Kodeks karny – tekst jednolity 2022

Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 28 kwietnia 2022 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks karny Spis treści Treść obwieszczenia Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny Część OGÓLNA

Rozdział I - Zasady odpowiedzialności karnej

Rozdział II - Formy popełnienia przestępstwa

Rozdział III - Wyłączenie odpowiedzialności karnej

Rozdział IV - Kary

Rozdział V - Środki karne

Rozdział Va - Przepadek i środki kompensacyjne

Rozdział VI - Zasady wymiaru kary i środków karnych

Rozdział VII - Powrót do przestępstwa

Rozdział VIII - Środki związane z poddaniem sprawcy próbie

Rozdział IX - Zbieg przestępstw oraz łączenie kar i środków karnych

Rozdział X - Środki zabezpieczające

Rozdział XI - Przedawnienie

Rozdział XII - Zatarcie skazania

Rozdział XIII - Odpowiedzialność za przestępstwa popełnione za granicą

Rozdział XIV - Objaśnienie wyrażeń ustawowych

Rozdział XV - Stosunek do ustaw szczególnych

Część SZCZEGÓLNA

Rozdział XVI - Przestępstwa przeciwko pokojowi, ludzkości oraz przestępstwa wojenne

Rozdział XVII - Przestępstwa przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej

Rozdział XVIII - Przestępstwa przeciwko obronności

Rozdział XIX - Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu

Rozdział XX - Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu

Rozdział XXI - Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji

Rozdział XXII - Przestępstwa przeciwko środowisku

Rozdział XXIII - Przestępstwa przeciwko wolności

Rozdział XXIV - Przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania

Rozdział XXV - Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności

Rozdział XXVI - Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece

Rozdział XXVII - Przestępstwa przeciwko czci i nietykalności cielesnej

Rozdział XXVIII - Przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową

Rozdział XXIX - Przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego

Rozdział XXX - Przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości

Rozdział XXXI - Przestępstwa przeciwko wyborom i referendum

Rozdział XXXII - Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu

Rozdział XXXIII - Przestępstwa przeciwko ochronie informacji

Rozdział XXXIV - Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów

Rozdział XXXV - Przestępstwa przeciwko mieniu

Rozdział XXXVI - Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu i interesom majątkowym w obrocie cywilnoprawnym

Rozdział XXXVII - Przestępstwa przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi

Rozdział XXXVIII - Przepisy ogólne dotyczące żołnierzy

Rozdział XXXIX - Przestępstwa przeciwko obowiązkowi pełnienia służby wojskowej

Rozdział XL - Przestępstwa przeciwko zasadom dyscypliny wojskowej

Rozdział XLI - Przestępstwa przeciwko zasadom postępowania z podwładnymi

Rozdział XLII - Przestępstwa przeciwko zasadom obchodzenia się z uzbrojeniem i uzbrojonym sprzętem

wojskowym

Rozdział XLIII - Przestępstwa przeciwko zasadom pełnienia służby

Rozdział XLIV - Przestępstwa przeciwko mieniu wojskowemu

Treść obwieszczenia 1.

Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2021 r. poz. 2345), z uwzględnieniem zmiany wprowadzonej ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z powołaniem Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości (Dz. U. poz. 2447) oraz zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem 27 kwietnia 2022 r.

2.

Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje art. 21 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z powołaniem Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości (Dz. U. poz. 2447), który stanowi: „

Art. 21

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. ” .

Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny Część OGÓLNA

Rozdział I

Zasady odpowiedzialności karnej

Art. 1

§ 1Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą

kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia.

§ 2

Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma.

§ 3Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać

winy w czasie czynu.

Art. 2Odpowiedzialności karnej za przestępstwo skutkowe popełnione przez zaniechanie podlega

ten tylko, na kim ciążył prawny, szczególny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi.

Art. 3Kary oraz inne środki przewidziane w tym kodeksie stosuje się z uwzględnieniem zasad

humanitaryzmu, w szczególności z poszanowaniem godności człowieka.

Art. 4

§ 1

Jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy.

§ 2Jeżeli według nowej ustawy za czyn objęty wyrokiem nie można orzec kary w wysokości

kary orzeczonej, wymierzoną karę obniża się do wysokości najsurowszej kary możliwej do orzeczenia na podstawie nowej ustawy.

§ 3Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem nie jest już zagrożony karą pozbawienia

wolności, wymierzoną karę pozbawienia wolności podlegającą wykonaniu zamienia się na grzywnę albo karę ograniczenia wolności, przyjmując że jeden miesiąc pozbawienia wolności równa się 60 stawkom dziennym grzywny albo 2 miesiącom ograniczenia wolności.

§ 4Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem nie jest już zabroniony pod groźbą

kary, skazanie ulega zatarciu z mocy prawa.

Art. 5Ustawę karną polską stosuje się do sprawcy, który popełnił czyn zabroniony na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym, chyba że umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, stanowi inaczej.

Art. 6

§ 1Czyn zabroniony uważa się za popełniony w czasie, w którym sprawca działał lub zaniechał

działania, do którego był obowiązany.

§ 2Czyn zabroniony uważa się za popełniony w miejscu, w którym sprawca działał lub zaniechał

działania, do którego był obowiązany, albo gdzie skutek stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił lub według zamiaru sprawcy miał nastąpić.

Art. 7

§ 1

Przestępstwo jest zbrodnią albo występkiem.

§ 2Zbrodnią jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy

od lat 3 albo karą surowszą.

§ 3Występkiem jest czyn zabroniony zagrożony grzywną powyżej 30 stawek dziennych albo

powyżej 5000 złotych, karą ograniczenia wolności przekraczającą miesiąc albo karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc.

Art. 8

Zbrodnię można popełnić tylko umyślnie; występek można popełnić także nieumyślnie, jeżeli ustawa tak stanowi.

Art. 9

§ 1

Czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeżeli sprawca ma zamiar jego popełnienia, to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi.

§ 2Czyn zabroniony popełniony jest nieumyślnie, jeżeli sprawca nie mając zamiaru jego

popełnienia, popełnia go jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego czynu przewidywał albo mógł przewidzieć.

§ 3Sprawca ponosi surowszą odpowiedzialność, którą ustawa uzależnia od określonego następstwa

czynu zabronionego, jeżeli następstwo to przewidywał albo mógł przewidzieć.

Art. 10

§ 1Na zasadach określonych w tym kodeksie odpowiada ten, kto popełnia czyn zabroniony

po ukończeniu 17 lat.

§ 2Nieletni, który po ukończeniu 15 lat dopuszcza się czynu zabronionego określonego

w art. 134, art. 148 § 1, 2 lub 3, art. 156 § 1 lub 3, art. 163 § 1 lub 3, art. 166, art. 173 § 1 lub 3, art. 197 § 3 lub 4, art. 223 § 2, art. 252 § 1 lub 2 oraz w art.

280, może odpowiadać na zasadach określonych w tym kodeksie, jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają, a w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne.

§ 3W wypadku określonym w § 2 orzeczona kara nie może przekroczyć dwóch trzecich górnej

granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za przypisane sprawcy przestępstwo; sąd może zastosować także nadzwyczajne złagodzenie kary.

§ 4W stosunku do sprawcy, który popełnił występek po ukończeniu lat 17, lecz przed ukończeniem

lat 18, sąd zamiast kary stosuje środki wychowawcze, lecznicze albo poprawcze przewidziane dla nieletnich, jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają.

Art. 11

§ 1

Ten sam czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo.

§ 2

Jeżeli czyn wyczerpuje znamiona określone w dwóch albo więcej przepisach ustawy karnej, sąd skazuje za jedno przestępstwo na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów.

§ 3W wypadku określonym w § 2 sąd wymierza karę na podstawie przepisu przewidującego

karę najsurowszą, co nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu innych środków przewidzianych w ustawie na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów.

Art. 12

§ 1Dwa lub więcej zachowań, podjętych w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego

zamiaru, uważa się za jeden czyn zabroniony; jeżeli przedmiotem zamachu jest dobro osobiste, warunkiem uznania wielości zachowań za jeden czyn zabroniony jest tożsamość pokrzywdzonego.

§ 2Odpowiada jak za jeden czyn zabroniony wyczerpujący znamiona przestępstwa ten, kto

w krótkich odstępach czasu, przy wykorzystaniu tej samej albo takiej samej sposobności lub w podobny sposób popełnia dwa lub więcej umyślnych wykroczeń przeciwko mieniu, jeżeli łączna wartość mienia uzasadnia odpowiedzialność za przestępstwo.

Rozdział II

Formy popełnienia przestępstwa

Art. 13

§ 1Odpowiada za usiłowanie, kto w zamiarze popełnienia czynu zabronionego swoim zachowaniem

bezpośrednio zmierza do jego dokonania, które jednak nie następuje.

§ 2Usiłowanie zachodzi także wtedy, gdy sprawca nie uświadamia sobie, że dokonanie jest

niemożliwe ze względu na brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego lub ze względu na użycie środka nie nadającego się do popełnienia czynu zabronionego.

Art. 14

§ 1

Sąd wymierza karę za usiłowanie w granicach zagrożenia przewidzianego dla danego przestępstwa.

§ 2

W wypadku określonym w art. 13 § 2 sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Art. 15

§ 1Nie podlega karze za usiłowanie, kto dobrowolnie odstąpił od dokonania lub zapobiegł

skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego.

§ 2Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do sprawcy, który dobrowolnie

starał się zapobiec skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego.

Art. 16

§ 1Przygotowanie zachodzi tylko wtedy, gdy sprawca w celu popełnienia czynu zabronionego

podejmuje czynności mające stworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzającego bezpośrednio do jego dokonania, w szczególności w tymże celu wchodzi w porozumienie z inną osobą, uzyskuje lub przysposabia środki, zbiera informacje lub sporządza plan działania.

§ 2

Przygotowanie jest karalne tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi.

Art. 17

§ 1Nie podlega karze za przygotowanie, kto dobrowolnie od niego odstąpił, w szczególności

zniszczył przygotowane środki lub zapobiegł skorzystaniu z nich w przyszłości; w razie wejścia w porozumienie z inną osobą w celu popełnienia czynu zabronionego, nie podlega karze ten, kto nadto podjął istotne starania zmierzające do zapobieżenia dokonaniu.

§ 2

Nie podlega karze za przygotowanie osoba, do której stosuje się art. 15 § 1.

Art. 18

§ 1Odpowiada za sprawstwo nie tylko ten, kto wykonuje czyn zabroniony sam albo wspólnie

i w porozumieniu z inną osobą, ale także ten, kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę lub wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie, poleca jej wykonanie takiego czynu.

§ 2Odpowiada za podżeganie, kto chcąc, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, nakłania

ją do tego.

§ 3

Odpowiada za pomocnictwo, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie, w szczególności dostarczając narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji; odpowiada za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie.

Art. 19

§ 1Sąd wymierza karę za podżeganie lub pomocnictwo w granicach zagrożenia przewidzianego

za sprawstwo.

§ 2

Wymierzając karę za pomocnictwo sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Art. 20Każdy ze współdziałających w popełnieniu czynu zabronionego odpowiada w granicach

swojej umyślności lub nieumyślności niezależnie od odpowiedzialności pozostałych współdziałających.

Art. 21

§ 1Okoliczności osobiste, wyłączające lub łagodzące albo zaostrzające odpowiedzialność

karną, uwzględnia się tylko co do osoby, której dotyczą.

§ 2Jeżeli okoliczność osobista dotycząca sprawcy, wpływająca chociażby tylko na wyższą

karalność, stanowi znamię czynu zabronionego, współdziałający podlega odpowiedzialności karnej przewidzianej za ten czyn zabroniony, gdy o tej okoliczności wiedział, chociażby go nie dotyczyła.

§ 3Wobec współdziałającego, którego nie dotyczy okoliczność określona w § 2, sąd może

zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Art. 22

§ 1Jeżeli czynu zabronionego tylko usiłowano dokonać, podmiot określony w art. 18 § 2

i 3 odpowiada jak za usiłowanie.

§ 2Jeżeli czynu zabronionego nie usiłowano dokonać, sąd może zastosować nadzwyczajne

złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Art. 23

§ 1

Nie podlega karze współdziałający, który dobrowolnie zapobiegł dokonaniu czynu zabronionego.

§ 2

Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do współdziałającego, który dobrowolnie starał się zapobiec dokonaniu czynu zabronionego.

Art. 24Odpowiada jak za podżeganie, kto w celu skierowania przeciwko innej osobie postępowania

karnego nakłania ją do popełnienia czynu zabronionego; w tym wypadku nie stosuje się art. 22 i 23.

Rozdział III

Wyłączenie odpowiedzialności karnej

Art. 25

§ 1Nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni, bezprawny

zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.

§ 2W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w szczególności gdy sprawca zastosował

sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

§ 2aNie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej, odpierając zamach polegający

na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu albo na przylegający do nich ogrodzony teren lub odpierając zamach poprzedzony wdarciem się do tych miejsc, chyba że przekroczenie granic obrony koniecznej było rażące.

§ 3Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem strachu lub

wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu.

§ 4(uchylony)

§ 5(uchylony)

Art. 26

§ 1Nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa

grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć, a dobro poświęcone przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego.

§ 2Nie popełnia przestępstwa także ten, kto, ratując dobro chronione prawem w warunkach

określonych w § 1, poświęca dobro, które nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego.

§ 3W razie przekroczenia granic stanu wyższej konieczności, sąd może zastosować nadzwyczajne

złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

§ 4Przepisu § 2 nie stosuje się, jeżeli sprawca poświęca dobro, które ma szczególny obowiązek

chronić nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste.

§ 5Przepisy § 1-3 stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy z ciążących na sprawcy obowiązków

tylko jeden może być spełniony.

Art. 27

§ 1

Nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu przeprowadzenia eksperymentu poznawczego, medycznego, technicznego lub ekonomicznego, jeżeli spodziewana korzyść ma istotne znaczenie poznawcze, medyczne lub gospodarcze, a oczekiwanie jej osiągnięcia, celowość oraz sposób przeprowadzenia eksperymentu są zasadne w świetle aktualnego stanu wiedzy.

§ 2

Eksperyment jest niedopuszczalny bez zgody uczestnika, na którym jest przeprowadzany, należycie poinformowanego o spodziewanych korzyściach i grożących mu ujemnych skutkach oraz prawdopodobieństwie ich powstania, jak również o możliwości odstąpienia od udziału w eksperymencie na każdym jego etapie.

§ 3

Zasady i warunki dopuszczalności eksperymentu medycznego określa ustawa.

Art. 28

§ 1Nie popełnia przestępstwa, kto pozostaje w usprawiedliwionym błędzie co do okoliczności

stanowiącej znamię czynu zabronionego.

§ 2

Odpowiada na podstawie przepisu przewidującego łagodniejszą odpowiedzialność sprawca, który dopuszcza się czynu w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność stanowiąca znamię czynu zabronionego, od której taka łagodniejsza odpowiedzialność zależy.

Art. 29Nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionym

błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność albo winę; jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Art. 30Nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionej

nieświadomości jego bezprawności; jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Art. 31

§ 1Nie popełnia przestępstwa, kto, z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego

lub innego zakłócenia czynności psychicznych, nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem.

§ 2Jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub

kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

§ 3Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się, gdy sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub

odurzenia powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności, które przewidywał albo mógł przewidzieć.

Rozdział IV

Kary

Art. 32Karami są:

Art. 33

§ 1Grzywnę wymierza się w stawkach dziennych, określając liczbę stawek oraz wysokość

jednej stawki; jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, najniższa liczba stawek wynosi 10, zaś najwyższa 540.

§ 2

Sąd może wymierzyć grzywnę także obok kary pozbawienia wolności wymienionej w art.

32 pkt 3, jeżeli sprawca dopuścił się czynu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub gdy korzyść majątkową osiągnął.

§ 3

Ustalając stawkę dzienną, sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe; stawka dzienna nie może być niższa od 10 złotych, ani też przekraczać 2000 złotych.

Art. 34

§ 1

Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, kara ograniczenia wolności trwa najkrócej miesiąc, najdłużej 2 lata; wymierza się ją w miesiącach i latach.

§ 1aKara ograniczenia wolności polega na:

§ 1b

Obowiązki i potrącenie, o których mowa w § 1a, orzeka się łącznie lub osobno.

§ 2W czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany:

§ 3Wymierzając karę ograniczenia wolności, sąd może orzec świadczenie pieniężne wymienione

w art. 39 pkt 7 lub obowiązki, o których mowa w art. 72 § 1 pkt 2-7a.

Art. 35

§ 1Nieodpłatna, kontrolowana praca na cele społeczne jest wykonywana w wymiarze od 20

do 40 godzin w stosunku miesięcznym.

§ 2

Potrącenie wynagrodzenia za pracę może być orzeczone wobec osoby zatrudnionej; w okresie, na jaki zostało orzeczone potrącenie, skazany nie może rozwiązać bez zgody sądu stosunku pracy.

§ 3(uchylony)

§ 4

Do orzekania świadczenia pieniężnego wymienionego w art. 39 pkt 7 oraz obowiązków, o których mowa w art. 72 § 1 pkt 2-7a, przepis art. 74 stosuje się odpowiednio.

Art. 36

§ 1(uchylony)

§ 2(uchylony)

§ 3(uchylony)

Art. 37Kara pozbawienia wolności wymieniona w art. 32 pkt 3 trwa najkrócej miesiąc, najdłużej

15 lat; wymierza się ją w miesiącach i latach.

Art. 37a

§ 1Jeżeli przestępstwo jest zagrożone tylko karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą

8 lat, a wymierzona za nie kara pozbawienia wolności nie byłaby surowsza od roku, sąd może zamiast tej kary orzec karę ograniczenia wolności nie niższą od 3 miesięcy albo grzywnę nie niższą od 100 stawek dziennych, jeżeli równocześnie orzeka środek karny, środek kompensacyjny lub przepadek.

§ 2Przepisu § 1 nie stosuje się do sprawców, którzy popełniają przestępstwo działając

w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego oraz sprawców przestępstw o charakterze terrorystycznym.

Art. 37bW sprawie o występek zagrożony karą pozbawienia wolności, niezależnie od dolnej granicy

ustawowego zagrożenia przewidzianego w ustawie za dany czyn, sąd może orzec jednocześnie karę pozbawienia wolności w wymiarze nieprzekraczającym 3 miesięcy, a jeżeli górna granica ustawowego zagrożenia wynosi przynajmniej 10 lat - 6 miesięcy, oraz karę ograniczenia wolności do lat 2. Przepisów art. 69-75 nie stosuje się. W pierwszej kolejności wykonuje się wówczas karę pozbawienia wolności, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Art. 38

§ 1Jeżeli ustawa przewiduje obniżenie albo nadzwyczajne obostrzenie górnej granicy ustawowego

zagrożenia, a ustawowe zagrożenie obejmuje więcej niż jedną z kar wymienionych w art.

32 pkt 1-3, obniżenie albo obostrzenie odnosi się do każdej z tych kar.

§ 2Kara nadzwyczajnie obostrzona nie może przekroczyć 810 stawek dziennych grzywny, 2

lat ograniczenia wolności lub 20 lat pozbawienia wolności; karę pozbawienia wolności wymierza się w miesiącach i latach.

§ 3Jeżeli ustawa przewiduje obniżenie górnej granicy ustawowego zagrożenia, kara wymierzona

za przestępstwo zagrożone karą dożywotniego pozbawienia wolności nie może przekroczyć 25 lat pozbawienia wolności, a za przestępstwo zagrożone karą 25 lat pozbawienia wolności nie może przekroczyć 20 lat pozbawienia wolności.

Rozdział V

Środki karne

Art. 39Środkami karnymi są:

2aa) zakaz zajmowania stanowiska lub wykonywania zawodu lub pracy w organach i instytucjach państwowych i samorządu terytorialnego, a także w spółkach prawa handlowego, w których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego posiadają bezpośrednio lub pośrednio przez inne podmioty co najmniej 10% akcji lub udziałów;

Art. 40

§ 1Pozbawienie praw publicznych obejmuje utratę czynnego i biernego prawa wyborczego

do organu władzy publicznej, organu samorządu zawodowego lub gospodarczego, utratę prawa do udziału w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości oraz do pełnienia funkcji w organach i instytucjach państwowych i samorządu terytorialnego lub zawodowego, jak również utratę posiadanego stopnia wojskowego i powrót do stopnia szeregowego; pozbawienie praw publicznych obejmuje ponadto utratę orderów, odznaczeń i tytułów honorowych oraz utratę zdolności do ich uzyskania w okresie trwania pozbawienia praw.

§ 2Sąd może orzec pozbawienie praw publicznych w razie skazania:

Art. 41

§ 1Sąd może orzec zakaz zajmowania określonego stanowiska albo wykonywania określonego

zawodu, jeżeli sprawca nadużył przy popełnieniu przestępstwa stanowiska lub wykonywanego zawodu albo okazał, że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem.

§ 1aSąd może orzec zakaz zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich

lub określonych zawodów albo działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi na czas określony albo dożywotnio w razie skazania na karę pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu na szkodę małoletniego. Sąd orzeka zakaz zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów albo działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi na czas określony albo dożywotnio w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego. § 1aa.

Sąd orzeka zakaz:

228 § 1 i 3-6, art. 230 § 1, art. 230a § 1, art. 250a § 1 i 2, art. 271 § 3, art.

296a § 1, 2 i 4 oraz art. 305 § 1 i 2. § 1ab.

W razie skazania innej osoby za przestępstwa określone w art. 229 § 1 i 3-5, art.

230 § 1, art. 230a § 1, art. 250a § 1 i 2, art. 271 § 3, art. 296a § 1, 2 i 4 oraz art. 305 § 1 i 2 sąd może orzec zakaz, o którym mowa w § 1aa.

§ 1bSąd orzeka dożywotnio zakaz, o którym mowa w § 1a i 1aa, w razie ponownego skazania

sprawcy w warunkach określonych w tych przepisach.

§ 2Sąd może orzec zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej w razie skazania

za przestępstwo popełnione w związku z prowadzeniem takiej działalności, jeżeli dalsze jej prowadzenie zagraża istotnym dobrom chronionym prawem.

Art. 41a

§ 1Sąd może orzec zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania

się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego lub inne przestępstwo przeciwko wolności oraz w razie skazania za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy, w tym zwłaszcza przemocy wobec osoby najbliższej. Zakaz lub nakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu, a zakaz zbliżania się do określonych osób - również kontrolowany w systemie dozoru elektronicznego.

§ 2Sąd orzeka zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania

się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego. Zakaz lub nakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu, a zakaz zbliżania się do określonych osób - również kontrolowany w systemie dozoru elektronicznego.

§ 3Sąd może orzec zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania

się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu dożywotnio w razie ponownego skazania sprawcy w warunkach określonych w § 2.

§ 3aW razie orzeczenia nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym

za przestępstwa określone w rozdziałach XXV i XXVI sąd orzeka na ten sam okres zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego.

§ 4Orzekając zakaz zbliżania się do określonych osób, sąd wskazuje odległość od osób

chronionych, którą skazany obowiązany jest zachować.

§ 5

Orzekając nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, sąd określa termin jego wykonania.

Art. 41b

§ 1Sąd może orzec zakaz wstępu na imprezę masową, jeżeli przestępstwo zostało popełnione

w związku z taką imprezą lub w razie skazania za występek o charakterze chuligańskim, a udział sprawcy w imprezach masowych zagraża dobrom chronionym prawem. Sąd orzeka zakaz wstępu na imprezę masową w wypadkach wskazanych w ustawie.

§ 2Zakaz wstępu na imprezę masową obejmuje wszelkie imprezy masowe na terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej oraz mecze piłki nożnej rozgrywane przez polską kadrę narodową lub polski klub sportowy poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

§ 3Orzekając zakaz wstępu na imprezę masową za czyn popełniony w związku z masową imprezą

sportową, sąd może orzec obowiązek przebywania skazanego w czasie trwania niektórych imprez masowych objętych zakazem w miejscu stałego pobytu lub w innym wyznaczonym miejscu, z zastosowaniem systemu dozoru elektronicznego.

§ 4Sąd orzeka zakaz wstępu na imprezę masową i obowiązek określony w § 3, w razie ponownego

skazania sprawcy za przestępstwo popełnione w związku z imprezą masową.

§ 5W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może orzec, że po upływie okresu, na który

orzeczono obowiązek określony w § 3, skazany będzie obowiązany do stawiennictwa w czasie trwania niektórych imprez masowych objętych zakazem w jednostce organizacyjnej Policji lub w miejscu określonym przez właściwego, ze względu na miejsce zamieszkania skazanego, komendanta powiatowego, rejonowego lub miejskiego Policji.

§ 6Łączny czas stosowania wobec skazanego obowiązków, określonych w § 3 i 5, nie może

przekroczyć okresu orzeczonego wobec skazanego zakazu wstępu na imprezę masową.

§ 7Jeżeli z okoliczności wynika, że wykonanie obowiązku określonego w § 3 jest niemożliwe

lub jego orzeczenie jest oczywiście niecelowe, w miejsce tego obowiązku orzeka się obowiązek stawiennictwa skazanego w czasie trwania niektórych imprez masowych objętych zakazem w jednostce organizacyjnej Policji lub w miejscu określonym przez właściwego, ze względu na miejsce zamieszkania skazanego, komendanta powiatowego, rejonowego lub miejskiego Policji.

§ 8Nakładając obowiązek, o którym mowa w § 3, 5 lub 7, sąd określa imprezy masowe, w

czasie trwania których obowiązek ten ma być wykonywany, wskazując w szczególności nazwy dyscyplin sportowych, nazwy klubów sportowych oraz zakres terytorialny imprez, których obowiązek dotyczy.

§ 9

Obowiązki orzekane na podstawie § 3, 5 i 7 orzeka się w miesiącach i latach. Obowiązek, o którym mowa w § 3, orzeka się na okres nie krótszy niż 6 miesięcy i nie dłuższy niż 12 miesięcy, zaś obowiązek, o którym mowa w § 7, orzeka się na okres od 6 miesięcy do lat 6, nieprzekraczający okresu, na jaki orzeczono zakaz wstępu na imprezę masową.

Art. 41c

§ 1Zakaz wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych nie obejmuje uczestnictwa

w loteriach promocyjnych.

§ 2Sąd może orzec zakaz wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych, w

razie skazania za przestępstwo popełnione w związku z urządzaniem gier hazardowych lub udziałem w nich.

Art. 42

§ 1Sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju w razie skazania osoby

uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, w szczególności jeżeli z okoliczności popełnionego przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w komunikacji.

§ 1aSąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w razie skazania za

przestępstwo określone w:

§ 2Sąd orzeka, na okres nie krótszy niż 3 lata, zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów

albo pojazdów określonego rodzaju, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa wymienionego w § 1 był w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia określonego w art. 173, art. 174 lub art. 177.

§ 3Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia

przestępstwa określonego w art. 178a § 4 lub jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 173, którego następstwem jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, albo w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 177 § 2 lub w art. 355 § 2 był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.

§ 4Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie ponownego

skazania osoby prowadzącej pojazd mechaniczny w warunkach określonych w § 3.

Art. 43

§ 1Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pozbawienie praw publicznych oraz zakaz i nakaz

wymienione w art. 39 pkt 2d i 2e orzeka się w latach, od roku do lat 10, zakazy wymienione w art. 39 pkt 2-2b i 3 orzeka się w latach, od roku do lat 15, a zakaz wymieniony w art. 39 pkt 2c orzeka się w latach, od lat 2 do 6.

§ 1aObowiązek, o którym mowa w art. 41a § 1 zdanie drugie i § 2 zdanie drugie, orzeka

się w miesiącach, najkrócej na 3 miesiące, najdłużej na 12 miesięcy.

§ 2

Pozbawienie praw publicznych, zakazy i nakaz obowiązują od uprawomocnienia się orzeczenia.

§ 2aOkres, na który orzeczono zakazy, nie biegnie w czasie odbywania kary pozbawienia

wolności, chociażby orzeczonej za inne przestępstwo.

§ 2bOkres, na który orzeczono pozbawienie praw publicznych za dane przestępstwo, nie biegnie

w czasie odbywania kary pozbawienia wolności za to przestępstwo.

§ 3(uchylony)

Art. 43a

§ 1Odstępując od wymierzenia kary, a także w wypadkach wskazanych w ustawie, sąd może

orzec świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej; wysokość tego świadczenia nie może przekroczyć 60 000 złotych.

§ 2

W razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 178a § 1, art. 179 lub art.

180 sąd orzeka świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 5000 złotych, a w razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 178a § 4 co najmniej 10 000 złotych, do wysokości określonej w § 1.

Art. 43bSąd może orzec podanie wyroku do publicznej wiadomości w określony sposób, jeżeli

uzna to za celowe, w szczególności ze względu na społeczne oddziaływanie skazania, o ile nie narusza to interesu pokrzywdzonego.

Art. 43cSąd, uznając za celowe orzeczenie pozbawienia lub ograniczenia praw rodzicielskich

lub opiekuńczych w razie popełnienia przestępstwa na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z nim, zawiadamia o tym właściwy sąd rodzinny.

Rozdział Va Przepadek i środki kompensacyjne

Art. 44

§ 1

Sąd orzeka przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa.

§ 2

Sąd może orzec, a w wypadkach wskazanych w ustawie orzeka, przepadek przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa.

§ 3Jeżeli orzeczenie przepadku określonego w § 2 byłoby niewspółmierne do wagi popełnionego

czynu, sąd zamiast przepadku może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa.

§ 4Jeżeli orzeczenie przepadku określonego w § 1 lub 2 nie jest możliwe, sąd może orzec

przepadek równowartości przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa lub przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa.

§ 5Przepadku przedmiotów określonych w § 1 lub 2 nie orzeka się, jeżeli podlegają one

zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi.

§ 6

W razie skazania za przestępstwo polegające na naruszeniu zakazu wytwarzania, posiadania, obrotu, przesyłania, przenoszenia lub przewozu określonych przedmiotów, sąd może orzec, a w wypadkach przewidzianych w ustawie orzeka, ich przepadek.

§ 7Jeżeli przedmioty wymienione w § 2 lub 6 nie stanowią własności sprawcy, ich przepadek

można orzec tylko w wypadkach przewidzianych w ustawie; w razie współwłasności orzeka się przepadek udziału należącego do sprawcy lub przepadek równowartości tego udziału.

§ 8(uchylony)

Art. 44a

§ 1W razie skazania za przestępstwo, z którego popełnienia sprawca osiągnął, chociażby

pośrednio, korzyść majątkową znacznej wartości, sąd może orzec przepadek przedsiębiorstwa stanowiącego własność sprawcy albo jego równowartości, jeżeli przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści.

§ 2W razie skazania za przestępstwo, z którego popełnienia sprawca osiągnął, chociażby

pośrednio, korzyść majątkową znacznej wartości, sąd może orzec przepadek niestanowiącego własności sprawcy przedsiębiorstwa osoby fizycznej albo jego równowartości, jeżeli przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści, a jego właściciel chciał, aby przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści albo, przewidując taką możliwość, na to się godził.

§ 3W razie współwłasności przepadek, o którym mowa w § 1 i 2, orzeka się z uwzględnieniem

woli i świadomości każdego ze współwłaścicieli i w ich granicach.

§ 4Przepadku, o którym mowa w § 1 i 2, nie orzeka się, jeżeli byłoby to niewspółmierne

do wagi popełnionego przestępstwa, stopnia zawinienia oskarżonego lub motywacji i sposobu zachowania się właściciela przedsiębiorstwa.

§ 5Przepadku, o którym mowa w § 1 i 2, nie orzeka się, jeżeli szkoda wyrządzona przestępstwem

lub wartość ukrytej korzyści nie jest znaczna wobec rozmiaru działalności przedsiębiorstwa.

§ 6Sąd może odstąpić od orzeczenia przepadku, o którym mowa w § 2, także w innych, szczególnie

uzasadnionych przypadkach, kiedy byłby on niewspółmiernie dolegliwy dla właściciela przedsiębiorstwa.

Art. 45

§ 1Jeżeli sprawca osiągnął z popełnienia przestępstwa, chociażby pośrednio, korzyść majątkową

niepodlegającą przepadkowi przedmiotów wymienionych w art. 44 § 1 lub 6, sąd orzeka przepadek takiej korzyści albo jej równowartości. Przepadku nie orzeka się w całości lub w części, jeżeli korzyść lub jej równowartość podlega zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi.

§ 1aZa korzyść majątkową osiągniętą z popełnienia przestępstwa uważa się także pożytki

z rzeczy lub praw stanowiących tę korzyść.

§ 2W razie skazania za przestępstwo, z którego popełnienia została osiągnięta, chociażby

pośrednio, korzyść majątkowa znacznej wartości, albo przestępstwo, z którego została lub mogła zostać osiągnięta, chociażby pośrednio, korzyść majątkowa, zagrożone karą pozbawienia wolności, której górna granica jest nie niższa niż 5 lat, lub popełnione w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa za korzyść uzyskaną z popełnienia przestępstwa uważa się mienie, które sprawca objął we władanie lub do którego uzyskał jakikolwiek tytuł w okresie 5 lat przed popełnieniem przestępstwa do chwili wydania chociażby nieprawomocnego wyroku, chyba że sprawca lub inna zainteresowana osoba przedstawi dowód przeciwny.

§ 3Jeżeli mienie stanowiące korzyść uzyskaną z popełnienia przestępstwa, o którym mowa

w § 2, zostało przeniesione na osobę fizyczną, prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, faktycznie lub pod jakimkolwiek tytułem prawnym, uważa się, że rzeczy będące w samoistnym posiadaniu tej osoby lub jednostki oraz przysługujące jej prawa majątkowe należą do sprawcy, chyba że na podstawie okoliczności towarzyszących ich nabyciu nie można było przypuszczać, że mienie to, chociażby pośrednio, pochodziło z czynu zabronionego.

§ 4(uchylony)

§ 5W razie współwłasności orzeka się przepadek udziału należącego do sprawcy lub przepadek

równowartości tego udziału.

§ 6(uchylony)

Art. 45a

§ 1Sąd może orzec przepadek, jeżeli społeczna szkodliwość czynu jest znikoma, a także

w razie warunkowego umorzenia postępowania lub stwierdzenia, że sprawca dopuścił się czynu zabronionego w stanie niepoczytalności, o której mowa w art. 31 § 1, albo jeżeli zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie sprawcy czynu zabronionego.

§ 2

Jeżeli zebrane dowody wskazują, że w razie skazania zostałby orzeczony przepadek, sąd może go orzec także w razie śmierci sprawcy, umorzenia postępowania z powodu jego niewykrycia, a także w przypadku zawieszenia postępowania w sprawie, w której nie można ująć oskarżonego albo oskarżony nie może brać udziału w postępowaniu z powodu choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby.

Art. 46

§ 1W razie skazania sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej

orzeka, stosując przepisy prawa cywilnego, obowiązek naprawienia, w całości albo w części, wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; przepisów prawa cywilnego o możliwości zasądzenia renty nie stosuje się.

§ 2Jeżeli orzeczenie obowiązku określonego w § 1 jest znacznie utrudnione, sąd może orzec

zamiast tego obowiązku nawiązkę w wysokości do 200 000 złotych na rzecz pokrzywdzonego, a w razie jego śmierci w wyniku popełnionego przez skazanego przestępstwa nawiązkę na rzecz osoby najbliższej, której sytuacja życiowa wskutek śmierci pokrzywdzonego uległa znacznemu pogorszeniu. W razie gdy ustalono więcej niż jedną taką osobę, nawiązki orzeka się na rzecz każdej z nich.

§ 3Orzeczenie odszkodowania lub zadośćuczynienia na podstawie § 1 albo nawiązki na podstawie

§ 2 nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu niezaspokojonej części roszczenia w drodze postępowania cywilnego.

Art. 47

§ 1W razie skazania sprawcy za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu albo

za inne przestępstwo umyślne, którego skutkiem jest śmierć człowieka, ciężki uszczerbek na zdrowiu, naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, sąd może orzec nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

§ 2W razie skazania sprawcy za przestępstwo przeciwko środowisku sąd może orzec nawiązkę

na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, o którym mowa w art. 400 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2021 r. poz. 1973, 2127 i 2269).

§ 2aW przypadkach, o których mowa w art. 44a § 4-6, sąd może orzec nawiązkę w wysokości

do 1 000 000 złotych na rzecz pokrzywdzonego lub Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

§ 3W razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 173, art. 174, art. 177

lub w art. 355, jeżeli sprawca był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia, sąd orzeka nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, a w razie jego śmierci w wyniku popełnionego przez skazanego przestępstwa nawiązkę na rzecz osoby najbliższej, której sytuacja życiowa wskutek śmierci pokrzywdzonego uległa znacznemu pogorszeniu. W razie gdy ustalono więcej niż jedną taką osobę, nawiązki orzeka się na rzecz każdej z nich. Jeśli ustalenie takiej osoby nie jest możliwe, sąd orzeka nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Sąd orzeka nawiązkę w wysokości co najmniej 10 000 złotych.

§ 4W szczególnie uzasadnionych okolicznościach, gdy wymierzona nawiązka powodowałaby

dla sprawcy uszczerbek dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny lub gdy pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą, sąd może ją wymierzyć w wysokości niższej niż wskazana w

§ 3

§ 5Przepisu § 3 nie stosuje się, jeżeli sąd orzekł obowiązek naprawienia wyrządzonej

przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wysokości wyższej niż 10 000 złotych.

Art. 47a(uchylony)

Art. 48

Nawiązkę orzeka się w wysokości do 100 000 złotych, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Art. 49(uchylony)

Art. 49a(uchylony)

Art. 50(uchylony)

Art. 51(uchylony)

Art. 52(uchylony)

Rozdział VI

Zasady wymiaru kary i środków karnych

Art. 53

§ 1

Sąd wymierza karę według swojego uznania, w granicach przewidzianych przez ustawę, bacząc, by jej dolegliwość nie przekraczała stopnia winy, uwzględniając stopień społecznej szkodliwości czynu oraz biorąc pod uwagę cele zapobiegawcze i wychowawcze, które ma osiągnąć w stosunku do skazanego, a także potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.

§ 2Wymierzając karę, sąd uwzględnia w szczególności motywację i sposób zachowania się

sprawcy, zwłaszcza w razie popełnienia przestępstwa na szkodę osoby nieporadnej ze względu na wiek lub stan zdrowia, popełnienie przestępstwa wspólnie z nieletnim, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków, rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa, właściwości i warunki osobiste sprawcy, sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu, a zwłaszcza staranie o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie w innej formie społecznemu poczuciu sprawiedliwości, a także zachowanie się pokrzywdzonego.

§ 3Wymierzając karę sąd bierze także pod uwagę pozytywne wyniki przeprowadzonej mediacji

pomiędzy pokrzywdzonym a sprawcą albo ugodę pomiędzy nimi osiągniętą w postępowaniu przed sądem lub prokuratorem.

Art. 54

§ 1

Wymierzając karę nieletniemu albo młodocianemu, sąd kieruje się przede wszystkim tym, aby sprawcę wychować.

§ 2Wobec sprawcy, który w czasie popełnienia przestępstwa nie ukończył 18 lat, nie orzeka

się kary dożywotniego pozbawienia wolności.

Art. 55

Okoliczności wpływające na wymiar kary uwzględnia się tylko co do osoby, której dotyczą.

Art. 56Przepisy art. 53, art. 54 § 1 oraz art. 55 stosuje się odpowiednio do orzekania innych

środków przewidzianych w tym kodeksie, z wyjątkiem obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

Art. 57

§ 1Jeżeli zachodzi kilka niezależnych od siebie podstaw do nadzwyczajnego złagodzenia

albo obostrzenia kary, sąd może tylko jeden raz karę nadzwyczajnie złagodzić albo obostrzyć, biorąc pod uwagę łącznie zbiegające się podstawy łagodzenia albo obostrzenia.

§ 2Jeżeli zbiegają się podstawy nadzwyczajnego złagodzenia i obostrzenia, sąd może zastosować

nadzwyczajne złagodzenie albo obostrzenie kary.

Art. 57a

§ 1Skazując za występek o charakterze chuligańskim, sąd wymierza karę przewidzianą za

przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości nie niższej od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę.

§ 2W wypadku określonym w § 1 sąd orzeka nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, chyba że orzeka

obowiązek naprawienia szkody, obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub nawiązkę na podstawie art. 46. Jeżeli pokrzywdzony nie został ustalony, sąd może orzec nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

Art. 57bSkazując za przestępstwo określone w art. 12 § 1 sąd wymierza karę przewidzianą za

przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia do podwójnej wysokości górnej granicy ustawowego zagrożenia.

Art. 58

§ 1Jeżeli ustawa przewiduje możliwość wyboru rodzaju kary, a przestępstwo jest zagrożone

karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat, sąd orzeka karę pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary.

§ 2(uchylony)

§ 2a

Kary ograniczenia wolności w postaci obowiązku, o którym mowa w art. 34 § 1a pkt 1, nie orzeka się, jeżeli stan zdrowia oskarżonego lub jego właściwości i warunki osobiste uzasadniają przekonanie, że oskarżony nie wykona tego obowiązku.

§ 3(uchylony)

§ 4(uchylony)

Art. 59Jeżeli przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat

albo karą łagodniejszego rodzaju i społeczna szkodliwość czynu nie jest znaczna, sąd może odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli orzeka jednocześnie środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, a cele kary zostaną w ten sposób spełnione.

Art. 59a(uchylony)

Art. 60

§ 1Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w wypadkach przewidzianych w ustawie

oraz w stosunku do młodocianego, jeżeli przemawiają za tym względy określone w art.

54 § 1.

§ 2Sąd może również zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w szczególnie uzasadnionych

wypadkach, kiedy nawet najniższa kara przewidziana za przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa, w szczególności:

§ 3Sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet może warunkowo zawiesić jej wykonanie

w stosunku do sprawcy współdziałającego z innymi osobami w popełnieniu przestępstwa, jeżeli ujawni on wobec organu powołanego do ścigania przestępstw informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz istotne okoliczności jego popełnienia.

§ 4Na wniosek prokuratora sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet

warunkowo zawiesić jej wykonanie w stosunku do sprawcy przestępstwa, który, niezależnie od wyjaśnień złożonych w swojej sprawie, ujawnił przed organem ścigania i przedstawił istotne okoliczności, nieznane dotychczas temu organowi, przestępstwa zagrożonego karą powyżej 5 lat pozbawienia wolności.

§ 5W wypadkach określonych w § 3 i 4 sąd, wymierzając karę pozbawienia wolności do lat

5, może warunkowo zawiesić jej wykonanie na okres próby wynoszący do 10 lat, jeżeli uzna, że pomimo niewykonania kary sprawca nie popełni ponownie przestępstwa; przepisu art. 69 § 1 nie stosuje się, a przepisy art. 71-76 stosuje się odpowiednio.

§ 6Nadzwyczajne złagodzenie kary polega na wymierzeniu kary poniżej dolnej granicy ustawowego

zagrożenia albo kary łagodniejszego rodzaju według następujących zasad:

§ 7

Jeżeli czyn zagrożony jest więcej niż jedną z kar wymienionych w art. 32 pkt 1-3, nadzwyczajne złagodzenie kary polega na odstąpieniu od wymierzenia kary i orzeczeniu środka karnego wymienionego w art. 39 pkt 2-3, 7 i 8, środka kompensacyjnego lub przepadku; przepisu art. 61 § 2 nie stosuje się.

§ 8Nadzwyczajnego złagodzenia kary nie stosuje się do czynów zagrożonych karą pozbawienia

wolności powyżej 5 lat, do których ma zastosowanie art. 37a.

Art. 60a(uchylony)

Art. 61

§ 1Sąd może odstąpić od wymierzenia kary w wypadkach przewidzianych w ustawie oraz w

wypadku określonym w art. 60 § 3, zwłaszcza gdy rola sprawcy w popełnieniu przestępstwa była podrzędna, a przekazane informacje przyczyniły się do zapobieżenia popełnieniu innego przestępstwa.

§ 2

Odstępując od wymierzenia kary, sąd może również odstąpić od wymierzenia środka karnego, nawiązki na rzecz Skarbu Państwa oraz przepadku, chociażby jego orzeczenie było obowiązkowe.

Art. 62

Orzekając karę pozbawienia wolności, sąd może określić rodzaj i typ zakładu karnego, w którym skazany ma odbywać karę, a także orzec system terapeutyczny jej wykonania.

Art. 63

§ 1

Na poczet orzeczonej kary zalicza się okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie, zaokrąglając w górę do pełnego dnia, przy czym jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności równa się jednemu dniowi kary pozbawienia wolności, dwóm dniom kary ograniczenia wolności lub dwóm dziennym stawkom grzywny.

§ 2Zaliczając okres rzeczywistego pozbawienia wolności na poczet orzeczonej grzywny określonej

kwotowo, przyjmuje się, że jeden dzień pozbawienia wolności odpowiada kwocie równej dwukrotności stawki dziennej ustalonej zgodnie z art. 33 § 3.

§ 3Na poczet orzeczonych środków karnych, o których mowa w art. 39 pkt 2-3, zalicza się

okres rzeczywistego stosowania odpowiadających im rodzajowo środków zapobiegawczych.

§ 4Na poczet orzeczonego środka karnego, o którym mowa w art. 39 pkt 3, zalicza się okres

zatrzymania prawa jazdy lub innego odpowiedniego dokumentu.

§ 5Za dzień w rozumieniu § 1 i 2 przyjmuje się okres 24 godzin liczony od chwili rzeczywistego

pozbawienia wolności.

Rozdział VII

Powrót do przestępstwa

Art. 64

§ 1Jeżeli sprawca skazany za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności popełnia

w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary umyślne przestępstwo podobne do przestępstwa, za które był już skazany, sąd może wymierzyć karę przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę.

§ 2Jeżeli sprawca uprzednio skazany w warunkach określonych w § 1, który odbył łącznie

co najmniej rok kary pozbawienia wolności i w ciągu 5 lat po odbyciu w całości lub części ostatniej kary popełnia ponownie umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu, przestępstwo zgwałcenia, rozboju, kradzieży z włamaniem lub inne przestępstwo przeciwko mieniu popełnione z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia, sąd wymierza karę pozbawienia wolności przewidzianą za przypisane przestępstwo w wysokości powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia, a może ją wymierzyć do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę.

§ 3

Przewidziane w § 1 lub 2 podwyższenie górnego ustawowego zagrożenia nie dotyczy zbrodni.

Art. 65

§ 1Przepisy dotyczące wymiaru kary, środków karnych oraz środków związanych z poddaniem

sprawcy próbie, przewidziane wobec sprawcy określonego w art. 64 § 2, stosuje się także do sprawcy, który z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu lub popełnia przestępstwo działając w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa oraz wobec sprawcy przestępstwa o charakterze terrorystycznym.

§ 2Do sprawcy przestępstwa z art. 258 mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące

sprawcy określonego w art. 64 § 2, z wyjątkiem przewidzianego w tym przepisie zaostrzenia kary.

Rozdział VIII

Środki związane z poddaniem sprawcy próbie

Art. 66

§ 1Sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość

czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa.

§ 2Warunkowego umorzenia nie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą

5 lat pozbawienia wolności.

Art. 67

§ 1Warunkowe umorzenie następuje na okres próby, który wynosi od roku do 3 lat i biegnie

od uprawomocnienia się orzeczenia.

§ 2Umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd może w okresie próby oddać sprawcę pod

dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.

§ 3Umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd nakłada na sprawcę obowiązek naprawienia

szkody w całości albo w części, a w miarę możliwości również obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, albo zamiast tych obowiązków orzeka nawiązkę; sąd może nałożyć na sprawcę obowiązki wymienione w art. 72 § 1 pkt 1-3, 5-6b, 7a lub 7b, a ponadto orzec świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 lub zakaz prowadzenia pojazdów, wymieniony w art. 39 pkt 3, do lat 2. Przepisy art. 72 § 1a i 1b stosuje się odpowiednio.

§ 4

Przepis art. 74 stosuje się odpowiednio.

Art. 68

§ 1Sąd podejmuje postępowanie karne, jeżeli sprawca w okresie próby popełnił przestępstwo

umyślne, za które został prawomocnie skazany.

§ 2Sąd może podjąć postępowanie karne, jeżeli sprawca w okresie próby rażąco narusza

porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne niż określone w § 1 przestępstwo, jeżeli uchyla się od dozoru, wykonania nałożonego obowiązku lub orzeczonego środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku albo nie wykonuje zawartej z pokrzywdzonym ugody.

§ 2aSąd podejmuje postępowanie karne, jeżeli okoliczności, o których mowa w § 2, zaistnieją

po udzieleniu sprawcy pisemnego upomnienia przez sądowego kuratora zawodowego, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy.

§ 3Sąd może podjąć postępowanie karne, jeżeli sprawca po wydaniu orzeczenia o warunkowym

umorzeniu postępowania, lecz przed jego uprawomocnieniem się, rażąco narusza porządek prawny, a w szczególności gdy w tym czasie popełnił przestępstwo.

§ 4Warunkowo umorzonego postępowania nie można podjąć później niż w ciągu 6 miesięcy

od zakończenia okresu próby.

Art. 69

§ 1Sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej w wymiarze

nieprzekraczającym roku, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności i jest to wystarczające dla osiągnięcia wobec niego celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa.

§ 2

Zawieszając wykonanie kary, sąd bierze pod uwagę przede wszystkim postawę sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie się po popełnieniu przestępstwa.

§ 3(uchylony)

§ 4Wobec sprawcy występku o charakterze chuligańskim oraz sprawcy przestępstwa określonego

w art. 178a § 4 sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach.

Art. 70

§ 1Zawieszenie wykonania kary następuje na okres próby, który wynosi od roku do 3 lat

i biegnie od uprawomocnienia się wyroku.

§ 2W wypadku zawieszenia wykonania kary wobec sprawcy młodocianego oraz sprawcy, który

popełnił przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej, okres próby wynosi od 2 do 5 lat.

Art. 71

§ 1Zawieszając wykonanie kary, sąd może orzec grzywnę, jeżeli jej wymierzenie obok kary

pozbawienia wolności na innej podstawie nie jest możliwe.

§ 2W razie zarządzenia wykonania kary grzywna orzeczona na podstawie § 1 nie podlega

wykonaniu; kara pozbawienia wolności ulega skróceniu o okres odpowiadający połowie liczby uiszczonych stawek dziennych grzywny z zaokrągleniem w górę do pełnego dnia.

Art. 72

§ 1Zawieszając wykonanie kary, sąd zobowiązuje, a jeżeli orzeka środek karny, może zobowiązać

skazanego do:

§ 1aNakładając obowiązek wymieniony w § 1 pkt 7a, sąd wskazuje minimalną odległość od

osób chronionych, którą skazany obowiązany jest zachować.

§ 1bNakładając na sprawcę przestępstwa popełnionego z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej

wobec osoby najbliższej obowiązek wymieniony w § 1 pkt 7b, sąd określa sposób kontaktu skazanego z pokrzywdzonym.

§ 2Sąd może orzec świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 albo zobowiązać skazanego

do naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości albo w części, chyba że orzekł środek kompensacyjny.

Art. 73

§ 1Zawieszając wykonanie kary, sąd może w okresie próby oddać skazanego pod dozór kuratora

lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.

§ 2Dozór jest obowiązkowy wobec młodocianego sprawcy przestępstwa umyślnego, sprawcy

określonego w art. 64 § 2, a także wobec sprawcy przestępstwa popełnionego w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych oraz sprawcy, który popełnił przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej.

Art. 74

§ 1Czas i sposób wykonania nałożonych obowiązków wymienionych w art. 72 sąd określa po

wysłuchaniu skazanego; nałożenie obowiązków wymienionych w art. 72 § 1 pkt 6 i 6a wymaga nadto zgody skazanego.

§ 2Jeżeli względy wychowawcze za tym przemawiają, sąd, wobec skazanego na karę z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania, może w okresie próby ustanawiać, rozszerzać lub zmieniać obowiązki wymienione w art. 72 § 1 pkt 3-8 albo od wykonania nałożonych obowiązków zwolnić, z wyjątkiem obowiązku wymienionego w art. 72 § 2, jak również oddać skazanego pod dozór albo od dozoru zwolnić.

§ 2aZwolnienie od dozoru może nastąpić także, jeżeli sprawowanie dozoru jest niemożliwe

albo znacznie utrudnione z przyczyn niezawinionych przez skazanego.

§ 3W przypadku gdy skazany został oddany pod dozór lub zobowiązany do wykonywania obowiązków

w okresie próby, wniosek o określenie czasu i sposobu wykonania nałożonych obowiązków może złożyć również sądowy kurator zawodowy, a także osoba godna zaufania lub przedstawiciel stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, o której mowa w art. 73 § 1.

Art. 75

§ 1Sąd zarządza wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo

umyślne, za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.

§ 1aSąd zarządza wykonanie kary jeżeli skazany za przestępstwo popełnione z użyciem przemocy

lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, ponownie używając przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą.

§ 2Sąd może zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby rażąco narusza porządek

prawny, w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż określone w § 1, albo jeżeli uchyla się od uiszczenia grzywny, od dozoru, wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych, środków kompensacyjnych lub przepadku.

§ 2aSąd zarządza wykonanie kary, jeżeli okoliczności, o których mowa w § 2, zaistnieją

po udzieleniu skazanemu pisemnego upomnienia przez sądowego kuratora zawodowego, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy.

§ 3Sąd może zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany po wydaniu wyroku, lecz przed jego

uprawomocnieniem się, rażąco narusza porządek prawny, a w szczególności gdy w tym czasie popełnił przestępstwo.

§ 3aZarządzając wykonanie kary w wypadkach, o których mowa w § 2 i 3, sąd może, uwzględniając

dotychczasowy przebieg próby, a w szczególności wykonanie nałożonych obowiązków, skrócić orzeczoną karę, nie więcej jednak niż o połowę.

§ 4Zarządzenie wykonania kary nie może nastąpić później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia

okresu próby.

§ 5(uchylony)

Art. 75a

§ 1

Wobec skazanego na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, który w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż określone w art. 75 § 1, albo jeżeli uchyla się od uiszczenia grzywny, od dozoru, wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych, środków kompensacyjnych lub przepadku, sąd może, jeżeli cele kary zostaną w ten sposób spełnione, mając na względzie wagę i rodzaj czynu zabronionego przypisanego skazanemu, zamiast zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności zamienić ją na karę ograniczenia wolności w formie obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne, przyjmując, że jeden dzień kary pozbawienia wolności równa się dwóm dniom kary ograniczenia wolności, albo na grzywnę, przyjmując, że jeden dzień kary pozbawienia wolności równa się dwóm stawkom dziennym grzywny. Kara ograniczenia wolności nie może trwać dłużej niż 2 lata, a grzywna nie może przekroczyć 810 stawek dziennych.

§ 2Przepisu § 1 nie stosuje się:

§ 3Sąd, zamieniając karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania

na karę ograniczenia wolności albo na grzywnę, w miarę możliwości wysłuchuje skazanego.

§ 4Zamiana kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na karę

ograniczenia wolności albo na grzywnę nie zwalnia skazanego od wykonania orzeczonych wobec niego środków karnych, przepadku, środków kompensacyjnych lub środków zabezpieczających, chociażby następnie orzeczono karę łączną.

§ 5Jeżeli skazany uchyla się od wykonywania kary ograniczenia wolności, od uiszczenia

grzywny, wykonania nałożonych na niego obowiązków lub orzeczonych środków karnych, przepadku lub środków kompensacyjnych, sąd uchyla zamianę i zarządza wykonanie kary pozbawienia wolności.

§ 6W wypadku uchylenia zamiany i zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności na poczet

zarządzonej kary pozbawienia wolności zalicza się dotychczas wykonaną karę grzywny albo karę ograniczenia wolności, przyjmując, że jeden dzień kary pozbawienia wolności równa się dwóm stawkom dziennym grzywny albo dwóm dniom kary ograniczenia wolności.

§ 7Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem

jej wykonania została orzeczona na podstawie art. 60 § 5.

Art. 76

§ 1

Skazanie ulega zatarciu z mocy prawa z upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

§ 1aW wypadku, o którym mowa w art. 75a, zatarcie skazania następuje z upływem okresów

przewidzianych w art. 107 § 4 i 4a.

§ 1b

W wypadkach, o których mowa w § 1 i 1a, przepis art. 108 stosuje się.

§ 2

Jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę, środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem ich wykonania. Zatarcie skazania nie może nastąpić również przed wykonaniem środka zabezpieczającego.

Art. 77

§ 1Skazanego na karę pozbawienia wolności sąd może warunkowo zwolnić z odbycia reszty

kary tylko wówczas, gdy jego postawa, właściwości i warunki osobiste, okoliczności popełnienia przestępstwa oraz zachowanie po jego popełnieniu i w czasie odbywania kary uzasadniają przekonanie, że skazany po zwolnieniu będzie stosował się do orzeczonego środka karnego lub zabezpieczającego i przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni ponownie przestępstwa.

§ 2W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd, wymierzając karę wymienioną w art. 32 pkt

3-5, może wyznaczyć surowsze ograniczenia do skorzystania przez skazanego z warunkowego zwolnienia niż przewidziane w art. 78.

Art. 78

§ 1

Skazanego można warunkowo zwolnić po odbyciu co najmniej połowy kary.

§ 2Skazanego określonego w art. 64 § 1 można warunkowo zwolnić po odbyciu dwóch trzecich

kary, natomiast określonego w art. 64 § 2 po odbyciu trzech czwartych kary.

§ 3Skazanego na karę 25 lat pozbawienia wolności można warunkowo zwolnić po odbyciu 15

lat kary, natomiast skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności po odbyciu 25 lat kary.

Art. 79

§ 1Przepisy art. 78 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio do sumy dwóch lub więcej nie podlegających

łączeniu kar pozbawienia wolności, które skazany ma odbyć kolejno; przepis art. 78 § 2 stosuje się, jeżeli chociażby jedno z przestępstw popełniono w warunkach określonych w art. 64.

§ 2Skazanego można, niezależnie od warunków określonych w art. 78 § 1 lub 2, zwolnić

warunkowo po odbyciu 15 lat pozbawienia wolności.

§ 3Przepis art. 78 § 3 stosuje się odpowiednio, jeżeli chociażby jedna z niepodlegających

łączeniu kar, które skazany ma odbyć kolejno, jest karą 25 lat pozbawienia wolności lub dożywotniego pozbawienia wolności.

Art. 80

§ 1

W razie warunkowego zwolnienia czas pozostały do odbycia kary stanowi okres próby, który jednak nie może być krótszy niż 2 lata ani dłuższy niż 5 lat.

§ 2Jeżeli skazanym jest osoba określona w art. 64 § 2, okres próby nie może być krótszy

niż 3 lata.

§ 3W razie warunkowego zwolnienia z kary 25 lat pozbawienia wolności lub dożywotniego

pozbawienia wolności okres próby wynosi 10 lat.

Art. 81W razie odwołania warunkowego zwolnienia ponowne warunkowe zwolnienie nie może nastąpić

przed odbyciem, po ponownym osadzeniu, przynajmniej roku kary pozbawienia wolności, a w wypadku kary 25 lat pozbawienia wolności lub kary dożywotniego pozbawienia wolności przed odbyciem przynajmniej 5 lat kary.

Art. 82

§ 1Jeżeli w okresie próby i w ciągu 6 miesięcy od jej zakończenia nie odwołano warunkowego

zwolnienia, karę uważa się za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia.

§ 2W wypadku objęcia wyrokiem łącznym kary, z której odbywania skazany został warunkowo

zwolniony, na poczet orzeczonej kary łącznej zalicza się jedynie okres faktycznego odbywania kary.

Art. 83Skazanego na karę ograniczenia wolności, który odbył przynajmniej połowę orzeczonej

kary, przy czym przestrzegał porządku prawnego, jak również wykonał nałożone na niego obowiązki, orzeczone środki karne, środki kompensacyjne i przepadek, sąd może zwolnić od reszty kary, uznając ją za wykonaną.

Art. 84

§ 1

Sąd może po upływie połowy okresu, na który orzeczono środki karne wymienione w art.

39 pkt 1-3, uznać je za wykonane, jeżeli skazany przestrzegał porządku prawnego, a środek karny był w stosunku do niego wykonywany przynajmniej przez rok.

§ 2Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli środki karne wymienione w art. 39 pkt 2, 2a i

3 orzeczono na podstawie art. 41 § 1a albo art. 42 § 2.

§ 2aJeżeli środek karny orzeczony został dożywotnio, sąd może uznać go za wykonany, jeżeli

skazany przestrzegał porządku prawnego i nie zachodzi obawa ponownego popełnienia przestępstwa podobnego do tego, za które orzeczono środek karny, a środek karny był w stosunku do skazanego wykonywany przynajmniej przez 15 lat.

§ 3Sąd może zwolnić skazanego z obowiązku orzeczonego na podstawie art. 41b § 5 lub 7

po upływie połowy okresu, na który go orzeczono, jeżeli obowiązek był stosowany przynajmniej przez rok, a zachowanie skazanego wskazuje, że dalsze stosowanie obowiązku nie jest niezbędne do spełnienia celów środka karnego.

Art. 84a(uchylony)

Rozdział IX

Zbieg przestępstw oraz łączenie kar i środków karnych

Art. 85

§ 1Jeżeli sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby

nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu, sąd orzeka karę łączną, biorąc za podstawę kary z osobna wymierzone za zbiegające się przestępstwa.

§ 2

Karą łączną nie obejmuje się kar orzeczonych wyrokami, o których mowa w art. 114a.

Art. 85aOrzekając karę łączną, sąd bierze pod uwagę przede wszystkim cele zapobiegawcze i

wychowawcze, które kara ma osiągnąć w stosunku do skazanego, a także potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.

Art. 86

§ 1Sąd wymierza karę łączną w granicach powyżej najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne

przestępstwa do ich sumy, nie przekraczając jednak 810 stawek dziennych grzywny, 2 lat ograniczenia wolności albo 20 lat pozbawienia wolności. Jeżeli najwyższą z kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa jest kara 810 stawek dziennych grzywny, 2 lat ograniczenia wolności albo 20 lat pozbawienia wolności, dolną granicę kary łącznej przyjmuje się w tej wysokości. Karę pozbawienia wolności wymierza się w miesiącach i latach.

§ 1aJeżeli suma orzeczonych kar pozbawienia wolności wynosi 25 lat albo więcej, a chociażby

jedna z podlegających łączeniu kar wynosi nie mniej niż 10 lat, sąd może orzec karę łączną 25 lat pozbawienia wolności.

§ 2Wymierzając karę łączną grzywny, sąd określa na nowo wysokość stawki dziennej, kierując

się wskazaniami określonymi w art. 33 § 3; wysokość stawki dziennej nie może jednak przekraczać najwyższej ustalonej poprzednio.

§ 2a

Jeżeli chociażby jedna z podlegających łączeniu grzywien jest wymierzona kwotowo, karę łączną grzywny wymierza się kwotowo.

§ 2bJeżeli chociażby jedna z podlegających łączeniu grzywien została orzeczona na podstawie

przepisu przewidującego wyższą górną granicę ustawowego zagrożenia tą karą niż określona w art. 33 § 1, sąd wymierza karę łączną grzywny w granicach od najwyższej z kar tego rodzaju wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy, nie przekraczając jednak 4500 stawek dziennych grzywny lub najwyższej z kar grzywny, jeżeli przekracza ona 4500 stawek dziennych.

§ 3Wymierzając karę łączną ograniczenia wolności, sąd określa na nowo obowiązki lub wymiar

potrącenia, o których mowa w art. 34 § 1a, a także może nałożyć na sprawcę obowiązki wymienione w art. 72 § 1 pkt 2-7a, jak również orzec świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7.

§ 4(uchylony)

Art. 87

§ 11)Utracił moc z dniem 18 czerwca 2019 r. w zakresie, w jakim nakłada na sąd obowiązek

połączenia kar pozbawienia wolności i ograniczenia wolności oraz wymierzenia kary łącznej pozbawienia wolności po dokonaniu zamiany kary ograniczenia wolności na karę pozbawienia wolności, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 czerwca 2019 r. sygn. akt P 20/17 (Dz. U. poz. 1135)..

W razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności i ograniczenia wolności sąd wymierza karę łączną pozbawienia wolności, przyjmując, że miesiąc ograniczenia wolności równa się 15 dniom pozbawienia wolności.

§ 2Jeżeli za zbiegające się przestępstwa wymierzono kary pozbawienia wolności oraz ograniczenia

wolności i kara łączna pozbawienia wolności nie przekroczyłaby 6 miesięcy, a kara łączna ograniczenia wolności - 2 lat, sąd może orzec te kary łączne jednocześnie, jeżeli cele kary zostaną w ten sposób spełnione.

Art. 88Jeżeli najsurowszą karą orzeczoną za jedno ze zbiegających się przestępstw jest kara

25 lat pozbawienia wolności albo dożywotniego pozbawienia wolności, orzeka się tę karę jako karę łączną; w wypadku zbiegu dwóch lub więcej kar 25 lat pozbawienia wolności sąd może orzec jako karę łączną karę dożywotniego pozbawienia wolności.

Art. 89

§ 1W razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary łącznej w wymiarze nieprzekraczającym roku, jeżeli sprawca w czasie popełnienia każdego z tych przestępstw nie był skazany na karę pozbawienia wolności i jest to wystarczające do osiągnięcia wobec niego celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa.

§ 1aW razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem ich wykonania sąd może w wyroku łącznym orzec karę łączną pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.

§ 1b

Sąd orzeka karę łączną pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, przyjmując, że miesiąc kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania równa się 15 dniom kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.

§ 2(uchylony)

§ 3(uchylony)

Art. 89a

§ 1Jeżeli chociażby jedną z kar podlegających łączeniu jest kara pozbawienia wolności

z warunkowym zawieszeniem jej wykonania orzeczona na podstawie art. 60 § 5, a kara ta nie podlega łączeniu z surowszą karą pozbawienia wolności, sąd może wymierzyć karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze równym karze pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania orzeczonej na podstawie art. 60 § 5, o ile jednocześnie stosuje warunkowe zawieszenie wykonania kary łącznej.

§ 2

Orzekając karę łączną pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, sąd może orzec grzywnę określoną w art. 71 § 1, chociażby jej nie orzeczono za pozostające w zbiegu przestępstwa.

§ 3W razie zbiegu orzeczeń o okresach próby sąd orzeka okres próby oraz związane z nim

obowiązki na nowo. W razie zbiegu orzeczeń, o którym mowa w § 1, okres próby może wynosić do 10 lat.

Art. 90

§ 1Środki karne, przepadek, środki kompensacyjne, środki zabezpieczające oraz dozór stosuje

się, chociażby orzeczono je tylko co do jednego ze zbiegających się przestępstw.

§ 2W razie orzeczenia za zbiegające się przestępstwa pozbawienia praw publicznych, zakazów

lub obowiązku tego samego rodzaju, sąd stosuje odpowiednio przepisy o karze łącznej.

Art. 91

§ 1Jeżeli sprawca popełnia w krótkich odstępach czasu, z wykorzystaniem takiej samej

sposobności, dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw, sąd orzeka jedną karę określoną w przepisie stanowiącym podstawę jej wymiaru dla każdego z tych przestępstw, w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę.

§ 2Jeżeli sprawca w warunkach określonych w art. 85 § 1 popełnia dwa lub więcej ciągów

przestępstw określonych w § 1 lub ciąg przestępstw oraz inne przestępstwo, sąd orzeka karę łączną, stosując odpowiednio przepisy tego rozdziału.

§ 3Jeżeli sprawca został skazany dwoma lub więcej wyrokami za przestępstwa należące do

ciągu przestępstw określonego w § 1, orzeczona kara łączna nie może przekroczyć górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę, przewidzianego w przepisie stanowiącym podstawę wymiaru kary dla każdego z tych przestępstw.

Art. 91aWydaniu wyroku łącznego nie stoi na przeszkodzie, że poszczególne kary wymierzone

za należące do ciągu przestępstw lub zbiegające się przestępstwa zostały już w całości albo w części wykonane. Przepis art. 71 § 2 stosuje się odpowiednio.

Art. 92(uchylony)

Art. 92a(uchylony)

Rozdział X

Środki zabezpieczające

Art. 93(uchylony)

Art. 93a

§ 1Środkami zabezpieczającymi są:

§ 2Jeżeli ustawa tak stanowi, tytułem środka zabezpieczającego można orzec nakaz i zakazy

określone w art. 39 pkt 2-3.

Art. 93b

§ 1Sąd może orzec środek zabezpieczający, gdy jest to konieczne, aby zapobiec ponownemu

popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego, a inne środki prawne określone w tym kodeksie lub orzeczone na podstawie innych ustaw nie są wystarczające. Środek zabezpieczający, o którym mowa w art. 93a § 1 pkt 4, można orzec jedynie, aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości.

§ 2

Sąd uchyla środek zabezpieczający, gdy dalsze jego stosowanie nie jest już konieczne.

§ 3Środek zabezpieczający i sposób jego wykonywania powinien być odpowiedni do stopnia

społecznej szkodliwości czynu zabronionego, który sprawca może popełnić, oraz prawdopodobieństwa jego popełnienia, a także uwzględniać potrzeby i postępy w terapii lub terapii uzależnień.

Sąd może zmienić orzeczony wobec sprawcy środek zabezpieczający lub sposób jego wykonywania, jeżeli poprzednio orzeczony środek stał się nieodpowiedni lub jego wykonywanie nie jest możliwe.

§ 4Wobec tego samego sprawcy można orzec więcej niż jeden środek zabezpieczający; przepisy

§ 1 i 3 stosuje się, biorąc pod uwagę wszystkie orzekane środki zabezpieczające.

§ 5

Sąd orzeka pobyt w zakładzie psychiatrycznym tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi.

Art. 93cŚrodki zabezpieczające można orzec wobec sprawcy:

Art. 93d

§ 1

Czasu stosowania środka zabezpieczającego nie określa się z góry.

§ 2Uchylając środek zabezpieczający w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym, sąd

może orzec jeden lub więcej ze środków zabezpieczających, o których mowa w art. 93a § 1 pkt 1-3.

§ 3Sąd ustala potrzebę i możliwości wykonania orzeczonego środka zabezpieczającego nie

wcześniej niż na 6 miesięcy przed przewidywanym warunkowym zwolnieniem lub odbyciem kary pozbawienia wolności.

§ 4

Jeżeli wobec sprawcy wykonywana jest kara pozbawienia wolności, środki zabezpieczające, o których mowa w art. 93a § 1 pkt 1-3, można orzec również do czasu wykonania tej kary, jednak nie wcześniej niż na 6 miesięcy przed przewidywanym warunkowym zwolnieniem lub odbyciem kary pozbawienia wolności.

§ 5Jeżeli sprawca został skazany na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia

jej wykonania, karę 25 lat pozbawienia wolności lub karę dożywotniego pozbawienia wolności, orzeczony środek zabezpieczający stosuje się po odbyciu kary lub warunkowym zwolnieniu, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 6Jeżeli zachowanie sprawcy po uchyleniu środka zabezpieczającego wskazuje, że zachodzi

konieczność stosowania środków zabezpieczających, sąd, nie później niż w ciągu 3 lat od uchylenia środka, może ponownie orzec ten sam środek zabezpieczający lub inny środek, o którym mowa w art. 93a § 1 pkt 1-3.

Art. 93eSprawca, wobec którego orzeczono elektroniczną kontrolę miejsca pobytu, ma obowiązek

poddania się nieprzerwanej kontroli miejsca swojego pobytu sprawowanej za pomocą urządzeń technicznych, w tym noszonego nadajnika.

Art. 93f

§ 1Sprawca, wobec którego orzeczono terapię, ma obowiązek stawiennictwa we wskazanej

przez sąd placówce w terminach wyznaczonych przez lekarza psychiatrę, seksuologa lub terapeutę i poddania się terapii farmakologicznej zmierzającej do osłabienia popędu seksualnego, psychoterapii lub psychoedukacji w celu poprawy jego funkcjonowania w społeczeństwie.

§ 2Sprawca, wobec którego orzeczono terapię uzależnień, ma obowiązek stawiennictwa we

wskazanej przez sąd placówce leczenia odwykowego w terminach wyznaczonych przez lekarza i poddania się leczeniu uzależnienia od alkoholu, środka odurzającego lub innego podobnie działającego środka.

Art. 93g

§ 1Sąd orzeka pobyt w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym wobec sprawcy określonego

w art. 93c pkt 1, jeżeli istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że popełni on ponownie czyn zabroniony o znacznej społecznej szkodliwości w związku z chorobą psychiczną lub upośledzeniem umysłowym.

§ 2Skazując sprawcę określonego w art. 93c pkt 2 na karę pozbawienia wolności bez warunkowego

zawieszenia jej wykonania, karę 25 lat pozbawienia wolności lub karę dożywotniego pozbawienia wolności, sąd orzeka pobyt w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym, jeżeli istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że popełni on czyn zabroniony o znacznej społecznej szkodliwości w związku z chorobą psychiczną lub upośledzeniem umysłowym.

§ 3Skazując sprawcę określonego w art. 93c pkt 3 na karę pozbawienia wolności bez warunkowego

zawieszenia jej wykonania, karę 25 lat pozbawienia wolności lub karę dożywotniego pozbawienia wolności, sąd orzeka pobyt w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym, jeżeli istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że skazany popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności seksualnej w związku z zaburzeniem preferencji seksualnych.

Art. 94(uchylony)

Art. 95(uchylony)

Art. 95a(uchylony)

Art. 96(uchylony)

Art. 97(uchylony)

Art. 98(uchylony)

Art. 99

§ 1Jeżeli sprawca dopuścił się czynu zabronionego w stanie niepoczytalności określonej

w art. 31 § 1, sąd może orzec tytułem środka zabezpieczającego nakaz lub zakazy wymienione w art. 39 pkt 2-3.

§ 2

Zakazy wymienione w art. 39 pkt 2-3 orzeka się bez określenia czasu ich obowiązywania; sąd uchyla je, gdy ustały przyczyny ich orzeczenia.

Art. 100(uchylony)

Rozdział XI

Przedawnienie

Art. 101

§ 1Karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat:

§ 2Karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od

czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia.

§ 3W wypadkach przewidzianych w § 1 lub 2, jeżeli dokonanie przestępstwa zależy od nastąpienia

określonego w ustawie skutku, bieg przedawnienia rozpoczyna się od czasu, gdy skutek nastąpił.

§ 4W przypadku:

Art. 102Jeżeli w okresie, o którym mowa w art. 101, wszczęto postępowanie, karalność przestępstw

określonych w art. 101 § 1 ustaje z upływem 10 lat, a w pozostałych wypadkach - z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu.

Art. 103

§ 1Nie można wykonać kary, jeżeli od uprawomocnienia się wyroku skazującego upłynęło

lat:

§ 2Przepis § 1 pkt 3 stosuje się odpowiednio do środków karnych, środków kompensacyjnych

oraz przepadku.

Art. 104

§ 1Przedawnienie nie biegnie, jeżeli przepis ustawy nie pozwala na wszczęcie lub dalsze

prowadzenie postępowania karnego; nie dotyczy to jednak braku wniosku albo oskarżenia prywatnego.

§ 2(uchylony)

Art. 105

§ 1Przepisów art. 101-103 nie stosuje się do zbrodni przeciwko pokojowi, ludzkości i

przestępstw wojennych.

§ 2

Przepisów art. 101-103 nie stosuje się również do umyślnego przestępstwa: zabójstwa, ciężkiego uszkodzenia ciała, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności łączonego ze szczególnym udręczeniem, popełnionego przez funkcjonariusza publicznego w związku z pełnieniem obowiązków służbowych.

Rozdział XII

Zatarcie skazania

Art. 106Z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe; wpis o skazaniu usuwa się z rejestru

skazanych.

Art. 106aNie podlega zatarciu skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia

jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzony był małoletnim poniżej lat 15.

Art. 107

§ 1W razie skazania na karę pozbawienia wolności wymienioną w art. 32 pkt 3 lub karę

25 lat pozbawienia wolności, zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.

§ 2Sąd może na wniosek skazanego zarządzić zatarcie skazania już po upływie 5 lat, jeżeli

skazany w tym okresie przestrzegał porządku prawnego, a wymierzona kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3 lat.

§ 3W razie skazania na karę dożywotniego pozbawienia wolności, zatarcie skazania następuje

z mocy prawa z upływem 10 lat od uznania jej za wykonaną, od darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.

§ 4W razie skazania na karę ograniczenia wolności zatarcie skazania następuje z mocy

prawa z upływem 3 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.

§ 4aW razie skazania na grzywnę zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem roku

od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.

§ 5W razie odstąpienia od wymierzenia kary, zatarcie skazania następuje z mocy prawa

z upływem roku od wydania prawomocnego orzeczenia.

§ 6Jeżeli orzeczono środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie skazania

nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem jego wykonania.

Zatarcie skazania nie może nastąpić również przed wykonaniem środka zabezpieczającego.

Art. 107a(uchylony)

Art. 108Jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej nie pozostających w zbiegu przestępstw, jak

również jeżeli skazany po rozpoczęciu, lecz przed upływem, okresu wymaganego do zatarcia skazania ponownie popełnił przestępstwo, dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań.

Rozdział XIII

Odpowiedzialność za przestępstwa popełnione za granicą

Art. 109Ustawę karną polską stosuje się do obywatela polskiego, który popełnił przestępstwo

za granicą.

Art. 110

§ 1Ustawę karną polską stosuje się do cudzoziemca, który popełnił za granicą czyn zabroniony

skierowany przeciwko interesom Rzeczypospolitej Polskiej, obywatela polskiego, polskiej osoby prawnej lub polskiej jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej oraz do cudzoziemca, który popełnił za granicą przestępstwo o charakterze terrorystycznym.

§ 2Ustawę karną polską stosuje się w razie popełnienia przez cudzoziemca za granicą czynu

zabronionego innego niż wymieniony w § 1, jeżeli czyn zabroniony jest w ustawie karnej polskiej zagrożony karą przekraczającą 2 lata pozbawienia wolności, a sprawca przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie postanowiono go wydać.

Art. 111

§ 1Warunkiem odpowiedzialności za czyn popełniony za granicą jest uznanie takiego czynu

za przestępstwo również przez ustawę obowiązującą w miejscu jego popełnienia.

§ 2Jeżeli zachodzą różnice między ustawą polską a ustawą obowiązującą w miejscu popełnienia

czynu, stosując ustawę polską, sąd może uwzględnić te różnice na korzyść sprawcy.

§ 3

Warunek przewidziany w § 1 nie ma zastosowania do polskiego funkcjonariusza publicznego, który pełniąc służbę za granicą popełnił tam przestępstwo w związku z wykonywaniem swoich funkcji, ani do osoby, która popełniła przestępstwo w miejscu nie podlegającym żadnej władzy państwowej.

Art. 112

Niezależnie od przepisów obowiązujących w miejscu popełnienia czynu zabronionego, ustawę karną polską stosuje się do obywatela polskiego oraz cudzoziemca w razie popełnienia:

Art. 113Niezależnie od przepisów obowiązujących w miejscu popełnienia przestępstwa, ustawę

karną polską stosuje się do obywatela polskiego oraz cudzoziemca, którego nie postanowiono wydać, w razie popełnienia przez niego za granicą przestępstwa, do którego ścigania Rzeczpospolita Polska jest zobowiązana na mocy umowy międzynarodowej, lub przestępstwa określonego w Rzymskim Statucie Międzynarodowego Trybunału Karnego, sporządzonym w Rzymie dnia 17 lipca 1998 r. (Dz. U. z 2003 r. poz. 708 oraz z 2018 r. poz. 1753).

Art. 114

§ 1Orzeczenie zapadłe za granicą nie stanowi przeszkody do wszczęcia lub prowadzenia

postępowania karnego o ten sam czyn zabroniony przed sądem polskim.

§ 2Sąd zalicza na poczet orzeczonej kary okres rzeczywistego pozbawienia wolności za

granicą oraz wykonywaną tam karę, uwzględniając różnice zachodzące między tymi karami.

§ 3Przepisu § 1 nie stosuje się:

§ 4Jeżeli nastąpiło przejęcie obywatela polskiego, skazanego prawomocnie przez sąd obcego

państwa, do wykonania wyroku na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, sąd określa według polskiego prawa kwalifikację prawną czynu oraz podlegającą wykonaniu karę lub inny środek przewidziany w tej ustawie; podstawę określenia kary lub środka podlegającego wykonaniu stanowi wyrok wydany przez sąd państwa obcego, kara grożąca za taki czyn w polskim prawie, okres rzeczywistego pozbawienia wolności za granicą oraz wykonana tam kara lub inny środek, z uwzględnieniem różnic na korzyść skazanego.

Art. 114a

§ 1Wyrokiem skazującym jest również prawomocne orzeczenie skazujące za popełnienie przestępstwa

wydane przez sąd właściwy w sprawach karnych w państwie członkowskim Unii Europejskiej, chyba że według ustawy karnej polskiej czyn nie stanowi przestępstwa, sprawca nie podlega karze albo orzeczono karę nieznaną ustawie.

§ 2W razie skazania przez sąd, o którym mowa w § 1, w sprawach:

§ 3Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli informacje uzyskane z rejestru karnego lub od

sądu państwa członkowskiego Unii Europejskiej nie są wystarczające do ustalenia skazania albo orzeczona kara podlega darowaniu w państwie, w którym nastąpiło skazanie.

Rozdział XIV

Objaśnienie wyrażeń ustawowych

Art. 115

§ 1

Czynem zabronionym jest zachowanie o znamionach określonych w ustawie karnej.

§ 2Przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter

naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia.

§ 3Przestępstwami podobnymi są przestępstwa należące do tego samego rodzaju; przestępstwa

z zastosowaniem przemocy lub groźby jej użycia albo przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej uważa się za przestępstwa podobne.

§ 4

Korzyścią majątkową lub osobistą jest korzyść zarówno dla siebie, jak i dla kogo innego.

§ 5Mieniem znacznej wartości jest mienie, którego wartość w czasie popełnienia czynu

zabronionego przekracza 200 000 złotych.

§ 6Mieniem wielkiej wartości jest mienie, którego wartość w czasie popełnienia czynu

zabronionego przekracza 1 000 000 złotych.

§ 7Przepis § 5 stosuje się odpowiednio do określenia „znaczna szkoda” oraz określenia

„wartość lub łączna wartość jest znaczna”.

§ 7a

Przepis § 6 stosuje się odpowiednio do określenia „szkoda w wielkich rozmiarach”.

§ 8(uchylony)

§ 9Rzeczą ruchomą lub przedmiotem jest także polski albo obcy pieniądz lub inny środek

płatniczy, środek pieniężny zapisany na rachunku oraz dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej albo zawierający obowiązek wypłaty kapitału, odsetek, udziału w zyskach, albo stwierdzenie uczestnictwa w spółce.

§ 9aKradzieżą szczególnie zuchwałą jest:

§ 10Młodocianym jest sprawca, który w chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończył

21 lat i w czasie orzekania w pierwszej instancji 24 lat.

§ 11Osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej

linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.

§ 12Groźbą bezprawną jest zarówno groźba, o której mowa w art. 190, jak i groźba spowodowania

postępowania karnego lub innego postępowania, w którym może zostać nałożona administracyjna kara pieniężna, jak również rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego osoby najbliższej; nie stanowi groźby zapowiedź spowodowania postępowania karnego lub innego postępowania, w którym może zostać nałożona administracyjna kara pieniężna, jeżeli ma ona jedynie na celu ochronę prawa naruszonego przestępstwem lub zachowaniem zagrożonym administracyjną karą pieniężną.

§ 13Funkcjonariuszem publicznym jest:

§ 14Dokumentem jest każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji, z którym jest

związane określone prawo, albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne.

§ 14a

Fakturą jest dokument, o którym mowa w art. 2 pkt 31 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2021 r. poz. 685, z późn. zm.3)Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2021 r. poz. 694, 802, 1163, 1243, 1598, 1626, 2076, 2105 i 2427 oraz z 2022 r. poz. 196.).

§ 15W rozumieniu tego kodeksu za statek wodny uważa się także stałą platformę umieszczoną

na szelfie kontynentalnym.

§ 16Stan nietrzeźwości w rozumieniu tego kodeksu zachodzi, gdy:

§ 17Żołnierzem jest osoba pełniąca czynną służbę wojskową, z wyjątkiem terytorialnej służby

wojskowej pełnionej dyspozycyjnie.

§ 18Rozkazem jest polecenie określonego działania lub zaniechania wydane służbowo żołnierzowi

przez przełożonego lub uprawnionego żołnierza starszego stopniem.

§ 19

Osobą pełniącą funkcję publiczną jest funkcjonariusz publiczny, członek organu samorządowego, osoba zatrudniona w jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi, chyba że wykonuje wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba, której uprawnienia i obowiązki w zakresie działalności publicznej są określone lub uznane przez ustawę lub wiążącą Rzeczpospolitą Polską umowę międzynarodową.

§ 20Przestępstwem o charakterze terrorystycznym jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia

wolności, której górna granica wynosi co najmniej 5 lat, popełniony w celu:

§ 21Występkiem o charakterze chuligańskim jest występek polegający na umyślnym zamachu

na zdrowie, na wolność, na cześć lub nietykalność cielesną, na bezpieczeństwo powszechne, na działalność instytucji państwowych lub samorządu terytorialnego, na porządek publiczny, albo na umyślnym niszczeniu, uszkodzeniu lub czynieniu niezdatną do użytku cudzej rzeczy, jeżeli sprawca działa publicznie i bez powodu albo z oczywiście błahego powodu, okazując przez to rażące lekceważenie porządku prawnego.

§ 22Handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie

lub przyjmowanie osoby z zastosowaniem:

Jeżeli zachowanie sprawcy dotyczy małoletniego, stanowi ono handel ludźmi, nawet gdy nie zostały użyte metody lub środki wymienione w pkt 1-6.

§ 22a

Adopcją jest nabycie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem przez inną osobę niż ta, od której dziecko pochodzi.

§ 23Niewolnictwo jest stanem zależności, w którym człowiek jest traktowany jak przedmiot

własności.

§ 24

Przy ocenie rozmiaru działalności przedsiębiorstwa sąd bierze pod uwagę wartość przedsiębiorstwa.

Rozdział XV

Stosunek do ustaw szczególnych

Art. 116Przepisy części ogólnej tego kodeksu stosuje się do innych ustaw przewidujących odpowiedzialność

karną, chyba że ustawy te wyraźnie wyłączają ich zastosowanie.

Część SZCZEGÓLNA

Rozdział XVI

Przestępstwa przeciwko pokojowi, ludzkości oraz przestępstwa wojenne

Art. 117

§ 1

Kto wszczyna lub prowadzi wojnę napastniczą, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.

§ 2(uchylony)

§ 3Kto publicznie nawołuje do wszczęcia wojny napastniczej lub publicznie pochwala wszczęcie

lub prowadzenie takiej wojny, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 118

§ 1

Kto, w celu wyniszczenia w całości albo w części grupy narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej lub grupy o określonym światopoglądzie, dopuszcza się zabójstwa albo powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu osoby należącej do takiej grupy, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.

§ 2Kto, w celu określonym w § 1, stwarza dla osób należących do takiej grupy warunki

życia grożące jej biologicznym wyniszczeniem, stosuje środki mające służyć do wstrzymania urodzeń w obrębie grupy lub przymusowo odbiera dzieci osobom do niej należącym, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat pozbawienia wolności.

§ 3(uchylony)

Art. 118a

§ 1Kto, biorąc udział w masowym zamachu lub choćby w jednym z powtarzających się zamachów

skierowanych przeciwko grupie ludności podjętych w celu wykonania lub wsparcia polityki państwa lub organizacji:

§ 2Kto, biorąc udział w masowym zamachu lub choćby w jednym z powtarzających się zamachów

skierowanych przeciwko grupie ludności podjętych w celu wykonania lub wsparcia polityki państwa lub organizacji:

§ 3Kto, biorąc udział w masowym zamachu lub choćby w jednym z powtarzających się zamachów

skierowanych przeciwko grupie ludności podjętych w celu wykonania lub wsparcia polityki państwa lub organizacji:

Art. 119

§ 1Kto stosuje przemoc lub groźbę bezprawną wobec grupy osób lub poszczególnej osoby

z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej lub z powodu jej bezwyznaniowości, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

§ 2(uchylony)

Art. 120

Kto stosuje środek masowej zagłady zakazany przez prawo międzynarodowe, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 10, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.

Art. 121

§ 1

Kto, wbrew zakazom prawa międzynarodowego lub przepisom ustawy, wytwarza, gromadzi, nabywa, zbywa, przechowuje, przewozi lub przesyła środki masowej zagłady lub środki walki bądź prowadzi badania mające na celu wytwarzanie lub stosowanie takich środków, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

§ 2

Tej samej karze podlega, kto dopuszcza do popełnienia czynu określonego w § 1.

Art. 122

§ 1Kto w czasie działań zbrojnych atakuje miejscowość lub obiekt niebroniony, strefę

sanitarną, zdemilitaryzowaną lub zneutralizowaną albo stosuje inny sposób walki zakazany przez prawo międzynarodowe, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat pozbawienia wolności.

§ 2Tej samej karze podlega, kto w czasie działań zbrojnych stosuje środek walki zakazany

przez prawo międzynarodowe.

Art. 123

§ 1Kto, naruszając prawo międzynarodowe, dopuszcza się zabójstwa wobec:

§ 2Kto, naruszając prawo międzynarodowe, powoduje u osób wymienionych w § 1 ciężki uszczerbek

na zdrowiu, poddaje te osoby torturom, okrutnemu lub nieludzkiemu traktowaniu, dokonuje na nich, nawet za ich zgodą, eksperymentów poznawczych, używa ich do ochraniania swoją obecnością określonego terenu lub obiektu przed działaniami zbrojnymi albo własnych oddziałów lub zatrzymuje jako zakładników, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat pozbawienia wolności.

Art. 124

§ 1Kto, naruszając prawo międzynarodowe, zmusza osoby wymienione w art. 123 § 1 do służby

w nieprzyjacielskich siłach zbrojnych lub do uczestnictwa w działaniach zbrojnych skierowanych przeciwko własnemu krajowi, stosuje kary cielesne, przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza te osoby do obcowania płciowego, poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności, dopuszcza się zamachu na godność osobistą, w szczególności poniżającego i upokarzającego traktowania, pozbawia wolności, pozbawia prawa do niezawisłego i bezstronnego sądu albo ogranicza prawo tych osób do obrony w postępowaniu karnym, ogłasza prawa lub roszczenia obywateli strony przeciwnej za wygasłe, zawieszone lub niedopuszczalne do dochodzenia przed sądem, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

§ 2Tej samej karze podlega, kto, naruszając prawo międzynarodowe, opóźnia repatriację

jeńców wojennych lub osób cywilnych, dokonuje przemieszczenia, przesiedlenia lub deportacji ludności cywilnej, wciela, werbuje do sił zbrojnych osoby poniżej 18 roku życia lub faktycznie używa takich osób w działaniach zbrojnych.

Art. 125

§ 1Kto, na obszarze okupowanym, zajętym lub na którym toczą się działania zbrojne, naruszając

prawo międzynarodowe, niszczy, uszkadza, zabiera lub przywłaszcza mienie albo dobro kultury, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

§ 2Jeżeli czyn dotyczy mienia znacznej wartości albo dobra o szczególnym znaczeniu dla

kultury, sprawca podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

Art. 126

§ 1Kto w czasie działań zbrojnych używa niezgodnie z prawem międzynarodowym znaku Czerwonego

Krzyża lub Czerwonego Półksiężyca, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 2Tej samej karze podlega, kto w czasie działań zbrojnych używa niezgodnie z prawem

międzynarodowym znaku ochronnego dla dóbr kultury lub innego znaku chronionego przez prawo międzynarodowe albo posługuje się flagą państwową lub odznaką wojskową nieprzyjaciela, państwa neutralnego albo organizacji lub komisji międzynarodowej.

Art. 126a

Kto publicznie nawołuje do popełnienia czynu określonego w art. 118, 118a, 119 § 1, art. 120-125 lub publicznie pochwala popełnienie czynu określonego w tych przepisach, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 126b

§ 1Kto, nie dopełniając obowiązku należytej kontroli, dopuszcza do popełnienia czynu

określonego w art. 117 § 3, art. 118, 118a, 119 § 1, art. 120-126a przez osobę pozostającą pod jego faktyczną władzą lub kontrolą, podlega karze określonej w tych przepisach.

§ 2Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy

do lat 5.

Art. 126c

§ 1

Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w art. 117, art. 118 lub art.

120, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

§ 2

Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w art. 118a § 1 lub § 2, art.

122 lub art. 123, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

§ 3

Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w art. 124 § 1 lub art. 125, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Rozdział XVII

Przestępstwa przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej

Art. 127

§ 1Kto, mając na celu pozbawienie niepodległości, oderwanie części obszaru lub zmianę

przemocą konstytucyjnego ustroju Rzeczypospolitej Polskiej, podejmuje w porozumieniu z innymi osobami działalność zmierzającą bezpośrednio do urzeczywistnienia tego celu, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 10, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.

§ 2

Kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa określonego w § 1, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

Art. 128

§ 1Kto, w celu usunięcia przemocą konstytucyjnego organu Rzeczypospolitej Polskiej, podejmuje

działalność zmierzającą bezpośrednio do urzeczywistnienia tego celu, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

§ 2

Kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa określonego w § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

§ 3Kto przemocą lub groźbą bezprawną wywiera wpływ na czynności urzędowe konstytucyjnego

organu Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Art. 129Kto, będąc upoważniony do występowania w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej w stosunkach

z rządem obcego państwa lub zagraniczną organizacją, działa na szkodę Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Art. 130

§ 1

Kto bierze udział w działalności obcego wywiadu przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

§ 2Kto, biorąc udział w obcym wywiadzie albo działając na jego rzecz, udziela temu wywiadowi

wiadomości, których przekazanie może wyrządzić szkodę Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

§ 3Kto, w celu udzielenia obcemu wywiadowi wiadomości określonych w § 2, gromadzi je

lub przechowuje, wchodzi do systemu informatycznego w celu ich uzyskania albo zgłasza gotowość działania na rzecz obcego wywiadu przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

§ 4

Kto działalność obcego wywiadu organizuje lub nią kieruje, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat pozbawienia wolności.

Art. 131

§ 1Nie podlega karze za usiłowanie przestępstwa określonego w art. 127 § 1, art. 128

§ 1 lub w art. 130 § 1 lub 2, kto dobrowolnie poniechał dalszej działalności i ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu; przepis art. 17 § 2 stosuje się odpowiednio.

§ 2Nie podlega karze za przestępstwo określone w art. 128 § 2, art. 129 lub w art. 130

§ 3, kto dobrowolnie poniechał dalszej działalności i podjął istotne starania zmierzające do zapobieżenia popełnieniu zamierzonego czynu zabronionego oraz ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu.

Art. 132Kto, oddając usługi wywiadowcze Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadza w błąd polski