Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Dziennik Ustaw Nr 202 Page 13256 — 13256 — Poz. 1681 1681 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY1) z dnia 19 sierpnia 2005 r. w sprawie szczegó∏owych wymagaƒ dla silników spalinowych w zakresie ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych przez te silniki2) Na podstawie art. 10 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodnoÊci (Dz. U. z 2004 r.
Nr 204, poz. 2087 oraz z 2005 r. Nr 64, poz. 565) zarzàdza si´, co nast´puje:
Rozdzia∏ 1 Przepisy ogólne
§ 1Rozporzàdzenie okreÊla
1)szczegó∏owe wymagania dla silników spalinowych, które b´dà zamontowane w niedrogowych maszynach ruchomych, i pomocniczych silników przeznaczonych do zamontowania w pojazdach stosowanych do przewozu osób lub ∏adunków po drogach, w zakresie ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych przez te silniki;
2)warunki i tryb przeprowadzania badaƒ silników, o których mowa w pkt 1;
3)sposoby identyfikacji i oznakowania silników, o których mowa w pkt 1.
§ 2Przepisów rozporzàdzenia nie stosuje si´ do
silników do nap´du:
1)statków, z wyjàtkiem jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych;
2)statków powietrznych;
3)pojazdów rekreacyjnych, w szczególnoÊci pojazdów: Ênie˝nych, wieloterenowych oraz motocykli terenowych;
4)ciàgników rolniczych.
§ 31. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà
1)niedrogowa maszyna ruchoma — transportowe urzàdzenie przemys∏owe lub pojazd z nadwoziem albo pojazd bez nadwozia nieprzeznaczony do przewozu osób lub ∏adunków po drogach oraz dowolnà maszyn´ ruchomà przeznaczonà i przystosowanà do poruszania si´ lub do przemieszczania si´ po drogach lub po szynach i wyposa˝onà w silnik:
a)o zap∏onie samoczynnym o mocy netto równej lub wi´kszej ni˝ 19 kW, lecz nie wi´kszej ni˝ 560 kW, który pracuje raczej przy zmiennej pr´dkoÊci obrotowej ni˝ przy jednej sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, dzia∏ajàcy na zasadzie samozap∏onu, lub
b)o zap∏onie samoczynnym o mocy netto równej lub wi´kszej ni˝ 19 kW, lecz nie wi´kszej ni˝ 560 kW, który pracuje przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, dzia∏ajàcy na zasadzie samozap∏onu, lub
c)o zap∏onie iskrowym o mocy netto nie wi´kszej ni˝ 19 kW, dzia∏ajàcy na zasadzie zap∏onu iskrowego, zasilany benzynà, lub ———————
1)Minister Gospodarki i Pracy kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozpo- rzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 2004 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Gospodarki i Pracy (Dz. U. Nr 134, poz. 1428).
2)Przepisy niniejszego rozporzàdzenia wdra˝ajà postanowienia: — dyrektywy 97/68/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 1997 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do Êrodków dotyczàcych ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z silników spalinowych montowanych w maszynach samojezdnych nieporuszajàcych si´ po drogach (Dz. Urz. WE L 059 z 27.02.1998, str. 1—86); — dyrektywy Komisji 2001/63/WE z dnia 17 sierpnia 2001 r. dostosowujàcej do post´pu technicznego dyrektyw´ 97/68/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do Êrodków dotyczàcych ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z silników spalinowych montowanych w maszynach samojezdnych nieporuszajàcych si´ po drogach (Dz. Urz. WE L 227 z 23.08.2001, str. 41—43); — dyrektywy 2002/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 grudnia 2002 r. zmieniajàcej dyrektyw´ 97/68/WE w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do Êrodków dotyczàcych ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z silników spalinowych montowanych w maszynach samojezdnych nieporuszajàcych si´ po drogach (Dz. Urz. WE L 035 z 11.02.2003, str. 28—81); — dyrektywy 2004/26/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. zmieniajàcej dyrektyw´ 97/68/WE w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do Êrodków dotyczàcych ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z silników spalinowych montowanych w niedrogowych maszynach samojezdnych nieporuszajàcych si´ po drogach (Dz. Urz. UE L 225 z 25.06.2004).
Dane dotyczàce aktów prawa Unii Europejskiej og∏oszone przed dniem 1 maja 2004 r., zamieszczone w niniejszym rozporzàdzeniu, dotyczà og∏aszania tych aktów w Dzienniku Urz´dowym Unii Europejskiej — wydanie specjalne.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13257 — 13257 —
d)skonstruowany do nap´du wagonów silnikowych, które sà samojezdnymi pojazdami szynowymi przeznaczonymi do przewozu ∏adunków lub pasa˝erów, lub
e)skonstruowany do nap´du lokomotyw, które sà samojezdnymi pojazdami szynowymi przeznaczonymi do poruszania lub nap´du wagonów zaprojektowanych do przewozu ∏adunków oraz pasa˝erów, z wyjàtkiem osób obs∏ugujàcych lokomotyw´, i innych urzàdzeƒ;
Poz. 1681 tak aby ich temperatura nie przekracza∏a 325 K (52 °C);
8)moc netto — moc silnika w kW uzyskiwanà na stanowisku badawczym na koƒcówce wa∏u korbowego lub jej odpowiedniku, mierzonà zgodnie z metodà pomiaru mocy silnika spalinowego, przeznaczonego dla pojazdów poruszajàcych si´ po drogach, z tym ˝e mocy wentylatora silnika nie uwzgl´dnia si´;
2)silnik — silnik o zap∏onie samoczynnym oraz o zap∏onie iskrowym;
9)znamionowa pr´dkoÊç obrotowa — maksymalnà pr´dkoÊç obrotowà przy pe∏nym obcià˝eniu, ograniczonà przez regulator, zgodnie z danymi producenta;
3)silnik zamienny — silnik nowo zbudowany, przeznaczony jako cz´Êç zamienna do zastàpienia silnika zamontowanego w niedrogowej maszynie ruchomej;
10)obcià˝enia cz´Êciowe — cz´Êç maksymalnego momentu obrotowego przy danej pr´dkoÊci obrotowej;
4)silnik pomocniczy — silnik zamontowany w pojeêdzie lub na pojeêdzie, niedostarczajàcy mocy s∏u˝àcej do nap´du pojazdu;
11)pr´dkoÊç obrotowa momentu maksymalnego — pr´dkoÊç obrotowà silnika, przy której osiàga on maksymalny moment obrotowy, zgodnie z danymi producenta;
5)silnik do maszyn „trzymanych w r´ku” — silnik spe∏niajàcy co najmniej jeden z poni˝szych warunków:
12)pr´dkoÊç obrotowa poÊrednia — pr´dkoÊç obrotowà silnika, przy zachowaniu nast´pujàcych warunków:
a)musi byç u˝ytkowany w elemencie wyposa˝enia, który jest niesiony przez operatora, w ca∏ym zakresie mo˝liwoÊci jego przewidzianego dzia∏ania,
a)dla silników przeznaczonych do pracy w zakresie pr´dkoÊci obrotowej na krzywej momentu przy pe∏nym obcià˝eniu, jako pr´dkoÊç obrotowa poÊrednia powinna byç przyj´ta deklarowana pr´dkoÊç obrotowa momentu maksymalnego, je˝eli wyst´puje on mi´dzy 60 % a 75 % pr´dkoÊci obrotowej znamionowej,
b)musi byç u˝ytkowany w elemencie wyposa˝enia, który pracuje wielopozycyjnie, w pozycji odwróconej lub bocznej przy spe∏nieniu jego przewidzianych funkcji,
c)musi byç u˝ytkowany w elemencie wyposa˝enia, którego ci´˝ar netto wraz z silnikiem wynosi mniej ni˝ 20 kg i jest spe∏niony co najmniej jeden z warunków: — operator musi zapewniaç albo podparcie elementu wyposa˝enia albo nieÊç ten element, w zakresie mo˝liwoÊci jego przewidzianego dzia∏ania, — operator musi zapewniaç podparcie elementu wyposa˝enia lub sterowaç jego po∏o˝eniem, w zakresie mo˝liwoÊci jego przewidzianego dzia∏ania, — musi byç u˝ytkowany w generatorze lub pompie;
6)zanieczyszczenia gazowe — tlenek w´gla (CO), w´glowodory (HC) wyra˝one jako C1:H1.85 i tlenki azotu (NOx) wyra˝one jako ekwiwalent dwutlenku azotu (NO2);
7)czàstki sta∏e — materia∏ osadzony na odpowiednim filtrze po przep∏ywie rozrzedzonych gazów spalinowych silnika o zap∏onie samoczynnym, rozcieƒczonych czystym przefiltrowanym powietrzem,
b)je˝eli deklarowana pr´dkoÊç obrotowa momentu maksymalnego jest mniejsza ni˝ 60 % pr´dkoÊci obrotowej znamionowej, pr´dkoÊç obrotowa poÊrednia powinna wynosiç 60 % pr´dkoÊci obrotowej znamionowej,
c)je˝eli deklarowana pr´dkoÊç obrotowa momentu maksymalnego jest wi´ksza ni˝ 75 % pr´dkoÊci obrotowej znamionowej, wówczas pr´dkoÊç obrotowa poÊrednia powinna wynosiç 75 % pr´dkoÊci obrotowej znamionowej,
d)dla silników przeznaczonych do badania wed∏ug cyklu G1, pr´dkoÊç obrotowa powinna wynosiç 85 % znamionowej pr´dkoÊci obrotowej;
13)typ silnika — kategori´ silników, które ró˝nià si´ mi´dzy sobà pod wzgl´dem podstawowych cech charakterystycznych, wyspecyfikowanych w dokumencie informacyjnym okreÊlonym w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia;
14)rodzina silników — grup´ silników wydzielonà przez producenta o podobnych charakterystykach emisji spalin;
15)rodzina silników ma∏oseryjnych — rodzin´ silników o zap∏onie iskrowym o ca∏kowitej rocznej produkcji mniejszej ni˝ 5 000 sztuk;
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13258 — 13258 —
16)silnik macierzysty — silnik wybrany z rodziny silników;
17)parametr nastawny — urzàdzenie nastawne, uk∏ad lub element o konstrukcji, która mo˝e mieç wp∏yw na emisj´ zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych lub osiàgi silnika podczas badania tej emisji lub w czasie normalnej pracy silnika;
18)dodatkowe oczyszczanie — przejÊcie spalin przez urzàdzenie lub uk∏ad, którego przeznaczeniem jest dokonanie chemicznej lub fizycznej zmiany w spalinach przed ich ujÊciem do atmosfery;
19)dodatkowe urzàdzenie sterujàce emisjà — dowolne urzàdzenie, które mierzy parametry pracy silnika w celu regulacji ka˝dej cz´Êci uk∏adu sterowania emisjà zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych;
20)uk∏ad sterowania emisjà zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych — urzàdzenie, uk∏ad lub element o konstrukcji, która umo˝liwia sterowanie tà emisjà lub jej zmniejszanie;
21)okres trwa∏oÊci emisji — liczb´ godzin okreÊlonà w procedurze testu dla silników o zap∏onie iskrowym, zgodnie z normami emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych, stosowanà do okreÊlenia wspó∏czynników pogorszenia emisji;
22)uk∏ad paliwowy silnika — cz´Êci sk∏adowe zwiàzane z dozowaniem i przygotowaniem mieszanki paliwa;
23)d∏ugoÊç fazy — czas mi´dzy zmianà pr´dkoÊci obrotowej i/lub momentu obrotowego poprzedniej fazy lub fazy przygotowawczej a rozpocz´ciem nast´pnej fazy; zawiera ona czas, podczas którego pr´dkoÊç obrotowa i/lub moment obrotowy sà zmieniane, oraz stabilizacj´ na poczàtku ka˝dej fazy;
24)cykl testu — sekwencj´ punktów testu o zdefiniowanej pr´dkoÊci obrotowej i momencie obrotowym, w których ma pracowaç silnik w warunkach stacjonarnych (test NRSC) lub niestacjonarnych (test NRTC);
25)urzàdzenie unieruchamiajàce — urzàdzenie, które mierzy, wyczuwa lub reaguje na parametry eksploatacyjne w celu uaktywnienia, modulowania, opóênienia lub od∏àczenia pracy jakiegokolwiek elementu lub funkcji uk∏adu ograniczenia emisji, tak aby efektywnoÊç tego uk∏adu zosta∏a ograniczona w warunkach wyst´pujàcych podczas normalnej eksploatacji niedrogowej maszyny ruchomej, chyba ˝e stosowanie takiego urzàdzenia jest w∏àczone do procedury dotyczàcej homologacji testu emisji;
26)nieracjonalna strategia kontroli — strategi´, która podczas pracy niedrogowej maszyny ruchomej w normalnych warunkach eksploatacji ogranicza efektywnoÊç uk∏adu ograniczenia emisji zamie- Poz. 1681 czyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych do poziomu ni˝szego ni˝ oczekiwany w stosowanej procedurze testu emisji;
27)wa˝ne Êwiadectwo ˝eglugi lub bezpieczeƒstwa — Êwiadectwo potwierdzajàce zgodnoÊç z:
a)Mi´dzynarodowà Konwencjà o Bezpieczeƒstwie ˚ycia na Morzu (SOLAS) z 1974 r., lub
b)Mi´dzynarodowà Konwencjà o Liniach ¸adunkowych z 1966 r. i Êwiadectwo IOPP potwierdzajàce zgodnoÊç z Mi´dzynarodowà Konwencjà o Zapobieganiu Zanieczyszczeniu przez Statki (MARPOL);
28)jednostka p∏ywajàca po wodach Êródlàdowych — jednostk´ przeznaczonà do u˝ywania na wodach Êródlàdowych, majàcà d∏ugoÊç równà 20 m lub wi´kszà i obj´toÊç 100 m3 lub wi´kszà, obliczonà w sposób okreÊlony w pkt 29, lub holownik albo pchacz zbudowany do holowania lub pchania lub prowadzenia przy burcie jednostek majàcych d∏ugoÊç równà 20 m lub wi´kszà, z wyjàtkiem:
a)jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych przeznaczonych do transportu pasa˝erów, przewo˝àcych nie wi´cej ni˝ 12 osób bez wliczenia ich za∏ogi,
b)rekreacyjnych jednostek p∏ywajàcych, majàcych d∏ugoÊç mniejszà ni˝ 24 m, w rozumieniu przepisów o systemie oceny zgodnoÊci,
c)jednostek obs∏ugi nale˝àcych do organów kontrolujàcych,
d)statków przeciwpo˝arowych,
e)statków pe∏nomorskich, w tym holowników pe∏nomorskich i pchaczy p∏ywajàcych lub stojàcych w akwenach wód p∏ywowych lub czasowo na drogach wodnych Êródlàdowych, pod warunkiem ˝e majà one wa˝ne Êwiadectwo ˝eglugi lub bezpieczeƒstwa;
29)obj´toÊç 100 m3 lub wi´ksza — obj´toÊç jednostki p∏ywajàcej po wodach Êródlàdowych, obliczonà wed∏ug wzoru:
L x B x T, w którym „L” jest maksymalnà d∏ugoÊcià kad∏uba, bez steru i bukszprytu, „B” jest maksymalnà szerokoÊcià kad∏uba, mierzonà od zewn´trznej kraw´dzi jego poszycia, w szczególnoÊci bez kó∏ ∏opatkowych oraz belek odbojowych, zaÊ „T” jest odleg∏oÊcià pionowà mi´dzy najni˝szym punktem konstrukcyjnym kad∏uba lub st´pkà a maksymalnà linià zanurzenia;
30)formu∏a elastyczna — procedur´ umo˝liwiajàcà producentowi silnika wprowadzenie do obrotu, niezale˝nie od obowiàzywania etapów okreÊlajàcych wartoÊci graniczne, o których mowa w § 14, ograniczonej liczby silników przeznaczonych do zamontowania w niedrogowych maszynach ru- Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13259 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13259 — chomych i spe∏niajàcych wartoÊci graniczne jedynie dla wczeÊniejszego z tych etapów.
2.Do niedrogowych maszyn ruchomych, w których zamontowane sà silniki:
Poz. 1681
1)je˝eli spe∏niajà wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu;
2)dla których wydano certyfikat homologacji typu.
2.Przez certyfikat homologacji typu rozumie si´:
1)o zap∏onie samoczynnym, zalicza si´ mi´dzy innymi:
a)przemys∏owe urzàdzenia wiertnicze, spr´˝arki,
1)Êwiadectwo homologacji typu pojazdu wydawane dla pojazdów i cz´Êci znajdujàcych si´ w typie pojazdu, na zasadach i w trybie okreÊlonych w przepisach o ruchu drogowym;
b)urzàdzenia budowlane, w tym ∏adowarki ko∏owe, spycharki, ciàgniki gàsienicowe, ∏adowarki gàsienicowe, ∏adowarki typu samochodowego, pozadrogowe samochody ci´˝arowe oraz koparki hydrauliczne,
2)Êwiadectwo homologacji „E” wydawane dla wyposa˝enia pojazdu i cz´Êci motoryzacyjnych, na podstawie Regulaminu EKG ONZ, którego Rzeczpospolita Polska jest stronà.
c)urzàdzenia rolnicze, rotacyjne maszyny do uprawy roli, samojezdne pojazdy rolnicze, z wyjàtkiem ciàgników,
§ 5W przypadku gdy silnik nie spe∏nia wymagaƒ
okreÊlonych w rozporzàdzeniu, nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla silnika lub rodziny silników.
d)urzàdzenia stosowane w gospodarce leÊnej,
§ 61. Zabudowa silnika w niedrogowej maszynie
ruchomej powinna spe∏niaç wymagania okreÊlone w certyfikacie homologacji typu, a tak˝e nast´pujàce wymagania techniczne:
e)urzàdzenia do podawania materia∏ów, wózki podnoÊnikowe,
f)urzàdzenia do naprawy dróg, w tym równiarki silnikowe, walce drogowe, równiarki do asfaltu,
g)urzàdzenia do odÊnie˝ania,
h)urzàdzenia do wspomagania naziemnego na lotniskach,
i)podnoÊniki bramowe,
1)podciÊnienie w uk∏adzie dolotowym;
2)nadciÊnienie w uk∏adzie wylotowym.
2.Wymagania, o których mowa w ust. 1, nie powinny przekraczaç wartoÊci okreÊlonej w informacji zamieszczonej odpowiednio w za∏àczniku nr 1.1 do rozporzàdzenia albo w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia.
j)dêwigi ruchome,
k)spr´˝arki gazowe,
l)generatory pràdotwórcze ze zmiennym obcià˝eniem, zawierajàce zespo∏y ch∏odzàce i zestawy spawalnicze,
m)pompy irygacyjne,
n)maszyny do piel´gnacji murawy, d∏uta pneumatyczne, wyposa˝enie do usuwania Êniegu,
o)zamiatarki;
2)o zap∏onie iskrowym, zalicza si´ mi´dzy innymi:
a)kosiarki trawnikowe, pi∏y ∏aƒcuchowe,
b)generatory,
c)pompy wodne,
d)przycinarki ˝ywop∏otów.
§ 41. Do obrotu mogà byç wprowadzane nowe
silniki zamontowane albo niezamontowane w niedrogowych maszynach ruchomych, z zastrze˝eniem § 15 ust. 4 i § 24 ust. 3:
§ 7Silnik pomocniczy o mocy netto wi´kszej ni˝
560 kW, przewidziany do monta˝u w jednostkach p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, musi spe∏niaç wymagania okreÊlone dla silnika do nap´du tych jednostek.
§ 8Silniki zamienne, z wyjàtkiem silników do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, wagonów silnikowych i lokomotyw, powinny
spe∏niaç wartoÊci graniczne, jakie musia∏ spe∏niaç silnik zamieniany, gdy by∏ wprowadzony do obrotu.
§ 91. Silnik, który wydala spaliny zmieszane z wodà, powinien byç wyposa˝ony w ∏àcznik w uk∏adzie
wydechowym silnika umieszczony, w kierunku przep∏ywu, za silnikiem i przed punktem, w którym spaliny wchodzà w kontakt z wodà lub innà cieczà ch∏odzàcà bàdê p∏uczàcà, do czasowego zamocowania wyposa˝enia do poboru zanieczyszczeƒ gazowych lub czàstek sta∏ych; umieszczenie tego ∏àcznika powinno zapewniaç pobór dobrze zmieszanej, reprezentatywnej próbki spalin.
2.¸àcznik powinien mieç znormalizowany wewn´trzny gwint rurowy nie wi´kszy ni˝ pó∏ cala i gdy nie jest u˝ywany, powinien byç zamkni´ty za pomocà zaÊlepki; dopuszczalne sà ∏àczniki ekwiwalentne.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 Dziennik Ustaw Nr 202 14:51 Page 13260 — 13260 — Rozdzia∏ 2 Szczegó∏owe wymagania dla silników o zap∏onie samoczynnym w zakresie ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych
§ 10
1.Cz´Êci sk∏adowe silnika o zap∏onie samoczynnym, które mogà wp∏ynàç na emisj´ zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych, powinny byç zaprojektowane, wykonane i zamontowane tak, aby silnik, w warunkach normalnego u˝ytkowania, mimo drgaƒ, którym podlega, spe∏nia∏ wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu.
2.Producent silnika o zap∏onie samoczynnym powinien zastosowaç takie Êrodki techniczne, aby zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi w rozporzàdzeniu zapewnia∏y skuteczne ograniczenie emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych podczas eksploatacji silnika w warunkach prawid∏owego u˝ytkowania.
3.Je˝eli w silniku o zap∏onie samoczynnym zamontowany zosta∏ reaktor katalityczny lub wychwytywacz czàstek sta∏ych, jako urzàdzenie do dodatkowego oczyszczania spalin, producent powinien wykazaç, przeprowadzajàc samodzielnie badanie trwa∏oÊci zgodnie z dobrà praktykà in˝ynierskà i dokonujàc rejestracji tych badaƒ, ˝e urzàdzenia te b´dà prawid∏owo dzia∏aç przez okres u˝ytkowania silnika.
4.Dopuszcza si´ systematycznà wymian´ urzàdzeƒ do dodatkowego oczyszczania spalin po okresie pracy silnika okreÊlonym przez producenta.
5.Regulacja, naprawa, demonta˝, czyszczenie lub wymiana elementów lub podzespo∏ów silnika o zap∏onie samoczynnym wykonywane okresowo, w celu zabezpieczenia silnika przed nieprawid∏owym dzia∏aniem, w stosunku do urzàdzenia do dodatkowego oczyszczania spalin, mo˝e byç wykonywana tylko w takim zakresie, jaki jest technicznie konieczny dla zapewnienia prawid∏owego dzia∏ania uk∏adu ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych.
6.Sposób wykonywania czynnoÊci, o których mowa w ust. 5, powinien byç okreÊlony w instrukcji obs∏ugi i zatwierdzony przed wydaniem certyfikatu homologacji typu.
§ 111. Silniki o zap∏onie samoczynnym, z wyjàtkiem silników do nap´du jednostek p∏ywajàcych po
wodach Êródlàdowych, lokomotyw oraz wagonów silnikowych, mogà byç wprowadzone do obrotu na podstawie formu∏y elastycznej w trybie okreÊlonym w § 18—20.
2.Silniki o zap∏onie samoczynnym wprowadzone do obrotu na podstawie formu∏y elastycznej powinny byç oznakowane w sposób okreÊlony w § 38.
§ 121. Zanieczyszczenia gazowe i czàstki sta∏e
emitowane przez silnik o zap∏onie samoczynnym pod- Poz. 1681 dany badaniom mierzy si´ za pomocà metod opisanych w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia.
2.Emisja zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z silnika o zap∏onie samoczynnym mo˝e byç mierzona za pomocà innych ni˝ okreÊlone w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia metod pomiarów lub analizatorów, pod warunkiem ˝e zapewnià one uzyskanie wyników emisji:
1)zanieczyszczeƒ gazowych mierzonych w spalinach nierozcieƒczonych — uk∏ad przedstawiony na rys. 2 w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia;
2)zanieczyszczeƒ gazowych mierzonych w spalinach rozcieƒczonych w uk∏adzie przep∏ywu ca∏kowitego rozcieƒczonej mieszaniny — uk∏ad przedstawiony na rys. 3 w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia;
3)czàstek sta∏ych mierzonej w uk∏adzie przep∏ywu ca∏kowitego spalin rozcieƒczonych dzia∏ajàcym z odr´bnym filtrem dla ka˝dej fazy lub przy u˝yciu metody jednego filtra — uk∏ad przedstawiony na rys. 13 w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia.
3.OkreÊlenie równowa˝noÊci uk∏adu pomiarowego powinno byç oparte na zbadaniu, na podstawie cyklu siedmiu testów lub ich wi´kszej liczby, zale˝noÊci pomi´dzy rozpatrywanym uk∏adem a jednym lub kilkoma uk∏adami odniesienia wymienionymi w ust. 2.
4.Kryterium równowa˝noÊci uk∏adu pomiarowego definiuje si´ jako ±5 % zgodnoÊci wa˝onych wartoÊci emisji cyklu, przy zastosowaniu cyklu testu okreÊlonego w pkt 4 za∏àcznika nr 2 do rozporzàdzenia.
§ 131. Je˝eli silnik o zap∏onie samoczynnym spe∏nia wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu dotyczàce
emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych, nie mo˝na odmówiç wydania certyfikatu homologacji typu silnika lub rodziny silników oraz ˝àdaç spe∏niania wymagaƒ innych ni˝ okreÊlone w rozporzàdzeniu.
2.Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu po dniu 30 czerwca 1998 r. dla silników o mocy netto:
1)130 kW ≤ P ≤ 560 kW — zaliczonych do kategorii „A”,
2)75 kW ≤ P ≤ 130 kW — zaliczonych do kategorii „B”,
3)37 kW ≤ P ≤ 75 kW — zaliczonych do kategorii „C” — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone w § 14 ust. 2.
3.Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu po dniu:
1)31 grudnia 1999 r. dla silników o mocy netto 18 kW ≤ P ≤ 37 kW — zaliczonych do kategorii „D”,
2)31 grudnia 2000 r. dla silników o mocy netto 130 kW ≤ P ≤ 560 kW — zaliczonych do kategorii „E”, Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13261 — 13261 — Poz. 1681
3)31 grudnia 2001 r. dla silników o mocy netto 75 kW ≤ P ≤ 130 kW — zaliczonych do kategorii „F”,
4)31 grudnia 2011 r. dla silników o mocy netto 37 kW ≤ P ≤ 56 kW — zaliczanych do kategorii „P”
4)31 grudnia 2002 r. dla silników o mocy netto 37 kW ≤ P ≤ 75 kW — zaliczonych do kategorii „G” — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone w § 14 ust. 6. — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone w § 14 ust. 4.
4.Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla silników, z wyjàtkiem silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, po dniu:
1)30 czerwca 2005 r. dla silników o mocy netto 130 kW ≤ P ≤ 560 kW — zaliczanych do kategorii „H,
2)31 grudnia 2005 r. dla silników o mocy netto 75 kW ≤ P ≤ 130 kW — zaliczanych do kategorii „I”,
3)31 grudnia 2006 r. dla silników o mocy netto 37 kW ≤ P ≤ 75 kW — zaliczonych do kategorii „J”,
4)31 grudnia 2005 r. dla silników o mocy netto 19 kW ≤ P ≤ 37 kW — zaliczanych do kategorii „K” — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone w § 14 ust. 5.
5.Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, po dniu:
1)31 grudnia 2009 r. dla silników o mocy netto 130 kW ≤ P ≤ 560 kW — zaliczanych do kategorii „H”,
2)31 grudnia 2009 r. dla silników o mocy netto 75 kW ≤ P ≤ 130 kW — zaliczanych do kategorii „I”,
3)31 grudnia 2010 r. dla silników o mocy netto 37 kW ≤ P ≤ 75 kW — zaliczonych do kategorii „J”,
4)31 grudnia 2009 r. dla silników o mocy netto 19 kW ≤ P ≤ 37 kW — zaliczanych do kategorii „K” — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone w § 14 ust. 5.
6.Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla silników, z wyjàtkiem silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, po dniu:
7.Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla silników, z wyjàtkiem silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, po dniu:
1)31 grudnia 2012 r. dla silników o mocy netto 130 kW ≤ P ≤ 560 kW — zaliczanych do kategorii „Q”,
2)31 grudnia 2013 r. dla silników o mocy netto 56 kW ≤ P ≤ 130 kW — zaliczanych do kategorii „R” — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone w § 14 ust. 7.
8.Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla silnika do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, po dniu:
1)31 grudnia 2005 r. dla silników o mocy równej lub wi´kszej ni˝ 37 kW i obj´toÊci skokowej cylindra mniejszej ni˝ 0,9 l — zaliczanych do kategorii „V1: 1”,
2)30 czerwca 2005 r. dla silników o obj´toÊci skokowej cylindra równej lub wi´kszej ni˝ 0,9 l, lecz mniejszej ni˝ 1,2 l — zaliczanych do kategorii „V1: 2”,
3)30 czerwca 2005 r. dla silników o obj´toÊci skokowej cylindra równej lub wi´kszej ni˝ 1, 2 l, lecz mniejszej ni˝ 2,5 l i mocy netto silnika 37 kW ≤ P ≤ 75 kW — zaliczanych do kategorii „V1: 3”,
4)31 grudnia 2006 r. dla silników o obj´toÊci skokowej cylindra równej lub wi´kszej ni˝ 2,5 l, lecz mniejszej ni˝ 5 l — zaliczanych do kategorii „V1: 4”,
5)31 grudnia 2007 r. dla silników o obj´toÊci skokowej cylindra wi´kszej ni˝ 5 l — zaliczanych do kategorii „V2” — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone w § 14 ust. 5.
9.Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla silników do nap´du wagonów silnikowych po dniu:
1)30 czerwca 2005 r., dla silników o mocy netto wi´kszej ni˝ 130 kW — zaliczanych do kategorii „RC A”,
1)31 grudnia 2009 r. dla silników o mocy netto 130 kW ≤ P ≤ 560 kW — zaliczanych do kategorii „L”,
2)31 grudnia 2010 r., dla silników o mocy netto wi´kszej ni˝ 130 kW — zaliczanych do kategorii „RC B”
2)31 grudnia 2010 r. dla silników o mocy netto 75 kW ≤ P ≤ 130 kW — zaliczanych do kategorii „M”, — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone odpowiednio w § 14 ust. 5 lub 6.
3)31 grudnia 2010 r. dla silników o mocy netto 56 kW ≤ P ≤ 75 kW — zaliczanych do kategorii „N”, Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13262 — 13262 — 10. Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla silników do nap´du lokomotyw po dniu:
1)31 grudnia 2005 r., dla silników o mocy netto 130 kW ≤ P ≤ 560 kW — zaliczanych do kategorii „RL A”,
2)31 grudnia 2007 r., dla silników o mocy netto wi´kszej ni˝ 560 kW — zaliczanych do kategorii „RH A”,
3)31 grudnia 2010 r., dla silników o mocy netto wi´kszej ni˝ 130 kW — zaliczanych do kategorii „R B ” — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone odpowiednio w § 14 ust. 5 lub 6.
11.Przepisów ust. 2—7 nie stosuje si´ do silników do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, lokomotyw i wagonów silnikowych.
§ 141. WartoÊci graniczne emisji zanieczyszczeƒ
gazowych i czàstek sta∏ych okreÊla si´ dla poszczególnych kategorii silników o zap∏onie samoczynnym w zale˝noÊci od ich mocy netto, w nast´pujàcych etapach:
1)I — dla silników zaliczanych do kategorii A—C, o których mowa w § 13 ust. 2;
2)II — dla silników zaliczanych do kategorii D—G, o których mowa w § 13 ust. 3;
3.WartoÊci graniczne emisji, o których mowa w ust. 2, dotyczà emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych wydalanych bezpoÊrednio z silnika o zap∏onie samoczynnym. WartoÊci te powinny byç osiàgane przed dowolnym urzàdzeniem do dodatkowego oczyszczania spalin.
Poz. 1681
3)III A — dla silników, z wyjàtkiem pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, zaliczanych do kategorii H—K, o których mowa w § 13 ust. 4;
4)III A — dla silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, zaliczanych do kategorii H—K, o których mowa w § 13 ust. 5;
5)III A — dla silników do nap´du w jednostkach p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych zaliczanych do kategorii V1—V2, o których mowa w § 13 ust. 8;
6)III A — dla silników do nap´du wagonów spalinowych zaliczanych do kategorii RC A, RL A i RH A, o których mowa w § 13 ust. 9 pkt 1 i ust. 10 pkt 1 i 2;
7)III B — dla:
a)silników zaliczanych do kategorii L—P, o których mowa w § 13 ust. 6, z wyjàtkiem silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej,
b)silników do nap´du wagonów silnikowych zaliczanych do kategorii RC B, o których mowa w § 13 ust. 9 pkt 2,
c)silników do nap´du lokomotyw zaliczanych do kategorii RB, o których mowa w § 13 ust. 10 pkt 3;
8)IV — dla silników zaliczanych do kategorii Q—R, o których mowa w § 13 ust. 7, z wyjàtkiem silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej.
2.W etapie I zmierzona emisja zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych nie mo˝e przekroczyç wartoÊci okreÊlonych w poni˝szej tabeli:
4.W II etapie zmierzona emisja zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych nie powinna przekraczaç wartoÊci okreÊlonych w poni˝szej tabeli:
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13263 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13263 — 5. W etapie IIIA emisja tlenku w´gla, suma emisji w´glowodorów i tlenków azotu oraz emisja czàstek sta∏ych okreÊlona z uwzgl´dnieniem wspó∏czynników pogorszenia emisji, o których mowa w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia, nie mo˝e przekroczyç wartoÊci podanych w poni˝szych tabelach dla:
1)silników stosowanych do innych celów ni˝ do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, lokomotyw i wagonów silnikowych
2)silników do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych
3)silników do nap´du lokomotyw
4)silników do nap´du wagonów silnikowych Poz. 1681 Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13264 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13264 — 6. W etapie III B emisja tlenku w´gla, emisja w´glowodorów i tlenków azotu lub suma emisji w´glowodorów i tlenków azotu, je˝eli dotyczy, oraz czàstek sta∏ych, okreÊlona z uwzgl´dnieniem wspó∏czynników pogorszenia emisji, o których mowa w za∏àczniku nr 2 Poz. 1681 do rozporzàdzenia, nie mo˝e przekroczyç wartoÊci podanych w poni˝szej tabeli dla:
1)silników stosowanych do innych celów ni˝ do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, lokomotyw i wagonów silnikowych
2)silników do nap´du wagonów silnikowych
3)silników do nap´du lokomotyw 7. W etapie IV emisja tlenku w´gla, emisja w´glowodorów i tlenków azotu oraz czàstek sta∏ych z silników stosowanych do innych celów ni˝ do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, loko- motyw i wagonów silnikowych, okreÊlona z uwzgl´dnieniem wspó∏czynników pogorszenia emisji, o których mowa w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia, nie mo˝e przekroczyç wartoÊci podanych w poni˝szej tabeli:
§ 151. Do obrotu mogà byç wprowadzane silniki
zamontowane lub jeszcze niezamontowane w niedrogowych maszynach ruchomych, po datach wymienionych poni˝ej, z wyjàtkiem silników przeznaczonych do wprowadzenia do obrotu na terytorium paƒstw nieb´dàcych cz∏onkami Unii Europejskiej, je˝eli spe∏niajà wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu i uzyska∏y certyfikat homologacji typu zgodnie z jednà z kategorii w:
1)etapie I — silniki zaliczane do kategorii:
a)A i B — po dniu 31 grudnia 1998 r.,
b)C — po dniu 31 marca 1999 r.;
2)etapie II — silniki zaliczane do kategorii:
a)D — po dniu 31 grudnia 2000 r.,
b)E — po dniu 31 grudnia 2001 r., Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13265 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13265 —
c)F — po dniu 31 grudnia 2002 r.,
d)G — po dniu 31 grudnia 2003 r.;
3)etapie III A — silniki, z wyjàtkiem silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, zaliczane do kategorii:
a)H — po dniu 31 grudnia 2005 r.,
b)I i K — po dniu 31 grudnia 2006 r.,
c)J — po dniu 31 grudnia 2007 r.;
4)etapie III A — silniki do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, zaliczane do kategorii:
a)V1:1, V1: 2 oraz V1:3 — po dniu 31 grudnia 2006 r.,
b)V1:4 i V2 — po dniu 31 grudnia 2008 r.;
5)etapie IIIA — silniki pracujàce przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, zaliczane do kategorii:
a)H, I oraz K — po dniu 31 grudnia 2010 r.,
b)J — po dniu 31 grudnia 2011 r.;
6)etapie IIIA — silniki do nap´du wagonów silnikowych, zaliczane do kategorii RC A — po dniu 31 grudnia 2005 r.;
7)etapie IIIA — silniki do nap´du lokomotyw, zaliczane do kategorii:
a)RL A — po dniu 31 grudnia 2006 r.,
b)RH A — po dniu 31 grudnia 2008 r.;
8)etapie IIIB — silniki, z wyjàtkiem pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, zaliczane do kategorii:
a)L — po dniu 31 grudnia 2010 r.,
b)M i N — po dniu 31 grudnia 2011 r.,
c)P — po dniu 31 grudnia 2012 r.;
9)etapie III B — silniki do nap´du wagonów silnikowych, zaliczane do kategorii RC B — po dniu 31 grudnia 2011 r.;
10)etapie III B — silniki do nap´du lokomotyw, zaliczane do kategorii R B — po dniu 31 grudnia 2011 r.;
11)etapie IV — silniki, z wyjàtkiem silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, zaliczane do kategorii:
a)Q — po dniu 31 grudnia 2013 r.,
b)R — po dniu 30 wrzeÊnia 2014 r.
2.Dla ka˝dej kategorii silników daty, o których mowa w ust. 1 pkt 3—11, odracza si´ o dwa lata w przypadku silników, których data produkcji jest datà wczeÊniejszà ni˝ wymieniona w ust. 1 pkt 3—11.
3.Certyfikaty homologacji typu wydane dla silników zaliczanych do danej kategorii w danym etapie wartoÊci granicznych emisji tracà wa˝noÊç po wej- Poz. 1681 Êciu w ˝ycie nast´pnego etapu wartoÊci granicznych emisji.
4.Przepisów ust. 1 oraz § 4 ust. 1 nie stosuje si´ do silników:
1)przeznaczonych do u˝ytkowania przez si∏y zbrojne;
2)stanowiàcych koƒcowà parti´ zwolnionà z limitów czasowych wprowadzania ich do obrotu, o których mowa w § 17, zwanych dalej „limitami czasowymi”;
3)przeznaczonych do stosowania w maszynach przeznaczonych do:
a)wodowania i wydobywania ∏odzi ratunkowych,
b)wodowania i Êciàgania statków wyrzuconych na brzeg.
§ 16Je˝eli jedna rodzina silników pokrywa wi´cej
ni˝ jeden zakres mocy, wartoÊci graniczne emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z silnika macierzystego i wszystkich typów silników wchodzàcych w sk∏ad tej samej rodziny powinny spe∏niaç wy˝sze wymagania dla wy˝szego zakresu mocy, przy czym producent mo˝e ograniczyç rodzin´ silników do jednego zakresu mocy i zg∏osiç jà do certyfikacji.
§ 171. Silniki o zap∏onie samoczynnym przechowywane w magazynach lub znajdujàce si´ jako zapas
dla niedrogowych maszyn ruchomych, w przypadku koƒcowej ich partii, mogà byç zwolnione, na wniosek producenta, z limitów czasowych, po spe∏nieniu nast´pujàcych warunków:
1)producent powinien wystàpiç do jednostki, która przeprowadzi∏a badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, przed dniem obowiàzywania dla tych silników limitów czasowych;
2)wystàpienie, o którym mowa w pkt 1, powinno zawieraç:
a)wykaz zawierajàcy numery identyfikacyjne nowych silników danego typu, niewprowadzonych do obrotu w okreÊlonych limitach czasowych, zwany dalej „wykazem”,
b)techniczne i ekonomiczne uzasadnienie zwolnienia z limitów czasowych;
3)silniki te powinny byç zgodne z typem lub rodzinà silników, dla których certyfikat homologacji typu nie jest d∏u˝ej wa˝ny, albo z typem lub rodzinà silników, dla których certyfikat ten nie by∏ wymagany, ale które by∏y produkowane zgodnie z limitami czasowymi;
4)znajdujà si´ w magazynach przed up∏ywem limitów czasowych;
5)maksymalna liczba silników jednego lub wi´kszej liczby typów wprowadzanych do obrotu i zg∏oszonych do zwolnienia z limitów czasowych nie mo˝e przekroczyç 10 % nowych silników wszystkich typów wprowadzonych do obrotu w poprzednim roku.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 Dziennik Ustaw Nr 202 14:51 Page 13266 — 13266 — 2. Jednostka, która przeprowadzi∏a badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, powinna wydaç dla ka˝dego silnika o zap∏onie samoczynnym lub rodziny silników, o których mowa w ust. 1, certyfikat zgodnoÊci; w certyfikacie tym nale˝y zamieÊciç adnotacje o silnikach lub ich rodzinie. W szczególnie uzasadnionych przypadkach jednostka udzielajàca homologacji typu mo˝e wydaç wspólny dokument zawierajàcy numery identyfikacyjne silników, o których mowa w ust. 1.
3.Przepisy ust. 1 i 2 stosuje si´ w okresie 12 miesi´cy od dnia, w którym silniki po raz pierwszy podlega∏y limitom czasowym.
4.Przepisu ust. 2 nie stosuje si´ do silników do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych.
§ 18
1.Na wniosek producenta urzàdzenia oryginalnego i po uzyskaniu zgody jednostki, która przeprowadzi∏a badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, mogà byç wprowadzone do obrotu, po wejÊciu w ˝ycie danego etapu wartoÊci granicznych emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych, tylko te silniki, które spe∏niajà wartoÊci graniczne poprzedniego etapu.
Poz. 1681 sji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych, o których mowa w § 14 ust. 2 i 4, silników, które nie spe∏niajà obowiàzujàcych wartoÊci granicznych emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych i wydano dla tych silników certyfikat homologacji typu na podstawie ostatniego, wczeÊniejszego etapu tych wartoÊci granicznych.
§ 191. Liczba silników wprowadzanych do obrotu
na podstawie formu∏y elastycznej nie mo˝e, dla ˝adnej kategorii silników, przekroczyç 20 % wprowadzonych do obrotu urzàdzeƒ, w których zamontowane sà silniki danej kategorii, obliczona jako Êrednia z ostatnich 5 lat wprowadzonych do obrotu silników na terytorium paƒstw cz∏onkowskich Unii Europejskiej.
2.Je˝eli producent urzàdzenia oryginalnego wprowadza∏ do obrotu, na terytorium paƒstw cz∏onkowskich Unii Europejskiej przez okres krótszy ni˝ 5 lat, urzàdzenia, w których zamontowane by∏y silniki danej kategorii, Êrednia, o której mowa w ust. 1, jest obliczana dla okresu, w którym producent urzàdzenia oryginalnego wprowadza∏ je do obrotu.
2.Producent urzàdzenia oryginalnego, który chce skorzystaç z formu∏y elastycznej, powinien mieç mo˝liwoÊç zakupienia od producentów silników, po wejÊciu w ˝ycie danego etapu wartoÊci granicznych emi-
§ 201. Producent urzàdzenia oryginalnego mo˝e
wystàpiç z wnioskiem do jednostki, która dokona∏a badaƒ zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, o uzyskanie zgody dla swoich producentów silników na wprowadzenie do obrotu sta∏ej liczby silników na podstawie formu∏y elastycznej; w takim przypadku liczba silników nie mo˝e przekroczyç w ˝adnej kategorii liczby podanej w poni˝szej tabeli:
2.Producent urzàdzenia oryginalnego do∏àcza do wniosku, o którym mowa w ust. 1, oraz w § 18 ust. 1, próbk´ etykiety, która b´dzie zamocowana na egzemplarzu silnika zamontowanego w niedrogowej maszynie ruchomej, na podstawie formu∏y elastycznej, oraz próbk´ dodatkowych etykiet.
2.Producent silnika o zap∏onie iskrowym powinien zastosowaç takie Êrodki techniczne, aby zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi w rozporzàdzeniu zapewnia∏y skuteczne ograniczenie emisji zanieczyszczeƒ gazowych podczas ca∏ego okresu eksploatacji silnika, w warunkach prawid∏owego jego u˝ytkowania.
Rozdzia∏ 3
§ 221. Zanieczyszczenia gazowe emitowane
przez silnik o zap∏onie iskrowym poddany badaniom mierzy si´ za pomocà metod okreÊlonych w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia; badanie powinno obejmowaç ka˝de urzàdzenie do dodatkowego oczyszczania spalin.
Szczegó∏owe wymagania dla silników o zap∏onie iskrowym w zakresie ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych
§ 21
1.Cz´Êci sk∏adowe silnika o zap∏onie iskrowym, które mogà mieç wp∏yw na emisj´ zanieczyszczeƒ gazowych, powinny byç zaprojektowane, wykonane i zamontowane tak, aby silnik, w warunkach normalnego u˝ytkowania, mimo drgaƒ, którym mo˝e byç poddany, spe∏nia∏ wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu.
2.Emisja zanieczyszczeƒ gazowych z silnika o zap∏onie iskrowym mo˝e byç mierzona za pomocà innych ni˝ okreÊlone w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia metod pomiarów lub analizatorów, pod warunkiem ˝e zapewnià one uzyskanie wyników równowa˝nych otrzymanych za pomocà nast´pujàcych uk∏adów Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13267 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13267 — pomiarowych dla emisji zanieczyszczeƒ gazowych mierzonych w:
1)spalinach nierozcieƒczonych — uk∏ad przedstawiony na rys. 2 w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia;
2)rozcieƒczonych spalinach w uk∏adzie przep∏ywu ca∏kowitego rozcieƒczonej mieszaniny — uk∏ad przedstawiony na rys. 3 w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia.
§ 241. Je˝eli silnik o zap∏onie iskrowym spe∏nia
wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu dotyczàce emisji zanieczyszczeƒ gazowych, nie mo˝na odmówiç wydania certyfikatu homologacji typu dla typu silnika lub rodziny silników oraz ˝àdaç spe∏niania innych ni˝ okreÊlone w rozporzàdzeniu wymagaƒ dla tego typu silnika w zakresie emisji zanieczyszczeƒ gazowych do atmosfery przez niedrogowe maszyny ruchome, w których silnik jest zamontowany.
2.Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla typu silnika o zap∏onie iskrowym lub rodziny tych silników dla niedrogowej maszyny ruchomej, w:
1)etapie I — je˝eli silnik nie spe∏nia wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisja zanieczyszczeƒ gazowych z silnika przekracza wartoÊci graniczne okreÊlone w § 26 pkt 1;
2)etapie II — po dniu 1 sierpnia:
a)2004 r. dla silników klasy SN:1 i SN:2,
b)2006 r. dla silników klasy SN:4,
c)2007 r. dla silników klas SH:1, SH:2 i SN:3,
d)2008 r. dla silników klasy SH:3 — je˝eli silnik o zap∏onie iskrowym nie spe∏nia wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisja zanieczyszczeƒ gazowych z silnika przekracza wartoÊci graniczne, o których mowa w § 26 pkt 2.
3.Przepisów ust. 2 pkt 2 oraz § 4 ust. 1 nie stosuje si´ do silników przeznaczonych do u˝ytkowania przez si∏y zbrojne.
§ 251. W okresie 36 miesi´cy od dat wymienionych w § 24 ust. 2 pkt 2 wartoÊci granicznych emisji
Poz. 1681
§ 23
Silniki o zap∏onie iskrowym, zaliczone do klasy g∏ównej S — ma∏e silniki o mocy netto ≤ 19 kW, dzieli si´ na nast´pujàce klasy:
1)H — silniki przeznaczone do maszyn „trzymanych w r´ku”;
2)N — silniki przeznaczone do maszyn „nietrzymanych w r´ku”. zanieczyszczeƒ gazowych, o których mowa w § 26 pkt 2, nie stosuje si´ do:
1)rodziny silników, których produkcja jest nie wi´ksza ni˝ 25 000 sztuk, pod warunkiem ˝e rodziny tych silników majà ró˝ne pojemnoÊci skokowe;
2)silników, których produkcja roczna nie przekracza 25 000 sztuk;
3)silników, które b´dà zamontowane w nast´pujàcych maszynach:
a)pile ∏aƒcuchowej trzymanej w r´ku — urzàdzeniu trzymanym w r´ku, zaprojektowanym do ci´cia drewna za pomocà ∏aƒcucha pi∏y, zaprojektowanym do trzymania w dwóch r´kach, z silnikiem o pojemnoÊci skokowej przekraczajàcej 45 cm3, zgodnie z normà EN ISO 11681-1,
b)maszynie z uchwytem w górnej cz´Êci: wiertarki i pi∏y ∏aƒcuchowe do ci´cia drewna, trzymanej w r´ku — urzàdzeniu trzymanym w r´ku, z uchwytem w górnej cz´Êci, zaprojektowanym do wiercenia otworów lub ci´cia drewna za pomocà ∏aƒcucha pi∏y, zgodnie z normà EN ISO 11681-2,
c)pile do ci´cia krzewów, trzymanej w r´ku, wyposa˝onej w silnik spalinowy — urzàdzeniu trzymanym w r´ku, z wirujàcym ostrzem wykonanym z metalu lub tworzywa sztucznego, przeznaczonym do ci´cia trawy, krzaków, ma∏ych drzew i podobnych roÊlin; urzàdzenie to musi byç zaprojektowane zgodnie z normà EN ISO 11806 do pracy w wielu pozycjach, w szczególnoÊci poziomej, odwróconej, i mieç silnik o pojemnoÊci skokowej przekraczajàcej 40 cm3, Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 Dziennik Ustaw Nr 202 14:51 Page 13268 — 13268 —
d)przycinarce do ˝ywop∏otów trzymanej w r´ku — urzàdzeniu zaprojektowanym do przycinania ˝ywop∏otów i krzewów za pomocà jednego lub wielu ostrz o ruchu post´powo 0-zwrotnym, zgodnie z normà EN 774,
e)przycinarce wyposa˝onej w silnik spalinowy, trzymanej w r´ku — urzàdzeniu przeznaczonym do ci´cia materia∏ów twardych, takich jak kamieƒ, asfalt, beton oraz stal, za pomocà wirujàcego metalowego ostrza, wyposa˝onym w silnik o pojemnoÊci skokowej przekraczajàcej 50 cm3, zgodnie z normà EN 1454, Poz. 1681 wszystkim do specjalnych celów, w tym do uprawy roli, oraz pi∏ach rotacyjnych, urzàdzeniach do napowietrzania trawników i generatorach.
2.Do rodziny silników i silników, o których mowa w ust. 1, w okresie 36 miesi´cy od dat wymienionych w § 24 ust. 2 pkt 2, stosuje si´ wartoÊci graniczne emisji zanieczyszczeƒ gazowych, o których mowa w § 26 pkt 1.
§ 26WartoÊci graniczne emisji zanieczyszczeƒ gazowych okreÊla si´ dla poszczególnych kategorii silników o zap∏onie iskrowym, w dwóch etapach
f)nietrzymanych w r´ku klasy SN:3 z poziomym wa∏em korbowym, które wytwarzajà moc równà lub wi´kszà ni˝ 2,5 kW i sà stosowane przede
1)etapie I — zmierzona emisja tlenku w´gla, emisja w´glowodorów, emisja tlenków azotu oraz suma w´glowodorów i tlenków azotu nie mo˝e przekroczyç wartoÊci podanych w tabeli poni˝ej:
2)etapie II — zmierzona emisja tlenku w´gla oraz emisja sumy w´glowodorów i tlenków azotu, okreÊlona z uwzgl´dnieniem wspó∏czynników po- gorszenia emisji, o których mowa w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia, nie mo˝e przekroczyç wartoÊci podanych w poni˝szej tabeli:
Rozdzia∏ 4 Warunki i tryb przeprowadzania badaƒ silników
2)podstawowe cechy silnika;
3)wykaz rodziny silników.
§ 271. Producent lub jego upowa˝niony przedstawiciel przed wprowadzeniem do obrotu silników sk∏ada wniosek do jednostki, która b´dzie przeprowadzaç
badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, o wydanie certyfikatu homologacji typu silnika lub rodziny silników.
3.W przypadku gdy wniosek, o którym mowa w ust. 1, dotyczy rodziny silników, powinien byç do niego do∏àczony opis:
2.Wniosek, o którym mowa w ust. 1, powinien zawieraç:
3)ka˝dego z typów silników w rodzinie silników — oddzielnie dla ka˝dego typu silnika.
1)nazw´ i adres producenta lub imi´ i nazwisko oraz adres jego upowa˝nionego przedstawiciela;
4.Wraz z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, nale˝y przedstawiç do badaƒ:
1)silnika macierzystego;
2)ogólny rodziny silników;
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13269 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13269 —
1)silnik danego typu lub
2)silnik macierzysty w przypadku wystàpienia o wydanie certyfikatu homologacji typu dla rodziny silników.
5.Podstawowe cechy charakterystyczne silnika macierzystego oraz rodziny silników okreÊlajà za∏àczniki nr 1.2. i 1.3. do rozporzàdzenia.
§ 281. Jednostka, która b´dzie przeprowadzaç badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników po
otrzymaniu wniosku, o którym mowa w § 27 ust. 1:
1)sprawdza, czy silnik:
Poz. 1681 niezb´dne, dodatkowy silnik macierzysty wytypowany przez jednostk´, która przeprowadza∏a badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników.
5.Jednostka przeprowadzajàca badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników prowadzi wykaz:
1)wystawionych certyfikatów homologacji typu produkowanych silników;
2)udzielanych homologacji typu.
6.Wzór certyfikatu homologacji typu okreÊla za∏àcznik nr 4 do rozporzàdzenia.
a)przedstawiony do badaƒ jest zgodny z typem silnika, dla którego ma byç wydany certyfikat homologacji typu, 7. Wzór wykazu udzielanych homologacji typu silników lub rodziny silników okreÊla za∏àcznik nr 5 do rozporzàdzenia.
b)macierzysty jest reprezentatywny dla rodziny silników,
§ 291. Je˝eli w∏aÊciwoÊci typu silnika lub rodziny
silników mo˝na oceniç tylko w po∏àczeniu z innymi cz´Êciami niedrogowych maszyn ruchomych, zakres certyfikatu homologacji typu odpowiednio ogranicza si´.
c)jest zgodny z opisem technicznym silnika;
2)przeprowadza badania w celu okreÊlenia wielkoÊci:
a)emisji zanieczyszczeƒ gazowych i py∏owych dla silników o zap∏onie samoczynnym, w sposób okreÊlony w procedurze testu, o której mowa w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia,
b)emisji zanieczyszczeƒ gazowych dla silników o zap∏onie iskrowym, w sposób okreÊlony w procedurze testu, o której mowa w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia;
3)sprawdza, czy producent wprowadzi∏ system i procedury zapewniajàce skuteczne sterowanie zgodnoÊcià produkcji z certyfikowanym typem silnika.
2.Je˝eli dokonane sprawdzenia i przeprowadzone badania potwierdzà, ˝e silnik spe∏nia wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu i producent wprowadzi∏ system i procedury, o których mowa w ust. 1 pkt 3, jednostka, która przeprowadza∏a badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, wydaje certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników.
3.Certyfikat homologacji typu zawiera:
1)nazw´ i adres producenta silników;
2)oznaczenie fabryczne silnika macierzystego oraz typu rodziny silników, o ile ich dotyczy;
3)fabryczny kod typu, jakim zosta∏ oznaczony silnik, jego usytuowanie i sposób przymocowania;
4)wykaz niedrogowych maszyn ruchomych, które majà byç nap´dzane przez silnik;
5)nazw´ i adres upowa˝nionego przedstawiciela producenta;
6)usytuowanie, kodowanie i sposoby przymocowania oznaczeƒ silnika;
7)adres zak∏adu montujàcego silnik.
4.Je˝eli na podstawie dokonanego sprawdzenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, wybrany silnik nie w pe∏ni reprezentuje typ lub rodzin´ silników, producent powinien dostarczyç inny silnik lub, je˝eli jest to 2. W przypadku okreÊlonym w ust. 1 certyfikat homologacji typu powinien zawieraç tak˝e informacje dotyczàce ograniczenia stosowania silnika lub rodziny silników oraz warunki dla ich instalowania.
3.Informacje oraz warunki, o których mowa w ust. 2, powinny byç do∏àczone do wyprodukowanego egzemplarza silnika.
§ 30Jednostka, która przeprowadzi∏a badania
zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, z zastrze˝eniem § 31, nie mo˝e odmówiç wydania certyfikatu homologacji typu oraz ˝àdaç spe∏nienia innych wymagaƒ w zakresie emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych ni˝ okreÊlone w rozporzàdzeniu, je˝eli silnik lub rodzina silników spe∏niajà wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu.
§ 31Jednostka, która przeprowadzi∏a badania
zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, odmawia wydania certyfikatu homologacji typu silnika lub rodziny silników, je˝eli silnik lub rodzina silników nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu dla nast´pujàcych kategorii:
1)A—C, po dniu 30 czerwca 1998 r.;
2)D, po dniu 31 grudnia 1999 r.;
3)E, po dniu 31 grudnia 2000 r.;
4)F, po dniu 31 grudnia 2001 r.;
5)G, po dniu 31 grudnia 2002 r.;
6)H, po dniu 30 czerwca 2005 r. albo po dniu 31 grudnia 2009 r.;
7)I, po dniu 31 grudnia 2005 r. albo po dniu 31 grudnia 2009 r.;
8)J, po dniu 31 grudnia 2006 r. albo po dniu 31 grudnia 2010 r.;
9)K, po dniu 31 grudnia 2005 r. albo po dniu 31 grudnia 2009 r.;
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Dziennik Ustaw Nr 202 Page 13270 — 13270 —
10)V1, po dniu:
a)31 grudnia 2005 r. dla silników, o których mowa w § 13 ust. 8 pkt 1,
b)30 czerwca 2005 r. dla silników, o których mowa w § 13 ust. 8 pkt 2 lub pkt 3,
c)31 grudnia 2006 r. dla silników, o których mowa w § 13 ust. 8 pkt 4;
11)V2, po dniu 31 grudnia 2007 r.;
12)RCA, po dniu 30 czerwca 2005 r.;
13)RCB, po dniu 31 grudnia 2010 r.;
14)RLA, po dniu 31 grudnia 2005 r.;
15)RHA, po dniu 31 grudnia 2007 r.;
16)RB, po dniu 31 grudnia 2010 r.;
17)L, po dniu 31 grudnia 2009 r.;
18)M, po dniu 31 grudnia 2010 r.;
19)N, po dniu 31 grudnia 2010 r.;
20)P, po dniu 31 grudnia 2011 r.;
21)Q, po dniu 31 grudnia 2012 r.;
22)R, po dniu 31 grudnia 2013 r.
§ 32W przypadku wprowadzenia zmian w dokumentacji silnika o zap∏onie samoczynnym w zakresie
danych w niej zawartych, na podstawie których wydano certyfikat homologacji typu dla typu silnika lub rodziny silników, i stwierdzeniu, ˝e produkowane silniki sà niezgodne z typem silnika lub rodzinà silników opisanymi w certyfikacie homologacji typu, jednostka, która przeprowadzi∏a badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, powinna:
1)w okresie 6 miesi´cy od dnia stwierdzenia wprowadzenia zmian w dokumentacji silnika przeprowadziç weryfikacj´ silników produkowanych, w zakresie ich zgodnoÊci z certyfikatem homologacji typu;
2)wycofaç certyfikat homologacji typu, je˝eli producent nie postàpi zgodnie z zaleceniami wynikajàcymi z przeprowadzonej weryfikacji;
3)w okresie miesiàca od dnia wycofania certyfikatu homologacji typu poinformowaç ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki o przyczynach wycofania certyfikatu homologacji typu.
§ 33
1.Na ˝àdanie jednostki, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, producent lub jego upowa˝niony przedstawiciel powinien, w ciàgu 45 dni po zakoƒczeniu roku kalendarzowego, sporzàdziç wykaz 2. Wykaz powinien okreÊlaç wspó∏zale˝noÊç pomi´dzy numerami identyfikacyjnymi odpowiednich typów silników lub rodzin silników a numerami wystawionych certyfikatów homologacji typu oraz zawieraç szczegó∏owe informacje dotyczàce planowanego zaprzestania produkcji certyfikowanego typu silnika lub rodziny silników.
Poz. 1681 3. W wykazie producent zamieszcza informacje o typach silników lub rodzinie silników wraz z numerami identyfikacyjnymi tych silników, które zamierza produkowaç po przed∏o˝eniu wykazu jednostce, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników.
4.Producent powinien przechowywaç wykaz co najmniej przez okres 20 lat od dnia zaprzestania produkcji homologowanego typu silnika lub rodziny silników.
§ 34
1.Producent lub jego upowa˝niony przedstawiciel informuje jednostk´, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, o wszelkich zmianach danych silnika oraz wprowadzonych zmianach do ich projektów. W takim przypadku jednostka udzielajàca homologacji wydaje uzupe∏nienie do certyfikatu homologacji typu.
2.Je˝eli jednostka, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, stwierdzi, ˝e zmiany, o których mowa w ust. 1, uzasadniajà przeprowadzenie powtórnych badaƒ lub dokonanie sprawdzeƒ, powinna poinformowaç o tym producenta lub jego upowa˝nionego przedstawiciela i wydaç uzupe∏nienie do certyfikatu homologacji typu, o ile powtórne badania lub sprawdzenia uzyskajà wynik pozytywny.
3.Jednostka, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, w uzupe∏nieniu do certyfikatu homologacji typu zamieszcza szczegó∏owe uzasadnienie i dat´ jego wydania.
§ 351. Jednostka, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, przekazuje na
˝àdanie w∏aÊciwych organów:
1)wykaz wyprodukowanych silników, dla których wydano certyfikat homologacji typu, wed∏ug wzoru okreÊlonego w za∏àczniku nr 6 do rozporzàdzenia;
2)arkusz danych silników posiadajàcych homologacje typu, wed∏ug wzoru okreÊlonego w za∏àczniku nr 7 do rozporzàdzenia.
2.Jednostka, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, sprawdza, o ile jest to konieczne, prawid∏owoÊç oznaczenia numerami identyfikacyjnymi silników produkowanych zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi w rozporzàdzeniu; dodatkowe sprawdzenia jednostka udzielajàca homologacji typu powinna przeprowadzaç tak˝e w zakresie zgodnoÊci produkcji silników z wymaganiami okreÊlonymi we w∏aÊciwych normach.
§ 361. Jednostka, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, wykonujàc
czynnoÊci, o których mowa w § 28 ust. 1 pkt 2, sprawdza, czy producent silników zapewnia, ˝e przyj´ty system i procedury sterowania jakoÊcià produkcji funkcjonujà zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi we w∏aÊciwej normie, a tak˝e, czy:
1)dysponuje niezb´dnymi przyrzàdami dla sprawdzenia zgodnoÊci ka˝dego egzemplarza silnika z certyfikowanym typem;
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13271 — 13271 —
2)zapewnia w∏aÊciwà rejestracj´ wyników badaƒ sprawdzajàcych oraz posiada dokumentacj´ tych badaƒ;
3)analizuje wyniki badaƒ sprawdzajàcych ka˝dego silnika, w celu zweryfikowania i zapewnienia stabilnoÊci charakterystyk silnika, bioràc pod uwag´ rozrzut produkcji;
4)zapewnia, aby pobrana do badaƒ sprawdzajàcych próbka silnika lub jego cz´Êci, wykazujàca niezgodnoÊç z certyfikowanym typem silnika, zosta∏a zastàpiona innà próbkà, w celu przeprowadzenia badania powtórnego.
2.Producent powinien podjàç niezb´dne dzia∏ania w celu zapewnienia zgodnoÊci produkcji silników lub rodziny silników z wymaganiami okreÊlonymi we w∏aÊciwych normach, w przypadku naruszenia tych wymagaƒ.
3.Jednostka, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, mo˝e, w dowolnym czasie, dokonaç kontroli u producenta zgodnoÊci produkcji silników lub rodziny silników z wymaganiami okreÊlonymi w ust. 1.
4.Producent udost´pnia jednostce dokonujàcej kontroli, o której mowa w ust. 3, dokumenty badaƒ sprawdzajàcych i zapisy dotyczàce przeglàdów produkcji silników lub rodziny silników.
5.Je˝eli w wyniku przeprowadzonych kontroli, o których mowa w ust. 3, jednostka udzielajàca homologacji typu stwierdzi, ˝e poziom produkcji jest niezadowalajàcy lub konieczna jest weryfikacja informacji zawartych we wniosku, o którym mowa w § 27 ust. 1, powinna zastosowaç nast´pujàcà procedur´:
7.Jednostka, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników podczas kontroli zgodnoÊci produkcji silników z wymaganiami okreÊlonymi we w∏aÊciwej normie, przeprowadza badania silników cz´Êciowo lub ca∏kowicie dotartych zgodnie z wymaganiami producenta.
8.Jednostka, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, przeprowadza raz w roku kontrol´ w zakresie zgodnoÊci produkcji silników z wymaganiami okreÊlonymi we w∏aÊciwej normie, a w przypadku, o którym mowa w ust. 5 pkt 2, w terminie umo˝liwiajàcym dokonanie sprawdzenia, czy zosta∏y podj´te niezb´dne dzia∏ania majàce na celu uzyskanie tej zgodnoÊci.
§ 371. Producent silników lub jego upowa˝niony
przedstawiciel powinien dostarczyç niezw∏ocznie, na ˝àdanie jednostki, która wyda∏a certyfikat homologacji Poz. 1681
1)jeden silnik z danej serii poddaç badaniom, zgodnie z procedurà testu, o której mowa w za∏àcznikach nr 2 lub 3 do rozporzàdzenia; emisja tlenków w´gla, w´glowodorów, tlenków azotu i czàstek sta∏ych nie powinna przekraczaç wartoÊci granicznych okreÊlonych w § 14 ust. 3 i 4;
2)w przypadku gdy silnik z danej serii nie spe∏nia wymagaƒ, o których mowa w pkt 1, wykonaç pomiary zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych na próbce silników z ich produkcji seryjnej i podlegajàcych tym samym wymaganiom; liczb´ silników przeznaczonych do pomiarów okreÊla producent w uzgodnieniu z jednostkà udzielajàcà homologacji typu;
3)dla ka˝dego z silników, który zosta∏ dodatkowo wybrany do badaƒ, i silnika badanego wyznacza si´ Êrednià arytmetycznà (grafika) z uzyskanych wartoÊci wielkoÊci zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych.
6.Uznaje si´, ˝e produkcja silników jest zgodna z wymaganiami okreÊlonymi we w∏aÊciwej normie, je˝eli spe∏niony jest warunek: gdzie poszczególne symbole oznaczajà:
L — wartoÊç granicznà w stosunku do ka˝dego rozpatrywanego zanieczyszczenia ustalonà w sposób okreÊlony w § 14 ust. 2 i 4;
St — odchylenie standardowe uzyskanych wartoÊci emisji zanieczyszczeƒ; k — wspó∏czynnik statystyczny zale˝ny od liczby silników w próbce n, okreÊlony w poni˝szej tabeli: typu silnika lub rodziny silników, niezb´dne informacje dotyczàce nabywców silników wraz z numerami identyfikacyjnymi tych silników.
2.W przypadku gdy producent silników lub jego upowa˝niony przedstawiciel nie dostarczy informacji, o których mowa w ust. 1, certyfikat homologacji typu dotyczàcy odpowiedniego typu silnika lub rodziny silników mo˝e zostaç cofni´ty.
Rozdzia∏ 5 Sposób oznakowania silników
§ 381. Na egzemplarzu silnika wyprodukowanego
zgodnie z typem silnika i dla którego wystawiono certyfikat homologacji typu producent umieszcza oznakowanie zawierajàce:
1)nazw´ i adres producenta lub znak towarowy;
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Dziennik Ustaw Nr 202 Page 13272 — 13272 — Poz. 1681
3)numer certyfikatu homologacji typu. nr ... z ... maszyn (ca∏kowita liczba maszyn w danym przedziale mocy) z silnikiem nr .... posiadajàcym certyfikat homologacji typu”.
2.Oznakowanie musi byç trwa∏e, czytelne i niedajàce si´ usunàç przez okres eksploatacji silnika.
7.Silnik zamienny nale˝y oznakowaç nast´pujàcym tekstem: „Silnik zamienny”.
3.Nalepki lub tabliczki, na których umieszczone jest oznakowanie, powinny byç przymocowane do silnika w taki sposób, aby by∏y trwa∏e przez okres jego eksploatacji i nie mog∏y byç usuni´te bez ich zniszczenia lub uszkodzenia.
8.Na dodatkowych etykietach, o których mowa w § 20 ust. 2, nale˝y zamieÊciç nast´pujàcy tekst: „Silnik wprowadzony do obrotu wed∏ug formu∏y elastycznej”.
2)oznaczenie typu silnika oraz numeru identyfikacyjnego egzemplarza silnika;
4.Oznakowanie umieszcza si´:
1)na tej cz´Êci silnika, która jest niezb´dna do jego normalnego dzia∏ania i nie podlega wymianie w okresie jego eksploatacji;
2)w taki sposób, aby by∏o ∏atwo widoczne po skompletowaniu na silniku urzàdzeƒ pomocniczych, niezb´dnych do jego dzia∏ania.
5.Silnik wyposa˝a si´ w dodatkowà, dajàcà si´ przemieszczaç tabliczk´ wykonanà z trwa∏ego materia∏u, na której powinny byç umieszczone informacje, o których mowa w ust. 1, w taki sposób, aby by∏y widoczne i ∏atwo dost´pne, gdy silnik jest zamontowany w niedrogowej maszynie ruchomej.
§ 391. Silniki przed opuszczeniem linii produkcyjnej powinny posiadaç wszystkie oznakowania
2.Oznakowania silników w zestawieniu z ich numerami identyfikacyjnymi powinny byç takie, aby umo˝liwia∏y jednoznaczne okreÊlenie kolejnoÊci produkcji silników.
Rozdzia∏ 6 Przepisy przejÊciowe i koƒcowe 6. Na etykiecie, o której mowa w § 20 ust. 2, powinien byç umieszczony nast´pujàcy tekst: „Maszyna
§ 401. Do dnia 30 czerwca 2007 r. mogà byç wprowadzane do obrotu silniki przeznaczone do monta˝u
w statkach ˝eglugi Êródlàdowej, które spe∏niajà wymagania ustalone przez Centralnà Komisj´ ˚eglugi na Renie z dnia 11 maja 2000 r. — etap I, dla których wartoÊci graniczne emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych wynoszà:
2.Od dnia 1 lipca 2007 r. mogà byç wprowadzane do obrotu silniki przeznaczone do monta˝u w statkach ˝eglugi Êródlàdowej, które spe∏niajà wymagania ustalone przez Centralnà Komisj´ ˚eglugi na Renie z dnia 31 maja 2001 r. — etap II, dla których wartoÊci graniczne emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych wynoszà:
§ 41Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 30 dni od dnia og∏oszenia
Minister Gospodarki i Pracy: J. Piechota Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Dziennik Ustaw Nr 202 Page 13273 — 13273 — Poz. 1681 Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Gospodarki z dnia 19 sierpnia 2005 r. (poz. 1681) Za∏àcznik nr 1 DOKUMENT INFORMACYJNY nr Dotyczàcy certyfikatu homologacji typu i odnoszàcy si´ do dzia∏aƒ zaradczych majàcych na celu ograniczenie emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z silników spalinowych przeznaczonych do zabudowy w niedrogowych maszynach ruchomych Silnik macierzysty/typ silnika(1) 1. Dane ogólne:
1)marka silnika (nazwa producenta) .........................................................................................................................
2)typ i nazwa handlowa silnika macierzystego i (je˝eli dotyczy) rodziny silnika(-ów)(1) ....................................
3)symbol kodu producenta oznaczonego na silniku(-ach) ......................................................................................
4)wykaz maszyn przewidzianych do nap´du przez silnik(2) ....................................................................................
5)nazwa i adres producenta .....................................................................................................................................
6)nazwa i adres upowa˝nionego przedstawiciela producenta (je˝eli wyst´puje) .................................................
7)usytuowanie, kodowanie i sposób przymocowania numeru identyfikacyjnego silnika
8)usytuowanie i sposób przymocowania znaku homologacji WE .........................................................................
9)adresy zak∏adów montujàcych ..............................................................................................................................
2.Za∏àczniki:
1)Podstawowe cechy charakterystyczne silnika(-ów) macierzystego(-ych) (za∏àcznik nr 1.1)
2)Podstawowe cechy charakterystyczne rodziny silników (za∏àcznik 1.2)
3)Podstawowe cechy charakterystyczne typów silników w rodzinie (za∏àcznik 1.3)
4)Cechy charakterystyczne zwiàzanych z silnikiem cz´Êci maszyn ruchomych
5)Fotografie silnika macierzystego
6)Wykaz dodatkowych za∏àczników (je˝eli wyst´pujà) ———————
(1)Niepotrzebne skreÊliç.
(2)Jak okreÊlono w § 3 ust. 2 rozporzàdzenia.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13274 — 13274 — Poz. 1681 Za∏àcznik nr 1.1 PODSTAWOWE CECHY CHARAKTERYSTYCZNE SILNIKA MACIERZYSTEGO(1) 1. Opis silnika powinien zawieraç informacje dotyczàce:
1)nazwy i adresu producenta ..................................................................................................................................
2)oznaczeƒ fabrycznych silnika ................................................................................................................................
3)liczby suwów — czterosuwowy/dwusuwowy(2) ..................................................................................................
4)Êrednicy cylindra .......................................................................................................................................... (mm)
5)skoku t∏oka .................................................................................................................................................... (mm)
6)liczby i uk∏adu cylindrów ........................................................................................................................................
7)pojemnoÊci skokowej silnika ....................................................................................................................... (cm3)
8)znamionowej pr´dkoÊci obrotowej ......................................................................................................................
9)pr´dkoÊci obrotowej maksymalnego momentu .................................................................................................
10)obj´toÊciowego stopnia spr´˝enia (3) ..................................................................................................................
11)opisu uk∏adu spalania ...........................................................................................................................................
12)rysunku(-ów) komory spalania i denka t∏oka ......................................................................................................
13)minimalnego pola przekroju poprzecznego powierzchni otworów dolotowych i wylotowych .....................
1.1. Uk∏ad ch∏odzenia 1.1.1. W przypadku ch∏odzenia cieczà nale˝y podaç nast´pujàce informacje:
1)rodzaj cieczy ......................................................................................................................................................
2)czy ma zastosowanie pompa cyrkulacyjna: tak/nie(2) ....................................................................................
3)charakterystyka lub marka oraz typ (je˝eli dotyczy) ......................................................................................
4)prze∏o˝enie(-a) nap´du(-ów) (je˝eli dotyczy) ..................................................................................................
1.1.2. W przypadku ch∏odzenia powietrzem nale˝y podaç nast´pujàce informacje:
1)czy ma zastosowanie dmuchawa tak/nie(2) ....................................................................................................
2)charakterystyka lub marka oraz typ (je˝eli dotyczy) ......................................................................................
3)prze∏o˝enie(-a) nap´du(-ów) (je˝eli dotyczy) ..................................................................................................
1.1.3. Temperatura dopuszczana przez producenta:
1)ch∏odzenie cieczà: maksymalna temperatura na wylocie .......................................................................... K
2)ch∏odzenie powietrzem: zalecany punkt pomiarowy ....................................................................................
3)maksymalna temperatura w zalecanym punkcie pomiarowym ................................................................ K
4)maksymalna temperatura ∏adunku powietrza na wlocie do ch∏odnicy powietrza do∏adowujàcego (je˝eli dotyczy) .......................................................................................................................................................... K
5)maksymalna temperatura spalin w punkcie przewodu(-ów) wylotowego(-ych) przylegajàcego(-ych) do zewn´trznego(-ych) ko∏nierza(-y) kolektora wylotowego ........................................................................... K
6)temperatura oleju smarujàcego: minimalna: .............................................................................................. K maksymalna: .......................................................................................... K 1.1.4. Spr´˝arka do∏adowujàca, czy ma zastosowanie: tak/nie(2):
1)marka .................................................................................................................................................................
2)typ ......................................................................................................................................................................
3)opis uk∏adu (maksymalne ciÊnienie do∏adowania, upust spalin, je˝eli dotyczy) ........................................
4)czy wyst´puje ch∏odnica powietrza do∏adowujàcego: tak/ nie(2) 1.1.5. Uk∏ad dolotowy: maksymalne dopuszczalne podciÊnienie powietrza dolotowego przy znamionowej pr´dkoÊci obrotowej silnika i 100 % obcià˝eniu: ......................................................................................... kPa 1.1.6. Uk∏ad wylotowy: maksymalne dopuszczalne nadciÊnienie spalin przy znamionowej pr´dkoÊci obrotowej silnika i 100 % obcià˝eniu: ........................................................................................................................... kPa.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 Dziennik Ustaw Nr 202 14:51 Page 13275 — 13275 — Poz. 1681 2. Dodatkowe urzàdzenia do oczyszczania spalin, opis lub schematy 2.1. Zasilanie paliwem 2.1.1. Pompa podajàca CiÊnienie zasilania(3) lub wykres charakterystyki (kPa) .....................................................................................
2.1.2. Uk∏ad wtryskowy 2.1.2.1. Pompa:
1)marka .............................................................................................................................................................
2)typ ...................................................................................................................................................................
3)wydatek: ............... i .............. mm3(3) na skok lub cykl przy maksymalnej dawce pr´dkoÊci obrotowej pompy ..................... obr/min znamionowej pr´dkoÊci obrotowej i odpowiednio ........................ obr/min (pr´dkoÊci obrotowej momentu maksymalnego) lub wykres charakterystyki (podaç metod´ pomiaru: na silniku/na stanowisku probierczym(1)) 2.1.3. Wyprzedzenie wtrysku:
1)krzywa wyprzedzenia wtrysku(3) .....................................................................................................................
2)ustawienie poczàtku wtrysku(3) ......................................................................................................................
2.1.4. Przewody wtryskowe:
1)d∏ugoÊç (mm) ....................................................................................................................................................
2)Êrednica wewn´trzna (mm) .............................................................................................................................
2.1.5. Wtryskiwacz:
1)marka ................................................................................................................................................................
2)typ .....................................................................................................................................................................
3)ciÊnienie otwarcia wtryskiwacza(2) lub wykres charakterystyki .......................................................... (kPa) 2.1.6. Regulator:
1)marka ................................................................................................................................................................
2)typ .....................................................................................................................................................................
3)pr´dkoÊç obrotowa poczàtku odcinania przy pe∏nym obcià˝eniu(3) (obr/min) ..........................................
4)maksymalna pr´dkoÊç obrotowa bez obcià˝enia(3) (obr/min) .....................................................................
5)pr´dkoÊç obrotowa biegu ja∏owego(3) (obr/min) ..........................................................................................
2.1.7. Uk∏ad zimnego rozruchu:
1)marka ................................................................................................................................................................
2)typ .....................................................................................................................................................................
3)opis ...................................................................................................................................................................
2.2. Uk∏ad rozrzàdu 2.2.1. Maksymalny wznios oraz kàt otwarcia i zamkni´cia w stosunku do po∏o˝enia zwrotnego lub dane ekwiwalentne ........................................................................................................................................................
2.2.2. Luzy zaworowe kontrolne lub robocze(2) ............................................................................................................ ———————
(1)W przypadku kilku silników nale˝y podaç dla ka˝dego z nich.
(2)Niepotrzebne skreÊliç.
(3)Podaç tolerancje.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13276 — 13276 — Poz. 1681 Za∏àcznik nr 1.2 PODSTAWOWE CECHY CHARAKTERYSTYCZNE RODZINY SILNIKÓW 1. Rodzina silników mo˝e byç zdefiniowana przez podstawowe parametry konstrukcyjne, które sà wspólne dla silników w obr´bie rodziny. W niektórych przypadkach mo˝e wyst´powaç wzajemne oddzia∏ywanie parametrów. Te skutki tak˝e bierze si´ pod uwag´ dla zapewnienia, ˝e tylko silniki o podobnych charakterystykach emisji spalin sà w∏àczone do rodziny silników. Aby silniki mog∏y byç uznane za nale˝àce do tej samej rodziny silników, muszà mieç wspólne podstawowe parametry okreÊlone poni˝ej:
1.1. Cykl spalania:
1)silnik 2-suwowy;
2)silnik 4-suwowy.
1.2. Czynnik ch∏odzàcy silnik:
1)powietrze;
2)woda;
3)olej.
1.3. PojemnoÊç skokowa pojedynczego cylindra zawarta w przedziale mi´dzy 85 % a 100 % najwi´kszej pojemnoÊci w obr´bie rodziny silników.
1.4. Sposób zasilania powietrzem.
1.5. Rodzaj paliwa:
1)olej nap´dowy;
2)benzyna.
1.6. Typ/konstrukcja komory spalania.
1.7. Zawory i okna przelotowe — konfiguracja, wymiary i liczba.
1.8. Uk∏ad paliwowy:
a)silnika o zap∏onie samoczynnym: — pompa — linia — pompa rz´dowa, — pompa rozdzielaczowa, — pojedynczy element, — pompowtryskiwacz,
b)silnika o zap∏onie iskrowym: — gaênik, — wtrysk do kana∏u dolotowego, — wtrysk bezpoÊredni.
1.9. Cechy ró˝ne: — recyrkulacja spalin, — wtrysk wody/emulsji, — wtrysk powietrza, — uk∏ad ch∏odzenia powietrza do∏adowania, — rodzaj zap∏onu (samoczynny, iskrowy).
1.10. Dodatkowe urzàdzenia do oczyszczania spalin: — reaktor katalityczny utleniajàcy, — reaktor katalityczny trójfunkcyjny, — dopalacz, — wychwytywacz czàstek sta∏ych.
2.Wybór silnika macierzystego.
2.1. Silnik macierzysty rodziny powinien byç wybrany wed∏ug podstawowej zasady najwi´kszej dawki paliwa na skok pracy przy deklarowanej pr´dkoÊci obrotowej momentu maksymalnego.
W przypadku gdy dwa, lub wi´cej, silniki spe∏niajà to podstawowe kryterium, silnik macierzysty powinien byç wybrany przy u˝yciu wtórnego kryterium dawki paliwa na skok przy znamionowej pr´dkoÊci obrotowej. W szczególnych okolicznoÊciach jednostka homologujàca mo˝e stwierdziç, ˝e najgorszy przypadek poziomu emisji rodziny mo˝e byç najlepiej scharakteryzowany przez badanie drugiego silnika. Wówczas jednostka homologujàca mo˝e wybraç dodatkowy silnik do badaƒ, uwzgl´dniajàc cechy charakterystyczne, które wskazujà, ˝e mo˝e on mieç najwy˝sze poziomy emisji z silników w obr´bie tej rodziny.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13277 — 13277 — Poz. 1681 2.2. Je˝eli silniki w obr´bie rodziny posiadajà inne zmienne cechy charakterystyczne, które mogà byç uznane za wp∏ywajàce na poziom emisji spalin, to cechy te muszà byç tak˝e zidentyfikowane i brane pod uwag´ przy wyborze silnika macierzystego.
3.Podstawowe cechy charakterystyczne rodziny silnika.
3.1.Wspólne parametry:
3.1.1. Cykl spalania ..........................................................................................................................................................
3.1.2. Czynnik ch∏odzàcy .................................................................................................................................................
3.1.3. Sposób zasilania powietrzem ...............................................................................................................................
3.1.4. Typ komory spalania/konstrukcja ........................................................................................................................
3.1.5. Zawory i okna przelotowe — konfiguracja, wymiary i ich liczba .....................................................................
3.1.6. Uk∏ad paliwowy ....................................................................................................................................................
3.1.7. Uk∏ady „zarzàdzania” silnikiem:
3.1.7.1. Dowód identycznoÊci nast´pujàcych uk∏adów na podstawie numeru(-ów) rysunku(-ów):
1)ch∏odzenia powietrza do∏adowujàcego;
2)recyrkulacji spalin;
3)wtrysku wody/emulsji;
4)wtrysku powietrza.
3.1.8. Uk∏ad dodatkowy do oczyszczania spalin Dowód zgodnoÊci stosunku: pojemnoÊç uk∏adu do dawki paliwa na skok (lub wyst´powanie najni˝szej wartoÊci dla silnika macierzystego) na podstawie numerów rysunków.
4.Wykaz rodziny silników 4.1. Nazwa rodziny silników: .........................................................................................................................................
4.2. Dane techniczne silników wchodzàcych w sk∏ad tej rodziny:
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13278 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13278 — Poz. 1681 Za∏àcznik nr 1.3 PODSTAWOWE CECHY CHARAKTERYSTYCZNE TYPU SILNIKA W OBR¢BIE RODZINY(1) 1. Opis silnika 1.1. Oznaczenie i adres producenta 1.2. Oznaczenie fabryczne silnika 1.3. Liczba suwów: czterosuwowy/dwusuwowy(2) 1.4. Ârednica cylindra (mm) 1.5. Skok t∏oka 1.6. Liczba i uk∏ad cylindrów 1.7. PojemnoÊç skokowa silnika (cm3) 1.8. Znamionowa pr´dkoÊç obrotowa 1.9. Pr´dkoÊç obrotowa momentu maksymalnego 1.10. Obj´toÊciowy stopieƒ spr´˝ania(3) 1.11. Opis uk∏adu spalania 1.12. Rysunek(-nki) komory spalania i denka t∏oka 1.13. Minimalne pole przekroju poprzecznego powierzchni otworów dolotowych i wylotowych 1.14. Uk∏ad ch∏odzenia:
1.14.1. Cieczà:
1)rodzaj cieczy;
2)pompa cyrkulacyjna: zastosowana/nie(2);
3)charakterystyka lub marka oraz typ, je˝eli dotyczy;
4)prze∏o˝enie nap´du, je˝eli dotyczy.
1.14.2. Powietrzem:
1)dmuchawa: tak/nie(2);
2)charakterystyka lub marka oraz typ (je˝eli dotyczy);
3)prze∏o˝enie nap´du (je˝eli dotyczy) 1.15. Temperatura dopuszczana przez producenta 1.15.1. Ch∏odzenie cieczà — maksymalna temperatura na wylocie: ...................................................................... (K) 1.15.2. Ch∏odzenie powietrzem — punkt pomiarowy odniesienia: .............................................................................
1.15.3. Maksymalna temperatura ∏adunku powietrza na wlocie do ch∏odnicy powietrza do∏adowujàcego (je˝eli dotyczy): ......................................................................................................................................................... (K) 1.15.4. Maksymalna temperatura spalin w punkcie przewodu wylotowego przylegajàcego do zewn´trznego ko∏nierza kolektora wylotowego .................................................................................................................. (K) 1.15.5. Temperatura oleju smarujàcego:
1)minimalna ................................................................................................................................................ (K);
2)maksymalna ............................................................................................................................................. (K).
1.16. Spr´˝arka do∏adowujàca: tak/nie(2)
1)marka: ................................................................................................................................................................
2)typ: .....................................................................................................................................................................
3)opis uk∏adu, w szczególnoÊci maksymalne ciÊnienie do∏adowania, upust spalin, je˝eli dotyczy
4)ch∏odnica powietrza do∏adowujàcego: tak/nie(2) 1.17. Uk∏ad dolotowy: maksymalne dopuszczalne podciÊnienie powietrza dolotowego przy znamionowej pr´dkoÊci obrotowej silnika i 100 % obcià˝eniu ............................................................................................... (kPa) 1.18. Uk∏ad wylotowy — maksymalne dopuszczalne nadciÊnienie spalin przy znamionowej pr´dkoÊci obrotowej silnika i 100 % obcià˝eniu .................................................................................................................... (kPa) Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13279 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13279 — Poz. 1681 2. Opis dodatkowych urzàdzeƒ do oczyszczania spalin lub ich schematów 3. Zasilanie paliwem silników o zap∏onie samoczynnym 3.1. Pompa podajàca ciÊnienie zasilania(3) lub wykres jej charakterystyki ....................................................... (kPa) 3.2. Uk∏ad wtryskowy:
1)pompa ..................................................................................................................................................................
2)marka ....................................................................................................................................................................
3)typ .........................................................................................................................................................................
4)wydatek: .......................................... i ...................................................... mm3 (3) na skok lub cykl przy pe∏nym wtrysku i pr´dkoÊci obrotowej pompy ....................... obr/min (znamionowa pr´dkoÊç obrotowa) i odpowiednio ................................ (obr/min) (pr´dkoÊç obrotowa momentu maksymalnego) lub wykres charakterystyki; podaç metod´ pomiaru: na silniku/na stanowisku probierczym;
5)wyprzedzenie wtrysku:
a)charakterystyka wyprzedzenia wtrysku(3) .....................................................................................................
b)kàt wyprzedzenia wtrysku(3) ..........................................................................................................................
6)przewody wtryskowe:
a)d∏ugoÊç ..................................................................................................................................................... mm
b)Êrednica wewn´trzna .............................................................................................................................. mm
7)wtryskiwacz:
a)marka ...............................................................................................................................................................
b)typ ....................................................................................................................................................................
c)ciÊnienie otwarcia wtryskiwacza(3) lub wykres charakterystyki ........................................................ (kPa)
8)regulator:
a)marka ...............................................................................................................................................................
b)typ ....................................................................................................................................................................
c)pr´dkoÊç obrotowa poczàtku odcinania przy pe∏nym obcià˝eniu(3) ........................................ (obr/min),
d)maksymalna pr´dkoÊç obrotowa bez obcià˝enia(3) ................................................................... (obr/min),
e)pr´dkoÊç obrotowa biegu ja∏owego(3) ........................................................................................ (obr/min).
3.3. Uk∏ad zimnego rozruchu:
1)marka ...................................................................................................................................................................
2)typ .........................................................................................................................................................................
3)opis .......................................................................................................................................................................
4.Zasilanie paliwem silników benzynowych 4.1. Gaênik:
1)Marka(-ki): ............................................................................................................................................................
2)Typ(y): ..................................................................................................................................................................
4.2. Wtrysk paliwa do kana∏u dolotowego: jednopunktowy lub wielopunktowy: ....................................................
1)Marka(-ki): ............................................................................................................................................................
2)Typ(y) ...................................................................................................................................................................
4.3. Wtrysk bezpoÊredni: ................................................................................................................................................
1)Marka(-ki): ............................................................................................................................................................
2)Typ(y): ..................................................................................................................................................................
4.4. Nat´˝enie przep∏ywu paliwa i stosunek powietrze/paliwo przy znamionowej pr´dkoÊci obrotowej i w pe∏ni otwartej przepustnicy 5. Uk∏ad rozrzàdu 5.1. Maksymalny wznios oraz kàt otwarcia i zamkni´cia zaworów w stosunku do po∏o˝enia zwrotnego lub dane równowa˝ne.
5.2. Luzy zaworowe kontrolne lub robocze(2) Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Dziennik Ustaw Nr 202 Page 13280 — 13280 — Poz. 1681 5.2.1. Uk∏ad zmiennych faz rozrzàdu (jeÊli ma to zastosowanie i w podziale na dolotowy i/lub wylotowy) 5.3. Rodzaje uk∏adu rozrzàdu: ciàg∏y lub w∏àczony/wy∏àczony 5.3.1. Kàt zmiany krzywki na wa∏ku 6. Konfiguracja otworów dolotowych 6.1. Po∏o˝enie, rozmiar i liczba 7. Uk∏ad zap∏onu 7.1. Cewka zap∏onowa
1)Marka(-ki): ............................................................................................................................................................
2)Typ(y): ...................................................................................................................................................................
3)Liczba: ...................................................................................................................................................................
7.2. Âwieca(-ce) zap∏onowa(-we):
1)Marka(-ki): ............................................................................................................................................................
2)Typ(y): ...................................................................................................................................................................
7.3. Iskrownik:
1)Marka(-ki): ............................................................................................................................................................
2)Typ(y): ...................................................................................................................................................................
7.4. Wyprzedzenie zap∏onu:
1)Statyczne wyprzedzenie zap∏onu wzgl´dem wewn´trznego zwrotnego po∏o˝enia (kàt obrotu wa∏u korbowego w stopniach) ..............................................................................................................................................
2)Charakterystyka wyprzedzenia zap∏onu, je˝eli ma to zastosowanie ................................................................
8.Charakterystyka techniczna paliwa wzorcowego do badaƒ homologacyjnych i do badaƒ zgodnoÊci produkcji.
8.1. Paliwo wzorcowe do silników o zap∏onie samoczynnym niedrogowych maszyn ruchomych homologowanych wed∏ug wartoÊci granicznych dla etapów I i II oraz dla silników stosowanych w statkach ˝eglugi Êródlàdowej.
Uwaga: Podano podstawowe w∏aÊciwoÊci dla osiàgów silnika/emisji spalin. ———————
(1)Nale˝y podaç dla ka˝dego silnika rodziny.
(2)Niepotrzebne skreÊliç.
(3)Podaç tolerancj´.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13281 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13281 — Poz. 1681 Uwaga 1: Je˝eli jest wymagane obliczenie sprawnoÊci cieplnej silnika lub pojazdu, to wartoÊç opa∏owà paliwa mo˝na obliczyç z wzoru: wartoÊç opa∏owa (netto) MJ/ kg = (46,423 – 8,792 • d2 + 3,17 • d) • ( 1 – (x + y + s)) + 9,42 • s – 2,499 • x gdzie: d = g´stoÊç przy 288 K (15 °C) x = masowy udzia∏ wody (%/100) y = masowy udzia∏ popio∏u (%/100) s = masowy udzia∏ siarki (%/100).
Uwaga 2: Przedstawione w opisie technicznym wartoÊci sà „wartoÊciami rzeczywistymi”. W ustalaniu ich wartoÊci granicznych pos∏u˝ono si´ warunkami normy ASTM D 3244 „Zdefiniowanie podstaw do dyskusji o jakoÊci produktów z ropy naftowej”, a w ustaleniu wartoÊci minimalnej wzi´to pod uwag´ minimalnà ró˝nic´ 2R powy˝ej zera; w ustaleniu wartoÊci maksymalnej i minimalnej — minimalna ró˝nica jest 4R mi´dzy nimi (R = odtwarzalnoÊç).
Mimo tej zasady, która jest konieczna ze wzgl´dów statystycznych, wytwórca paliwa powinien jednak staraç si´ doprowadziç do wartoÊci zerowej, gdy wymagana wartoÊç maksymalna wynosi 2R, i do wartoÊci Êredniej, gdy podana jest maksymalna i minimalna wartoÊç graniczna. JeÊli konieczne jest wyjaÊnienie, czy paliwo spe∏nia wymagania dotyczàce charakterystyki, warunki normy ASTM D 3244 powinny byç zastosowane.
Uwaga 3: Podane liczby pokazujà odparowane iloÊci (procent pozyskany + procent stracony).
Uwaga 4: Zakres liczby cetanowej nie jest zgodny z wymaganiem minimalnego zakresu 4R. Tym niemniej, w przypadku sporu pomi´dzy dostawcà a u˝ytkownikiem paliwa mo˝na stosowaç warunki z ASTM D 3244 w celu rozstrzygni´cia takich kwestii spornych, pod warunkiem ˝e przeprowadzi si´ pomiary wielokrotne, w liczbie dostatecznej do uzyskania niezb´dnej precyzji, zamiast pojedynczego oznaczania.
Uwaga 5: Chocia˝ stabilnoÊç utleniania jest kontrolowana, to nale˝y si´ spodziewaç, ˝e dopuszczalny okres magazynowania b´dzie ograniczony. Nale˝y ˝àdaç od dostawcy informacji o warunkach magazynowania i czasie u˝ytkowania paliwa.
Uwaga 6: Paliwo to powinno byç komponowane tylko z produktów w´glowodorowych z destylacji zachowawczej lub krakingowej; dopuszczalne jest odsiarczanie. Paliwo nie powinno zawieraç ˝adnych dodatków metalicznych lub dodatków podwy˝szajàcych liczb´ cetanowà.
Uwaga 7: Dopuszczalne sà ni˝sze wartoÊci; w tym przypadku liczb´ cetanowà zastosowanego paliwa wzorcowego nale˝y podaç w sprawozdaniu.
Uwaga 8: Dopuszczalne sà wy˝sze wartoÊci; w tym przypadku nale˝y podaç w sprawozdaniu zawartoÊç siarki w paliwie wzorcowym.
Uwaga 9: Nale˝y nieustannie Êledziç tendencje rynków. Do celów homologacji silnika bez urzàdzenia do dodatkowego oczyszczania spalin, na wniosek wyst´pujàcego o homologacj´, dopuszcza si´ nominalnà masowà zawartoÊç siarki 0,050 % (minimum 0,03 % masy). W takim przypadku zmierzony poziom emisji czàstek sta∏ych nale˝y skorygowaç w gór´ zgodnie z poni˝szym równaniem, w stosunku do wartoÊci Êredniej podanej jako wartoÊç nominalna dla paliwa o zawartoÊci siarki (0,150 % masy):
PTadj = PT + [SFC • 0,0917 • (NSLF – FSF)] gdzie: PTadj = wartoÊç skorygowana PT (g/kWh) PT = zmierzona wartoÊç emisji jednostkowej czàstek sta∏ych (g/kWh) SFC = jednostkowe zu˝ycie paliwa (g/kWh) obliczone zgodnie z wyra˝eniem podanym poni˝ej NSLF = Êredni, podany jako nominalny, masowy udzia∏ zawartoÊci siarki (np. 0,15 %/100) FSF = masowy udzia∏ zawartoÊci siarki w paliwie (%/100) Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 Dziennik Ustaw Nr 202 14:51 Page 13282 — 13282 — Poz. 1681 Równanie s∏u˝àce dla obliczenia Êredniego wa˝onego jednostkowego zu˝ycia paliwa: gdzie: Pi = Pm,i + PAE,i Wymagania w zakresie zgodnoÊci produkcji wed∏ug § 36 ust. 5 rozporzàdzenia muszà byç spe∏nione przy u˝yciu paliwa wzorcowego o zawartoÊci siarki, która odpowiada poziomowi minimum/maksimum : 0,1/ 0,2 % masowo.
Uwaga 10: Wy˝sze wartoÊci, do 855 kg/m3, sà dopuszczalne, jednak w tym przypadku powinna byç podana g´stoÊç zastosowanego paliwa wzorcowego. Wymagania dla zgodnoÊci produkcji wed∏ug § 36 ust. 5 rozporzàdzenia muszà byç spe∏nione przy u˝yciu paliwa wzorcowego, które odpowiada poziomowi minimum/maksimum: 835/ 845 kg/m3.
Uwaga 11: Nale˝y Êledziç tendencje rynków w zakresie wszystkich w∏asnoÊci paliwa i wartoÊci granicznych.
Uwaga 12: Ma byç zastàpiona przez EN/ ISO 6245 z dniem wprowadzenia w ˝ycie tej normy.
8.2. Paliwo wzorcowe do silników o zap∏onie samoczynnym niedrogowych maszyn ruchomych homologowanych wed∏ug wartoÊci granicznych dla etapu IIIA Uwaga 1: Przedstawione w opisie technicznym wartoÊci sà „wartoÊciami rzeczywistymi”. W ustalaniu ich wartoÊci granicznych pos∏u˝ono si´ warunkami normy ISO 4259 „Produkty naftowe — okreÊlenie i zastosowanie dok∏adnych danych odnoÊnie do metod badaƒ”, a w ustaleniu wartoÊci minimalnej wzi´to pod uwag´ minimalnà ró˝nic´ 2R powy˝ej zera; w ustaleniu wartoÊci maksymalnej i minimalnej — minimalna ró˝nica jest 4R (R = odtwarzalnoÊç).
Mimo tej zasady, która jest konieczna ze wzgl´dów technicznych, wytwórca paliwa powinien jednak staraç si´ doprowadziç do wartoÊci zerowej, gdy wymagana wartoÊç maksymalna wynosi 2R, i do wartoÊci Êredniej, gdy podana jest maksymalna i minimalna wartoÊç graniczna. JeÊli konieczne jest wyjaÊnienie, czy paliwo spe∏nia wymagania techniczne, warunki normy ISO 4259 powinny byç zastosowane.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13283 — 13283 — Poz. 1681 Uwaga 2: Zakres liczby cetanowej nie jest zgodny z wymaganiem minimalnego zakresu 4R. Niemniej jednak, w przypadku sporów pomi´dzy dostawcà a u˝ytkownikiem paliwa mo˝na stosowaç warunki okreÊlone w normie ISO 4259 w celu rozstrzygni´cia takich kwestii spornych, pod warunkiem ˝e przeprowadzi si´ pomiary wielokrotne, w liczbie dostatecznej do uzyskania niezb´dnej precyzji, zamiast pojedynczego oznaczenia.
Uwaga 3: Nale˝y podaç w sprawozdaniu rzeczywistà zawartoÊç siarki w paliwie stosowanym do badaƒ.
Uwaga 4: Chocia˝ stabilnoÊç utleniania jest kontrolowana, to nale˝y si´ spodziewaç, ˝e dopuszczalny okres magazynowania b´dzie ograniczony. Nale˝y ˝àdaç od dostawcy informacji o warunkach i czasie magazynowania.
8.3. Paliwo wzorcowe do silników o zap∏onie samoczynnym niedrogowych maszyn ruchomych homologowanych wed∏ug wartoÊci granicznych dla etapu IIIB i IV Uwaga 1: Przedstawione w opisie technicznym wartoÊci sà „wartoÊciami rzeczywistymi”. W ustalaniu ich wartoÊci granicznych pos∏u˝ono si´ warunkami normy ISO 4259 „Produkty naftowe — okreÊlenie i zastosowanie dok∏adnych danych odnoÊnie do metod badaƒ”, a w ustaleniu wartoÊci minimalnej wzi´to pod uwag´ minimalnà ró˝nic´ 2R powy˝ej zera; w ustaleniu wartoÊci maksymalnej i minimalnej — minimalna ró˝nica jest 4R (R = odtwarzalnoÊç).
Mimo tej zasady, która jest konieczna ze wzgl´dów charakterystycznych, wytwórca paliwa powinien jednak staraç si´ doprowadziç do wartoÊci zerowej, gdy wymagana wartoÊç maksymalna wynosi 2R, i do wartoÊci Êredniej, gdy podana jest maksymalna i minimalna wartoÊç graniczna. JeÊli konieczne jest wyjaÊnienie, czy paliwo spe∏nia wymagania techniczne, warunki normy ISO 4259 powinny byç zastosowane.
Uwaga 2: Zakres liczby cetanowej nie jest zgodny z wymaganiem minimalnego zakresu 4R. Tym niemniej, w przypadku sporów pomi´dzy dostawcà a u˝ytkownikiem paliwa mo˝na stosowaç warunki podane w normie ISO 4259 w celu ich rozstrzygni´cia, pod warunkiem ˝e przeprowadzi si´ pomiary wielokrotne, w liczbie dostatecznej do uzyskania niezb´dnej dok∏adnoÊci, zamiast pojedynczych oznaczeƒ.
Uwaga 3: Nale˝y podaç w sprawozdaniu rzeczywistà zawartoÊç siarki w paliwie stosowanym do badaƒ.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13284 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13284 — Poz. 1681 Uwaga 4: Chocia˝ stabilnoÊç utleniania jest kontrolowana, to nale˝y si´ spodziewaç, ˝e dopuszczalny okres magazynowania b´dzie ograniczony. Nale˝y ˝àdaç od dostawcy informacji o warunkach i czasie magazynowania paliwa.
9.Uk∏ad analizy i pobierania próbek.
Uk∏ady pobierania próbek gazowych i czàstek sta∏ych 9.1. OkreÊlenie emisji zanieczyszczeƒ gazowych 9.1.1. Oznaczanie emisji zanieczyszczeƒ gazowych Szczegó∏owe opisy zalecanych uk∏adów pobierania próbek i analizy zawierajà pkt 9.1.1.1 oraz rysunki 2 i 3. Poniewa˝ ró˝ne konfiguracje mogà dawaç równowa˝ne wyniki, zgodnoÊç z przedstawionymi schematami nie jest wymagana. W celu uzyskania dodatkowych informacji i skoordynowania dzia∏ania uk∏adów sk∏adowych mogà byç u˝yte w szczególnoÊci przyrzàdy, zawory, solenoidy, pompy i prze∏àczniki. Inne cz´Êci sk∏adowe, które nie sà potrzebne do utrzymania dok∏adnoÊci niektórych uk∏adów, mogà byç wy∏àczone, o ile ich wy∏àczenie jest oparte na dobrej praktyce in˝ynierskiej.
9.1.1.1. Gazowe sk∏adniki spalin: CO, CO2, HC, NOX.
Uk∏ad analityczny do oznaczania emisji sk∏adników gazowych w nierozcieƒczonych lub rozcieƒczonych spalinach opisano na podstawie zastosowanego analizatora:
1)HFID — do oznaczania w´glowodorów;
2)NDIR — do oznaczania tlenku w´gla i dwutlenku w´gla;
3)HCLD lub analizatora równowa˝nego do oznaczania tlenków azotu.
W przypadku spalin nierozcieƒczonych (rysunek 2) próbka dla wszystkich gazowych sk∏adników spalin mo˝e byç pobrana jednà sondà lub dwoma sondami umieszczonymi blisko siebie i rozdzielona wewn´trznie do poszczególnych analizatorów. Nale˝y zwróciç uwag´, aby w ˝adnym punkcie uk∏adu analizujàcego nie wyst´powa∏a kondensacja sk∏adników spalin (zawierajàcych wod´ i kwas siarkowy).
W przypadku rozcieƒczonych gazów spalinowych (rysunek 3) próbka do oznaczenia w´glowodorów powinna byç pobrana innà sondà ni˝ próbka dla innych sk∏adników. Nale˝y zwróciç uwag´, aby w ˝adnym punkcie uk∏adu analizujàcego nie wyst´powa∏a kondensacja sk∏adników spalin (zawierajàcych wod´ i kwas siarkowy).
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13285 — 13285 — Rysunek 2 Schemat przep∏ywowy uk∏adu analizy spalin dla CO, NOX i HC Rysunek 3 Schemat przep∏ywowy uk∏adu analizy rozcieƒczonych spalin dla CO, CO2, NOX i HC Poz. 1681 Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13286 — 13286 — Poz. 1681 opis rysunków 2 i 3 Wszystkie elementy drogi przep∏ywu pobranej próbki gazu muszà byç utrzymywane w temperaturze wymaganej dla poszczególnych uk∏adów. — SP1 — sonda do pobierania próbek spalin nierozcieƒczonych (dotyczy rysunku 2).
Zalecana jest wielootworowa prosta sonda ze stali nierdzewnej, o zaÊlepionym koƒcu. Wewn´trzna Êrednica sondy nie powinna byç wi´ksza ni˝ Êrednica wewn´trzna linii pobierania próbek. GruboÊç Êcianki sondy nie mo˝e byç wi´ksza ni˝ 1 mm. Sonda powinna posiadaç minimum 3 otwory w trzech ró˝nych p∏aszczyznach promieniowych tak rozmieszczone, aby pobieraç w przybli˝eniu jednakowy przep∏yw. Sond´ nale˝y wsunàç w poprzek przewodu wylotowego na g∏´bokoÊç co najmniej 80 % jego Êrednicy. — SP2 — sonda do pobierania próbek HC z rozcieƒczonych spalin (dotyczy rysunku 3).
Sonda powinna:
1)stanowiç pierwszy odcinek o d∏ugoÊci od 254 mm do 762 mm linii do pobierania próbek w´glowodorów (HSL3);
2)mieç wewn´trznà Êrednic´ o wartoÊci minimum 5 mm;
3)byç zainstalowana w tunelu rozcieƒczania DT (pkt 9.2.1.2), w punkcie, w którym powietrze rozcieƒczajàce i spaliny sà dobrze wymieszane (to jest w przybli˝eniu w odleg∏oÊci oko∏o 10 Êrednic tunelu od punktu wlotu spalin do tunelu rozcieƒczania, wspó∏pràdowo);
4)byç po∏o˝ona w wystarczajàcej odleg∏oÊci (promieniowo) od innych sond i Êcianki tunelu, tak aby by∏a wolna od wp∏ywu obszarów martwych lub zawirowaƒ;
5)byç ogrzewana tak, aby zapewniç wzrost temperatury strumienia gazu na wylocie z sondy do 463 K (190 °C) ± 10 K. — SP3 — sonda do pobierania próbek CO, CO2 i NOX z rozcieƒczonych gazów spalinowych (tylko rysunek 3) Sonda powinna byç:
1)w tej samej p∏aszczyênie co sonda SP2;
2)w wystarczajàcej odleg∏oÊci (promieniowo) od innych sond i Êcianki tunelu, tak aby by∏a wolna od wp∏ywu obszarów martwych lub zawirowaƒ;
3)izolowana i ogrzewana na ca∏ej d∏ugoÊci do temperatury 328 K (55 °C), w celu zabezpieczenia przed kondensacjà wody. — HSL1 — podgrzewana linia pobierania próbek dostarcza próbk´ gazu z pojedynczej sondy do punktu (punktów) rozga∏´zienia i do analizatora HC;
Linia pobierania próbek powinna:
1)mieç Êrednic´ wewn´trznà minimum 5 mm i maksimum 13,5 mm;
2)byç wykonana ze stali nierdzewnej lub z PTFE;
3)utrzymywaç temperatur´ Êcianki mierzonà w ka˝dej sekcji z oddzielnie regulowanym podgrzewaniem na poziomie 463 K (190 °C) ± 10 K, je˝eli temperatura spalin w pobli˝u sondy do pobierania próbek jest równa lub ni˝sza od 463 K (190 °C);
4)utrzymywaç temperatur´ Êcianki wi´kszà ni˝ 453 K (180 °C), je˝eli temperatura spalin w pobli˝u sondy do pobierania próbek jest wi´ksza od 463 K (190 °C);
5)utrzymywaç temperatur´ gazu na poziomie 463 K (190 °C) ±10 K bezpoÊrednio przed podgrzewanym filtrem (F2) i analizatorem HFID. — HSL2 — podgrzewana linia pobierania próbek NOx Linia pobierania próbek powinna:
1)utrzymywaç temperatur´ Êcianki 328—473 K (55—200 °C) a˝ do konwertora, w przypadku zastosowania kàpieli ch∏odzàcej, i a˝ do analizatora, gdy kàpiel ch∏odzàca nie jest stosowana;
2)byç wykonana ze stali nierdzewnej lub z PTFE.
Poniewa˝ ogrzewanie linii do pobierania próbek gazów spalinowych jest potrzebne wy∏àcznie w celu zapobie˝enia kondensacji wody i kwasu siarkowego, temperatura linii pobierania próbek zale˝y od zawartoÊci siarki w paliwie. — SL — linia pobierania próbek dla CO (CO2) powinna byç wykonana z PTFE lub stali nierdzewnej. Mo˝e ona byç ogrzewana lub nieogrzewana. — BK — worek do oznaczania st´˝eƒ w tle (nieobowiàzkowo; tylko rysunek 3. — BG — worek do oznaczania st´˝eƒ w próbce spalin (nieobowiàzkowo; rysunek 3 tylko dla CO i CO2). — F1 — podgrzewany filtr wst´pny (nieobowiàzkowo).Temperatura filtru powinna byç taka sama jak temperatura HSL1. — F2 — filtr podgrzewany powinien zatrzymaç wszystkie sta∏e zanieczyszczenia z próbki gazu przed analizatorem.
Temperatura filtru powinna byç taka sama jak temperatura HSL1. W razie potrzeby filtr nale˝y wymieniç.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13287 — 13287 — Poz. 1681 — P — podgrzewana pompa do pobierania próbek powinna byç podgrzewana do takiej temperatury jak HSL1. — HC — podgrzewany detektor p∏omieniowo-jonizacyjny (HFID) do oznaczania w´glowodorów. Temperatura powinna byç utrzymywana w zakresie 453—473 K (180—200 °C). — CO, CO2 — analizatory NDIR do oznaczania tlenku w´gla i dwutlenku w´gla. — NO2 —- analizator CLD lub HCLD do oznaczania tlenków azotu. W przypadku u˝ycia HCLD jego temperatura powinna byç utrzymywana w zakresie 328—473 K (55—200 °C). — C — konwertor powinien byç stosowany do katalitycznej redukcji NO2 do NO przed dokonaniem analizy w CLD lub HCLD. — B — kàpiel ch∏odzàca do ch∏odzenia i kondensacji wody z próbki spalin. Temperatura kàpieli powinna byç utrzymywana w zakresie 273—277 K (0—4 °C) za pomocà lodu lub urzàdzenia ch∏odzàcego. Jest to nieobowiàzkowe, je˝eli analizator nie wykazuje zak∏óceƒ spowodowanych parà wodnà, jak opisano w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia pkt 7.9.1 i 7.9.2.
Stosowanie chemicznych Êrodków usuwajàcych wod´ z pobranych próbek jest niedozwolone. — T1, T2, T3 — czujniki temperatury do kontroli temperatury strumienia gazu. — T4 — czujnik temperatury. Temperatura konwertora NO2—NO. — T5 — czujnik temperatury mierzy temperatur´ kàpieli ch∏odzàcej. — G1, G2, G3 — ciÊnieniomierze do pomiaru ciÊnienia w liniach pobierania próbek. — R1, R2 — regulatory do kontroli ciÊnienia odpowiednio powietrza i paliwa, dla HFID. — R3, R4, R5 — regulatory ciÊnienia do kontroli ciÊnienia w liniach pobierania próbek i regulacji dop∏ywu do analizatorów. — FL1, FL2, FL3 — przep∏ywomierze do pomiaru nat´˝enia przep∏ywu bocznikowego próbki. — FL4 do FL7 — przep∏ywomierze (nieobowiàzkowo) do kontroli nat´˝enia przep∏ywu przez analizatory. — V1 do V6 — zawory rozdzielcze — uk∏ad zaworów kierujàcy próbk´ spalin, gaz wzorcowy lub gaz zerowy do analizatorów. — V7, V8 — zawory elektromagnetyczne do linii bocznikowej konwertora NO2—NO. — V9 — zawór iglicowy do zrównowa˝enia przep∏ywu przez konwertor NO2—NO i lini´ bocznikowà. — V10, V11 — zawory iglicowe do regulacji przep∏ywu przez analizatory. — V12, V13 — zawory spustowe do spuszczania kondensatu z kàpieli ch∏odzàcej B. — V14 — zawór rozdzielczy wybierajàcy worek z próbkà spalin lub worek z t∏em.
9.2. Oznaczanie czàstek sta∏ych Szczegó∏owe opisy zalecanych uk∏adów rozcieƒczania i pobierania próbek zawierajà rysunki od 4 do 15.
W przypadku gdy ró˝ne konfiguracje mogà doprowadzaç do równowa˝nych wyników, nie jest wymagana zgodnoÊç z przedstawionymi schematami. W celu uzyskania dodatkowych informacji i koordynowania dzia∏ania uk∏adów sk∏adowych mogà byç u˝yte w szczególnoÊci przyrzàdy, zawory, solenoidy, pompy i prze∏àczniki. Inne elementy sk∏adowe, które nie sà konieczne do utrzymania dok∏adnoÊci niektórych uk∏adów, mogà byç wy∏àczone, je˝eli ich wy∏àczenie opiera si´ na dobrej praktyce in˝ynierskiej.
9.2.1. Uk∏ad rozdzielacza 9.2.1.1. Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego przedstawiajà rysunki od 4 do 12 (wiele rodzajów uk∏adów rozcieƒczenia przep∏ywu cz´Êciowego), które normalnie mogà byç stosowane do testu stacjonarnego (NRSC). Poniewa˝ jednak testy niestacjonarne narzucajà dodatkowe surowe ograniczenia, jedynie te uk∏ady rozcieƒczenia przep∏ywu cz´Êciowego (rysunki 4—12), które spe∏niajà wymagania podane w punkcie „Wymagania techniczne dla uk∏adów rozcieƒczenia przep∏ywu cz´Êciowego” za∏àcznika nr 2 do rozporzàdzenia pkt 6.4, mogà byç zaakceptowane dla testu niestacjonarnego (NRTC).
Dzia∏anie uk∏adu rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego oparte jest na rozcieƒczaniu cz´Êci strumienia spalin. Rozdzielenie strumienia spalin i nast´pnie proces rozcieƒczania mo˝e byç dokonany za pomocà uk∏adów rozcieƒczania ró˝nych typów. W celu póêniejszego zbierania czàstek sta∏ych przez uk∏ad pobierania próbek czàstek sta∏ych (rysunek 14) mo˝e byç przepuszczana ca∏oÊç lub tylko cz´Êç rozcieƒczonych spalin. Pierwszà metod´ okreÊla si´ jako uk∏ad pobierania próbki z ca∏ego przep∏ywu, drugà metod´ jako uk∏ad pobierania próbki z cz´Êci przep∏ywu.
Obliczenie stopnia rozcieƒczania zale˝y od rodzaju zastosowanego uk∏adu.
9.2.1.1.1. Zaleca si´ stosowanie nast´pujàcych uk∏adów:
1)izokinetycznego okreÊlonego na rysunkach 4 i 5;
W uk∏adach izokinetycznych przep∏yw do wn´trza rurki przesy∏ajàcej jest dopasowany pod wzgl´dem pr´dkoÊci lub ciÊnienia do ca∏kowitego przep∏ywu spalin, co wymaga niezak∏óconego i równomiernego przep∏ywu spalin przy sondzie pobierajàcej próbk´. Uzyskuje si´ to poprzez u˝ycie rezonatora i prostoliniowoÊç przewodu przed punktem pobierania próbek (idàc pod pràd). Proporcja Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13288 — 13288 — Poz. 1681 rozdzia∏u jest wówczas obliczana z ∏atwo mierzalnych wartoÊci, jak Êrednice przewodów. Warunki izokinetyczne wykorzystywane sà tylko do ustawienia warunków przep∏ywu, a nie w celu ustawienia rozdzia∏u wielkoÊci czàstek sta∏ych. Ustawienie rozdzia∏u wielkoÊci czàstek nie jest konieczne, gdy˝ czàstki sta∏e sà dostatecznie ma∏e, aby podà˝aç wzd∏u˝ linii przep∏ywu.
2)z regulacjà przep∏ywu i z pomiarem st´˝enia, okreÊlonych na rysunkach 6—10;
W uk∏adach z regulacjà przep∏ywu i z pomiarem st´˝enia pobór próbek z ca∏ego strumienia spalin dokonywany jest poprzez regulacj´ przep∏ywu powietrza rozcieƒczajàcego i ca∏kowitego przep∏ywu rozcieƒczonych spalin. Stosunek rozcieƒczenia wyznaczany jest ze st´˝eƒ naturalnie wyst´pujàcych w spalinach gazów wskaênikowych, takich jak CO2 lub NOX. St´˝enia w rozcieƒczonych spalinach i w powietrzu rozcieƒczajàcym sà mierzone, podczas gdy st´˝enie w spalinach nierozcieƒczonych mo˝e byç albo mierzone bezpoÊrednio, albo wyznaczone na podstawie zu˝ycia paliwa i równania bilansu w´gla, je˝eli znany jest sk∏ad paliwa. Uk∏ady te mogà byç regulowane poprzez obliczony stosunek rozcieƒczenia (rysunki 6 i 7) lub poprzez przep∏ywy w przewodzie przesy∏ajàcym (rysunki 8—10).
3)z regulacjà przep∏ywu i z jego pomiarem, okreÊlonych na rysunkach 11 i 12;
W uk∏adach z redukcjà przep∏ywu i z jego pomiarem próbka jest pobierana z ca∏ego strumienia spalin poprzez ustawienie przep∏ywu powietrza rozcieƒczajàcego oraz ca∏kowitego przep∏ywu rozcieƒczonych spalin. Stopieƒ rozcieƒczenia wyznaczany jest z ró˝nicy nat´˝enia obu przep∏ywów.
W zwiàzku z tym, ˝e wzajemne wartoÊci bezwzgl´dne nat´˝enia obu przep∏ywów, przy wy˝szych stosunkach rozcieƒczenia, mogà prowadziç do znaczàcych b∏´dów, wymagane jest wzajemne dok∏adne wzorcowanie przep∏ywomierzy (rysunek 9 i nast´pne). Regulacja przep∏ywu jest bardzo uproszczona poprzez utrzymywanie nat´˝enia przep∏ywu rozcieƒczonych spalin na sta∏ym poziomie i zmian´ nat´˝enia przep∏ywu powietrza rozcieƒczajàcego, je˝eli jest to konieczne.
Aby wykorzystaç wszystkie zalety uk∏adów rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego, powinny byç wyeliminowane potencjalne problemy zwiàzane ze stratà czàstek sta∏ych w rurce przesy∏ajàcej oraz zapewnione reprezentatywne próbki pobrane z uk∏adu wylotowego silnika i prawid∏owe okreÊlenie stosunku rozdzia∏u. W opisanych uk∏adach zwrócono uwag´ na te krytyczne problemy.
4)rozcieƒczenia przep∏ywu ca∏kowitego okreÊlonego na rysunku 3;
5)do pobierania próbek czàstek sta∏ych, okreÊlonych na rysunkach 14 i 15.
Rysunek 4 Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego z sondà izokinetycznà i pobieraniem próbek z cz´Êci przep∏ywu (regulacja SB) Nierozcieƒczone spaliny sà przesy∏ane z rury wylotowej EP do tunelu rozcieƒczania DT przez sond´ do izokinetycznego pobierania próbek ISP i rurk´ przesy∏ajàcà TT. Ró˝nica ciÊnienia spalin w rurze wylotowej i na wlocie do sondy jest mierzona przetwornikiem ciÊnienia DPT. Sygna∏ z DPT przekazywany jest do regulatora przep∏ywu FC1, który steruje dmuchawà ssàcà SB, tak aby utrzymaç zerowà ró˝nic´ ciÊnieƒ na koƒcówce sondy. W tych warunkach pr´dkoÊci gazów spalinowych w EP i ISP sà jednakowe, a przep∏yw przez ISP i TT jest sta∏à cz´Êcià (rozdzia∏em) przep∏ywu spalin. Stosunek rozdzia∏u jest wyznaczany z pól przekrojów poprzecznych EP i ISP. Nat´˝enie przep∏ywu powietrza rozcieƒczajàcego jest mierzone przep∏ywomierzem FM1. Stopieƒ rozcieƒczenia obliczany jest z nat´˝enia przep∏ywu powietrza rozcieƒczajàcego i stosunku rozdzia∏u.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13289 — 13289 — Poz. 1681 Rysunek 5 Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego z sondà izokinetycznà i pobieraniem próbki z cz´Êci przep∏ywu (regulacja PB) Nierozcieƒczone spaliny przep∏ywajà z rury wylotowej EP do tunelu rozcieƒczania DT przez sond´ izokinetycznà ISP i rurk´ przesy∏ajàcà TT. Ró˝nica ciÊnienia spalin mi´dzy przewodem wylotowym i wlotem do sondy jest mierzona przez przetwornik ciÊnienia DPT. Sygna∏ z tego przetwornika przekazywany jest do regulatora przep∏ywu FC1, który steruje dmuchawà t∏oczàcà PB, tak aby utrzymaç zerowà ró˝nic´ ciÊnieƒ na koƒcówce sondy. Uzyskuje si´ to przez pobieranie niewielkiej cz´Êci powietrza rozcieƒczajàcego, którego nat´˝enie przep∏ywu zosta∏o uprzednio zmierzone przep∏ywomierzem FM1, i wprowadzenie go do TT poprzez kryz´ pneumatycznà. W tych warunkach pr´dkoÊci gazów spalinowych w EP i ISP sà jednakowe, a przep∏yw przez ISP i TT jest sta∏à cz´Êcià (rozdzia∏em) przep∏ywu spalin. Stosunek rozdzia∏u jest wyznaczany z pól przekrojów poprzecznych EP i ISP. Powietrze rozcieƒczajàce zasysane jest poprzez DT przez dmuchaw´ ssàcà SB, a nat´˝enie przep∏ywu mierzone jest przez FM1 na wlocie do DT. Stopieƒ rozcieƒczenia obliczany jest z nat´˝enia przep∏ywu powietrza rozcieƒczajàcego i stosunku rozdzia∏u.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13290 — 13290 — Poz. 1681 Rysunek 6 Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego z pomiarem st´˝enia CO2 lub NOx i pobieraniem próbki z cz´Êci przep∏ywu Nierozcieƒczone spaliny sà przesy∏ane z rury wylotowej EP do tunelu rozcieƒczania DT poprzez sond´ do pobierania próbek SP i przewód przesy∏ajàcy TT. St´˝enia gazu znakujàcego (CO2 lub NOx) mierzone sà w nierozcieƒczonych i rozcieƒczonych spalinach, a tak˝e w powietrzu rozcieƒczajàcym za pomocà analizatora(ów) spalin EGA. Sygna∏y te przekazywane sà do regulatora przep∏ywu FC2, który steruje albo dmuchawà t∏oczàcà PB, albo dmuchawà ssàcà SB, tak aby utrzymaç ˝àdany rozdzia∏ spalin i odpowiedni stopieƒ rozcieƒczenia w DT. Stopieƒ rozcieƒczenia obliczany jest ze st´˝eƒ gazu znakujàcego w spalinach nierozcieƒczonych, w spalinach rozcieƒczonych i w powietrzu rozcieƒczajàcym.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13291 — 13291 — Poz. 1681 Rysunek 7 Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego z pomiarem st´˝enia CO2, bilansem w´gla i pobieraniem próbki z ca∏ego przep∏ywu Spaliny nierozcieƒczone sà przesy∏ane z rury wylotowej EP do tunelu rozcieƒczania DT przez sond´ do pobierania próbek SP i przewód przesy∏ajàcy TT. St´˝enia CO2 w rozcieƒczonych spalinach i w powietrzu rozcieƒczajàcym sà mierzone za pomocà analizatora(ów) spalin EGA. Sygna∏y CO2 i przep∏ywu paliwa GFUEL przesy∏ane sà albo do regulatora przep∏ywu FC2, albo do regulatora przep∏ywu FC3 uk∏adu pobierania próbek czàstek sta∏ych (patrz rysunek 14). FC2 steruje dmuchawà t∏oczàcà PB, podczas gdy FC3 steruje uk∏adem pobierania próbek czàstek sta∏ych (patrz rysunek 14), tak ustawiajàc przep∏ywy do i z uk∏adu, aby otrzymaç ˝àdany rozdzia∏ spalin i stosunek rozcieƒczania w DT. Stopieƒ rozcieƒczania obliczany jest ze st´˝enia CO2 i GFUEL przy zastosowaniu zasady bilansu w´gla.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13292 — 13292 — Poz. 1681 Rysunek 8 Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego z pojedynczà zw´˝kà Venturiego, pomiarem st´˝enia i pobieraniem próbki z cz´Êci przep∏ywu Nierozcieƒczone spaliny sà przesy∏ane z rury wylotowej EP do tunelu rozcieƒczania DT poprzez sond´ do pobierania próbek SP i przewód przesy∏ajàcy TT w wyniku podciÊnienia wytworzonego w DT przez zw´˝k´ Venturiego VN. Nat´˝enie przep∏ywu gazów przez TT zale˝y od wymiany p´du w strefie zw´˝ki Venturiego i dlatego jest uzale˝nione od temperatury bezwzgl´dnej gazu na wylocie z TT. W konsekwencji, rozdzia∏ spalin dla danego nat´˝enia przep∏ywu przez tunel nie jest sta∏y i stosunek rozcieƒczania przy niskim obcià˝eniu jest nieco mniejszy ni˝ przy obcià˝eniu wy˝szym. St´˝enie gazów znakujàcych (CO2 lub NOX) jest mierzone w nierozcieƒczonych spalinach, w rozcieƒczonych spalinach i w powietrzu rozcieƒczajàcym za pomocà analizatora(ów) spalin EGA, a stopieƒ rozcieƒczenia obliczany jest z wartoÊci tak zmierzonych.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13293 — 13293 — Poz. 1681 Rysunek 9 Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego z dwoma zw´˝kami Venturiego lub z dwoma kryzami, z pomiarem st´˝enia i pobieraniem próbki z cz´Êci przep∏ywu Nierozcieƒczone spaliny sà przesy∏ane z rury wylotowej EP do tunelu rozcieƒczania DT poprzez sond´ do pobierania próbek SP i przewód przesy∏ajàcy TT oraz przez rozdzielacz przep∏ywu, który zawiera zestaw kryz lub zw´˝ek Venturiego. Pierwsza z nich (FD1) umieszczona jest w EP, druga zaÊ (FD2) w TT. W celu utrzymania sta∏ego rozdzia∏u spalin przez regulacj´ nadciÊnienia w EP i ciÊnienia w DT, dodatkowo konieczne sà dwa zawory regulacji ciÊnienia (PCV1 i PCV2). PCV1 umieszczony jest zgodnie z kierunkiem strumienia w EP za SP w kierunku przep∏ywu, PCV2 — pomi´dzy dmuchawà t∏oczàcà PB i DT. St´˝enie gazów znakujàcych (CO2 lub NOX) jest mierzone w nierozcieƒczonych spalinach, w rozcieƒczonych spalinach i w powietrzu rozcieƒczajàcym za pomocà analizatora(ów) spalin EGA. Pomiary te sà konieczne do sprawdzenia rozdzia∏u spalin i mogà byç tak˝e wykorzystane do regulacji PCV1 i PCV2 w celu precyzyjnego sterowania rozdzia∏em. Stopieƒ rozcieƒczenia jest obliczany ze st´˝eƒ gazów znakujàcych.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13294 — 13294 — Poz. 1681 Rysunek 10 Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego z wiàzkà rurek rozdzielajàcych z pomiarem st´˝enia i pobieraniem próbki z cz´Êci przep∏ywu Nierozcieƒczone spaliny sà przesy∏ane z rury wylotowej EP do tunelu rozcieƒczania DT poprzez przewód przesy∏ajàcy TT oraz przez rozdzielacz przep∏ywu FD3, który sk∏ada si´ z kilku rurek o tych samych wymiarach (ta sama Êrednica, d∏ugoÊç i promieƒ krzywizny) zainstalowanych w EP. Jedna z tych rurek doprowadza spaliny do DT, pozosta∏ymi przep∏ywajà one do komory t∏umiàcej DC. W ten sposób rozdzia∏ spalin okreÊlony jest przez ca∏kowità liczb´ rurek. Regulacja sta∏ego rozdzia∏u wymaga utrzymywania zerowej ró˝nicy ciÊnienia pomi´dzy DC i wylotem TT mierzonej przez ró˝nicowy przetwornik ciÊnienia DPT. Zerowa ró˝nica ciÊnienia osiàgana jest przez wtrysk Êwie˝ego powietrza do DT przy wylocie z TT. St´˝enie gazów znakujàcych (O2 lub NOX) jest mierzone w spalinach nierozcieƒczonych, spalinach rozcieƒczonych i w powietrzu rozcieƒczajàcym za pomocà analizatora(-ów) spalin EGA. Pomiary te konieczne sà do sprawdzenia rozdzia∏u spalin i mogà byç wykorzystane do regulacji nat´˝enia przep∏ywu wtryskiwanego powietrza, w celu precyzyjnej regulacji rozdzia∏u.
Stopieƒ rozcieƒczenia obliczany jest ze st´˝enia gazów znakujàcych.
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13295 — 13295 — Poz. 1681 Rysunek 11 Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego z regulacjà przep∏ywu i pobieraniem próbki z ca∏ego przep∏ywu Nierozcieƒczone spaliny sà przesy∏ane z rury wylotowej EP do tunelu rozcieƒczania DT poprzez sond´ do pobierania próbek i przewód przesy∏ajàcy TT. Ca∏kowity przep∏yw przez tunel ustawiany jest przez regulator