Kodeks postępowania cywilnego – tekst jednolity 2017

Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 8 grudnia 2017 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania cywilnego Spis treści Treść obwieszczenia Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego Tytuł WSTĘPNY - Przepisy ogólne Część PIERWSZA - POSTĘPOWANIE ROZPOZNAWCZE Księga PIERWSZA - PROCES Tytuł I - Sąd

Dział I - Właściwość sądu

Art. 15

Rozdział 1 - Właściwość rzeczowa

Rozdział 2 - Właściwość miejscowa

Dział II - Skład sądu

Dział III - Wyłączenie sędziego

Tytuł II - Prokurator Tytuł III - Organizacje pozarządowe Tytuł IIIa - Państwowa Inspekcja Pracy Tytuł IIIb - Powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów Tytuł IIIc - Podmioty uprawnione do udziału w postępowaniu na podstawie odrębnych przepisów Tytuł IV - Strony

Dział I - Zdolność sądowa i procesowa

Dział II - Współuczestnictwo w sporze

Dział III - Interwencja główna i uboczna

Dział IV - Przypozwanie

Dział V - Pełnomocnicy procesowi

Tytuł V - Koszty procesu

Dział I - Zwrot kosztów procesu

Dział II - Pomoc prawna z urzędu

Tytuł VI - Postępowanie

Dział I - Przepisy ogólne o czynnościach procesowych

Rozdział 1 - Pisma procesowe

Rozdział 2 - Doręczenia

Rozdział 3 - Posiedzenia sądowe

Rozdział 4 - Terminy

Rozdział 5 - Uchybienie i przywrócenie terminu

Rozdział 6 - Zawieszenie postępowania

Dział II - Postępowanie przed sądami pierwszej instancji

Rozdział 1 - Mediacja i postępowanie pojednawcze

Rozdział 2 - Pozew

Rozdział 3 - Rozprawa

Dział III - Dowody

Rozdział 1 - Przedmiot i ocena dowodów

Rozdział 2 - Postępowanie dowodowe

Rozdział 3 - Zabezpieczenie dowodów

Dział IV - Orzeczenia

Rozdział 1 - Wyroki

Rozdział 1a - Nakazy zapłaty

Rozdział 2 - Postanowienia sądu

Rozdział 3 - Prawomocność orzeczeń

Dział V - Środki odwoławcze

Rozdział 1 - Apelacja

Rozdział 1_1

Rozdział 2 - Zażalenie

Dział Va - Skarga kasacyjna Dział Vb - Skarga na orzeczenie referendarza sądowego

Dział VI - Wznowienie postępowania

Dział VII

Dział VIII - Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

Tytuł VII - Postępowania odrębne

Dział I - Postępowanie w sprawach małżeńskich

Rozdział 1 - Przepisy ogólne

Rozdział 2 - Sprawy o rozwód i o separację

Rozdział 3 - Inne sprawy

Dział II - Postępowanie w sprawach ze stosunków między rodzicami a dziećmi

Dział III - Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

Rozdział 1 - Przepisy ogólne

Rozdział 2 - Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy

Rozdział 3 - Postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

Dział IV - Postępowanie w sprawach o naruszenie posiadania

Dział IVa - Postępowanie w sprawach z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów oraz w sprawie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową

Rozdział 1

Dział IVb - (zawierający art. 47936-47944- uchylony) Dział IVc - Postępowanie w sprawach z zakresu regulacji energetyki Dział IVd - Postępowanie w sprawach z zakresu regulacji telekomunikacji i poczty Dział IVe - Postępowanie w sprawach z zakresu regulacji transportu kolejowego Dział IVf - Postępowanie w sprawach z zakresu regulacji rynku wodno-kanalizacyjnego

Dział V - Postępowanie nakazowe i upominawcze

Rozdział 1 - Przepisy ogólne

Rozdział 2 - Postępowanie nakazowe

Rozdział 3 - Postępowanie upominawcze

Dział VI - Postępowanie uproszczone

Dział VII - Europejskie postępowania w sprawach transgranicznych

Rozdział 1 - Europejskie postępowanie nakazowe

Rozdział 2 - Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń

Dział VIII - Postępowania elektroniczne

Rozdział 1 - Elektroniczne postępowanie upominawcze

Księga DRUGA - POSTĘPOWANIE NIEPROCESOWE Tytuł I - Przepisy ogólne Tytuł II - Przepisy dla poszczególnych rodzajów spraw

Dział I - Sprawy z zakresu prawa osobowego

Rozdział 1 - Uznanie za zmarłego i stwierdzenie zgonu

Rozdział 2 - Ubezwłasnowolnienie

Dział II - Sprawy z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli

Rozdział 1 - Sprawy małżeńskie

Rozdział 2 - Inne sprawy rodzinne oraz sprawy opiekuńcze

Rozdział 3 - Sprawy z zakresu kurateli

Dział III - Sprawy z zakresu prawa rzeczowego

Rozdział 1 - Przepisy ogólne

Rozdział 2 - Stwierdzenie zasiedzenia

Rozdział 2a - Przepadek rzeczy

Rozdział 3 - Zarząd związany ze współwłasnością i użytkowaniem

Rozdział 4 - Zniesienie współwłasności

Rozdział 5 - Ustanowienie drogi koniecznej i służebności przesyłu

Rozdział 6 - Postępowanie wieczystoksięgowe

Dział IV - Sprawy z zakresu prawa spadkowego

Art. 627

Art. 628

Art. 629

Art. 630

Art. 631

Art. 632

Rozdział 1 - Zabezpieczenie spadku, wykaz inwentarza i spis inwentarza

Rozdział 2 - Przyjęcie lub odrzucenie spadku

Rozdział 3 - Ogłoszenie testamentu

Rozdział 4 - Wyjawienie przedmiotów spadkowych

Rozdział 5 - Przesłuchanie świadków testamentu ustnego

Rozdział 6 - Sprawy dotyczące wykonawcy testamentu

Rozdział 7 - Zarząd spadku nieobjętego

Rozdział 8 - Stwierdzenie nabycia spadku i przedmiotu zapisu windykacyjnego

Rozdział 9 - Dział spadku

Rozdział 10 - Inne sprawy spadkowe

Dział IVa - Sprawy z zakresu przepisów o przedsiębiorstwach państwowych i o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego

Dział V - Sprawy depozytowe

Rozdział 1 - Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego

Rozdział 2 - Zwrot depozytu sądowego składającemu i wydanie depozytu sądowego uprawnionemu

Rozdział 3 - Postępowanie w sprawach o stwierdzenie likwidacji niepodjętego depozytu

Dział VI - Postępowanie rejestrowe

Księga TRZECIA Księga CZWARTA - POSTĘPOWANIE W RAZIE ZAGINIĘCIA LUB ZNISZCZENIA AKT Część DRUGA - POSTĘPOWANIE ZABEZPIECZAJĄCE Tytuł I - Przepisy ogólne Tytuł II - Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych Tytuł III - Inne wypadki zabezpieczenia Część TRZECIA - POSTĘPOWANIE EGZEKUCYJNE Tytuł I - Przepisy ogólne

Dział I - Organy egzekucyjne, ich właściwość i postępowanie w ogólności

Art. 758

Art. 759

Art. 759_1

Art. 759_2

Art. 760

Art. 760_1

Art. 761

Art. 762

Art. 762_1

Art. 763

Art. 764

Art. 765

Art. 766

Art. 767

Art. 767_1

Art. 767_2

Art. 767_3

Art. 767_3_a

Art. 767_4

Art. 768

Art. 768_1

Art. 769

Art. 770

Art. 770_1

Art. 771

Art. 772

Art. 773

Art. 773_1

Art. 773_2

Art. 773_3

Art. 774

Art. 775

Art. 775_1

Dział II - Tytuły egzekucyjne i klauzula wykonalności

Dział IIa - Zaświadczenie europejskiego tytułu egzekucyjnego Dział IIb - Stwierdzenie wykonalności europejskiego nakazu zapłaty Dział IIc - Zaświadczenie dotyczące orzeczenia wydanego w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń Dział IId - Zaświadczenia dotyczące orzeczeń, ugód i innych tytułów egzekucyjnych w sprawach cywilnych i handlowych Dział IIe - Wyciągi z orzeczeń, ugód i innych tytułów egzekucyjnych w sprawach alimentacyjnych Dział IIf - Zaświadczenia dotyczące orzeczeń obejmujących środki ochrony w sprawach cywilnych

Dział III - Wszczęcie egzekucji i dalsze czynności egzekucyjne

Dział IV - Zawieszenie i umorzenie postępowania

Dział V - Ograniczenia egzekucji

Dział VI - Powództwa przeciwegzekucyjne

Tytuł II - Egzekucja świadczeń pieniężnych

Dział I - Egzekucja z ruchomości

Rozdział 1 - Zajęcie

Rozdział 2 - Sprzedaż

Rozdział 3 - Sprzedaż w drodze licytacji elektronicznej

Dział II - Egzekucja z wynagrodzenia za pracę

Dział III - Egzekucja z rachunków bankowych

Dział IV - Egzekucja z innych wierzytelności

Dział IVa - Egzekucja z innych praw majątkowych

Dział V - Wyjawienie majątku

Dział VI - Egzekucja z nieruchomości

Rozdział 1 - Przepisy wstępne

Rozdział 2 - Zajęcie

Rozdział 3 - Opis i oszacowanie

Rozdział 4 - Obwieszczenie o licytacji

Rozdział 5 - Warunki licytacyjne

Rozdział 6 - Licytacja

Rozdział 7 - Przybicie

Rozdział 8 - Przysądzenie własności

Rozdział 9 - Egzekucja z ułamkowej części nieruchomości oraz użytkowania wieczystego

Dział VIa - Uproszczona egzekucja z nieruchomości

Dział VII - Egzekucja ze statków morskich

Dział VIII - Podział sumy uzyskanej z egzekucji

Rozdział 1 - Przepisy ogólne

Rozdział 2 - Podział sumy uzyskanej przez egzekucję z wynagrodzenia za pracę

Rozdział 3 - Podział sumy uzyskanej przez egzekucję z ruchomości, wierzytelności i innych praw

majątkowych

Rozdział 4 - Podział sumy uzyskanej przez egzekucję z nieruchomości

Tytuł III - Przepisy szczególne o egzekucji

Dział I - Egzekucja świadczeń niepieniężnych

Dział II - Przepisy szczególne o egzekucji z udziałem Skarbu Państwa oraz przedsiębiorców

Rozdział 1 - Przepisy ogólne

Rozdział 2 - Egzekucja przez zarząd przymusowy

Rozdział 3 - Egzekucja przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego

Dział III - Egzekucja w celu zniesienia współwłasności nieruchomości w drodze sprzedaży publicznej

Dział IV

Dział V - Egzekucja świadczeń alimentacyjnych

Dział VI

Część CZWARTA - PRZEPISY Z ZAKRESU MIĘDZYNARODOWEGO POSTĘPOWANIA CYWILNEGO (Przepis wstępny - uchylone)

Art. 1096Księga PIERWSZA - JURYSDYKCJA KRAJOWA

Tytuł I - Przepisy ogólne Tytuł III - Jurysdykcja krajowa w procesie Tytuł IV - Jurysdykcja krajowa w postępowaniu nieprocesowym Tytuł IVa - Jurysdykcja krajowa w postępowaniu zabezpieczającym i egzekucyjnym Księga PIERWSZA - IMMUNITET SĄDOWY I EGZEKUCYJNY Księga DRUGA - POSTĘPOWANIE Tytuł I - Zdolność sądowa i procesowa Tytuł II - Zabezpieczenie kosztów procesu Tytuł III - Zwolnienie cudzoziemców od kosztów sądowych Tytuł IV - Pomoc prawna Tytuł V - Zabezpieczenie dowodów Tytuł VI - Zagraniczne dokumenty urzędowe Tytuł VII - Czynności dotyczące spadku po cudzoziemcach Tytuł VIIA - Europejskie poświadczenie spadkowe Tytuł VIII - Stwierdzenie obcego prawa i wzajemności Tytuł IX - Uzasadnienie prawomocnych orzeczeń i wydawanie zaświadczeń Tytuł X - Wniosek o uchylenie wyroku wydanego w sprawie alimentacyjnej Tytuł XI - Europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym Księga TRZECIA - UZNANIE I STWIERDZENIE WYKONALNOŚCI Tytuł I - Uznanie orzeczeń sądów państw obcych lub rozstrzygnięć innych organów państw obcych Tytuł II - Wykonalność orzeczeń sądów państw obcych lub rozstrzygnięć innych organów państw obcych oraz ugód zawartych przed takimi sądami i organami lub przez nie zatwierdzonych Tytuł III - (zawierający art. 1153¹-1153³- uchylony) Tytuł IV - (zawierający art. 11534-11536- uchylony) Tytuł V - (zawierający art. 11537-11539- uchylony) Tytuł VI - (zawierający art. 115310-115312- uchylony) Księga CZWARTA - UZNANIE I WYKONANIE NIEKTÓRYCH ORZECZEŃ SĄDÓW PAŃSTW CZŁONKOWSKICH UNII EUROPEJSKIEJ ORAZ POCHODZĄCYCH Z TYCH PAŃSTW UGÓD I DOKUMENTÓW URZĘDOWYCH Tytuł I - Przepisy ogólne Tytuł II - Wykonanie Tytuł III - Odmowa uznania lub wykonania Część PIĄTA - SĄD POLUBOWNY (ARBITRAŻOWY) Tytuł I - Przepisy ogólne

Art. 1154

Art. 1155

Art. 1156

Art. 1157

Art. 1158

Art. 1159

Art. 1160Tytuł II - Zapis na sąd polubowny

Tytuł III - Skład sądu polubownego Tytuł IV - Właściwość sądu polubownego Tytuł V - Postępowanie przed sądem polubownym Tytuł VI - Wyrok sądu polubownego i zakończenie postępowania Tytuł VII - Skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego Tytuł VIII - Uznanie i stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed nim zawartej Treść obwieszczenia 1.

Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1523) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych:

2.

Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje:

Art. 61Do zapisów na sąd polubowny, obejmujących spory wynikające z umów, których stroną

jest konsument, sporządzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 48 w brzmieniu dotychczasowym.

Art. 62Do spraw rozstrzyganych przez sądy polubowne wszczętych i niezakończonych przed dniem

wejścia w życie niniejszej ustawy oraz do uchylania i odmowy uznania wyroku sądu polubownego wydanego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 48 w brzmieniu dotychczasowym. ” „

Art. 72Ustawa wchodzi w życie po upływie 2 miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem:

Art. 21

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2017 r., z wyjątkiem art. 7, art. 12 i art.

18 pkt 3 i 4, które wchodzą w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. ” ;

Art. 260Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 marca 2017 r., z wyjątkiem:

190 ust. 1, art. 201 ust. 1 i art. 259 ust. 1, które wchodzą w życie z dniem ogłoszenia;

Art. 28

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2017 r. ” ;

Art. 123

1.

W sprawach, w których czynności zastępstwa przed dniem wejścia w życie ustawy wykonywała Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa zastępstwo wykonuje Prokuratoria Generalna. ” „

Art. 135Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2017 r., z wyjątkiem art. 4 ust. 1 pkt 6

i ust. 4 pkt 3, art. 12-14, art. 18-20, art. 26, art. 27, art. 32 ust. 5 i 6 oraz art. 35, które wchodzą w życie z dniem 1 lipca 2017 r. ” ;

Art. 42

Ustawa wchodzi w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art.

41, który wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 6

Ustawa wchodzi w życie z dniem 18 stycznia 2017 r. ” ;

Art. 100

1.

Sprawy niezakończone przez ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa, wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy, przejmują z tym dniem organy oraz podmioty właściwe do ich realizacji na podstawie ustawy wprowadzanej w art. 1 oraz innych ustaw zmienianych w niniejszej ustawie, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

2.

Czynności w zakresie przekazania dokumentacji spraw, określonych w ust. 1, oraz papierów wartościowych stanowiących zabezpieczenie należności Skarbu Państwa dokonuje do dnia wejścia w życie ustawy minister właściwy do spraw Skarbu Państwa, a po tym dniu likwidator urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa.

3.

Przekazanie dokumentacji oraz papierów wartościowych stanowiących zabezpieczenie należności Skarbu Państwa następuje na podstawie protokołu. ” „

Art. 103Sprawy administracyjne i sądowoadministracyjne wszczęte na podstawie przepisów zmienianych

niniejszą ustawą i niezakończone przed dniem jej wejścia w życie są prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów przez organy, które przejęły zadania i kompetencje zgodnie z przepisami niniejszej ustawy. ” „

Art. 134Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2017 r., z wyjątkiem:

Art. 2W sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, w których do

dnia jej wejścia w życie nie upłynął termin określony w art. 408 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym, stosuje się przepis art. 408 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Art. 3

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 26

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 13

Przepisy ustaw zmienianych w art. 2 i art. 10, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do postępowań wszczętych od dnia jej wejścia w życie.

Art. 14Do zabezpieczeń udzielonych w postępowaniach zabezpieczających wszczętych przed dniem

wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się art. 7541 i art. 757 ustawy zmienianej w art. 2, w brzmieniu dotychczasowym. ” „

Art. 15Żądanie zobowiązania dłużnika do złożenia wykazu informacji o odpłatnych i nieodpłatnych

czynnościach prawnych dokonanych na rzecz osób trzecich, w pięcioletnim okresie poprzedzającym wszczęcie egzekucji, w wyniku których stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności prawnych, o którym mowa w art.

913 § 1 ustawy zmienianej w art. 2, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do czynności prawnych dokonanych od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. ” „

Art. 22Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 czerwca 2017 r., z wyjątkiem:

Art. 4

Do wniosków o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której umowa została zawarta przy wykorzystaniu wzorca umowy udostępnionego w systemie teleinformatycznym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy:

Art. 5

Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 3

Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 24Do egzekucji ze:

Art. 31Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem:

Art. 27

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 13, który wchodzi w życie z dniem 1 października 2017 r. ” ;

Art. 10Do spraw sądowych wszczętych i niezakończonych prawomocnym orzeczeniem przed dniem

wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy. ” „

Art. 12

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 4

Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 14Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 1 pkt

8 w zakresie art. 24c ust. 1 pkt 1 lit. b, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2018 r. ” .

Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego Tytuł WSTĘPNY Przepisy ogólne

Art. 11)Utracił moc z dniem 17 lipca 2000 r., rozumiany w ten sposób, iż w zakresie pojęcia

„sprawy cywilnej” nie mogą się mieścić roszczenia dotyczące zobowiązań pieniężnych, których źródło stanowi decyzja administracyjna, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2000 r. sygn. akt SK. 12/99 (Dz. U. poz. 665).2)Utracił moc z dniem 11 września 2017 r.: - w zakresie, w jakim dotyczy zagadnienia oceny prawidłowości procedury wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego; - w zakresie, w jakim dotyczy zagadnienia oceny prawidłowości procedury przedstawienia kandydatów na stanowisko Prezesa oraz Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego i powołania ich przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 września 2017 r. sygn. akt K 10/17 (Dz. U. poz. 1727)..

Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne).

Art. 2

§ 1Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie

należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy.

§ 1a(uchylony)

§ 2(uchylony)

§ 3Nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne

przekazują je do właściwości innych organów.

Art. 3Strony i uczestnicy postępowania obowiązani są dokonywać czynności procesowych zgodnie

z dobrymi obyczajami, dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody.

Art. 4(uchylony)

Art. 53)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 97 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii

Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 2261), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2017 r..

W razie uzasadnionej potrzeby sąd może udzielić stronom i uczestnikom postępowania występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego lub radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych.

Art. 6

§ 1Sąd powinien przeciwdziałać przewlekaniu postępowania i dążyć do tego, aby rozstrzygnięcie

nastąpiło na pierwszym posiedzeniu, jeżeli jest to możliwe bez szkody dla wyjaśnienia sprawy.

§ 2Strony i uczestnicy postępowania obowiązani są przytaczać wszystkie okoliczności faktyczne

i dowody bez zwłoki, aby postępowanie mogło być przeprowadzone sprawnie i szybko.

Art. 7Prokurator może żądać wszczęcia postępowania w każdej sprawie, jak również wziąć udział

w każdym toczącym się już postępowaniu, jeżeli według jego oceny wymaga tego ochrona praworządności, praw obywateli lub interesu społecznego. W sprawach niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego prokurator może wytaczać powództwa tylko w wypadkach wskazanych w ustawie.

Art. 8Organizacje pozarządowe, których zadanie statutowe nie polega na prowadzeniu działalności

gospodarczej, mogą dla ochrony praw obywateli, w wypadkach przewidzianych w ustawie, wszcząć postępowanie oraz wziąć udział w toczącym się postępowaniu.

Art. 9

§ 1

Rozpoznawanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Strony i uczestnicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi z tych akt. Treść protokołów i pism może być także udostępniana w postaci elektronicznej za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe (system teleinformatyczny) albo innego systemu teleinformatycznego służącego udostępnianiu tych protokołów lub pism.

§ 2Strony i uczestnicy postępowania mają prawo do otrzymania z akt sprawy zapisu dźwięku

albo obrazu i dźwięku, chyba że protokół został sporządzony wyłącznie pisemnie. Przewodniczący wydaje z akt sprawy zapis dźwięku, jeżeli wydaniu zapisu obrazu i dźwięku sprzeciwia się ważny interes publiczny lub prywatny.

§ 3Jeżeli posiedzenie odbyło się przy drzwiach zamkniętych strony i uczestnicy postępowania

mają prawo do otrzymania z akt sprawy jedynie zapisu dźwięku.

Art. 10W sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd dąży w każdym stanie postępowania

do ich ugodowego załatwienia, w szczególności przez nakłanianie stron do mediacji.

Art. 11Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia

przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Jednakże osoba, która nie była oskarżona, może powoływać się w postępowaniu cywilnym na wszelkie okoliczności wyłączające lub ograniczające jej odpowiedzialność cywilną.

Art. 12Roszczenia majątkowe wynikające z przestępstwa mogą być dochodzone w postępowaniu

cywilnym albo w wypadkach w ustawie przewidzianych w postępowaniu karnym.

Art. 13

§ 1Sąd rozpoznaje sprawy w procesie, chyba że ustawa stanowi inaczej. W wypadkach przewidzianych

w ustawie sąd rozpoznaje sprawy według przepisów o postępowaniach odrębnych.

§ 2Przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych

w niniejszym kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

Art. 14(uchylony)

Część PIERWSZA POSTĘPOWANIE ROZPOZNAWCZE Księga PIERWSZA PROCES Tytuł I Sąd

Dział I

Właściwość sądu Przepis wstępny

Art. 15

§ 1

Sąd właściwy w chwili wniesienia pozwu pozostaje właściwy aż do ukończenia postępowania, choćby podstawy właściwości zmieniły się w toku sprawy.

§ 2

Sąd nie może uznać, że jest niewłaściwy, jeżeli w toku postępowania stał się właściwy.

Rozdział 1

Właściwość rzeczowa

Oddział 1

Podstawy właściwości

Art. 16

§ 1Sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona

jest właściwość sądów okręgowych.

§ 2(uchylony)

Art. 17Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy:

Art. 18

§ 1Jeżeli przy rozpoznawaniu sprawy w sądzie rejonowym powstanie zagadnienie prawne budzące

poważne wątpliwości, sąd ten może przekazać sprawę do rozpoznania sądowi okręgowemu.

Postanowienie o przekazaniu sprawy wymaga uzasadnienia.

§ 2Sąd okręgowy może przed pierwszą rozprawą odmówić przyjęcia sprawy do rozpoznania

i zwrócić sprawę sądowi rejonowemu, jeżeli uzna, że poważne wątpliwości nie zachodzą.

Postanowienie zapada na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów i wymaga uzasadnienia.

Ponowne przekazanie tej samej sprawy przez sąd rejonowy nie jest dopuszczalne.

Oddział 2

Wartość przedmiotu sporu

Art. 19

§ 1W sprawach o roszczenia pieniężne, zgłoszone choćby w zamian innego przedmiotu, podana

kwota pieniężna stanowi wartość przedmiotu sporu.

§ 2W innych sprawach majątkowych powód obowiązany jest oznaczyć w pozwie kwotą pieniężną

wartość przedmiotu sporu, uwzględniając postanowienia zawarte w artykułach poniższych.

Art. 20Do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek, pożytków i kosztów, żądanych

obok roszczenia głównego.

Art. 21

Jeżeli powód dochodzi pozwem kilku roszczeń, zlicza się ich wartość.

Art. 22W sprawach o prawo do świadczeń powtarzających się wartość przedmiotu sporu stanowi

suma świadczeń za jeden rok, a jeżeli świadczenia trwają krócej niż rok - za cały czas ich trwania.

Art. 23

W sprawach o istnienie, unieważnienie albo rozwiązanie umowy najmu lub dzierżawy, o wydanie albo odebranie przedmiotu najmu lub dzierżawy, wartość przedmiotu sporu stanowi przy umowach zawartych na czas oznaczony - suma czynszu za czas sporny, lecz nie więcej niż za rok; przy umowach zawartych na czas nieoznaczony - suma czynszu za okres trzech miesięcy.

Art. 231W sprawach o roszczenia pracowników dotyczące nawiązania, istnienia lub rozwiązania

stosunku pracy wartość przedmiotu sporu stanowi, przy umowach na czas określony - suma wynagrodzenia za pracę za okres sporny, lecz nie więcej niż za rok, a przy umowach na czas nieokreślony - za okres jednego roku.

Art. 232W sprawach o wydanie nieruchomości posiadanej bez tytułu prawnego lub na podstawie

tytułu innego niż najem lub dzierżawa wartość przedmiotu sporu oblicza się przyjmując, stosownie do rodzaju nieruchomości i sposobu korzystania z niej, podaną przez powoda sumę odpowiadającą trzymiesięcznemu czynszowi najmu lub dzierżawy należnemu od danego rodzaju nieruchomości.

Art. 24W sprawach o zabezpieczenie, zastaw lub hipotekę wartość przedmiotu sporu stanowi

suma wierzytelności. Jeżeli jednak przedmiot zabezpieczenia lub zastawu ma mniejszą wartość niż wierzytelność, rozstrzyga wartość mniejsza.

Art. 25

§ 1Sąd może na posiedzeniu niejawnym sprawdzić wartość przedmiotu sporu oznaczoną przez

powoda i zarządzić w tym celu dochodzenie.

§ 2Po doręczeniu pozwu sprawdzenie nastąpić może jedynie na zarzut pozwanego, zgłoszony

przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy.

§ 3

Jeżeli sąd w wyniku sprawdzenia wartości przedmiotu sporu uzna się za niewłaściwy, przekaże sprawę sądowi właściwemu; jeżeli jest kilka sądów właściwych - przekaże temu z nich, który wskaże powód.

Art. 26Po ustaleniu w myśl artykułu poprzedzającego, wartość przedmiotu sporu nie podlega

ponownemu badaniu w dalszym toku postępowania.

Rozdział 2

Właściwość miejscowa

Oddział 1

Właściwość ogólna

Art. 27

§ 1Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce

zamieszkania.

§ 2

Miejsce zamieszkania określa się według przepisów kodeksu cywilnego.

Art. 28Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, ogólną właściwość oznacza się

według miejsca jego pobytu w Polsce, a gdy nie jest ono znane lub nie leży w Polsce

Art. 29Powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wytacza się według siedziby państwowej jednostki

organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie.

Art. 30Powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi niebędącemu osobą fizyczną

wytacza się według miejsca ich siedziby.

Oddział 2

Właściwość przemienna

Art. 31Powództwo w sprawach objętych przepisami oddziału niniejszego wytoczyć można bądź

według przepisów o właściwości ogólnej, bądź przed sąd oznaczony w przepisach poniższych.

Art. 32Powództwo o roszczenie alimentacyjne oraz o ustalenie pochodzenia dziecka i związane

z tym roszczenia wytoczyć można według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej.

Art. 33

Powództwo o roszczenie majątkowe przeciwko przedsiębiorcy można wytoczyć przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład główny lub oddział, jeżeli roszczenie pozostaje w związku z działalnością tego zakładu lub oddziału.

Art. 34Powództwo o zawarcie umowy, ustalenie jej treści, o zmianę umowy oraz o ustalenie

istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, a także o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy można wytoczyć przed sąd miejsca jej wykonania. W razie wątpliwości miejsce wykonania umowy powinno być stwierdzone dokumentem.

Art. 35Powództwo o roszczenie z czynu niedozwolonego wytoczyć można przed sąd, w którego

okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.

Art. 36

Powództwo o zapłatę należności za prowadzenie sprawy wytoczyć można przed sąd miejsca, gdzie pełnomocnik procesowy sprawę prowadził.

Art. 37Powództwo o roszczenie ze stosunku najmu lub dzierżawy nieruchomości wytoczyć można

przed sąd miejsca położenia nieruchomości.

Art. 371

§ 1Powództwo przeciwko zobowiązanemu z weksla lub czeku można wytoczyć przed sąd miejsca

płatności.

§ 2Kilku zobowiązanych z weksla lub czeku można łącznie pozwać przed sąd miejsca płatności

lub sąd właściwości ogólnej dla akceptanta albo wystawcy weksla własnego lub czeku.

Oddział 3

Właściwość wyłączna

Art. 38

§ 1

Powództwo o własność lub o inne prawa rzeczowe na nieruchomości, jak również powództwo o posiadanie nieruchomości można wytoczyć wyłącznie przed sąd miejsca jej położenia. Jeżeli przedmiotem sporu jest służebność gruntowa, właściwość oznacza się według położenia nieruchomości obciążonej.

§ 2

Właściwość powyższa rozciąga się na roszczenia osobiste związane z prawami rzeczowymi i dochodzone łącznie z nimi przeciwko temu samemu pozwanemu.

Art. 39Powództwo z tytułu dziedziczenia, zachowku, jak również z tytułu zapisu, polecenia

oraz innych rozrządzeń testamentowych wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a jeżeli miejsca jego zwykłego pobytu w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

Art. 40Powództwo ze stosunku członkostwa spółdzielni, spółki lub stowarzyszenia wytacza się

wyłącznie według miejsca ich siedziby.

Art. 41Powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu

małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Z braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a jeżeli i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda.

Art. 42Powództwo ze stosunku między rodzicami a dziećmi oraz między przysposabiającym a przysposobionym

wytacza się wyłącznie przed sąd miejsca zamieszkania powoda, jeżeli brak jest podstaw do wytoczenia powództwa według przepisów o właściwości ogólnej.

Oddział 4

Przepisy szczególne

Art. 43

§ 1Jeżeli uzasadniona jest właściwość kilku sądów albo jeżeli powództwo wytacza się przeciwko

kilku osobom, dla których według przepisów o właściwości ogólnej właściwe są różne sądy, wybór między tymi sądami należy do powoda.

§ 2To samo dotyczy wypadku, gdy nieruchomość, której położenie jest podstawą oznaczenia

właściwości sądu, jest położona w kilku okręgach sądowych.

Art. 44Jeżeli sąd właściwy nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub podjąć innej

czynności, sąd nad nim przełożony wyznaczy na posiedzeniu niejawnym inny sąd.

Art. 45Jeżeli w myśl przepisów kodeksu nie można na podstawie okoliczności sprawy ustalić

właściwości miejscowej, Sąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo.

Art. 46

§ 1Strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej instancji, który według

ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących w przyszłości wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony nie postanowiły inaczej lub jeżeli powód nie złożył pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Strony mogą również ograniczyć umową pisemną prawo wyboru powoda pomiędzy kilku sądami właściwymi dla takich sporów.

§ 2

Strony nie mogą jednak zmieniać właściwości wyłącznej.

Dział II

Skład sądu

Art. 47

§ 1W pierwszej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego, chyba że

przepis szczególny stanowi inaczej.

§ 2W pierwszej instancji sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch

ławników rozpoznaje sprawy:

§ 3

Postanowienia poza rozprawą oraz zarządzenia wydaje przewodniczący.

§ 4

Prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów zawodowych, jeżeli uzna to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy.

Art. 471Referendarz sądowy może wykonywać czynności w postępowaniu cywilnym w wypadkach wskazanych

w ustawie. W zakresie powierzonych mu czynności referendarz sądowy ma kompetencje sądu, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Dział III

Wyłączenie sędziego

Art. 48

§ 1Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:

§ 2

Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli.

§ 3Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie, nie może

orzekać co do tej skargi.

Art. 49Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 48, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie

lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

Art. 50

§ 1

Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.

§ 2Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna

wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana.

§ 3Do czasu rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie sędziego:

Art. 51

Sędzia zawiadamia sąd o zachodzącej podstawie swojego wyłączenia.

Art. 52

§ 1O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd, w którym sprawa się toczy, a gdyby sąd ten nie

mógł wydać postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów - sąd nad nim przełożony.

§ 2Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów zawodowych po złożeniu wyjaśnienia

przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

§ 3Uwzględniając wniosek o wyłączenie sędziego, sąd znosi postępowanie w zakresie obejmującym

udział tego sędziego w sprawie po złożeniu wniosku, chyba że czynności przez niego podejmowane były czynnościami niecierpiącymi zwłoki.

Art. 53(utracił moc)5)Z dniem 18 grudnia 2002 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11

grudnia 2002 r. sygn. akt SK. 27/01 (Dz. U. poz. 1849).

Art. 531Ponowny wniosek o wyłączenie sędziego oparty na tych samych okolicznościach podlega

odrzuceniu bez składania wyjaśnień przez sędziego, którego dotyczy. O odrzuceniu orzeka sąd rozpoznający sprawę. Przepis art. 51 stosuje się odpowiednio. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

Art. 54

Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do wyłączenia referendarza sądowego, ławnika, jak również innych organów sądowych oraz prokuratora. Wniosek o wyłączenie referendarza sądowego oraz ławnika sąd rozstrzyga zgodnie z przepisami poprzedzającymi, a wniosek o wyłączenie pozostałych osób przekazuje odpowiedniemu organowi nadrzędnemu.

Tytuł II Prokurator

Art. 55Prokurator, wytaczając powództwo na rzecz oznaczonej osoby, powinien ją wskazać w

pozwie. Nie dotyczy to spraw niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Art. 56

§ 1Osobę, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo, sąd zawiadamia o tym, doręczając

jej odpis pozwu. Osoba ta może wstąpić do sprawy w każdym jej stanie w charakterze powoda; w tym wypadku do udziału prokuratora w sprawie stosuje się odpowiednio przepisy o współuczestnictwie jednolitym.

§ 2

Prokurator nie może samodzielnie rozporządzać przedmiotem sporu.

Art. 57Jeżeli prokurator, wytaczając powództwo, nie działa na rzecz oznaczonej osoby, wnosi

on pozew przeciwko wszystkim osobom będącym stronami stosunku prawnego, którego dotyczy powództwo.

Art. 58Wyrok prawomocny zapadły w sprawie wytoczonej przez prokuratora ma powagę rzeczy osądzonej

pomiędzy stroną, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo, a stroną przeciwną.

Jednakże w sprawach o roszczenia majątkowe prawomocne rozstrzygnięcie sprawy nie pozbawia strony zainteresowanej, która nie brała udziału w sporze, możności dochodzenia swoich roszczeń w całości lub w tej części, w której nie zostały zasądzone.

Art. 59

Sąd zawiadamia prokuratora o każdej sprawie, w której udział jego uważa za potrzebny.

Art. 60

§ 1Prokurator może wstąpić do postępowania w każdym jego stadium. Prokurator nie jest

związany z żadną ze stron. Może on składać oświadczenia i zgłaszać wnioski, jakie uzna za celowe, oraz przytaczać fakty i dowody na ich potwierdzenie. Od chwili, kiedy prokurator zgłosił udział w postępowaniu, należy mu doręczać pisma procesowe, zawiadomienia o terminach i posiedzeniach oraz orzeczenia sądowe.

§ 2

Prokurator może zaskarżyć każde orzeczenie sądowe, od którego służy środek odwoławczy.

Terminy do zaskarżenia orzeczeń sądowych, ustanowione dla stron, wiążą również prokuratora.

Tytuł III Organizacje pozarządowe

Art. 61

§ 1Organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych mogą, za zgodą osoby fizycznej

wyrażoną na piśmie, wytaczać powództwa na jej rzecz w sprawach o:

§ 2W sprawach wymienionych w § 1 organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych

mogą, za zgodą osoby fizycznej wyrażoną na piśmie, przystąpić do niej w toczącym się postępowaniu.

§ 3

Za zgodą przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, wyrażoną na piśmie, organizacja pozarządowa, której jest on członkiem, może na jego rzecz wytoczyć powództwo lub przystąpić do niego w toczącym się postępowaniu w sporze z innym przedsiębiorcą o roszczenia wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej.

§ 4Do pozwu lub pisma obejmującego przystąpienie organizacja pozarządowa dołącza wyrażoną

na piśmie zgodę osoby fizycznej.

Art. 62

§ 1Do organizacji pozarządowych wytaczających powództwa na rzecz osób fizycznych stosuje

się odpowiednio przepisy o prokuratorze wytaczającym powództwo na rzecz oznaczonej osoby, z wyjątkiem art. 58 zdanie drugie.

§ 2Do przystąpienia organizacji pozarządowych do strony w toczącym się postępowaniu stosuje

się odpowiednio przepisy o interwencji ubocznej, do której nie mają odpowiedniego zastosowania przepisy o współuczestnictwie jednolitym.

Art. 63Organizacje pozarządowe wymienione w artykułach poprzedzających, które nie uczestniczą

w sprawie, mogą przedstawiać sądowi istotny dla sprawy pogląd wyrażony w uchwale lub w oświadczeniu ich należycie umocowanych organów.

Tytuł IIIa Państwowa Inspekcja Pracy

Art. 631W sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy inspektorzy pracy mogą wytaczać powództwa

na rzecz obywateli, a także wstępować, za zgodą powoda, do postępowania w tych sprawach w każdym jego stadium.

Art. 632W sprawach wymienionych w artykule poprzedzającym do inspektorów pracy stosuje się

odpowiednio przepisy o prokuratorze.

Tytuł IIIb Powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów

Art. 633Wsprawach o ochronę konsumentów powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów może wytaczać

powództwa na rzecz obywateli, a także wstępować, za zgodą powoda, do postępowania w tych sprawach w każdym jego stadium.

Art. 634

W sprawach, o których mowa w art. 633, do powiatowego (miejskiego) rzecznika konsumentów stosuje się odpowiednio przepisy o prokuratorze.

Tytuł IIIc Podmioty uprawnione do udziału w postępowaniu na podstawie odrębnych przepisów

Art. 635

§ 1

Jeżeli przepisy odrębne przyznają określonym podmiotom, które nie uczestniczą w sprawie, uprawnienie do przedstawiania sądowi istotnego dla sprawy poglądu, do podmiotów tych stosuje się odpowiednio przepis art. 63. Jednak na wniosek podmiotu uprawnionego sąd może zezwolić, aby pogląd został przedstawiony także ustnie na rozprawie.

§ 2Na wniosek podmiotu uprawnionego sąd udostępnia akta sprawy w zakresie niezbędnym

do przedstawienia poglądu.

Tytuł IV Strony

Dział I

Zdolność sądowa i procesowa

Art. 64

§ 1Każda osoba fizyczna i prawna ma zdolność występowania w procesie jako strona (zdolność

sądowa).

§ 11Zdolność sądową mają także jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym

ustawa przyznaje zdolność prawną.

§ 2(uchylony)

Art. 65

§ 1Zdolność do czynności procesowych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne posiadające

pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 64 § 11.

§ 2Osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność procesową

w sprawach wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie.

Art. 66Osoba fizyczna niemająca zdolności procesowej może podejmować czynności procesowe

tylko przez swego przedstawiciela ustawowego.

Art. 67

§ 1

Osoby prawne oraz jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 64 § 11, dokonują czynności procesowych przez swoje organy albo przez osoby uprawnione do działania w ich imieniu.

§ 116)W brzmieniu ustalonym przez art. 97 pkt 1 ustawy, o której mowa w odnośniku 3

W zakresie określonym odrębną ustawą za inne niż Skarb Państwa państwowe osoby prawne, osoby z udziałem Skarbu Państwa i osoby prawne z udziałem państwowych osób prawnych czynności procesowe może podejmować Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej.

§ 2

Za Skarb Państwa podejmuje czynności procesowe organ państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ jednostki nadrzędnej.

W zakresie określonym odrębną ustawą za Skarb Państwa czynności procesowe podejmuje Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej.7)Zdanie drugie ze zmianą wprowadzoną przez art. 97 pkt 3 ustawy, o której mowa w odnośniku 3.

§ 3(uchylony)

Art. 68

§ 18)Utracił moc z dniem 11 września 2017 r. w związku z art. 67 w zakresie, w jakim dopuszcza

ocenę prawidłowości procedury przedstawienia kandydatów na stanowisko Prezesa oraz Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego i powołania ich przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, który prowadzi do wystawienia dokumentu, o którym stanowi ten przepis, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa w odnośniku 2..

Przedstawiciel ustawowy, organy oraz osoby wymienione w art. 67 mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności procesowej.

§ 2Przepisu § 1 nie stosuje się, gdy stwierdzenie umocowania przez sąd jest możliwe na

podstawie wykazu lub innego rejestru, do którego sąd ma dostęp drogą elektroniczną, a także gdy czynność procesowa jest dokonywana za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, w przypadku gdy przepis szczególny przewiduje, że czynności można dokonać wyłącznie za pośrednictwem tego systemu. Przedstawiciel ustawowy, organy oraz osoby wymienione w art. 67 mają jednak obowiązek wskazać podstawę swojego umocowania.

Art. 69

Dla strony niemającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, jak również dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania, sąd na wniosek strony przeciwnej ustanowi kuratora, jeżeli strona ta podejmuje przeciwko drugiej stronie czynność procesową niecierpiącą zwłoki. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Art. 70

§ 1Jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych

organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy w tym celu odpowiedni termin. W wypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się o to do właściwego sądu opiekuńczego.

§ 2Sąd może dopuścić tymczasowo do czynności stronę niemającą zdolności sądowej lub procesowej

albo osobę niemającą należytego ustawowego umocowania, z zastrzeżeniem, że przed upływem wyznaczonego terminu braki będą uzupełnione, a czynności zatwierdzone przez powołaną do tego osobę.

Art. 71Jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie

uzupełnione, sąd zniesie postępowanie w zakresie, w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie.

Dział II

Współuczestnictwo w sporze

Art. 72

§ 1Kilka osób może w jednej sprawie występować w roli powodów lub pozwanych, jeżeli przedmiot

sporu stanowią:

§ 2Jeżeli przeciwko kilku osobom sprawa może toczyć się tylko łącznie (współuczestnictwo

konieczne), przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się także do osób, których udział w sprawie uzasadniałby jej rozpoznanie w postępowaniu odrębnym.

§ 3Przepis § 2 stosuje się odpowiednio w wypadku współuczestnictwa materialnego, innego

niż współuczestnictwo konieczne.

Art. 73

§ 1

Każdy współuczestnik działa w imieniu własnym.

§ 2

W wypadku jednak, gdy z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że wyrok dotyczyć ma niepodzielnie wszystkich współuczestników (współuczestnictwo jednolite), czynności procesowe współuczestników działających są skuteczne wobec niedziałających.

Do zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa potrzeba zgody wszystkich współuczestników.

Art. 74Każdy ze współuczestników sporu ma prawo samodzielnie popierać sprawę. Na posiedzenie

sądowe wzywa się wszystkich tych współuczestników, co do których sprawa nie jest zakończona.

Dział III

Interwencja główna i uboczna

Art. 75Kto występuje z roszczeniem o rzecz lub prawo, o które sprawa toczy się pomiędzy innymi

osobami, może aż do zamknięcia rozprawy w pierwszej instancji wytoczyć powództwo o tę rzecz lub prawo przeciwko obu stronom przed sąd, w którym toczy się sprawa (interwencja główna).

Art. 76Kto ma interes prawny w tym, aby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść jednej ze

stron, może w każdym stanie sprawy aż do zamknięcia rozprawy w drugiej instancji przystąpić do tej strony (interwencja uboczna).

Art. 77

§ 1Wstąpienie swe do sprawy interwenient uboczny powinien zgłosić w piśmie, w którym

poda, jaki ma interes prawny we wstąpieniu i do której ze stron przystępuje. Pismo to należy doręczyć obu stronom.

§ 2Interwenient uboczny może ze wstąpieniem do sprawy połączyć dokonanie innej czynności

procesowej.

Art. 78

§ 1

Każda ze stron może zgłosić opozycję przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego, jednakże nie później niż przy rozpoczęciu najbliższej rozprawy.

§ 2

Sąd oddali opozycję po przeprowadzeniu co do niej rozprawy, jeżeli interwenient uprawdopodobni, że ma interes prawny we wstąpieniu do sprawy.

§ 3Mimo wniesienia opozycji interwenient uboczny bierze udział w sprawie, dopóki orzeczenie

uwzględniające opozycję nie stanie się prawomocne. W razie prawomocnego uwzględnienia opozycji czynności interwenienta ubocznego uważane będą za niebyłe.

Art. 79Interwenient uboczny jest uprawniony do wszelkich czynności procesowych dopuszczalnych

według stanu sprawy. Nie mogą one jednak pozostawać w sprzeczności z czynnościami i oświadczeniami strony, do której przystąpił.

Art. 80Interwenientowi ubocznemu należy od chwili jego wstąpienia do sprawy doręczać, tak

jak stronie, zawiadomienia o terminach i posiedzeniach sądowych, jako też orzeczenia sądu.

Art. 81Jeżeli z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że wyrok

w sprawie ma odnieść bezpośredni skutek prawny w stosunku między interwenientem a przeciwnikiem strony, do której interwenient przystąpił, do stanowiska interwenienta w procesie stosuje się odpowiednio przepisy o współuczestnictwie jednolitym.

Art. 82Interwenient uboczny nie może w stosunku do strony, do której przystąpił, podnieść

zarzutu, że sprawa została rozstrzygnięta błędnie albo że strona ta prowadziła proces wadliwie, chyba że stan sprawy w chwili przystąpienia interwenienta uniemożliwił mu korzystanie ze środków obrony albo że strona umyślnie lub przez niedbalstwo nie skorzystała ze środków, które nie były interwenientowi znane.

Art. 83

Za zgodą stron interwenient uboczny może wejść na miejsce strony, do której przystąpił.

Dział IV

Przypozwanie

Art. 84

§ 1Strona, której w razie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia przysługiwałoby roszczenie

względem osoby trzeciej albo przeciwko której osoba trzecia mogłaby wystąpić z roszczeniem, może zawiadomić taką osobę o toczącym się procesie i wezwać ją do wzięcia w nim udziału.

§ 2W tym celu strona wnosi do sądu pismo procesowe wskazujące przyczynę wezwania i stan

sprawy. Pismo to doręcza się niezwłocznie osobie trzeciej, która może zgłosić swe przystąpienie do strony jako interwenient uboczny.

Art. 85

Skutki związane z interwencją uboczną określone w art. 82 powstają w stosunku do wezwanego, który nie zgłosił przystąpienia, z chwilą, w której przystąpienie było możliwe.

Dział V

Pełnomocnicy procesowi

Art. 86Strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście

lub przez pełnomocników.

Art. 87

§ 1Pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, w sprawach własności przemysłowej

także rzecznik patentowy, a w sprawach restrukturyzacji i upadłości także osoba posiadająca licencję doradcy restrukturyzacyjnego, a ponadto osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również małżonek, rodzeństwo, zstępni lub wstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.

§ 2Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości

prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Osoba prawna prowadząca, na podstawie odrębnych przepisów, obsługę prawną przedsiębiorcy, osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej może udzielić pełnomocnictwa procesowego

§ 3W sprawach o ustalenie i zaprzeczenie pochodzenia dziecka i o roszczenia alimentacyjne

pełnomocnikiem może być również przedstawiciel właściwego w sprawach z zakresu pomocy społecznej organu jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacji społecznej, mającej na celu udzielanie pomocy rodzinie.

§ 4W sprawach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego pełnomocnikiem rolnika może

być również przedstawiciel organizacji zrzeszającej rolników indywidualnych, której rolnik jest członkiem.

§ 5W sprawach związanych z ochroną praw konsumentów pełnomocnikiem może być przedstawiciel

organizacji, do której zadań statutowych należy ochrona konsumentów.

§ 6W sprawach związanych z ochroną własności przemysłowej pełnomocnikiem twórcy projektu

wynalazczego może być również przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należą sprawy popierania własności przemysłowej i udzielania pomocy twórcom projektów wynalazczych.

Art. 871

§ 1W postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów

lub radców prawnych, a w sprawach własności przemysłowej także przez rzeczników patentowych.

Zastępstwo to dotyczy także czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji.

§ 23)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 97 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii

Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 2261), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2017 r..

Przepisu § 1 nie stosuje się w postępowaniu o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oraz gdy stroną, jej organem, jej przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, a także gdy stroną, jej organem lub jej przedstawicielem ustawowym jest adwokat, radca prawny lub radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

§ 33)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 97 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii

Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 2261), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2017 r..

Przepisu § 1 nie stosuje się także wtedy, gdy zastępstwo procesowe Skarbu Państwa albo państwowej osoby prawnej jest wykonywane przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 88Pełnomocnictwo może być albo procesowe - bądź to ogólne, bądź do prowadzenia poszczególnych

spraw - albo do niektórych tylko czynności procesowych.

Art. 89

§ 13)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 97 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii

Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 2261), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2017 r..

Pełnomocnik jest obowiązany przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa wraz z odpisem dla strony przeciwnej. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Złożenie dokumentu wykazującego umocowanie lub jego uwierzytelnionego odpisu nie jest wymagane, jeżeli stwierdzenie przez sąd umocowania jest możliwe na podstawie wykazu lub innego rejestru, do którego sąd ma dostęp drogą elektroniczną.

§ 11Przepisu § 1 nie stosuje się do czynności procesowej dokonanej za pośrednictwem systemu

teleinformatycznego, w przypadku gdy przepis szczególny przewiduje, że czynności można dokonać wyłącznie za pośrednictwem tego systemu. W takim przypadku pełnomocnik powołuje się na pełnomocnictwo, wskazując jego zakres oraz okoliczności wymienione w art. 87.

§ 2W toku sprawy pełnomocnictwo może być udzielone ustnie na posiedzeniu sądu przez oświadczenie

złożone przez stronę i wciągnięte do protokołu.

§ 3(uchylony)

Art. 90

Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pełnomocnictwo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała.

Art. 91Pełnomocnictwo procesowe obejmuje z samego prawa umocowanie do:

Art. 92Zakres, czas trwania i skutki umocowania szerszego niż pełnomocnictwo procesowe, jak

również umocowanie do poszczególnych czynności procesowych, ocenia się według treści pełnomocnictwa oraz przepisów prawa cywilnego.

Art. 93Mocodawca stawający jednocześnie z pełnomocnikiem może niezwłocznie prostować lub

odwoływać oświadczenia pełnomocnika.

Art. 94

§ 1Wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku

do sądu z chwilą zawiadomienia go o tym, w stosunku zaś do przeciwnika i innych uczestników

§ 2Adwokat lub radca prawny, który wypowiedział pełnomocnictwo, obowiązany jest działać

za stronę jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca zwolni go od tego obowiązku.

Każdy inny pełnomocnik powinien, mimo wypowiedzenia, działać za mocodawcę przez ten sam czas, jeżeli jest to konieczne do uchronienia mocodawcy od niekorzystnych skutków prawnych.

Art. 95Przepis artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do adwokata lub radcy prawnego

ustanowionego przez sąd w przypadku zwolnienia go od obowiązku zastępowania strony w procesie.

Art. 96

W razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej pełnomocnictwo wygasa.

Jednakże pełnomocnik procesowy działa aż do czasu zawieszenia postępowania.

Art. 97

§ 1Po wniesieniu pozwu sąd może dopuścić tymczasowo do podjęcia naglącej czynności procesowej

osobę niemogącą na razie przedstawić pełnomocnictwa. Zarządzenie to sąd może uzależnić od zabezpieczenia kosztów.

§ 2Sąd wyznaczy równocześnie termin, w ciągu którego osoba działająca bez pełnomocnictwa

powinna je złożyć albo przedstawić zatwierdzenie swej czynności przez stronę. Jeżeli termin upłynął bezskutecznie, sąd pominie czynności procesowe tej osoby. W tym wypadku przeciwnik może żądać od działającego bez umocowania zwrotu kosztów spowodowanych jego tymczasowym dopuszczeniem.

Tytuł V Koszty procesu

Dział I

Zwrot kosztów procesu

Art. 98

§ 1Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie

koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).

§ 2

Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdów i równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sądu procesowego.

§ 3

Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

§ 4Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów

stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy.

Art. 981

§ 1Do niezbędnych kosztów procesu zalicza się koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania

przez sąd.

§ 2Jeżeli postępowanie cywilne zostało wszczęte w ciągu trzech miesięcy od dnia zakończenia

mediacji, która nie została zakończona ugodą albo w ciągu trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o odmowie zatwierdzenia ugody przez sąd, do niezbędnych kosztów procesu zalicza się także koszty mediacji w wysokości nieprzekraczającej czwartej części opłaty.

§ 3

Do określenia kosztów mediacji stosuje się odpowiednio art. 98 § 2 i 3.

§ 4Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wysokość wynagrodzenia

mediatora, w tym stałego mediatora, za prowadzenie postępowania mediacyjnego wszczętego na podstawie skierowania sądu i wydatki mediatora, w tym stałego mediatora, podlegające zwrotowi, biorąc pod uwagę rodzaj sprawy i wartość przedmiotu sporu oraz sprawny przebieg postępowania mediacyjnego, a także niezbędne wydatki związane z prowadzeniem mediacji.

Art. 993)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 97 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii

Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 2261), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2017 r..

Stronom reprezentowanym przez radcę prawnego, rzecznika patentowego lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej zwraca się koszty w wysokości należnej według przepisów o wynagrodzeniu adwokata.

Art. 100W razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub

stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu.

Art. 101Zwrot kosztów należy się pozwanemu pomimo uwzględnienia powództwa, jeżeli nie dał

powodu do wytoczenia sprawy i uznał przy pierwszej czynności procesowej żądanie pozwu.

Art. 102W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko

część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Art. 103

§ 1Niezależnie od wyniku sprawy sąd może włożyć na stronę lub interwenienta obowiązek

zwrotu kosztów, wywołanych ich niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem.

§ 2Przepis § 1 dotyczy zwłaszcza kosztów powstałych wskutek uchylenia się od wyjaśnień

lub złożenia wyjaśnień niezgodnych z prawdą, zatajenia lub opóźnionego powołania dowodów, a także oczywiście nieuzasadnionej odmowy poddania się mediacji.

Art. 104Koszty procesu, w którym zawarto ugodę, znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły

inaczej.

Art. 1041Koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd i zakończonej ugodą znosi

się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły inaczej.

Art. 105

§ 1Współuczestnicy sporu zwracają koszty procesu w częściach równych. Sąd może jednak

nakazać zwrot kosztów odpowiednio do udziału każdego ze współuczestników w sprawie, jeżeli pod tym względem zachodzą znaczne różnice.

§ 2Na współuczestników sporu odpowiadających solidarnie co do istoty sprawy sąd włoży

solidarny obowiązek zwrotu kosztów. Za koszty wynikłe z czynności procesowych, podjętych przez poszczególnych współuczestników wyłącznie we własnym interesie, inni współuczestnicy nie odpowiadają.

Art. 106Udział prokuratora w sprawie nie uzasadnia zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz Skarbu

Państwa ani od Skarbu Państwa.

Art. 107Interwenient uboczny, do którego nie mają zastosowania przepisy o współuczestnictwie

jednolitym, nie zwraca kosztów przeciwnikowi strony, do której przystąpił. Sąd może jednak przyznać od interwenienta na rzecz wygrywającego sprawę przeciwnika strony, do której interwenient przystąpił, zwrot kosztów wywołanych samoistnymi czynnościami procesowymi interwenienta. Sąd może także przyznać interwenientowi koszty interwencji od przeciwnika obowiązanego do zwrotu kosztów.

Art. 108

§ 1Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Sąd może

jednak rozstrzygnąć jedynie o zasadach poniesienia przez strony kosztów procesu, pozostawiając szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu; w tej sytuacji, po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, referendarz sądowy w sądzie pierwszej instancji wydaje postanowienie, w którym dokonuje szczegółowego wyliczenia kosztów obciążających strony.

§ 2Sąd drugiej instancji, uchylając zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę sądowi

pierwszej instancji do rozpoznania, pozostawia temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

Art. 1081Jeżeli w toku postępowania sąd nie orzekł o obowiązku poniesienia kosztów sądowych

lub orzeczeniem nie objął całej kwoty należnej z tego tytułu, postanowienie w tym przedmiocie wydaje na posiedzeniu niejawnym sąd, przed którym sprawa toczyła się w pierwszej instancji.

Art. 109

§ 1Roszczenie o zwrot kosztów wygasa, jeśli strona najpóźniej przed zamknięciem rozprawy

bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie złoży sądowi spisu kosztów albo nie zgłosi wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych. Jednakże o kosztach należnych stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego sąd orzeka z urzędu.

§ 2Orzekając o wysokości przyznanych stronie kosztów procesu, sąd bierze pod uwagę celowość

poniesionych kosztów oraz niezbędność ich poniesienia z uwagi na charakter sprawy.

Przy ustalaniu wysokości kosztów poniesionych przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, a także charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

Art. 110Sąd może zasądzić od świadka, biegłego, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego

Dział II

Pomoc prawna z urzędu

Art. 111(uchylony)

Art. 112(uchylony)

Art. 113(uchylony)

Art. 114(uchylony)

Art. 115(uchylony)

Art. 116(uchylony)

Art. 117

§ 1Strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części, może domagać

się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego.

§ 2Osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia

adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

§ 3

Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność sądową, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.

§ 4Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem

o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Osoba fizyczna, która nie ma miejsca zamieszkania w siedzibie tego sądu, może złożyć wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania, który niezwłocznie przesyła ten wniosek sądowi właściwemu.

§ 5Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za

potrzebny.

§ 6Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, zgłoszony po raz pierwszy w postępowaniu

apelacyjnym, kasacyjnym lub postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sąd przekazuje do rozpoznania sądowi pierwszej instancji, chyba że uzna wniosek za uzasadniony.

Art. 1171

§ 1Osoba fizyczna dołącza do wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oświadczenie

obejmujące szczegółowe dane o swoim stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Oświadczenie sporządza się według ustalonego wzoru. Jeżeli wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego składany jest łącznie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, osoba fizyczna dołącza tylko jedno oświadczenie.

§ 2Sąd może odebrać od osoby fizycznej przyrzeczenie o treści: „Świadomy znaczenia mych

słów i odpowiedzialności przed prawem zapewniam, że złożone przeze mnie oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania jest prawdziwe i rzetelne”.

Przed odebraniem przyrzeczenia poucza się stronę ubiegającą się o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego o treści art. 120 § 4.

§ 3Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego złożony przez stronę reprezentowaną

przez adwokata lub radcę prawnego bez dołączenia oświadczenia, o którym mowa w § 1, przewodniczący zwraca bez wzywania do uzupełnienia braków.

§ 4W razie złożenia wniosku ustnie do protokołu, oświadczenie, o którym mowa w § 1, może

być złożone także do protokołu.

§ 5

Przepisów § 1-4 nie stosuje się, jeżeli wniosek składa strona, o której mowa w art.

117 § 1.

§ 6Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzór oświadczenia o stanie

rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, o którym mowa w § 1, a także sposób udostępniania osobom fizycznym wzoru druków tych oświadczeń, mając na względzie umożliwienie stronie złożenia jednego oświadczenia w razie składania wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i komunikatywność niezbędnych pouczeń dla stron co do sposobu wypełnienia, skutków niezłożenia oraz złożenia nieprawdziwego oświadczenia.

Art. 1172

§ 1W razie oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona nie może

ponownie domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, powołując się na te same okoliczności, które stanowiły uzasadnienie oddalonego wniosku.

§ 2Ponowny wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, oparty na tych samych

okolicznościach, podlega odrzuceniu. Na postanowienie o odrzuceniu wniosku nie przysługuje zażalenie.

Art. 1173

§ 1O wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego sąd zwraca się do właściwej okręgowej rady

adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych.

§ 2Właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, wyznacza

adwokata lub radcę prawnego niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie dwóch tygodni, zawiadamiając o tym sąd. W zawiadomieniu właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych wskazuje imię i nazwisko wyznaczonego adwokata lub radcy prawnego oraz jego adres do doręczeń.

§ 3Jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata lub radcę prawnego, właściwa okręgowa rada

adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem lub radcą prawnym, wyznaczy adwokata lub radcę prawnego wskazanego przez stronę.

Art. 118

§ 1Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego przez sąd jest równoznaczne z udzieleniem

pełnomocnictwa procesowego.

§ 2Adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd jest obowiązany zastępować stronę do

prawomocnego zakończenia postępowania, chyba że z postanowienia sądu wynika, iż obowiązek zastępowania strony ustaje wcześniej.

§ 3Z ważnych przyczyn adwokat lub radca prawny może wnosić o zwolnienie od obowiązku

zastępowania strony w procesie. Sąd, zwalniając adwokata lub radcę prawnego, zwraca się jednocześnie do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie innego adwokata lub radcy prawnego. Przepis art. 1173§ 2 stosuje się odpowiednio.

§ 4Jeżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd ma podjąć czynności poza siedzibą

sądu orzekającego, sąd, na uzasadniony wniosek ustanowionego adwokata lub radcy prawnego, zwróci się w razie potrzeby do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego z innej miejscowości.

Przepis art. 1173§ 2 stosuje się odpowiednio.

§ 5Jeżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony w związku z postępowaniem kasacyjnym lub

postępowaniem ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi, jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić na piśmie o tym stronę oraz sąd, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu. Do zawiadomienia adwokat lub radca prawny dołącza sporządzoną przez siebie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi. Opinia nie jest załączana do akt sprawy i nie jest doręczana stronie przeciwnej.

§ 6Jeżeli opinia, o której mowa w § 5, nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej

staranności, sąd zawiadamia o tym właściwy organ samorządu zawodowego, do którego należy adwokat lub radca prawny. W takim przypadku właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych wyznaczy innego adwokata lub radcę prawnego.

Przepis art. 1173§ 2 stosuje się odpowiednio.

Art. 119

Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała.

Jednakże na zasadzie tego ustanowienia adwokat lub radca prawny strony podejmuje czynności niecierpiące zwłoki.

Art. 1191Sąd może zarządzić stosowne dochodzenie, jeżeli na podstawie okoliczności sprawy lub

oświadczeń strony przeciwnej powziął wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony domagającej się ustanowienia lub zastępowanej przez ustanowionego adwokata lub radcę prawnego.

Art. 120

§ 1

Sąd cofnie ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli okaże się, że okoliczności, na których podstawie je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.

§ 2W wypadkach, o których mowa w § 1, strona obowiązana jest uiścić wynagrodzenie adwokata

lub radcy prawnego dla niej ustanowionego.

§ 3Ponadto, w wypadku gdy okoliczności, na podstawie których przyznano ustanowienie adwokata

lub radcy prawnego, przestały istnieć, sąd może obciążyć stronę tym obowiązkiem tylko częściowo, stosownie do zmiany, jaka nastąpiła w jej stosunkach.

§ 4Stronę, która uzyskała ustanowienie adwokata lub radcy prawnego na podstawie podania

świadomie nieprawdziwych okoliczności, sąd skaże na grzywnę, niezależnie od jej obowiązku uiszczenia wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.

Art. 121(uchylony)

Art. 122

§ 1Adwokat lub radca prawny ustanowiony zgodnie z przepisami niniejszego działu ma prawo

§ 2Na kosztach, przypadających od przeciwnika strony korzystającej z pomocy prawnej z

urzędu, należności adwokata lub radcy prawnego ustanowionego według przepisów poprzedzających przysługuje pierwszeństwo przed roszczeniami osób trzecich.

Art. 123

§ 1

Postanowienia, o których mowa w dziale niniejszym sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym.

Postanowienia doręcza się tylko stronie, która złożyła wniosek o ustanowienie dla niej adwokata lub radcy prawnego.

§ 2Postanowienie o ustanowieniu albo odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego

może wydać także referendarz sądowy.

Art. 124

§ 1Zgłoszenie wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jak również wniesienie

środka odwoławczego od odmowy ich ustanowienia nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania, chyba że chodzi o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego dla powoda na skutek wniosku zgłoszonego w pozwie lub przed wytoczeniem powództwa. Sąd może jednak wstrzymać rozpoznanie sprawy aż do prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku i w związku z tym nie wyznaczać rozprawy, a wyznaczoną rozprawę odwołać lub odroczyć.

§ 2W razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony przed upływem

terminu do wniesienia zażalenia, dla którego sporządzenia ustawa wymaga zastępstwa prawnego przez adwokata lub radcę prawnego, sąd doręcza ustanowionemu adwokatowi lub radcy prawnemu odpis postanowienia z urzędu, a termin do wniesienia zażalenia na postanowienie biegnie od dnia jego doręczenia pełnomocnikowi. Jeżeli strona prawidłowo zażądała doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, odpis postanowienia doręcza się pełnomocnikowi z uzasadnieniem.

§ 3W razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony przed upływem

terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, która prawidłowo zażądała doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, sąd doręcza ustanowionemu adwokatowi lub radcy prawnemu orzeczenie z uzasadnieniem z urzędu, a termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia pełnomocnikowi orzeczenia z uzasadnieniem.

§ 4W razie oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, zgłoszonego

w przypadkach, o których mowa w § 2 lub § 3, termin do wniesienia środka zaskarżenia biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia, a jeżeli postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia. Jeżeli jednak strona wniosła zażalenie w przepisanym terminie, termin do złożenia środka zaskarżenia biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia oddalającego zażalenie, a jeżeli postanowienie sądu drugiej instancji zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia.

§ 5Ponowny wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, oparty na tych samych

okolicznościach, nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia.

Tytuł VI Postępowanie

Dział I

Przepisy ogólne o czynnościach procesowych

Rozdział 1

Pisma procesowe

Art. 125

§ 1

Pisma procesowe obejmują wnioski i oświadczenia stron składane poza rozprawą.

§ 2

Jeżeli przepis szczególny tak stanowi, pisma procesowe wnosi się na urzędowych formularzach.

§ 21Jeżeli przepis szczególny tak stanowi albo dokonano wyboru wnoszenia pism procesowych

za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, pisma procesowe w tej sprawie wnosi się wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Pisma niewniesione za pośrednictwem systemu teleinformatycznego nie wywołują skutków prawnych, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu, o czym sąd poucza wnoszącego pismo.

§ 22W przypadku niewniesienia pisma za pośrednictwem systemu teleinformatycznego przewodniczący

zawiadamia wnoszącego pismo o bezskuteczności czynności.

§ 23Jeżeli z przyczyn technicznych leżących po stronie sądu nie jest możliwe wniesienie

pisma za pośrednictwem systemu teleinformatycznego w wymaganym terminie, stosuje się przepisy art. 168-172.

§ 24Oświadczenie o wyborze lub rezygnacji z wyboru wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem

systemu teleinformatycznego składa się za pośrednictwem tego systemu. Oświadczenie to jest wiążące tylko w stosunku do osoby, która je złożyła.

§ 3Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzory i sposób udostępniania

stronom urzędowych formularzy, o których mowa w § 2, odpowiadających wymaganiom przewidzianym dla pism procesowych, szczególnym wymaganiom postępowania, w którym mają być stosowane, oraz zawierających niezbędne pouczenia dla stron, co do sposobu ich wypełniania, wnoszenia i skutków niedostosowania pisma do tych wymagań, uwzględniając, że urzędowe formularze powinny być udostępniane w siedzibach sądów oraz bezpłatnie w sieci Internet w formie pozwalającej na dogodną edycję treści formularza.

§ 31Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji

określi, w drodze rozporządzenia, sposób wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, mając na względzie skuteczność wnoszenia pism, szczególne wymagania postępowań obsługiwanych przez ten system oraz ochronę praw osób wnoszących pisma.

§ 4(uchylony)

Art. 126

§ 1Każde pismo procesowe powinno zawierać:

§ 2Gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie

przedmiotu sporu oraz:

§ 21Dalsze pisma procesowe, poza elementami określonymi w § 1, powinny zawierać sygnaturę

akt.

§ 3

Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo albo uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który wcześniej nie złożył pełnomocnictwa. Jeżeli pełnomocnik dokonał wyboru wnoszenia pism za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa wnosi się za pośrednictwem tego systemu.

§ 31

Przepisu § 3 nie stosuje się do pism wnoszonych w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

§ 4

Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała.

§ 5Pismo procesowe wniesione za pośrednictwem systemu teleinformatycznego opatruje się

kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP.

§ 6Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji

określi, w drodze rozporządzenia, tryb zakładania i udostępniania konta w systemie teleinformatycznym, za pomocą którego można wnosić pisma procesowe, z uwzględnieniem sprawności postępowania, ochrony praw stron postępowania oraz możliwości składania jednorazowo wielu pism.

Art. 1261

§ 1

W każdym piśmie należy podać wartość przedmiotu sporu lub wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy właściwość rzeczowa sądu, wysokość opłaty lub dopuszczalność środka odwoławczego, a przedmiotem sprawy nie jest oznaczona kwota pieniężna.

§ 2Pisma dotyczące części przedmiotu sporu lub zaskarżenia podlegają opłacie tylko w

stosunku do wartości tej części.

§ 3Wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia podaje się w złotych, zaokrąglając w górę

do pełnego złotego.

Art. 1262

§ 1Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona

należna opłata.

§ 2

Nie żąda się opłaty od pisma, jeżeli już z jego treści wynika, że podlega ono odrzuceniu.

Art. 127W pismach procesowych mających na celu przygotowanie rozprawy (pisma przygotowawcze)

należy podać zwięźle stan sprawy, wypowiedzieć się co do twierdzeń strony przeciwnej i dowodów przez nią powołanych, wreszcie wskazać dowody, które mają być przedstawione na rozprawie, lub je załączyć. W pismach przygotowawczych strony mogą wskazywać podstawy prawne swoich żądań lub wniosków.

Art. 128

§ 1Do pisma procesowego należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia

ich uczestniczącym w sprawie osobom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych.

§ 2Do pisma procesowego wnoszonego za pośrednictwem systemu teleinformatycznego dołącza

się poświadczone elektronicznie odpisy załączników.

Art. 129

§ 1Strona powołująca się w piśmie na dokument obowiązana jest na żądanie przeciwnika

złożyć oryginał dokumentu w sądzie jeszcze przed rozprawą.

§ 23)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 97 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii

Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 2261), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2017 r..

Zamiast oryginału dokumentu strona może złożyć odpis dokumentu, jeżeli jego zgodność z oryginałem została poświadczona przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

§ 213)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 97 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii

Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 2261), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2017 r..

Elektroniczne poświadczenie odpisu dokumentu przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej następuje z chwilą wprowadzenia przez tego pełnomocnika dokumentu do systemu teleinformatycznego.

§ 33)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 97 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii

Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 2261), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2017 r..

Zawarte w odpisie dokumentu poświadczenie zgodności z oryginałem przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej ma charakter dokumentu urzędowego.

§ 4

Jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd, na wniosek strony albo z urzędu, zażąda od strony składającej odpis dokumentu, o którym mowa w § 2, przedłożenia oryginału tego dokumentu.

§ 5Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, formaty, w jakich odpisy

pism, dokumentów i pełnomocnictw mogą być poświadczane elektronicznie, mając na względzie minimalne wymagania dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej.

Art. 130

§ 1Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania

warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym.

§ 11Jeżeli pismo wniosła osoba zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą, która nie ma

w kraju przedstawiciela, przewodniczący wyznacza termin do poprawienia lub uzupełnienia pisma albo uiszczenia opłaty nie krótszy niż miesiąc.

§ 2Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca pismo stronie. Pismo zwrócone

nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu.

§ 3

Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od chwili jego wniesienia.

§ 4

Zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pozwu doręcza się tylko powodowi.

§ 5

Pisma procesowe sporządzone z naruszeniem art. 871 podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia braków, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 6Jeżeli przepis szczególny przewiduje, że pismo może być wniesione wyłącznie za pośrednictwem

systemu teleinformatycznego, pismo wnosi się wraz z opłatą. Pismo wniesione bez opłaty nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu, o czym sąd poucza wnoszącego pismo. W razie jednoczesnego wniesienia za pośrednictwem systemu teleinformatycznego więcej niż jednego pisma podlegającego opłacie żadne z tych pism nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu, jeżeli nie uiszczono opłaty w wysokości sumy opłat należnych od wszystkich pism.

§ 7W przypadku wniesienia pisma podlegającego opłacie z naruszeniem § 6 przewodniczący

zawiadamia wnoszącego pismo o bezskuteczności czynności.

§ 8Przepisów § 6 i 7 nie stosuje się, jeżeli wnoszący pismo jest zwolniony z mocy prawa

od kosztów sądowych w zakresie opłaty sądowej należnej od tego pisma, a także w razie zwolnienia od tych kosztów przyznanego przez sąd lub w razie zgłoszenia wniosku o takie zwolnienie.

Art. 1301

§ 1

(utracił moc)9)Z dniem 25 marca 2002 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 marca 2002 r. sygn. akt P. 9/01 (Dz. U. poz. 265).

§ 11Jeżeli pismo procesowe, które powinno być wniesione na urzędowym formularzu, nie zostało

wniesione na takim formularzu lub nie może otrzymać prawidłowego biegu na skutek niezachowania innych warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego poprawienia lub uzupełnienia w terminie tygodniowym, przesyłając złożone pismo. Wezwanie powinno wskazywać wszystkie braki pisma oraz zawierać pouczenie o treści § 2.

§ 2W razie bezskutecznego upływu terminu lub ponownego złożenia pisma dotkniętego brakami

przewodniczący zarządza zwrot pisma. Sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty oraz sprzeciw od nakazu zapłaty sąd odrzuca.

§ 3(uchylony)

§ 4(uchylony)

Art. 1302

§ 1Pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, które nie

zostało należycie opłacone, przewodniczący zwraca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu.

§ 2W terminie tygodniowym od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie pisma z przyczyn określonych

w § 1 strona może uiścić brakującą opłatę. Jeżeli opłata została wniesiona we właściwej wysokości, pismo wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie następuje w razie kolejnego zwrotu pisma z tej samej przyczyny.

§ 3(uchylony)

§ 4(uchylony)

§ 5Przepisu § 1 nie stosuje się, gdy obowiązek uiszczenia opłaty stosunkowej powstał

na skutek sprawdzenia przez sąd wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia.

Art. 1303

§ 1

Przepisy art. 1261, art. 1262, art. 130 § 1 i § 11, art. 1302 stosuje się odpowiednio, gdy przed wysłaniem odpisu pisma innym stronom, a w braku takich stron - przed wysłaniem zawiadomienia o terminie posiedzenia, powstał obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty na skutek ustalenia przez sąd wyższej wartości przedmiotu sporu, cofnięcia zwolnienia od kosztów sądowych albo uchylenia kurateli.

§ 2Jeżeli obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstał na skutek rozszerzenia

lub innej zmiany żądania, z innych przyczyn niż wymienione w § 1, albo po wysłaniu odpisu pisma innym stronom, a w braku takich stron - po wysłaniu zawiadomienia o terminie posiedzenia, przewodniczący wzywa zobowiązanego do uiszczenia należnej opłaty w terminie tygodnia, a jeżeli mieszka on lub ma siedzibę za granicą i nie ma w kraju przedstawiciela

Art. 1304

§ 1Strona, która wnosi o podjęcie czynności połączonej z wydatkami, obowiązana jest uiścić

zaliczkę na ich pokrycie w wysokości i terminie oznaczonym przez sąd. Jeżeli więcej niż jedna strona wnosi o podjęcie czynności, sąd zobowiązuje każdą stronę, która z czynności wywodzi skutki prawne, do uiszczenia zaliczki w równych częściach lub w innym stosunku według swego uznania.

§ 2Przewodniczący wzywa stronę zobowiązaną do wniesienia zaliczki, aby w wyznaczonym

terminie nie dłuższym niż dwa tygodnie zapłaciła oznaczoną kwotę. Jeżeli strona mieszka lub ma siedzibę za granicą, wyznaczony termin nie może być krótszy niż miesiąc.

§ 3Jeżeli okazuje się, że przewidywane lub rzeczywiste wydatki są większe od wniesionej

zaliczki, przewodniczący wzywa o jej uzupełnienie w trybie określonym w § 2.

§ 4Sąd podejmie czynność połączoną z wydatkami, jeżeli zaliczka zostanie uiszczona w

oznaczonej wysokości.

§ 5

W razie nieuiszczenia zaliczki sąd pominie czynność połączoną z wydatkami.

Art. 1305

W przypadkach, o których mowa w art. 125 oraz art. 130-1304, czynności przewodniczącego może wykonywać referendarz sądowy.

Rozdział 2

Doręczenia

Art. 131

§ 1

Sąd dokonuje doręczeń przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 1481), osoby zatrudnione w sądzie, komornika lub sądową służbę doręczeniową.

§ 2

Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw łączności określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb i sposób doręczania pism sądowych przez podmioty, o których mowa w § 1, mając na uwadze konieczność zapewnienia sprawnego toku postępowania, a także realizacji gwarancji procesowych jego uczestników, ochronę praw osób, którym pisma są doręczane, oraz ochronę ich danych osobowych.

§ 3

Minister Sprawiedliwości, na uzasadniony wniosek prezesa sądu, w drodze zarządzenia, tworzy i znosi w tym sądzie sądową służbę doręczeniową.

§ 4Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, warunki organizacji oraz

strukturę sądowej służby doręczeniowej, mając na względzie wielkość sądu, koszty oraz zapewnienie skuteczności doręczeń i zachowanie wymogów postępowania sądowego.

Art. 1311

§ 1

Sąd dokonuje doręczeń za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (doręczenie elektroniczne), jeżeli adresat wniósł pismo za pośrednictwem systemu teleinformatycznego albo dokonał wyboru wnoszenia pism za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.

§ 2W przypadku doręczenia elektronicznego pismo uznaje się za doręczone w chwili wskazanej

w elektronicznym potwierdzeniu odbioru korespondencji. Przepisu art. 134 § 1 nie stosuje się. W przypadku braku takiego potwierdzenia doręczenie elektroniczne uznaje się za skuteczne po upływie 14 dni od daty umieszczenia pisma w systemie teleinformatycznym.

§ 21

Adresat, który dokonał wyboru wnoszenia pism za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, może zrezygnować z doręczenia elektronicznego.

§ 3Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw informatyzacji

określi, w drodze rozporządzenia, tryb i sposób dokonywania doręczeń elektronicznych, mając na względzie zapewnienie skuteczności doręczeń oraz ochronę praw osób, którym pisma są doręczane.

Art. 132

§ 13)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 97 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii

Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 2261), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2017 r..

W toku sprawy adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy oraz radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej doręczają sobie nawzajem bezpośrednio odpisy pism procesowych z załącznikami. W treści pisma procesowego wniesionego do sądu zamieszcza się oświadczenie o doręczeniu odpisu pisma drugiej stronie albo o jego nadaniu przesyłką poleconą.

Pisma, niezawierające powyższego oświadczenia, podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia tego braku.

§ 11

Przepis § 1 nie dotyczy wniesienia pozwu wzajemnego, apelacji, skargi kasacyjnej, zażalenia, sprzeciwu od wyroku zaocznego, sprzeciwu od nakazu zapłaty, zarzutów od nakazu zapłaty, wniosku o zabezpieczenie powództwa, skargi o wznowienie postępowania, skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia i skargi na orzeczenia referendarza sądowego, które należy złożyć w sądzie z odpisami dla strony przeciwnej.

§ 123)Ze zmianą wprowadzoną przez art. 97 pkt 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii

Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 2261), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2017 r..

Przepis § 1 nie dotyczy pism wnoszonych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, podlegających doręczeniu adwokatowi, radcy prawnemu, rzecznikowi patentowemu lub radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, którzy dokonali wyboru wnoszenia pism za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.

§ 2Doręczenie adresatowi może nastąpić także przez wręczenie mu pisma bezpośrednio w

sekretariacie sądu.

Art. 133

§ 1Jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej osobiście, a gdy nie

ma ona zdolności procesowej - jej przedstawicielowi ustawowemu.

§ 2Pisma procesowe lub orzeczenia dla osoby prawnej, jak również dla organizacji, która

nie ma osobowości prawnej, doręcza się organowi uprawnionemu do reprezentowania ich przed sądem lub do rąk pracownika upoważnionego do odbioru pism.

§ 2aPisma procesowe dla przedsiębiorców i wspólników spółek handlowych, wpisanych do rejestru

sądowego albo Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), doręcza się na adres udostępniany w rejestrze albo CEIDG, chyba że strona wskazała inny adres dla doręczeń. Jeżeli ostatni udostępniony adres został wykreślony jako niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy i nie zgłoszono wniosku o wpis nowego adresu, który podlegałby udostępnieniu, adres wykreślony jest uważany za adres udostępniony w rejestrze albo CEIDG.

§ 2b(uchylony)

§ 3Jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism

sądowych, doręczenia należy dokonać tym osobom. Jednakże Skarbowi Państwa doręczenia dokonuje się zawsze w sposób określony w § 2.

Art. 134

§ 1W dni ustawowo uznane za wolne od pracy, jako też w porze nocnej doręczać można tylko

w wyjątkowych wypadkach za uprzednim zarządzeniem prezesa sądu.

§ 2

Za porę nocną uważa się czas od godziny dwudziestej pierwszej do godziny siódmej.

Art. 135

§ 1Doręczenia dokonuje się w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie się adresata

zastanie.

§ 2Na wniosek strony doręczenie może być dokonane na wskazany przez nią adres skrytki

pocztowej. W tym wypadku pismo sądowe przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe składa się w placówce pocztowej tego operatora, umieszczając zawiadomienie o tym w skrytce pocztowej adresata.

Art. 136

§ 1Strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swego

zamieszkania.

§ 2W razie zaniedbania tego obowiązku pismo sądowe pozostawia się w aktach sprawy ze

skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany. O powyższym obowiązku i skutkach jego niedopełnienia sąd powinien pouczyć stronę przy pierwszym doręczeniu.

§ 3Przepisu § 2 nie stosuje się do doręczenia skargi o wznowienie postępowania lub skargi

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

§ 4Strona, która zgłosiła wniosek o dokonywanie doręczeń na adres oznaczonej skrytki

pocztowej, ma obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie tego adresu. Przepisy § 2 i 3 stosuje się odpowiednio.

Art. 137

§ 1Doręczenia żołnierzom zasadniczej służby wojskowej, funkcjonariuszom Policji i Służby

Więziennej dokonuje się przez ich organy bezpośrednio przełożone.

§ 2

Doręczenia osobom pozbawionym wolności dokonuje się przez zarząd odpowiedniego zakładu.

Art. 138

§ 1Jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo sądowe

dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi, jeżeli osoby te nie są przeciwnikami adresata w sprawie i podjęły się oddania mu pisma.

§ 2Dla adresata, którego doręczający nie zastanie w miejscu pracy, można doręczyć pismo

osobie upoważnionej do odbioru pism.

Art. 139

§ 1

W razie niemożności doręczenia w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających, pismo przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe należy złożyć w placówce pocztowej tego operatora, a doręczane w inny sposób - w urzędzie właściwej gminy, umieszczając zawiadomienie o tym w drzwiach mieszkania adresata lub w oddawczej skrzynce pocztowej ze wskazaniem gdzie i kiedy pismo pozostawiono, oraz z pouczeniem, że należy je odebrać w terminie siedmiu dni od dnia umieszczenia zawiadomienia. W przypadku bezskutecznego upływu tego terminu, czynność zawiadomienia należy powtórzyć.

§ 11

Pismo złożone w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe może zostać odebrane także przez osobę upoważnioną na podstawie pełnomocnictwa pocztowego do odbioru przesyłek pocztowych, w rozumieniu tej ustawy.

§ 2Jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane. W takim

przypadku doręczający zwraca pismo do sądu z adnotacją o odmowie jego przyjęcia.

§ 3Pisma dla osób prawnych, organizacji, osób fizycznych podlegających wpisowi do rejestru

albo ewidencji na podstawie odrębnych przepisów - w razie niemożności doręczenia w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających z uwagi na nieujawnienie w rejestrze albo w ewidencji zmiany adresu, a w przypadku osób fizycznych miejsca zamieszkania i adresu - pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowe miejsce zamieszkania i adres są sądowi znane.

§ 4Sąd rejestrowy przy ogłoszeniu lub doręczeniu postanowienia o pierwszym wpisie poucza

wnioskodawcę o skutkach zaniedbania ujawnienia w rejestrze zmian określonych w § 3.

§ 5

Na wniosek strony sąd albo referendarz sądowy na posiedzeniu niejawnym wydaje zaświadczenie, w którym stwierdza, że wyrok zaoczny lub nakaz zapłaty został uznany za doręczony na oznaczony adres w trybie określonym w § 1.

Art. 140

§ 1

Pisma i orzeczenia doręcza się w odpisach.

§ 2Zamiast odpisu pisma lub orzeczenia może być doręczony dokument uzyskany z systemu

teleinformatycznego, o ile ma on cechy umożliwiające weryfikację istnienia i treści pisma lub orzeczenia w tym systemie.

§ 3W przypadku doręczenia elektronicznego pisma i orzeczenia mają postać dokumentów zawierających

dane z systemu teleinformatycznego.

Art. 141

§ 1

Pełnomocnikowi procesowemu kilku osób doręcza się jeden egzemplarz pisma i załączników.

§ 2Uprawnionemu przez kilku współuczestników sporu do odbioru pism sądowych doręcza się

po jednym egzemplarzu dla każdego współuczestnika.

§ 3

Jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich.

Art. 142

§ 1Doręczenie pisma jest potwierdzane pisemnie przez odbiorcę albo za pośrednictwem systemu

teleinformatycznego operatora pocztowego, o którym mowa w art. 131 § 1, albo dokumentem uzyskanym z systemu teleinformatycznego.

§ 2W przypadku potwierdzenia pisemnego odbiorca potwierdza odbiór i jego datę własnoręcznym

podpisem. Jeżeli tego nie może lub nie chce uczynić, doręczający sam oznacza datę doręczenia oraz przyczyny braku podpisu.

§ 3Doręczający stwierdza na potwierdzeniu odbioru sposób doręczenia, a na doręczonym

piśmie zaznacza dzień doręczenia i opatruje to stwierdzenie swoim podpisem.

Art. 143Jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczony pozew lub inne

pismo procesowe wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający.

Art. 144

§ 1Przewodniczący ustanowi kuratora, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu

strony nie jest znane. W sprawach o roszczenia alimentacyjne, jak również w sprawach o ustalenie pochodzenia dziecka i o związane z tym roszczenia, przewodniczący przed ustanowieniem kuratora przeprowadzi stosowne dochodzenie w celu ustalenia miejsca zamieszkania lub pobytu pozwanego.

§ 2O ustanowieniu kuratora przewodniczący ogłosi publicznie w budynku sądowym i lokalu

wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w sprawach zaś większej wagi, gdy uzna to za potrzebne, także w prasie.

§ 3Z chwilą doręczenia pisma kuratorowi doręczenie staje się skuteczne. Sąd może jednak

uzależnić skuteczność doręczenia od upływu oznaczonego terminu od chwili wywieszenia obwieszczenia w budynku sądowym.

§ 4

Czynności określone w § 1-3 może wykonywać także referendarz sądowy.

Art. 145W wypadkach, w których ustanowienie kuratora według przepisów poprzedzających nie

jest wymagane, pismo doręcza się stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, przez wywieszenie w budynku sądowym. Doręczenie takie staje się skuteczne z upływem miesiąca od dnia wywieszenia.

Art. 146Przepisy o doręczeniu stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, i ustanowieniu

dla niej kuratora stosuje się również do organizacji, które nie mają organów albo których organy są nieznane z miejsca pobytu.

Art. 147

Gdy okaże się, że żądanie ustanowienia kuratora lub wywieszenia pisma nie było uzasadnione, sąd zarządzi doręczenie pisma w sposób właściwy, a w miarę potrzeby zniesie na wniosek strony zainteresowanej postępowanie przeprowadzone z udziałem kuratora lub po wywieszeniu pisma w budynku sądowym.

Rozdział 3

Posiedzenia sądowe

Art. 148

§ 1Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd

orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie.

§ 2

Sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.

Art. 1481

§ 1Sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub

gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna

§ 2W przypadkach, o których mowa w § 1, sąd wydaje postanowienia dowodowe na posiedzeniu

niejawnym.

§ 3Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w

pierwszym piśmie procesowym złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że pozwany uznał powództwo.

Art. 149

§ 1

Posiedzenia sądowe wyznacza przewodniczący z urzędu, ilekroć wymaga tego stan sprawy.

§ 2O posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony i osoby zainteresowane przez wezwanie