną nieprzerwanie co najmniej od roku, wypadki, w których pobieranie nauki zawodu lub uczęszczanie do szkół uprawnia do otrzymania spłaty z tytułu zniesienia współwłasności, oraz zasady i tryb stwierdzania trwałej niezdolności do pracy.

Art. 219Ograniczeń dotyczących zniesienia współwłasności nieruchomości rolnej przez podział

między współwłaścicieli nie stosuje się do wkładów gruntowych stanowiących współwłasność członków rolniczej spółdzielni produkcyjnej, jeżeli zniesienie współwłasności tych wkładów następuje wskutek likwidacji spółdzielni albo wskutek wystąpienia członka spółdzielni.

Art. 220

Roszczenie o zniesienie współwłasności nie ulega przedawnieniu.

Art. 221Czynności prawne określające zarząd i sposób korzystania z rzeczy wspólnej albo wyłączające

uprawnienie do zniesienia współwłasności odnoszą skutek także względem nabywcy udziału, jeżeli nabywca o nich wiedział lub z łatwością mógł się dowiedzieć. To samo dotyczy wypadku, gdy sposób korzystania z rzeczy został ustalony w orzeczeniu sądowym.

Dział V

Ochrona własności

Art. 222

§ 1Właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została

mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą.

§ 2Przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela

faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń.

Art. 223

§ 1

Roszczenia właściciela przewidziane w artykule poprzedzającym nie ulegają przedawnieniu, jeżeli dotyczą nieruchomości.

§ 2Roszczenie właściciela o wydanie rzeczy ruchomej nie ulega przedawnieniu, jeżeli wynika

z własności państwowej, a przysługuje przeciwko osobie fizycznej lub osobie prawnej nie będącej jednostką gospodarki uspołecznionej.

§ 3W stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej, które podlegają państwowemu

arbitrażowi gospodarczemu, roszczeniu o wydanie rzeczy ruchomej stanowiącej przedmiot urządzenia trwałego przedawnia się z upływem lat dziesięciu.

Art. 224

§ 1Samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie

z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę. Nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne.

§ 2Jednakże od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o

wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył.

Art. 225Obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela są takie same

jak obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której ten dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy. Jednakże samoistny posiadacz w złej wierze obowiązany jest nadto zwrócić wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał, oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy, chyba że rzecz uległaby pogorszeniu lub utracie także wtedy, gdyby znajdowała się w posiadaniu uprawnionego.

Art. 226

§ 1

Samoistny posiadacz w dobrej wierze może żądać zwrotu nakładów koniecznych o tyle, o ile nie mają pokrycia w korzyściach, które uzyskał z rzeczy. Zwrotu innych nakładów może żądać o tyle, o ile zwiększają wartość rzeczy w chwili jej wydania właścicielowi.

Jednakże gdy nakłady zostały dokonane po chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, może on żądać zwrotu jedynie nakładów koniecznych.

§ 2

Samoistny posiadacz w złej wierze może żądać jedynie zwrotu nakładów koniecznych, i to tylko o tyle, o ile właściciel wzbogaciłby się bezpodstawnie jego kosztem.

Art. 227

§ 1Samoistny posiadacz może, przywracając stan poprzedni, zabrać przedmioty, które połączył

z rzeczą, chociażby stały się jej częściami składowymi.

§ 2Jednakże gdy połączenia dokonał samoistny posiadacz w złej wierze albo samoistny posiadacz

w dobrej wierze po chwili, w której dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, właściciel może przyłączone przedmioty zatrzymać, zwracając samoistnemu posiadaczowi ich wartość i koszt robocizny albo sumę odpowiadającą zwiększeniu wartości rzeczy.

Art. 228

Przepisy określające prawa i obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której dowiedział się on o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, stosuje się także w wypadku, gdy samoistny posiadacz rzeczy będącej przedmiotem własności państwowej został wezwany przez właściwy organ państwowy do wydania rzeczy.

Art. 229

§ 1Roszczenia właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi o wynagrodzenie za korzystanie

z rzeczy, o zwrot pożytków lub o zapłatę ich wartości, jak również roszczenia o naprawienie szkody z powodu pogorszenia rzeczy przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy. To samo dotyczy roszczeń samoistnego posiadacza przeciwko właścicielowi o zwrot nakładów na rzecz.

§ 2Jednakże gdy roszczenie przysługuje jednostce gospodarki uspołecznionej, termin przedawnienia

wynosi lat pięć.

Art. 230Przepisy dotyczące roszczeń właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi o wynagrodzenie

za korzystanie z rzeczy, o zwrot pożytków lub o zapłatę ich wartości oraz o naprawienie szkody z powodu pogorszenia lub utraty rzeczy, jak również przepisy dotyczące roszczeń samoistnego posiadacza o zwrot nakładów na rzecz, stosuje się odpowiednio do stosunku między właścicielem rzeczy a posiadaczem zależnym, o ile z przepisów regulujących ten stosunek nie wynika nic innego.

Art. 231

§ 1Samoistny posiadacz gruntu w dobrej wierze, który wzniósł na powierzchni lub pod powierzchnią

gruntu budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby właściciel przeniósł na niego własność zajętej działki za odpowiednim wynagrodzeniem.

§ 2Właściciel gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej

znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby ten, kto wzniósł budynek lub inne urządzenie, nabył od niego własność działki za odpowiednim wynagrodzeniem.

§ 3Jeżeli wzniesienie budynku lub innego urządzenia na gruncie stanowiącym przedmiot

własności państwowej zostało dokonane przez samoistnego posiadacza będącego osobą fizyczną, Skarb Państwa może według swego wyboru albo oddać ten grunt w użytkowanie wieczyste, albo nabyć budynek lub inne urządzenie za cenę odpowiadającą odszkodowaniu w wypadku wywłaszczenia.

Tytuł II Użytkowanie wieczyste

Art. 232

§ 1Grunty stanowiące własność państwową a położone w granicach administracyjnych miast

lub osiedli oraz grunty państwowe położone poza tymi granicami, lecz włączone do planu zagospodarowania przestrzennego miasta lub osiedla i przekazane do realizacji zadań jego gospodarki (tereny państwowe), mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym, jak również spółdzielniom budownictwa mieszkaniowego i innym osobom prawnym określonym w przepisach szczególnych.

§ 2W wypadkach przewidzianych w przepisach szczególnych przedmiotem użytkowania wieczystego

mogą być także inne grunty państwowe.

Art. 233W granicach, określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę

o oddanie terenu państwowego w użytkowanie wieczyste, użytkownik, może korzystać z terenu z wyłączeniem innych osób. W tych samych granicach użytkownik wieczysty może swoim prawem rozporządzać,

Art. 234Do oddania terenu państwowego w użytkowanie wieczyste stosuje się odpowiednio przepisy

o przeniesieniu własności nieruchomości.

Art. 235

§ 1Budynki i inne urządzenia wzniesione na terenie państwowym przez wieczystego użytkownika

stanowią jego własność. To samo dotyczy budynków i innych urządzeń, które wieczysty użytkownik nabył zgodnie z właściwymi przepisami przy zawarciu umowy o oddanie terenu w użytkowanie wieczyste.

§ 2Przysługująca wieczystemu użytkownikowi własność budynków i urządzeń na użytkowanym

terenie jest prawem związanym z użytkowaniem wieczystym.

Art. 236

§ 1Oddanie terenu państwowego w użytkowanie wieczyste następuje na okres dziewięćdziesięciu

dziewięciu lat. W wypadkach wyjątkowych, gdy cel gospodarczy użytkowania wieczystego nie wymaga oddania terenu na dziewięćdziesiąt dziewięć lat, dopuszczalne jest oddanie terenu na okres krótszy, co najmniej jednak na lat czterdzieści.

§ 2W ciągu ostatnich pięciu lat przed upływem zastrzeżonego w umowie terminu wieczysty

użytkownik może żądać jego przedłużenia na dalszy okres od czterdziestu do dziewięćdziesięciu dziewięciu lat; jednakże wieczysty użytkownik może wcześniej wystąpić z takim żądaniem, jeżeli okres amortyzacji zamierzonych na użytkowanym terenie nakładów jest znacznie dłuższy aniżeli czas, który pozostaje do upływu zastrzeżonego w umowie terminu. Odmowa przedłużenia jest dopuszczalna tylko ze względu na ważny interes społeczny.

§ 3

Umowa o przedłużenie wieczystego użytkowania powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.

Art. 237Do przeniesienia użytkowania wieczystego stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu

własności nieruchomości.

Art. 238

Wieczysty użytkownik uiszcza przez czas trwania swego prawa opłatę roczną.

Art. 239

§ 1Sposób korzystania z terenu państwowego przez wieczystego użytkownika powinien być

określony w umowie.

§ 2Jeżeli oddanie terenu w użytkowanie wieczyste następuje w celu wzniesienia na gruncie

budynków lub innych urządzeń, umowa powinna określać:

1)termin rozpoczęcia i zakończenia robót;
2)rodzaj budynków lub urządzeń oraz obowiązek ich utrzymywania w należytym stanie;
3)warunki i termin odbudowy w razie zniszczenia albo rozbiórki budynków lub urządzeń w czasie trwania użytkowania wieczystego;
4)wynagrodzenie należne wieczystemu użytkownikowi za budynki lub urządzenia istniejące na terenie w dniu wygaśnięcia użytkowania wieczystego.

Art. 240Umowa o oddanie terenu państwowego w użytkowanie wieczyste może ulec rozwiązaniu przed

upływem określonego w niej terminu, jeżeli wieczysty użytkownik korzysta z terenu w sposób oczywiście sprzeczny z jego przeznaczeniem określonym w umowie, w szczególności jeżeli wbrew umowie użytkownik nie wzniósł określonych w niej budynków lub urządzeń.

Art. 241

Wraz z wygaśnięciem użytkowania wieczystego wygasają ustanowione na nim obciążenia.

Art. 242W razie wygaśnięcia użytkowania wieczystego należy się użytkownikowi ustalone w umowie

wynagrodzenie za wzniesione przez niego lub nabyte na własność budynki i inne urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego terenu. W braku umownego ustalenia tego wynagrodzenia należy się wynagrodzenie w wysokości jednej czwartej części wartości budynków i innych urządzeń istniejących w dniu zwrotu użytkowanego terenu. Za budynki lub urządzenia wzniesione wbrew postanowieniom umowy wynagrodzenie się nie należy; wieczysty użytkownik obowiązany jest na żądanie odłączyć je od gruntu, przywracając teren do stanu poprzedniego.

Art. 243Roszczenie przeciwko wieczystemu użytkownikowi o naprawienie szkód wynikłych z niewłaściwego

korzystania z terenu państwowego, jak również roszczenie wieczystego użytkownika o wynagrodzenie za budynki i urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego terenu przedawniają się z upływem lat trzech od tej daty.

Tytuł III Prawa rzeczowe ograniczone.

Dział I

Przepisy ogólne

Art. 244

§ 1Ograniczonymi prawami rzeczowymi są: użytkowanie, służebność, zastaw, spółdzielcze

prawo do lokalu w spółdzielniach budowlano-mieszkaniowych i hipoteka.

§ 2

Spółdzielcze prawo do lokalu i hipotekę regulują odrębne przepisy.

Art. 245

§ 1Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ustanowienia ograniczonego prawa

rzeczowego stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu własności.

§ 2Jednakże do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości nie stosuje

się przepisów o niedopuszczalności warunku lub terminu. Forma aktu notarialnego jest potrzebna tylko dla oświadczenia właściciela, który prawo ustanawia.

Art. 246Jeżeli uprawniony zrzeka się ograniczonego prawa rzeczowego, prawo to wygasa. Oświadczenie

o zrzeczeniu się prawa powinno być złożone właścicielowi rzeczy obciążonej.

Art. 247Ograniczone prawo rzeczowe wygasa, jeżeli przejdzie na właściciela rzeczy obciążonej

albo jeżeli ten, komu prawo takie przysługuje, nabędzie własność rzeczy obciążonej.

Art. 248

§ 1Do zmiany treści ograniczonego prawa rzeczowego potrzebna jest umowa między uprawnionym

a właścicielem rzeczy obciążonej.

§ 2Jeżeli zmiana treści prawa dotyka praw osoby trzeciej, do zmiany potrzebna jest zgoda

tej osoby. Oświadczenie osoby trzeciej powinno być złożone jednej ze stron.

Art. 249

§ 1Jeżeli kilka ograniczonych praw rzeczowych obciąża tę samą rzecz, prawo powstałe później

nie może być wykonywane z uszczerbkiem dla prawa powstałego wcześniej (pierwszeństwo).

§ 2

Przepis powyższy nie uchybia przepisom, które określają pierwszeństwo w sposób odmienny.

Art. 250

§ 1Pierwszeństwo ograniczonych praw rzeczowych może być zmienione. Zmiana nie narusza

praw mających pierwszeństwo niższe aniżeli prawo ustępujące pierwszeństwa, a wyższe aniżeli prawo, które uzyskuje pierwszeństwo ustępującego prawa.

§ 2Do zmiany pierwszeństwa praw rzeczowych ograniczonych potrzebna jest umowa między

tym, czyje prawo ma ustąpić pierwszeństwa, a tym, czyje prawo ma uzyskać pierwszeństwo ustępującego prawa.

§ 3Zmiana pierwszeństwa staje się bezskuteczna z chwilą wygaśnięcia prawa, które ustąpiło

pierwszeństwa.

Art. 251Do ochrony praw rzeczowych ograniczonych stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie

własności.

Dział II

Użytkowanie

Rozdział I

Przepisy ogólne

Art. 252

Rzecz można obciążyć prawem do jej używania i do pobierania jej pożytków (użytkowanie).

Art. 253

§ 1

Zakres użytkowania można ograniczyć przez wyłączenie oznaczonych pożytków rzeczy.

§ 2

Wykonywanie użytkowania nieruchomości można ograniczyć do jej oznaczonej części.

Art. 254

Użytkowanie jest niezbywalne.

Art. 255

Użytkowanie wygasa wskutek niewykonywania przez lat dziesięć.

Art. 256

Użytkownik powinien wykonywać swoje prawo zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki.

Art. 257

§ 1Jeżeli użytkowanie obejmuje określony zespół środków produkcji, użytkownik może w

granicach prawidłowej gospodarki zastępować poszczególne składniki innymi. Włączone w ten sposób składniki stają się własnością właściciela użytkowanego zespołu środków produkcji.

§ 2Jeżeli użytkowany zespół środków produkcji ma być zwrócony według oszacowania, użytkownik

nabywa własność jego poszczególnych składników z chwilą, gdy zostały mu wydane; po ustaniu użytkowania obowiązany jest zwrócić zespół tego samego rodzaju i tej samej wartości, chyba że inaczej zastrzeżono.

Art. 258

W stosunkach wzajemnych między użytkownikiem a właścicielem użytkownik ponosi ciężary, które zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki powinny być pokrywane z pożytków rzeczy.

Art. 259Właściciel nie ma obowiązku czynić nakładów na rzecz obciążoną użytkowaniem. Jeżeli

takie nakłady poczynił, może od użytkownika żądać ich zwrotu według przepisów o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia

Art. 260

§ 1Użytkownik obowiązany jest dokonywać napraw i innych nakładów związanych ze zwykłym

korzystaniem z rzeczy. O potrzebie innych napraw i nakładów powinien niezwłocznie zawiadomić właściciela i zezwolić mu na dokonanie potrzebnych robót.

§ 2Jeżeli użytkownik poczynił nakłady, do których nie był obowiązany, stosuje się odpowiednio

przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia.

Art. 261Jeżeli osoba trzecia dochodzi przeciwko użytkownikowi roszczeń dotyczących własności

rzeczy, użytkownik powinien niezwłocznie zawiadomić o tym właściciela.

Art. 262Po wygaśnięciu użytkowania użytkownik obowiązany jest zwrócić rzecz właścicielowi

w takim stanie, w jakim powinna się znajdować stosownie do przepisów o wykonywaniu użytkowania.

Art. 263

§ 1Roszczenie właściciela przeciwko użytkownikowi o naprawienie szkody z powodu pogorszenia

rzeczy albo o zwrot nakładów na rzecz, jak również roszczenie użytkownika przeciwko właścicielowi o zwrot nakładów na rzecz przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy.

§ 2Jednakże gdy roszczenie przysługuje jednostce gospodarki uspołecznionej, termin przedawnienia

wynosi lat pięć.

Art. 264

Jeżeli użytkowanie obejmuje pieniądze lub inne rzeczy oznaczone tylko co do gatunku, użytkownik staje się z chwilą wydania mu tych przedmiotów ich właścicielem. Po wygaśnięciu użytkowania obowiązany jest do zwrotu według przepisów o zwrocie pożyczki (użytkowanie nieprawidłowe).

Art. 265

§ 1

Przedmiotem użytkowania mogą być także prawa.

§ 2

Do użytkowania praw stosuje się odpowiednio przepisy o użytkowaniu rzeczy.

§ 3Do ustanowienia użytkowania na prawie stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu

tego prawa.

Rozdział II

Użytkowanie przez osoby fizyczne

Art. 266

Użytkowanie ustanowione na rzecz osoby fizycznej wygasa najpóźniej z jej śmiercią.

Art. 267

§ 1

Użytkownik obowiązany jest zachować substancję rzeczy oraz jej dotychczasowe przeznaczenie.

§ 2Jednakże użytkownik gruntu może zbudować i eksploatować nowe urządzenia służące do

wydobywania kamieni, żwiru, piasku, gliny oraz innych części gruntu nie podlegających przepisom prawa górniczego,

§ 3Przed przystąpieniem do robót użytkownik powinien w odpowiednim terminie zawiadomić

właściciela o swym zamiarze. Jeżeli zamierzone urządzenia zmieniałyby przeznaczenie gruntu albo naruszały wymagania prawidłowej gospodarki, właściciel może żądać ich zaniechania albo zabezpieczenia roszczenia o naprawienie szkody.

Art. 268Użytkownik może zakładać w pomieszczeniach nowe urządzenia w takich granicach jak

najemca.

Art. 269

§ 1Właściciel może z ważnych powodów żądać od użytkownika zabezpieczenia, wyznaczając

mu w tym celu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu właściciel może wystąpić do sądu o wyznaczenie zarządcy.

§ 2

Użytkownik może żądać uchylenia zarządu, jeżeli daje odpowiednie zabezpieczenie.

Art. 270

Właściciel może odmówić wydania przedmiotów objętych użytkowaniem nieprawidłowym, dopóki nie otrzyma odpowiedniego zabezpieczenia.

Rozdział III

Użytkowanie przez rolnicze spółdzielnie produkcyjne

Art. 271Użytkowanie gruntu stanowiącego własność państwową może być ustanowione na rzecz rolniczej

spółdzielni produkcyjnej jako prawo terminowe lub jako prawo bezterminowe. W każdym razie użytkowanie takie wygasa z chwilą likwidacji spółdzielni.

Art. 272

§ 1Jeżeli rolniczej spółdzielni produkcyjnej zostaje przekazany do użytkowania państwowy

grunt zabudowany, przekazanie budynków i innych urządzeń może nastąpić albo do użytkowania, albo na własność.

§ 2Budynki i inne urządzenia wzniesione przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną na użytkowanym

przez nią gruncie państwowym stanowią własność spółdzielni, chyba że w decyzji o przekazaniu gruntu zostało zastrzeżone, iż maja się stać własnością państwową.

§ 3

Odrębna własność budynków i innych urządzeń, przewidziana w paragrafach poprzedzających, jest prawem związanym z użytkowaniem gruntu.

Art. 273

Jeżeli użytkowanie gruntu państwowego przez rolniczą spółdzielnią produkcyjną wygasło, budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane i stanowiące własność spółdzielni stają się własnością państwową. Spółdzielnia może żądać zapłaty wartości tych budynków i urządzeń w chwili wygaśnięcia użytkowania, chyba że zostały wzniesione wbrew społeczno-gospodarczemu przeznaczeniu gruntu.

Art. 274Przepisy dotyczące własności budynków i innych urządzeń na gruncie państwowym użytkowanym

przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną stosuje się odpowiednio do drzew i innych roślin.

Art. 275Rolnicza spółdzielnia produkcyjna może zmienić przeznaczenie użytkowanych przez siebie

gruntów państwowych albo naruszyć ich substancję, chyba że w decyzji o przekazaniu gruntu inaczej zastrzeżono.

Art. 276Przekazywanie rolniczym spółdzielniom produkcyjnym gruntów państwowych do użytkowania

reguluje rozporządzenie Rady Ministrów.

Art. 277

§ 1Jeżeli statut rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub umowa z członkiem spółdzielni

inaczej nie postanawia, spółdzielnia nabywa z chwilą przejęcia wniesionych przez członków wkładów gruntowych ich użytkowanie.

§ 2Do wniesienia wkładów gruntowych nie stosuje się przepisów o obowiązku zachowania

formy aktu notarialnego przy ustanowieniu użytkowania nieruchomości.

Art. 278Statut rolniczej spółdzielni produkcyjnej może postanawiać, że - gdy wymaga tego prawidłowe

wykonanie zadań spółdzielni - przysługuje jej uprawnienie do zmiany przeznaczenia wkładów gruntowych oraz uprawnienie do naruszenia ich substancji albo jedno z tych uprawnień.

Art. 279

§ 1Budynki i inne urządzenia wzniesione przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną na gruncie

stanowiącym wkład gruntowy stają się jej własnością. To samo dotyczy drzew i innych roślin zasadzonych lub zasianych przez spółdzielnię.

§ 2W razie wygaśnięcia użytkowania gruntu działka, na której znajdują się budynki lub

urządzenia będące własnością spółdzielni, może być przez spółdzielnię przejęta na własność za zapłatą wartości w chwili wygaśnięcia użytkowania. Drzewa i inne rośliny zasadzone lub zasiane przez spółdzielnię stają się własnością właściciela gruntu.

Art. 280

§ 1Statut rolniczej spółdzielni produkcyjnej może postanawiać, że użytkowanie przez spółdzielnię

wkładów gruntowych będzie odpłatne. Jednakże gdy wkład przewyższa obszar piętnastu hektarów, zastrzeżenie statutu o odpłatności użytkowania nie może dotyczyć nadwyżki ponad ten obszar.

§ 2W razie odpłatnego użytkowania wkładów gruntowych statut powinien postanawiać, czy

zapłata będzie dokonywana w postaci udziału w podziale dochodów, czy też według ustalonych stawek; w ostatnim wypadku statut powinien określać zasady ustalania stawek.

Art. 281Jeżeli członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej wniósł do spółdzielni budynek lub

wkład inwentarzowy, który zgodnie z postanowieniami statutu lub umowy ma być po ustaniu członkostwa zwrócony w naturze, spółdzielnia nabywa użytkowanie budynku lub przedmiotów stanowiących wkład inwentarzowy.

Art. 282

Użytkowanie przez rolniczą spółdzielnie produkcyjną budynków lub wkładów inwentarzowych, wniesionych jako wkłady zwrotne, może być odpłatne. W razie odpłatności użytkowania takich wkładów statut powinien postanawiać, czy zapłata będzie dokonywana w postaci udziału w podziale dochodów spółdzielni, czy też według ustalonych stawek; w ostatnim wypadku statut powinien określać zasady ustalania stawek.

Rozdział IV

Inne wypadki użytkowania

Art. 283Do użytkowania przez jednostki gospodarki uspołecznionej nie objęte przepisami rozdziału

poprzedzającego stosuje się odpowiednio przepisy rozdziału I niniejszego działu, o ile użytkowanie to nie jest inaczej uregulowane odrębnymi przepisami.

Art. 284

§ 1Do użytkowania przez osoby prawne nie bodące jednostkami gospodarki uspołecznionej

stosuje się odpowiednio przepisy I i II rozdziału niniejszego działu.

§ 2Użytkowanie na rzecz takiej osoby prawnej nie może być ustanowione na czas dłuższy

niż lat dziesięć. W każdym razie wygasa ono z chwilą ustania osoby prawnej.

Dział III

Służebności

Rozdział I

Służebności gruntowe

Art. 285

§ 1Nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nieruchomości (nieruchomości

władnącej) prawem, którego treść polega bądź na tym, że właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania w stosunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości obciążonej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości władnącej przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności (służebność gruntowa).

§ 2Służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwiększenie użyteczności nieruchomości

władnącej lub jej oznaczonej części,

Art. 286Na rzecz rolniczej spółdzielni produkcyjnej można ustanowić służebność gruntową bez

względu na to, czy spółdzielnia jest właścicielem gruntu.

Art. 287Zakres służebności gruntowej i sposób jej wykonywania oznacza się, w braku innych

danych, według zasad współżycia społecznego przy uwzględnieniu zwyczajów miejscowych.

Art. 288Służebność gruntowa powinna być wykonywana w taki sposób, żeby jak najmniej utrudniała

korzystanie z nieruchomości obciążonej.

Art. 289

§ 1W braku odmiennej umowy obowiązek utrzymywania urządzeń potrzebnych do wykonywania

służebności gruntowej obciąża właściciela nieruchomości władnącej.

§ 2Jeżeli obowiązek utrzymywania takich urządzeń został włożony na właściciela nieruchomości

obciążonej, właściciel odpowiedzialny jest także osobiście za wykonywanie tego obowiązku.

Odpowiedzialność osobista współwłaścicieli jest solidarna.

Art. 290

§ 1W razie podziału nieruchomości władnącej służebność utrzymuje się w mocy na rzecz

każdej z części utworzonych przez podział; jednakże gdy służebność zwiększa użyteczność tylko jednej lub kilku z nich, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zwolnienia jej od służebności względem części pozostałych.

§ 2W razie podziału nieruchomości obciążonej służebność utrzymuje się w mocy na częściach

utworzonych przez podział; jednakże gdy wykonywanie służebności ogranicza się do jednej lub kilku z nich, właściciele pozostałych części mogą żądać ich zwolnienia od służebności.

§ 3Jeżeli wskutek podziału nieruchomości władnącej albo nieruchomości obciążonej sposób

wykonywania służebności wymaga zmiany, sposób ten w braku porozumienia stron będzie ustalony przez sąd.

Art. 291

Jeżeli po ustanowieniu służebności gruntowej powstanie ważna potrzeba gospodarcza, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać za wynagrodzeniem zmiany treści lub sposobu wykonywania służebności, chyba że żądana zmiana przyniosłaby niewspółmierny uszczerbek nieruchomości władnącej.

Art. 292Służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega

na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio.

Art. 293

§ 1

Służebność gruntowa wygasa wskutek niewykonywania przez lat dziesięć.

§ 2Jeżeli treść służebności gruntowej polega na obowiązku nieczynienia, przepis powyższy

stosuje się tylko wtedy, gdy na nieruchomości obciążonej istnieje od lat dziesięciu stan rzeczy sprzeczny z treścią służebności.

Art. 294Właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności gruntowej za

wynagrodzeniem, jeżeli wskutek zmiany stosunków służebność stała się dla niego szczególnie uciążliwa, a nie jest konieczna do prawidłowego korzystania z nieruchomości władnącej.

Art. 295

Jeżeli służebność gruntowa utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zniesienia służebności bez wynagrodzenia.

Rozdział II

Służebności osobiste

Art. 296Nieruchomość można obciążyć na rzecz oznaczonej osoby fizycznej prawem, którego treść

odpowiada treści służebności gruntowej (służebność osobista).

Art. 297Do służebności osobistych stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych

z zachowaniem przepisów rozdziału niniejszego.

Art. 298Zakres służebności osobistej i sposób jej wykonywania oznacza się, w braku innych

danych, według osobistych potrzeb uprawnionego z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego i zwyczajów miejscowych.

Art. 299

Służebność osobista wygasa najpóźniej ze śmiercią uprawnionego.

Art. 300Służebności osobiste są niezbywalne. Nie można również przenieść uprawnienia do ich

wykonywania.

Art. 301

§ 1

Mający służebność mieszkania może przyjąć na mieszkanie małżonka i dzieci małoletnie.

Inne osoby może przyjąć tylko wtedy, gdy są przez niego utrzymywane albo potrzebne przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Dzieci przyjęte jako małoletnie mogą pozostać w mieszkaniu także po uzyskaniu pełnoletności.

§ 2Można się umówić, że po śmierci uprawnionego służebność mieszkania przysługiwać będzie

jego dzieciom, rodzicom i małżonkowi.

Art. 302

§ 1Mający służebność mieszkania może korzystać z pomieszczeń i urządzeń przeznaczonych

do wspólnego użytku mieszkańców budynku.

§ 2Do wzajemnych stosunków między mającym służebność mieszkania a właścicielem nieruchomości

obciążonej stosuje się odpowiednio przepisy o użytkowaniu przez osoby fizyczne.

Art. 303Jeżeli uprawniony z tytułu służebności osobistej dopuszcza się rażących uchybień przy

wykonywaniu swego prawa, właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zamiany służebności na rentę.

Art. 304

Służebności osobistej nie można nabyć przez zasiedzenie.

Art. 305Jeżeli nieruchomość obciążona służebnością osobistą została wniesiona jako wkład do

rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielnia może z ważnych powodów żądać zmiany sposobu wykonywania służebności albo jej zamiany na rentę.

Dział IV

Zastaw

Rozdział I

Zastaw na rzeczach ruchomych

Art. 306

§ 1

W celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można rzecz ruchomą obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel będzie mógł dochodzić zaspokojenia z rzeczy bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela rzeczy, wyjąwszy tych, którym z mocy ustawy przysługuje pierwszeństwo szczególne.

§ 2

Zastaw można ustanowić także w celu zabezpieczenia wierzytelności przyszłej lub warunkowej.

Art. 307

§ 1

Do ustanowienia zastawu potrzebna jest umowa między właścicielem a wierzycielem oraz, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wydanie rzeczy wierzycielowi albo osobie trzeciej, na którą strony się zgodziły.

§ 2Jeżeli rzecz znajduje się w dzierżeniu wierzyciela, do ustanowienia zastawu wystarcza

sama umowa.

Art. 308

§ 1W celu zabezpieczenia udzielonych przez bank państwowy kredytów można ustanowić na

rzecz banku zastaw na rzeczach ruchomych zastawcy z pozostawieniem ich w posiadaniu zastawcy lub osoby trzeciej.

§ 2Zastaw pozostaje w mocy na rzeczach obciążonych bez względu na zmiany, którym przedmiot

zastawu może ulec w toku przetwarzania, a w razie połączenia rzeczy obciążonej z innymi rzeczami zastaw obejmuje również te inne rzeczy.

§ 3Umowa o ustanowienie takiego zastawu powinna być pod rygorem nieważności zawarta na

piśmie i określać przedmiot zastawu w sposób odpowiadający jego właściwościom. Umowa powinna być wpisana do rejestru zastawów prowadzonego przez bank. Zastaw powstaje z chwilą wpisania umowy do rejestru.

Art. 309Przepisy o nabyciu własności rzeczy ruchomej od osoby nie uprawnionej do rozporządzania

rzeczą stosuje się odpowiednio do ustanowienia zastawu.

Art. 310

Jeżeli w chwili ustanowienia zastawu rzecz jest już obciążona innym prawem rzeczowym, zastaw powstały później ma pierwszeństwo przed prawem powstałym wcześniej, chyba że zastawnik działał w złej wierze.

Art. 311

Nieważne jest zastrzeżenie, przez które zastawca zobowiązuje się względem zastawnika, że nie dokona zbycia lub obciążenia rzeczy przed wygaśnięciem zastawu.

Art. 312Zaspokojenie zastawnika z rzeczy obciążonej następuje według przepisów o sądowym postępowaniu

egzekucyjnym. Statuty instytucji kredytowych mogą wprowadzić inny tryb zaspokojenia zastawnika.

Art. 313Jeżeli przedmiotem zastawu są rzeczy mające określoną przez zarządzenie właściwego

organu państwowego cenę sztywną, można się umówić, że w razie zwłoki z zapłatą długu przypadną one w odpowiednim stosunku zastawnikowi na własność zamiast zapłaty, według ceny z dnia wymagalności wierzytelności zabezpieczonej.

Art. 314W granicach przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego zastaw zabezpiecza także

roszczenia związane z wierzytelnością zabezpieczoną, w szczególności roszczenie o odsetki nie przedawnione, o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, o zwrot nakładów na rzecz oraz o przyznane koszty zaspokojenia wierzytelności.

Art. 315Zastawca nie będący dłużnikiem może niezależnie od zarzutów, które mu przysługują

osobiście przeciwko zastawnikowi, podnosić zarzuty, które przysługują dłużnikowi, jak również te, których dłużnik zrzekł się po ustanowieniu zastawu.

Art. 316Zastawnik może dochodzić zaspokojenia z rzeczy obciążonej zastawem bez względu na

ograniczenie odpowiedzialności dłużnika wynikające z przepisów prawa spadkowego.

Art. 317Przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej zastawem nie narusza uprawnienia zastawnika

do uzyskania zaspokojenia z rzeczy obciążonej. Przepisu powyższego nie stosuje się do roszczenia o odsetki lub inne świadczenia uboczne.

Art. 318Zastawnik, któremu rzecz została wydana, powinien czuwać nad jej zachowaniem stosownie

do przepisów o przechowaniu za wynagrodzeniem. Po wygaśnięciu zastawu powinien zwrócić rzecz zastawcy.

Art. 319Jeżeli rzecz obciążona zastawem przynosi pożytki, zastawnik powinien, w braku odmiennej

umowy, pobierać je i zaliczać na poczet wierzytelności i związanych z nią roszczeń.

Po wygaśnięciu zastawu obowiązany jest złożyć zastawcy rachunek.

Art. 320Jeżeli zastawnik poczynił nakłady na rzecz, do których nie był obowiązany, stosuje

się odpowiednio przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia.

Art. 321

§ 1Jeżeli rzecz obciążona zastawem zostaje narażona na utratę lub uszkodzenie, zastawca

może żądać bądź złożenia rzeczy do depozytu sądowego, bądź zwrotu rzeczy za jednoczesnym ustanowieniem innego zabezpieczenia wierzytelności, bądź sprzedaży rzeczy.

§ 2W razie sprzedaży rzeczy zastaw przechodzi na uzyskaną cenę, która powinna być złożona

do depozytu sądowego.

Art. 322

§ 1Roszczenie zastawcy przeciwko zastawnikowi o naprawienie szkody z powodu pogorszenia

rzeczy, jak również roszczenie zastawnika przeciwko zastawcy o zwrot nakładów na rzecz przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy.

§ 2Jednakże gdy roszczenie przysługuje jednostce gospodarki uspołecznionej, termin przedawnienia

wynosi lat pięć.

Art. 323

§ 1Przeniesienie wierzytelności zabezpieczonej zastawem pociąga za sobą przeniesienie

zastawu. W razie przeniesienia wierzytelności z wyłączeniem zastawu zastaw wygasa.

§ 2

Zastaw nie może być przeniesiony bez wierzytelności, którą zabezpiecza.

Art. 324Nabywca wierzytelności zabezpieczonej zastawem może żądać od zbywcy wydania rzeczy

obciążonej, jeżeli zastawca wyrazi na to zgodę. W braku takiej zgody nabywca może żądać złożenia rzeczy do depozytu sądowego.

Art. 325

§ 1Jeżeli zastawnik zwróci rzecz zastawcy, zastaw wygasa bez względu na zastrzeżenia

przeciwne.

§ 2Zastaw nie wygasa pomimo nabycia rzeczy obciążonej przez zastawnika na własność, jeżeli

wierzytelność zabezpieczona zastawem jest obciążona prawem osoby trzeciej lub na jej rzecz zajęta.

Art. 326Przepisy rozdziału niniejszego stosuje się odpowiednio do zastawu, który powstaje

z mocy ustawy.

Rozdział II

Zastaw na prawach

Art. 327

Przedmiotem zastawu mogą być także prawa, jeżeli są zbywalne.

Art. 328Do zastawu na prawach stosuje się odpowiednio przepisy o zastawie na rzeczach ruchomych

z zachowaniem przepisów rozdziału niniejszego.

Art. 329

§ 1Do ustanowienia zastawu na prawie stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu

tego prawa. Jednakże umowa o ustanowienie zastawu powinna być zawarta na piśmie z datą pewną, chociażby umowa o przeniesienie prawa nie wymagała takiej formy.

§ 2Jeżeli ustanowienie zastawu na wierzytelności nie następuje przez wydanie dokumentu

ani przez indos, do ustanowienia zastawu potrzebne jest pisemne zawiadomienie dłużnika wierzytelności przez zastawcę.

Art. 330Zastawnik może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które

zmierzają do zachowania prawa obciążonego zastawem.

Art. 331

§ 1

Jeżeli wymagalność wierzytelności obciążonej zależy od wypowiedzenia przez wierzyciela, zastawca może dokonać wypowiedzenia bez zgody zastawnika. Jeżeli wierzytelność zabezpieczona zastawem jest już wymagalna, zastawnik może wierzytelność obciążoną wypowiedzieć do wysokości wierzytelności zabezpieczonej.

§ 2Jeżeli wymagalność wierzytelności obciążonej zastawem zależy od wypowiedzenia przez

dłużnika, wypowiedzenie powinno nastąpić także względem zastawnika.

Art. 332

W razie spełnienia świadczenia zastaw na wierzytelności przechodzi na przedmiot świadczenia.

Art. 333

Do odbioru świadczenia uprawnieni są zastawca wierzytelności i zastawnik łącznie.

Każdy z nich może żądać spełnienia świadczenia do rąk ich obu łącznie albo złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego.

Art. 334Jeżeli dłużnik wierzytelności obciążonej zastawem spełnia świadczenie, zanim wierzytelność

zabezpieczona stała się wymagalna, zarówno zastawca, jak i zastawnik mogą żądać złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego.

Art. 335Jeżeli wierzytelność pieniężna zastawem zabezpieczona jest już wymagalna, zastawnik

może żądać zamiast zapłaty, ażeby zastawca przeniósł na niego wierzytelność obciążoną, jeżeli jest pieniężna, do wysokości wierzytelności zabezpieczonej zastawem. Zastawnik może dochodzić przypadłej mu z tego tytułu części wierzytelności z pierwszeństwem przed częścią przysługującą zastawcy.

Tytuł IV Posiadanie

Art. 336Posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz

samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

Art. 337Posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie

zależne.

Art. 338

Kto rzeczą faktycznie włada za kogo innego, jest dzierżycielem.

Art. 339

Domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym.

Art. 340Domniemywa się ciągłość posiadania. Niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę

przemijającą nie przerywa posiadania.

Art. 341Domniemywa się, że posiadanie jest zgodne ze stanem prawnym. Domniemanie to dotyczy

również posiadania przez poprzedniego posiadacza.

Art. 342

Nie wolno naruszać samowolnie posiadania, chociażby posiadacz był w złej wierze.

Art. 343

§ 1

Posiadacz może zastosować obronę konieczną, ażeby odeprzeć samowolne naruszenie posiadania.

§ 2Posiadacz nieruchomości może niezwłocznie po samowolnym naruszeniu posiadania przywrócić

własnym działaniem stan poprzedni; nie wolno mu jednak stosować przy tym przemocy względem osób. Posiadacz rzeczy ruchomej, jeżeli grozi mu niebezpieczeństwo niepowetowanej szkody, może natychmiast po samowolnym pozbawieniu go posiadania zastosować niezbędną samopomoc w celu przywrócenia stanu poprzedniego.

§ 3

Przepisy paragrafów poprzedzających stosuje się odpowiednio do dzierżyciela.

Art. 344

§ 1Przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na

czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem.

§ 2

Roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia.

Art. 345

Posiadanie przywrócone poczytuje się za nie przerwane.

Art. 346Roszczenie o ochronę posiadania nie przysługuje w stosunkach pomiędzy współposiadaczami

tej samej rzeczy, jeżeli nie da się ustalić zakresu współposiadania.

Art. 347

§ 1Posiadaczowi nieruchomości przysługuje roszczenie o wstrzymanie budowy, jeżeli budowa

mogłaby naruszyć jego posiadanie albo grozić wyrządzeniem mu szkody.

§ 2

Czytaj dalej ↓

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.