Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 19 sierpnia 2005 r. w sprawie szczegółowych wymagań dla silników spalinowych w zakresie ograniczenia
W skrócie
Niniejsze rozporządzenie określa szczegółowe wymagania dotyczące silników spalinowych w zakresie ograniczenia emisji zanieczyszczeń gazowych i cząstek stałych. Reguluje ono również warunki i tryb przeprowadzania badań tych silników oraz sposoby ich identyfikacji i oznakowania.
Co reguluje
- Szczegółowe wymagania dla silników spalinowych w zakresie ograniczenia emisji zanieczyszczeń gazowych i cząstek stałych.
- Warunki i tryb przeprowadzania badań silników.
- Sposoby identyfikacji i oznakowania silników.
- Definicje kluczowych pojęć, takich jak "niedrogowa maszyna ruchoma" czy "moc netto".
Kogo dotyczy
- Producentów silników spalinowych przeznaczonych do niedrogowych maszyn ruchomych i pomocniczych silników do pojazdów.
- Podmiotów odpowiedzialnych za badania, identyfikację i oznakowanie tych silników.
Kluczowe punkty
- Rozporządzenie dotyczy silników montowanych w niedrogowych maszynach ruchomych oraz pomocniczych silników w pojazdach do przewozu osób lub ładunków po drogach.
- Nie stosuje się do silników napędzających statki (z wyjątkiem jednostek pływających po wodach śródlądowych), statki powietrzne, pojazdy rekreacyjne (np. śnieżne, wieloterenowe, motocykle terenowe) oraz ciągniki rolnicze.
- Silniki o zapłonie samoczynnym objęte regulacją mają moc netto równą lub większą niż 19 kW, lecz nie większą niż 560 kW.
- Silniki o zapłonie iskrowym objęte regulacją mają moc netto nie większą niż 19 kW.
Tekst ustawy
Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Dziennik Ustaw Nr 202 Page 13256 — 13256 — Poz. 1681 1681 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI I PRACY1) z dnia 19 sierpnia 2005 r. w sprawie szczegó∏owych wym
pkt 1; 3) sposoby identyfikacji i oznakowania silników,
pkt 1. § 2. Przepisów rozporzàdzenia nie stosuje si´ do silników do nap´du: 1) statków, z wyjàtkiem jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych; 2) statków powietrznych; 3) pojazdów rekreacyjnych, w szczególnoÊci pojazdów: Ênie˝nych, wieloterenowych oraz motocykli terenowych; 4) ciàgników rolniczych. § 3. 1. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà: 1) niedrogowa maszyna ruchoma — transportowe urzàdzenie przemys∏owe lub pojazd z nadwoziem albo pojazd bez nadwozia nieprzeznaczony do przewozu osób lub ∏adunków po drogach oraz dowolnà maszyn´ ruchomà przeznaczonà i przystosowanà do poruszania si´ lub do przemieszczania si´ po drogach lub po szynach i wyposa˝onà w silnik:
- a)o zap∏onie samoczynnym o mocy netto równej lub wi´kszej ni˝ 19 kW, lecz nie wi´kszej ni˝ 560 kW, który pracuje raczej przy zmiennej pr´dkoÊci obrotowej ni˝ przy jednej sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, dzia∏ajàcy na zasadzie samozap∏onu, lub
- b)o zap∏onie samoczynnym o mocy netto równej lub wi´kszej ni˝ 19 kW, lecz nie wi´kszej ni˝ 560 kW, który pracuje przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, dzia∏ajàcy na zasadzie samozap∏onu, lub
- c)o zap∏onie iskrowym o mocy netto nie wi´kszej ni˝ 19 kW, dzia∏ajàcy na zasadzie zap∏onu iskrowego, zasilany benzynà, lub ——————— 1) Minister Gospodarki i Pracy kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozpo- rzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 2004 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Gospodarki i Pracy (Dz. U. Nr 134, poz. 1428). 2) Przepisy niniejszego rozporzàdzenia wdra˝ajà postanowienia: — dyrektywy 97/68/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 1997 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do Êrodków dotyczàcych ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z silników spalinowych montowanych w maszynach samojezdnych nieporuszajàcych si´ po drogach (Dz. Urz. WE L 059 z 27.02.1998, str. 1—86); — dyrektywy Komisji 2001/63/WE z dnia 17 sierpnia 2001 r. dostosowujàcej do post´pu technicznego dyrektyw´ 97/68/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do Êrodków dotyczàcych ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z silników spalinowych montowanych w maszynach samojezdnych nieporuszajàcych si´ po drogach (Dz. Urz. WE L 227 z 23.08.2001, str. 41—43); — dyrektywy 2002/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 grudnia 2002 r. zmieniajàcej dyrektyw´ 97/68/WE w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do Êrodków dotyczàcych ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z silników spalinowych montowanych w maszynach samojezdnych nieporuszajàcych si´ po drogach (Dz. Urz. WE L 035 z 11.02.2003, str. 28—81); — dyrektywy 2004/26/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. zmieniajàcej dyrektyw´ 97/68/WE w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do Êrodków dotyczàcych ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z silników spalinowych montowanych w niedrogowych maszynach samojezdnych nieporuszajàcych si´ po drogach (Dz. Urz. UE L 225 z 25.06.2004). Dane dotyczàce aktów prawa Unii Europejskiej og∏oszone przed dniem 1 maja 2004 r., zamieszczone w niniejszym rozporzàdzeniu, dotyczà og∏aszania tych aktów w Dzienniku Urz´dowym Unii Europejskiej — wydanie specjalne. Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13257 — 13257 —
- d)skonstruowany do nap´du wagonów silnikowych, które sà samojezdnymi pojazdami szynowymi przeznaczonymi do przewozu ∏adunków lub pasa˝erów, lub
- e)skonstruowany do nap´du lokomotyw, które sà samojezdnymi pojazdami szynowymi przeznaczonymi do poruszania lub nap´du wagonów zaprojektowanych do przewozu ∏adunków oraz pasa˝erów, z wyjàtkiem osób obs∏ugujàcych lokomotyw´, i innych urzàdzeƒ; Poz. 1681 tak aby ich temperatura nie przekracza∏a 325 K (52 °C); 8) moc netto — moc silnika w kW uzyskiwanà na stanowisku badawczym na koƒcówce wa∏u korbowego lub jej odpowiedniku, mierzonà zgodnie z metodà pomiaru mocy silnika spalinowego, przeznaczonego dla pojazdów poruszajàcych si´ po drogach, z tym ˝e mocy wentylatora silnika nie uwzgl´dnia si´; 2) silnik — silnik o zap∏onie samoczynnym oraz o zap∏onie iskrowym; 9) znamionowa pr´dkoÊç obrotowa — maksymalnà pr´dkoÊç obrotowà przy pe∏nym obcià˝eniu, ograniczonà przez regulator, zgodnie z danymi producenta; 3) silnik zamienny — silnik nowo zbudowany, przeznaczony jako cz´Êç zamienna do zastàpienia silnika zamontowanego w niedrogowej maszynie ruchomej; 10) obcià˝enia cz´Êciowe — cz´Êç maksymalnego momentu obrotowego przy danej pr´dkoÊci obrotowej; 4) silnik pomocniczy — silnik zamontowany w pojeêdzie lub na pojeêdzie, niedostarczajàcy mocy s∏u˝àcej do nap´du pojazdu; 11) pr´dkoÊç obrotowa momentu maksymalnego — pr´dkoÊç obrotowà silnika, przy której osiàga on maksymalny moment obrotowy, zgodnie z danymi producenta; 5) silnik do maszyn „trzymanych w r´ku” — silnik spe∏niajàcy co najmniej jeden z poni˝szych warunków: 12) pr´dkoÊç obrotowa poÊrednia — pr´dkoÊç obrotowà silnika, przy zachowaniu nast´pujàcych warunków:
- a)musi byç u˝ytkowany w elemencie wyposa˝enia, który jest niesiony przez operatora, w ca∏ym zakresie mo˝liwoÊci jego przewidzianego dzia∏ania,
- a)dla silników przeznaczonych do pracy w zakresie pr´dkoÊci obrotowej na krzywej momentu przy pe∏nym obcià˝eniu, jako pr´dkoÊç obrotowa poÊrednia powinna byç przyj´ta deklarowana pr´dkoÊç obrotowa momentu maksymalnego, je˝eli wyst´puje on mi´dzy 60 % a 75 % pr´dkoÊci obrotowej znamionowej,
- b)musi byç u˝ytkowany w elemencie wyposa˝enia, który pracuje wielopozycyjnie, w pozycji odwróconej lub bocznej przy spe∏nieniu jego przewidzianych funkcji,
- c)musi byç u˝ytkowany w elemencie wyposa˝enia, którego ci´˝ar netto wraz z silnikiem wynosi mniej ni˝ 20 kg i jest spe∏niony co najmniej jeden z warunków: — operator musi zapewniaç albo podparcie elementu wyposa˝enia albo nieÊç ten element, w zakresie mo˝liwoÊci jego przewidzianego dzia∏ania, — operator musi zapewniaç podparcie elementu wyposa˝enia lub sterowaç jego po∏o˝eniem, w zakresie mo˝liwoÊci jego przewidzianego dzia∏ania, — musi byç u˝ytkowany w generatorze lub pompie; 6) zanieczyszczenia gazowe — tlenek w´gla (CO), w´glowodory (HC) wyra˝one jako C1:H1.85 i tlenki azotu (NOx) wyra˝one jako ekwiwalent dwutlenku azotu (NO2); 7) czàstki sta∏e — materia∏ osadzony na odpowiednim filtrze po przep∏ywie rozrzedzonych gazów spalinowych silnika o zap∏onie samoczynnym, rozcieƒczonych czystym przefiltrowanym powietrzem,
- b)je˝eli deklarowana pr´dkoÊç obrotowa momentu maksymalnego jest mniejsza ni˝ 60 % pr´dkoÊci obrotowej znamionowej, pr´dkoÊç obrotowa poÊrednia powinna wynosiç 60 % pr´dkoÊci obrotowej znamionowej,
- c)je˝eli deklarowana pr´dkoÊç obrotowa momentu maksymalnego jest wi´ksza ni˝ 75 % pr´dkoÊci obrotowej znamionowej, wówczas pr´dkoÊç obrotowa poÊrednia powinna wynosiç 75 % pr´dkoÊci obrotowej znamionowej,
- d)dla silników przeznaczonych do badania wed∏ug cyklu G1, pr´dkoÊç obrotowa powinna wynosiç 85 % znamionowej pr´dkoÊci obrotowej; 13) typ silnika — kategori´ silników, które ró˝nià si´ mi´dzy sobà pod wzgl´dem podstawowych cech charakterystycznych, wyspecyfikowanych w dokumencie informacyjnym okreÊlonym w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia; 14) rodzina silników — grup´ silników wydzielonà przez producenta o podobnych charakterystykach emisji spalin; 15) rodzina silników ma∏oseryjnych — rodzin´ silników o zap∏onie iskrowym o ca∏kowitej rocznej produkcji mniejszej ni˝ 5 000 sztuk; Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13258 — 13258 — 16) silnik macierzysty — silnik wybrany z rodziny silników; 17) parametr nastawny — urzàdzenie nastawne, uk∏ad lub element o konstrukcji, która mo˝e mieç wp∏yw na emisj´ zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych lub osiàgi silnika podczas badania tej emisji lub w czasie normalnej pracy silnika; 18) dodatkowe oczyszczanie — przejÊcie spalin przez urzàdzenie lub uk∏ad, którego przeznaczeniem jest dokonanie chemicznej lub fizycznej zmiany w spalinach przed ich ujÊciem do atmosfery; 19) dodatkowe urzàdzenie sterujàce emisjà — dowolne urzàdzenie, które mierzy parametry pracy silnika w celu regulacji ka˝dej cz´Êci uk∏adu sterowania emisjà zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych; 20) uk∏ad sterowania emisjà zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych — urzàdzenie, uk∏ad lub element o konstrukcji, która umo˝liwia sterowanie tà emisjà lub jej zmniejszanie; 21) okres trwa∏oÊci emisji — liczb´ godzin okreÊlonà w procedurze testu dla silników o zap∏onie iskrowym, zgodnie z normami emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych, stosowanà do okreÊlenia wspó∏czynników pogorszenia emisji; 22) uk∏ad paliwowy silnika — cz´Êci sk∏adowe zwiàzane z dozowaniem i przygotowaniem mieszanki paliwa; 23) d∏ugoÊç fazy — czas mi´dzy zmianà pr´dkoÊci obrotowej i/lub momentu obrotowego poprzedniej fazy lub fazy przygotowawczej a rozpocz´ciem nast´pnej fazy; zawiera ona czas, podczas którego pr´dkoÊç obrotowa i/lub moment obrotowy sà zmieniane, oraz stabilizacj´ na poczàtku ka˝dej fazy; 24) cykl testu — sekwencj´ punktów testu o zdefiniowanej pr´dkoÊci obrotowej i momencie obrotowym, w których ma pracowaç silnik w warunkach stacjonarnych (test NRSC) lub niestacjonarnych (test NRTC); 25) urzàdzenie unieruchamiajàce — urzàdzenie, które mierzy, wyczuwa lub reaguje na parametry eksploatacyjne w celu uaktywnienia, modulowania, opóênienia lub od∏àczenia pracy jakiegokolwiek elementu lub funkcji uk∏adu ograniczenia emisji, tak aby efektywnoÊç tego uk∏adu zosta∏a ograniczona w warunkach wyst´pujàcych podczas normalnej eksploatacji niedrogowej maszyny ruchomej, chyba ˝e stosowanie takiego urzàdzenia jest w∏àczone do procedury dotyczàcej homologacji testu emisji; 26) nieracjonalna strategia kontroli — strategi´, która podczas pracy niedrogowej maszyny ruchomej w normalnych warunkach eksploatacji ogranicza efektywnoÊç uk∏adu ograniczenia emisji zamie- Poz. 1681 czyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych do poziomu ni˝szego ni˝ oczekiwany w stosowanej procedurze testu emisji; 27) wa˝ne Êwiadectwo ˝eglugi lub bezpieczeƒstwa — Êwiadectwo potwierdzajàce zgodnoÊç z:
- a)Mi´dzynarodowà Konwencjà o Bezpieczeƒstwie ˚ycia na Morzu (SOLAS) z 1974 r., lub
- b)Mi´dzynarodowà Konwencjà o Liniach ¸adunkowych z 1966 r. i Êwiadectwo IOPP potwierdzajàce zgodnoÊç z Mi´dzynarodowà Konwencjà o Zapobieganiu Zanieczyszczeniu przez Statki (MARPOL); 28) jednostka p∏ywajàca po wodach Êródlàdowych — jednostk´ przeznaczonà do u˝ywania na wodach Êródlàdowych, majàcà d∏ugoÊç równà 20 m lub wi´kszà i obj´toÊç 100 m3 lub wi´kszà, obliczonà w sposób okreÊlony w pkt 29, lub holownik albo pchacz zbudowany do holowania lub pchania lub prowadzenia przy burcie jednostek majàcych d∏ugoÊç równà 20 m lub wi´kszà, z wyjàtkiem:
- a)jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych przeznaczonych do transportu pasa˝erów, przewo˝àcych nie wi´cej ni˝ 12 osób bez wliczenia ich za∏ogi,
- b)rekreacyjnych jednostek p∏ywajàcych, majàcych d∏ugoÊç mniejszà ni˝ 24 m, w rozumieniu przepisów o systemie oceny zgodnoÊci,
- c)jednostek obs∏ugi nale˝àcych do organów kontrolujàcych,
- d)statków przeciwpo˝arowych,
- e)statków pe∏nomorskich, w tym holowników pe∏nomorskich i pchaczy p∏ywajàcych lub stojàcych w akwenach wód p∏ywowych lub czasowo na drogach wodnych Êródlàdowych, pod warunkiem ˝e majà one wa˝ne Êwiadectwo ˝eglugi lub bezpieczeƒstwa; 29) obj´toÊç 100 m3 lub wi´ksza — obj´toÊç jednostki p∏ywajàcej po wodach Êródlàdowych, obliczonà wed∏ug wzoru: L x B x T, w którym „L” jest maksymalnà d∏ugoÊcià kad∏uba, bez steru i bukszprytu, „B” jest maksymalnà szerokoÊcià kad∏uba, mierzonà od zewn´trznej kraw´dzi jego poszycia, w szczególnoÊci bez kó∏ ∏opatkowych oraz belek odbojowych, zaÊ „T” jest odleg∏oÊcià pionowà mi´dzy najni˝szym punktem konstrukcyjnym kad∏uba lub st´pkà a maksymalnà linià zanurzenia; 30) formu∏a elastyczna — procedur´ umo˝liwiajàcà producentowi silnika wprowadzenie do obrotu, niezale˝nie od obowiàzywania etapów okreÊlajàcych wartoÊci graniczne,
§ 14
, ograniczonej liczby silników przeznaczonych do zamontowania w niedrogowych maszynach ru- Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13259 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13259 — chomych i spe∏niajàcych wartoÊci graniczne jedynie dla wczeÊniejszego z tych etapów. 2. Do niedrogowych maszyn ruchomych, w których zamontowane sà silniki: Poz. 1681 1) je˝eli spe∏niajà wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu; 2) dla których wydano certyfikat homologacji typu. 2. Przez certyfikat homologacji typu rozumie si´: 1) o zap∏onie samoczynnym, zalicza si´ mi´dzy innymi:
- a)przemys∏owe urzàdzenia wiertnicze, spr´˝arki, 1) Êwiadectwo homologacji typu pojazdu wydawane dla pojazdów i cz´Êci znajdujàcych si´ w typie pojazdu, na zasadach i w trybie okreÊlonych w przepisach o ruchu drogowym;
- b)urzàdzenia budowlane, w tym ∏adowarki ko∏owe, spycharki, ciàgniki gàsienicowe, ∏adowarki gàsienicowe, ∏adowarki typu samochodowego, pozadrogowe samochody ci´˝arowe oraz koparki hydrauliczne, 2) Êwiadectwo homologacji „E” wydawane dla wyposa˝enia pojazdu i cz´Êci motoryzacyjnych, na podstawie Regulaminu EKG ONZ, którego Rzeczpospolita Polska jest stronà.
- c)urzàdzenia rolnicze, rotacyjne maszyny do uprawy roli, samojezdne pojazdy rolnicze, z wyjàtkiem ciàgników, § 5. W przypadku gdy silnik nie spe∏nia wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu, nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla silnika lub rodziny silników.
- d)urzàdzenia stosowane w gospodarce leÊnej, § 6. 1. Zabudowa silnika w niedrogowej maszynie ruchomej powinna spe∏niaç wymagania okreÊlone w certyfikacie homologacji typu, a tak˝e nast´pujàce wymagania techniczne:
- e)urzàdzenia do podawania materia∏ów, wózki podnoÊnikowe,
- f)urzàdzenia do naprawy dróg, w tym równiarki silnikowe, walce drogowe, równiarki do asfaltu,
- g)urzàdzenia do odÊnie˝ania,
- h)urzàdzenia do wspomagania naziemnego na lotniskach,
- i)podnoÊniki bramowe, 1) podciÊnienie w uk∏adzie dolotowym; 2) nadciÊnienie w uk∏adzie wylotowym. 2. Wymagania,
ust. 1, nie powinny przekraczaç wartoÊci okreÊlonej w informacji zamieszczonej odpowiednio w za∏àczniku nr 1.1 do rozporzàdzenia albo w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia.
- j)dêwigi ruchome,
- k)spr´˝arki gazowe,
- l)generatory pràdotwórcze ze zmiennym obcià˝eniem, zawierajàce zespo∏y ch∏odzàce i zestawy spawalnicze,
- m)pompy irygacyjne,
- n)maszyny do piel´gnacji murawy, d∏uta pneumatyczne, wyposa˝enie do usuwania Êniegu,
- o)zamiatarki; 2) o zap∏onie iskrowym, zalicza si´ mi´dzy innymi:
- a)kosiarki trawnikowe, pi∏y ∏aƒcuchowe,
- b)generatory,
- c)pompy wodne,
- d)przycinarki ˝ywop∏otów. § 4. 1. Do obrotu mogà byç wprowadzane nowe silniki zamontowane albo niezamontowane w niedrogowych maszynach ruchomych, z zastrze˝eniem § 15 ust. 4 i § 24 ust. 3: § 7. Silnik pomocniczy o mocy netto wi´kszej ni˝ 560 kW, przewidziany do monta˝u w jednostkach p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, musi spe∏niaç wymagania okreÊlone dla silnika do nap´du tych jednostek. § 8. Silniki zamienne, z wyjàtkiem silników do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, wagonów silnikowych i lokomotyw, powinny spe∏niaç wartoÊci graniczne, jakie musia∏ spe∏niaç silnik zamieniany, gdy by∏ wprowadzony do obrotu. § 9. 1. Silnik, który wydala spaliny zmieszane z wodà, powinien byç wyposa˝ony w ∏àcznik w uk∏adzie wydechowym silnika umieszczony, w kierunku przep∏ywu, za silnikiem i przed punktem, w którym spaliny wchodzà w kontakt z wodà lub innà cieczà ch∏odzàcà bàdê p∏uczàcà, do czasowego zamocowania wyposa˝enia do poboru zanieczyszczeƒ gazowych lub czàstek sta∏ych; umieszczenie tego ∏àcznika powinno zapewniaç pobór dobrze zmieszanej, reprezentatywnej próbki spalin. 2. ¸àcznik powinien mieç znormalizowany wewn´trzny gwint rurowy nie wi´kszy ni˝ pó∏ cala i gdy nie jest u˝ywany, powinien byç zamkni´ty za pomocà zaÊlepki; dopuszczalne sà ∏àczniki ekwiwalentne. Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 Dziennik Ustaw Nr 202 14:51 Page 13260 — 13260 — Rozdzia∏ 2 Szczegó∏owe wymagania dla silników o zap∏onie samoczynnym w zakresie ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych § 10. 1. Cz´Êci sk∏adowe silnika o zap∏onie samoczynnym, które mogà wp∏ynàç na emisj´ zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych, powinny byç zaprojektowane, wykonane i zamontowane tak, aby silnik, w warunkach normalnego u˝ytkowania, mimo drgaƒ, którym podlega, spe∏nia∏ wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu. 2. Producent silnika o zap∏onie samoczynnym powinien zastosowaç takie Êrodki techniczne, aby zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi w rozporzàdzeniu zapewnia∏y skuteczne ograniczenie emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych podczas eksploatacji silnika w warunkach prawid∏owego u˝ytkowania. 3. Je˝eli w silniku o zap∏onie samoczynnym zamontowany zosta∏ reaktor katalityczny lub wychwytywacz czàstek sta∏ych, jako urzàdzenie do dodatkowego oczyszczania spalin, producent powinien wykazaç, przeprowadzajàc samodzielnie badanie trwa∏oÊci zgodnie z dobrà praktykà in˝ynierskà i dokonujàc rejestracji tych badaƒ, ˝e urzàdzenia te b´dà prawid∏owo dzia∏aç przez okres u˝ytkowania silnika. 4. Dopuszcza si´ systematycznà wymian´ urzàdzeƒ do dodatkowego oczyszczania spalin po okresie pracy silnika okreÊlonym przez producenta. 5. Regulacja, naprawa, demonta˝, czyszczenie lub wymiana elementów lub podzespo∏ów silnika o zap∏onie samoczynnym wykonywane okresowo, w celu zabezpieczenia silnika przed nieprawid∏owym dzia∏aniem, w stosunku do urzàdzenia do dodatkowego oczyszczania spalin, mo˝e byç wykonywana tylko w takim zakresie, jaki jest technicznie konieczny dla zapewnienia prawid∏owego dzia∏ania uk∏adu ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych. 6. Sposób wykonywania czynnoÊci,
ust. 5, powinien byç okreÊlony w instrukcji obs∏ugi i zatwierdzony przed wydaniem certyfikatu homologacji typu. §
- Silniki o zap∏onie samoczynnym, z wyjàtkiem silników do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, lokomotyw oraz wagonów silnikowych, mogà byç wprowadzone do obrotu na podstawie formu∏y elastycznej w trybie okreÊlonym w § 18—
- Silniki o zap∏onie samoczynnym wprowadzone do obrotu na podstawie formu∏y elastycznej powinny byç oznakowane w sposób okreÊlony w §
- §
- Zanieczyszczenia gazowe i czàstki sta∏e emitowane przez silnik o zap∏onie samoczynnym pod- Poz. 1681 dany badaniom mierzy si´ za pomocà metod opisanych w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia.
- Emisja zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z silnika o zap∏onie samoczynnym mo˝e byç mierzona za pomocà innych ni˝ okreÊlone w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia metod pomiarów lub analizatorów, pod warunkiem ˝e zapewnià one uzyskanie wyników emisji: 1) zanieczyszczeƒ gazowych mierzonych w spalinach nierozcieƒczonych — uk∏ad przedstawiony na rys. 2 w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia; 2) zanieczyszczeƒ gazowych mierzonych w spalinach rozcieƒczonych w uk∏adzie przep∏ywu ca∏kowitego rozcieƒczonej mieszaniny — uk∏ad przedstawiony na rys. 3 w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia; 3) czàstek sta∏ych mierzonej w uk∏adzie przep∏ywu ca∏kowitego spalin rozcieƒczonych dzia∏ajàcym z odr´bnym filtrem dla ka˝dej fazy lub przy u˝yciu metody jednego filtra — uk∏ad przedstawiony na rys. 13 w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia.
- OkreÊlenie równowa˝noÊci uk∏adu pomiarowego powinno byç oparte na zbadaniu, na podstawie cyklu siedmiu testów lub ich wi´kszej liczby, zale˝noÊci pomi´dzy rozpatrywanym uk∏adem a jednym lub kilkoma uk∏adami odniesienia wymienionymi w ust.
- Kryterium równowa˝noÊci uk∏adu pomiarowego definiuje si´ jako ±5 % zgodnoÊci wa˝onych wartoÊci emisji cyklu, przy zastosowaniu cyklu testu okreÊlonego w pkt 4 za∏àcznika nr 2 do rozporzàdzenia. §
- Je˝eli silnik o zap∏onie samoczynnym spe∏nia wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu dotyczàce emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych, nie mo˝na odmówiç wydania certyfikatu homologacji typu silnika lub rodziny silników oraz ˝àdaç spe∏niania wymagaƒ innych ni˝ okreÊlone w rozporzàdzeniu.
- Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu po dniu 30 czerwca 1998 r. dla silników o mocy netto: 1) 130 kW ≤ P ≤ 560 kW — zaliczonych do kategorii „A”, 2) 75 kW ≤ P ≤ 130 kW — zaliczonych do kategorii „B”, 3) 37 kW ≤ P ≤ 75 kW — zaliczonych do kategorii „C” — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone w § 14 ust.
- Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu po dniu: 1) 31 grudnia 1999 r. dla silników o mocy netto 18 kW ≤ P ≤ 37 kW — zaliczonych do kategorii „D”, 2) 31 grudnia 2000 r. dla silników o mocy netto 130 kW ≤ P ≤ 560 kW — zaliczonych do kategorii „E”, Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13261 — 13261 — Poz. 1681 3) 31 grudnia 2001 r. dla silników o mocy netto 75 kW ≤ P ≤ 130 kW — zaliczonych do kategorii „F”, 4) 31 grudnia 2011 r. dla silników o mocy netto 37 kW ≤ P ≤ 56 kW — zaliczanych do kategorii „P” 4) 31 grudnia 2002 r. dla silników o mocy netto 37 kW ≤ P ≤ 75 kW — zaliczonych do kategorii „G” — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone w § 14 ust.
- — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone w § 14 ust.
- Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla silników, z wyjàtkiem silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, po dniu: 1) 30 czerwca 2005 r. dla silników o mocy netto 130 kW ≤ P ≤ 560 kW — zaliczanych do kategorii „H, 2) 31 grudnia 2005 r. dla silników o mocy netto 75 kW ≤ P ≤ 130 kW — zaliczanych do kategorii „I”, 3) 31 grudnia 2006 r. dla silników o mocy netto 37 kW ≤ P ≤ 75 kW — zaliczonych do kategorii „J”, 4) 31 grudnia 2005 r. dla silników o mocy netto 19 kW ≤ P ≤ 37 kW — zaliczanych do kategorii „K” — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone w § 14 ust.
- Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, po dniu: 1) 31 grudnia 2009 r. dla silników o mocy netto 130 kW ≤ P ≤ 560 kW — zaliczanych do kategorii „H”, 2) 31 grudnia 2009 r. dla silników o mocy netto 75 kW ≤ P ≤ 130 kW — zaliczanych do kategorii „I”, 3) 31 grudnia 2010 r. dla silników o mocy netto 37 kW ≤ P ≤ 75 kW — zaliczonych do kategorii „J”, 4) 31 grudnia 2009 r. dla silników o mocy netto 19 kW ≤ P ≤ 37 kW — zaliczanych do kategorii „K” — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone w § 14 ust.
- Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla silników, z wyjàtkiem silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, po dniu:
- Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla silników, z wyjàtkiem silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, po dniu: 1) 31 grudnia 2012 r. dla silników o mocy netto 130 kW ≤ P ≤ 560 kW — zaliczanych do kategorii „Q”, 2) 31 grudnia 2013 r. dla silników o mocy netto 56 kW ≤ P ≤ 130 kW — zaliczanych do kategorii „R” — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone w § 14 ust.
- Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla silnika do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, po dniu: 1) 31 grudnia 2005 r. dla silników o mocy równej lub wi´kszej ni˝ 37 kW i obj´toÊci skokowej cylindra mniejszej ni˝ 0,9 l — zaliczanych do kategorii „V1: 1”, 2) 30 czerwca 2005 r. dla silników o obj´toÊci skokowej cylindra równej lub wi´kszej ni˝ 0,9 l, lecz mniejszej ni˝ 1,2 l — zaliczanych do kategorii „V1: 2”, 3) 30 czerwca 2005 r. dla silników o obj´toÊci skokowej cylindra równej lub wi´kszej ni˝ 1, 2 l, lecz mniejszej ni˝ 2,5 l i mocy netto silnika 37 kW ≤ P ≤ 75 kW — zaliczanych do kategorii „V1: 3”, 4) 31 grudnia 2006 r. dla silników o obj´toÊci skokowej cylindra równej lub wi´kszej ni˝ 2,5 l, lecz mniejszej ni˝ 5 l — zaliczanych do kategorii „V1: 4”, 5) 31 grudnia 2007 r. dla silników o obj´toÊci skokowej cylindra wi´kszej ni˝ 5 l — zaliczanych do kategorii „V2” — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone w § 14 ust.
- Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla silników do nap´du wagonów silnikowych po dniu: 1) 30 czerwca 2005 r., dla silników o mocy netto wi´kszej ni˝ 130 kW — zaliczanych do kategorii „RC A”, 1) 31 grudnia 2009 r. dla silników o mocy netto 130 kW ≤ P ≤ 560 kW — zaliczanych do kategorii „L”, 2) 31 grudnia 2010 r., dla silników o mocy netto wi´kszej ni˝ 130 kW — zaliczanych do kategorii „RC B” 2) 31 grudnia 2010 r. dla silników o mocy netto 75 kW ≤ P ≤ 130 kW — zaliczanych do kategorii „M”, — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone odpowiednio w § 14 ust. 5 lub
- 3) 31 grudnia 2010 r. dla silników o mocy netto 56 kW ≤ P ≤ 75 kW — zaliczanych do kategorii „N”, Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13262 — 13262 —
- Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla silników do nap´du lokomotyw po dniu: 1) 31 grudnia 2005 r., dla silników o mocy netto 130 kW ≤ P ≤ 560 kW — zaliczanych do kategorii „RL A”, 2) 31 grudnia 2007 r., dla silników o mocy netto wi´kszej ni˝ 560 kW — zaliczanych do kategorii „RH A”, 3) 31 grudnia 2010 r., dla silników o mocy netto wi´kszej ni˝ 130 kW — zaliczanych do kategorii „R B ” — je˝eli silniki te nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisje zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z tych silników przekraczajà wartoÊci graniczne okreÊlone odpowiednio w § 14 ust. 5 lub
- Przepisów ust. 2—7 nie stosuje si´ do silników do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, lokomotyw i wagonów silnikowych. §
- WartoÊci graniczne emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych okreÊla si´ dla poszczególnych kategorii silników o zap∏onie samoczynnym w zale˝noÊci od ich mocy netto, w nast´pujàcych etapach: 1) I — dla silników zaliczanych do kategorii A—C,
§ 13ust.
2; 2) II — dla silników zaliczanych do kategorii D—G,
§ 13ust. 3; 3. Warto
Êci graniczne emisji,
ust. 2, dotyczà emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych wydalanych bezpoÊrednio z silnika o zap∏onie samoczynnym. WartoÊci te powinny byç osiàgane przed dowolnym urzàdzeniem do dodatkowego oczyszczania spalin. Poz. 1681 3) III A — dla silników, z wyjàtkiem pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, zaliczanych do kategorii H—K,
§ 13ust. 4; 4) III A — dla silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dko
Êci obrotowej, zaliczanych do kategorii H—K,
§ 13ust.
5; 5) III A — dla silników do nap´du w jednostkach p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych zaliczanych do kategorii V1—V2,
§ 13ust.
8; 6) III A — dla silników do nap´du wagonów spalinowych zaliczanych do kategorii RC A, RL A i RH A,
§ 13ust.
9 pkt 1 i ust. 10 pkt 1 i 2; 7) III B — dla: a) silników zaliczanych do kategorii L—P,
§ 13ust. 6, z wyjàtkiem silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dko
Êci obrotowej, b) silników do nap´du wagonów silnikowych zaliczanych do kategorii RC B,
§ 13ust.
9 pkt 2, c) silników do nap´du lokomotyw zaliczanych do kategorii RB,
§ 13ust.
10 pkt 3; 8) IV — dla silników zaliczanych do kategorii Q—R,
§ 13ust. 7, z wyjàtkiem silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dko
Êci obrotowej.
- W etapie I zmierzona emisja zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych nie mo˝e przekroczyç wartoÊci okreÊlonych w poni˝szej tabeli:
- W II etapie zmierzona emisja zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych nie powinna przekraczaç wartoÊci okreÊlonych w poni˝szej tabeli: Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13263 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13263 —
- W etapie IIIA emisja tlenku w´gla, suma emisji w´glowodorów i tlenków azotu oraz emisja czàstek sta∏ych okreÊlona z uwzgl´dnieniem wspó∏czynników pogorszenia emisji,
za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia, nie mo˝e przekroczyç wartoÊci podanych w poni˝szych tabelach dla: 1) silników stosowanych do innych celów ni˝ do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, lokomotyw i wagonów silnikowych 2) silników do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych 3) silników do nap´du lokomotyw 4) silników do nap´du wagonów silnikowych Poz. 1681 Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13264 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13264 — 6. W etapie III B emisja tlenku w´gla, emisja w´glowodorów i tlenków azotu lub suma emisji w´glowodorów i tlenków azotu, je˝eli dotyczy, oraz czàstek sta∏ych, okreÊlona z uwzgl´dnieniem wspó∏czynników pogorszenia emisji,
za∏àczniku nr 2 Poz. 1681 do rozporzàdzenia, nie mo˝e przekroczyç wartoÊci podanych w poni˝szej tabeli dla: 1) silników stosowanych do innych celów ni˝ do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, lokomotyw i wagonów silnikowych 2) silników do nap´du wagonów silnikowych 3) silników do nap´du lokomotyw 7. W etapie IV emisja tlenku w´gla, emisja w´glowodorów i tlenków azotu oraz czàstek sta∏ych z silników stosowanych do innych celów ni˝ do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, loko- motyw i wagonów silnikowych, okreÊlona z uwzgl´dnieniem wspó∏czynników pogorszenia emisji,
za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia, nie mo˝e przekroczyç wartoÊci podanych w poni˝szej tabeli: § 15. 1. Do obrotu mogà byç wprowadzane silniki zamontowane lub jeszcze niezamontowane w niedrogowych maszynach ruchomych, po datach wymienionych poni˝ej, z wyjàtkiem silników przeznaczonych do wprowadzenia do obrotu na terytorium paƒstw nieb´dàcych cz∏onkami Unii Europejskiej, je˝eli spe∏niajà wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu i uzyska∏y certyfikat homologacji typu zgodnie z jednà z kategorii w: 1) etapie I — silniki zaliczane do kategorii:
- a)A i B — po dniu 31 grudnia 1998 r.,
- b)C — po dniu 31 marca 1999 r.; 2) etapie II — silniki zaliczane do kategorii:
- a)D — po dniu 31 grudnia 2000 r.,
- b)E — po dniu 31 grudnia 2001 r., Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13265 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13265 —
- c)F — po dniu 31 grudnia 2002 r.,
- d)G — po dniu 31 grudnia 2003 r.; 3) etapie III A — silniki, z wyjàtkiem silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, zaliczane do kategorii:
- a)H — po dniu 31 grudnia 2005 r.,
- b)I i K — po dniu 31 grudnia 2006 r.,
- c)J — po dniu 31 grudnia 2007 r.; 4) etapie III A — silniki do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych, zaliczane do kategorii:
- a)V1:1, V1: 2 oraz V1:3 — po dniu 31 grudnia 2006 r.,
- b)V1:4 i V2 — po dniu 31 grudnia 2008 r.; 5) etapie IIIA — silniki pracujàce przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, zaliczane do kategorii:
- a)H, I oraz K — po dniu 31 grudnia 2010 r.,
- b)J — po dniu 31 grudnia 2011 r.; 6) etapie IIIA — silniki do nap´du wagonów silnikowych, zaliczane do kategorii RC A — po dniu 31 grudnia 2005 r.; 7) etapie IIIA — silniki do nap´du lokomotyw, zaliczane do kategorii:
- a)RL A — po dniu 31 grudnia 2006 r.,
- b)RH A — po dniu 31 grudnia 2008 r.; 8) etapie IIIB — silniki, z wyjàtkiem pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, zaliczane do kategorii:
- a)L — po dniu 31 grudnia 2010 r.,
- b)M i N — po dniu 31 grudnia 2011 r.,
- c)P — po dniu 31 grudnia 2012 r.; 9) etapie III B — silniki do nap´du wagonów silnikowych, zaliczane do kategorii RC B — po dniu 31 grudnia 2011 r.; 10) etapie III B — silniki do nap´du lokomotyw, zaliczane do kategorii R B — po dniu 31 grudnia 2011 r.; 11) etapie IV — silniki, z wyjàtkiem silników pracujàcych przy sta∏ej pr´dkoÊci obrotowej, zaliczane do kategorii:
- a)Q — po dniu 31 grudnia 2013 r.,
- b)R — po dniu 30 wrzeÊnia 2014 r. 2. Dla ka˝dej kategorii silników daty,
ust. 1 pkt 3—11, odracza si´ o dwa lata w przypadku silników, których data produkcji jest datà wczeÊniejszà ni˝ wymieniona w ust. 1 pkt 3—
- Certyfikaty homologacji typu wydane dla silników zaliczanych do danej kategorii w danym etapie wartoÊci granicznych emisji tracà wa˝noÊç po wej- Poz. 1681 Êciu w ˝ycie nast´pnego etapu wartoÊci granicznych emisji.
- Przepisów ust. 1 oraz § 4 ust. 1 nie stosuje si´ do silników: 1) przeznaczonych do u˝ytkowania przez si∏y zbrojne; 2) stanowiàcych koƒcowà parti´ zwolnionà z limitów czasowych wprowadzania ich do obrotu,
§ 17
, zwanych dalej „limitami czasowymi”; 3) przeznaczonych do stosowania w maszynach przeznaczonych do:
- a)wodowania i wydobywania ∏odzi ratunkowych,
- b)wodowania i Êciàgania statków wyrzuconych na brzeg. § 16. Je˝eli jedna rodzina silników pokrywa wi´cej ni˝ jeden zakres mocy, wartoÊci graniczne emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z silnika macierzystego i wszystkich typów silników wchodzàcych w sk∏ad tej samej rodziny powinny spe∏niaç wy˝sze wymagania dla wy˝szego zakresu mocy, przy czym producent mo˝e ograniczyç rodzin´ silników do jednego zakresu mocy i zg∏osiç jà do certyfikacji. § 17. 1. Silniki o zap∏onie samoczynnym przechowywane w magazynach lub znajdujàce si´ jako zapas dla niedrogowych maszyn ruchomych, w przypadku koƒcowej ich partii, mogà byç zwolnione, na wniosek producenta, z limitów czasowych, po spe∏nieniu nast´pujàcych warunków: 1) producent powinien wystàpiç do jednostki, która przeprowadzi∏a badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, przed dniem obowiàzywania dla tych silników limitów czasowych; 2) wystàpienie, o którym mowa w pkt 1, powinno zawieraç:
- a)wykaz zawierajàcy numery identyfikacyjne nowych silników danego typu, niewprowadzonych do obrotu w okreÊlonych limitach czasowych, zwany dalej „wykazem”,
- b)techniczne i ekonomiczne uzasadnienie zwolnienia z limitów czasowych; 3) silniki te powinny byç zgodne z typem lub rodzinà silników, dla których certyfikat homologacji typu nie jest d∏u˝ej wa˝ny, albo z typem lub rodzinà silników, dla których certyfikat ten nie by∏ wymagany, ale które by∏y produkowane zgodnie z limitami czasowymi; 4) znajdujà si´ w magazynach przed up∏ywem limitów czasowych; 5) maksymalna liczba silników jednego lub wi´kszej liczby typów wprowadzanych do obrotu i zg∏oszonych do zwolnienia z limitów czasowych nie mo˝e przekroczyç 10 % nowych silników wszystkich typów wprowadzonych do obrotu w poprzednim roku. Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 Dziennik Ustaw Nr 202 14:51 Page 13266 — 13266 — 2. Jednostka, która przeprowadzi∏a badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, powinna wydaç dla ka˝dego silnika o zap∏onie samoczynnym lub rodziny silników,
ust. 1, certyfikat zgodnoÊci; w certyfikacie tym nale˝y zamieÊciç adnotacje o silnikach lub ich rodzinie. W szczególnie uzasadnionych przypadkach jednostka udzielajàca homologacji typu mo˝e wydaç wspólny dokument zawierajàcy numery identyfikacyjne silników,
ust.
- Przepisy ust. 1 i 2 stosuje si´ w okresie 12 miesi´cy od dnia, w którym silniki po raz pierwszy podlega∏y limitom czasowym.
- Przepisu ust. 2 nie stosuje si´ do silników do nap´du jednostek p∏ywajàcych po wodach Êródlàdowych. §
- Na wniosek producenta urzàdzenia oryginalnego i po uzyskaniu zgody jednostki, która przeprowadzi∏a badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, mogà byç wprowadzone do obrotu, po wejÊciu w ˝ycie danego etapu wartoÊci granicznych emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych, tylko te silniki, które spe∏niajà wartoÊci graniczne poprzedniego etapu. Poz. 1681 sji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych,
§ 14ust. 2 i 4, silników, które nie spe∏niajà obowiàzujàcych warto
Êci granicznych emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych i wydano dla tych silników certyfikat homologacji typu na podstawie ostatniego, wczeÊniejszego etapu tych wartoÊci granicznych. §
- Liczba silników wprowadzanych do obrotu na podstawie formu∏y elastycznej nie mo˝e, dla ˝adnej kategorii silników, przekroczyç 20 % wprowadzonych do obrotu urzàdzeƒ, w których zamontowane sà silniki danej kategorii, obliczona jako Êrednia z ostatnich 5 lat wprowadzonych do obrotu silników na terytorium paƒstw cz∏onkowskich Unii Europejskiej.
- Je˝eli producent urzàdzenia oryginalnego wprowadza∏ do obrotu, na terytorium paƒstw cz∏onkowskich Unii Europejskiej przez okres krótszy ni˝ 5 lat, urzàdzenia, w których zamontowane by∏y silniki danej kategorii, Êrednia, o której mowa w ust. 1, jest obliczana dla okresu, w którym producent urzàdzenia oryginalnego wprowadza∏ je do obrotu.
- Producent urzàdzenia oryginalnego, który chce skorzystaç z formu∏y elastycznej, powinien mieç mo˝liwoÊç zakupienia od producentów silników, po wejÊciu w ˝ycie danego etapu wartoÊci granicznych emi- §
- Producent urzàdzenia oryginalnego mo˝e wystàpiç z wnioskiem do jednostki, która dokona∏a badaƒ zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, o uzyskanie zgody dla swoich producentów silników na wprowadzenie do obrotu sta∏ej liczby silników na podstawie formu∏y elastycznej; w takim przypadku liczba silników nie mo˝e przekroczyç w ˝adnej kategorii liczby podanej w poni˝szej tabeli:
- Producent urzàdzenia oryginalnego do∏àcza do wniosku, o którym mowa w ust. 1, oraz w § 18 ust. 1, próbk´ etykiety, która b´dzie zamocowana na egzemplarzu silnika zamontowanego w niedrogowej maszynie ruchomej, na podstawie formu∏y elastycznej, oraz próbk´ dodatkowych etykiet.
- Producent silnika o zap∏onie iskrowym powinien zastosowaç takie Êrodki techniczne, aby zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi w rozporzàdzeniu zapewnia∏y skuteczne ograniczenie emisji zanieczyszczeƒ gazowych podczas ca∏ego okresu eksploatacji silnika, w warunkach prawid∏owego jego u˝ytkowania. Rozdzia∏ 3 §
- Zanieczyszczenia gazowe emitowane przez silnik o zap∏onie iskrowym poddany badaniom mierzy si´ za pomocà metod okreÊlonych w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia; badanie powinno obejmowaç ka˝de urzàdzenie do dodatkowego oczyszczania spalin. Szczegó∏owe wymagania dla silników o zap∏onie iskrowym w zakresie ograniczenia emisji zanieczyszczeƒ gazowych §
- Cz´Êci sk∏adowe silnika o zap∏onie iskrowym, które mogà mieç wp∏yw na emisj´ zanieczyszczeƒ gazowych, powinny byç zaprojektowane, wykonane i zamontowane tak, aby silnik, w warunkach normalnego u˝ytkowania, mimo drgaƒ, którym mo˝e byç poddany, spe∏nia∏ wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu.
- Emisja zanieczyszczeƒ gazowych z silnika o zap∏onie iskrowym mo˝e byç mierzona za pomocà innych ni˝ okreÊlone w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia metod pomiarów lub analizatorów, pod warunkiem ˝e zapewnià one uzyskanie wyników równowa˝nych otrzymanych za pomocà nast´pujàcych uk∏adów Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13267 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13267 — pomiarowych dla emisji zanieczyszczeƒ gazowych mierzonych w: 1) spalinach nierozcieƒczonych — uk∏ad przedstawiony na rys. 2 w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia; 2) rozcieƒczonych spalinach w uk∏adzie przep∏ywu ca∏kowitego rozcieƒczonej mieszaniny — uk∏ad przedstawiony na rys. 3 w za∏àczniku nr 1.3 do rozporzàdzenia. §
- Je˝eli silnik o zap∏onie iskrowym spe∏nia wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu dotyczàce emisji zanieczyszczeƒ gazowych, nie mo˝na odmówiç wydania certyfikatu homologacji typu dla typu silnika lub rodziny silników oraz ˝àdaç spe∏niania innych ni˝ okreÊlone w rozporzàdzeniu wymagaƒ dla tego typu silnika w zakresie emisji zanieczyszczeƒ gazowych do atmosfery przez niedrogowe maszyny ruchome, w których silnik jest zamontowany.
- Nie wydaje si´ certyfikatu homologacji typu dla typu silnika o zap∏onie iskrowym lub rodziny tych silników dla niedrogowej maszyny ruchomej, w: 1) etapie I — je˝eli silnik nie spe∏nia wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisja zanieczyszczeƒ gazowych z silnika przekracza wartoÊci graniczne okreÊlone w § 26 pkt 1; 2) etapie II — po dniu 1 sierpnia: a) 2004 r. dla silników klasy SN:1 i SN:2, b) 2006 r. dla silników klasy SN:4, c) 2007 r. dla silników klas SH:1, SH:2 i SN:3, d) 2008 r. dla silników klasy SH:3 — je˝eli silnik o zap∏onie iskrowym nie spe∏nia wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu oraz emisja zanieczyszczeƒ gazowych z silnika przekracza wartoÊci graniczne,
§ 26pkt 2.
- Przepisów ust. 2 pkt 2 oraz § 4 ust. 1 nie stosuje si´ do silników przeznaczonych do u˝ytkowania przez si∏y zbrojne. §
- W okresie 36 miesi´cy od dat wymienionych w § 24 ust. 2 pkt 2 wartoÊci granicznych emisji Poz. 1681 §
- Silniki o zap∏onie iskrowym, zaliczone do klasy g∏ównej S — ma∏e silniki o mocy netto ≤ 19 kW, dzieli si´ na nast´pujàce klasy: 1) H — silniki przeznaczone do maszyn „trzymanych w r´ku”; 2) N — silniki przeznaczone do maszyn „nietrzymanych w r´ku”. zanieczyszczeƒ gazowych,
§ 26
pkt 2, nie stosuje si´ do: 1) rodziny silników, których produkcja jest nie wi´ksza ni˝ 25 000 sztuk, pod warunkiem ˝e rodziny tych silników majà ró˝ne pojemnoÊci skokowe; 2) silników, których produkcja roczna nie przekracza 25 000 sztuk; 3) silników, które b´dà zamontowane w nast´pujàcych maszynach:
- a)pile ∏aƒcuchowej trzymanej w r´ku — urzàdzeniu trzymanym w r´ku, zaprojektowanym do ci´cia drewna za pomocà ∏aƒcucha pi∏y, zaprojektowanym do trzymania w dwóch r´kach, z silnikiem o pojemnoÊci skokowej przekraczajàcej 45 cm3, zgodnie z normà EN ISO 11681-1,
- b)maszynie z uchwytem w górnej cz´Êci: wiertarki i pi∏y ∏aƒcuchowe do ci´cia drewna, trzymanej w r´ku — urzàdzeniu trzymanym w r´ku, z uchwytem w górnej cz´Êci, zaprojektowanym do wiercenia otworów lub ci´cia drewna za pomocà ∏aƒcucha pi∏y, zgodnie z normà EN ISO 11681-2,
- c)pile do ci´cia krzewów, trzymanej w r´ku, wyposa˝onej w silnik spalinowy — urzàdzeniu trzymanym w r´ku, z wirujàcym ostrzem wykonanym z metalu lub tworzywa sztucznego, przeznaczonym do ci´cia trawy, krzaków, ma∏ych drzew i podobnych roÊlin; urzàdzenie to musi byç zaprojektowane zgodnie z normà EN ISO 11806 do pracy w wielu pozycjach, w szczególnoÊci poziomej, odwróconej, i mieç silnik o pojemnoÊci skokowej przekraczajàcej 40 cm3, Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 Dziennik Ustaw Nr 202 14:51 Page 13268 — 13268 —
- d)przycinarce do ˝ywop∏otów trzymanej w r´ku — urzàdzeniu zaprojektowanym do przycinania ˝ywop∏otów i krzewów za pomocà jednego lub wielu ostrz o ruchu post´powo 0-zwrotnym, zgodnie z normà EN 774,
- e)przycinarce wyposa˝onej w silnik spalinowy, trzymanej w r´ku — urzàdzeniu przeznaczonym do ci´cia materia∏ów twardych, takich jak kamieƒ, asfalt, beton oraz stal, za pomocà wirujàcego metalowego ostrza, wyposa˝onym w silnik o pojemnoÊci skokowej przekraczajàcej 50 cm3, zgodnie z normà EN 1454, Poz. 1681 wszystkim do specjalnych celów, w tym do uprawy roli, oraz pi∏ach rotacyjnych, urzàdzeniach do napowietrzania trawników i generatorach. 2. Do rodziny silników i silników,
ust. 1, w okresie 36 miesi´cy od dat wymienionych w § 24 ust. 2 pkt 2, stosuje si´ wartoÊci graniczne emisji zanieczyszczeƒ gazowych,
§ 26pkt 1. § 26. Warto
Êci graniczne emisji zanieczyszczeƒ gazowych okreÊla si´ dla poszczególnych kategorii silników o zap∏onie iskrowym, w dwóch etapach: f) nietrzymanych w r´ku klasy SN:3 z poziomym wa∏em korbowym, które wytwarzajà moc równà lub wi´kszà ni˝ 2,5 kW i sà stosowane przede 1) etapie I — zmierzona emisja tlenku w´gla, emisja w´glowodorów, emisja tlenków azotu oraz suma w´glowodorów i tlenków azotu nie mo˝e przekroczyç wartoÊci podanych w tabeli poni˝ej: 2) etapie II — zmierzona emisja tlenku w´gla oraz emisja sumy w´glowodorów i tlenków azotu, okreÊlona z uwzgl´dnieniem wspó∏czynników po- gorszenia emisji,
za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia, nie mo˝e przekroczyç wartoÊci podanych w poni˝szej tabeli: Rozdzia∏ 4 Warunki i tryb przeprowadzania badaƒ silników 2) podstawowe cechy silnika; 3) wykaz rodziny silników. §
- Producent lub jego upowa˝niony przedstawiciel przed wprowadzeniem do obrotu silników sk∏ada wniosek do jednostki, która b´dzie przeprowadzaç badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, o wydanie certyfikatu homologacji typu silnika lub rodziny silników.
- W przypadku gdy wniosek, o którym mowa w ust. 1, dotyczy rodziny silników, powinien byç do niego do∏àczony opis:
- Wniosek, o którym mowa w ust. 1, powinien zawieraç: 3) ka˝dego z typów silników w rodzinie silników — oddzielnie dla ka˝dego typu silnika. 1) nazw´ i adres producenta lub imi´ i nazwisko oraz adres jego upowa˝nionego przedstawiciela;
- Wraz z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, nale˝y przedstawiç do badaƒ: 1) silnika macierzystego; 2) ogólny rodziny silników; Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13269 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13269 — 1) silnik danego typu lub 2) silnik macierzysty w przypadku wystàpienia o wydanie certyfikatu homologacji typu dla rodziny silników.
- Podstawowe cechy charakterystyczne silnika macierzystego oraz rodziny silników okreÊlajà za∏àczniki nr 1.
- i 1.
- do rozporzàdzenia. §
- Jednostka, która b´dzie przeprowadzaç badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników po otrzymaniu wniosku, o którym mowa w § 27 ust. 1: 1) sprawdza, czy silnik: Poz. 1681 niezb´dne, dodatkowy silnik macierzysty wytypowany przez jednostk´, która przeprowadza∏a badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników.
- Jednostka przeprowadzajàca badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników prowadzi wykaz: 1) wystawionych certyfikatów homologacji typu produkowanych silników; 2) udzielanych homologacji typu.
- Wzór certyfikatu homologacji typu okreÊla za∏àcznik nr 4 do rozporzàdzenia. a) przedstawiony do badaƒ jest zgodny z typem silnika, dla którego ma byç wydany certyfikat homologacji typu,
- Wzór wykazu udzielanych homologacji typu silników lub rodziny silników okreÊla za∏àcznik nr 5 do rozporzàdzenia. b) macierzysty jest reprezentatywny dla rodziny silników, §
- Je˝eli w∏aÊciwoÊci typu silnika lub rodziny silników mo˝na oceniç tylko w po∏àczeniu z innymi cz´Êciami niedrogowych maszyn ruchomych, zakres certyfikatu homologacji typu odpowiednio ogranicza si´. c) jest zgodny z opisem technicznym silnika; 2) przeprowadza badania w celu okreÊlenia wielkoÊci: a) emisji zanieczyszczeƒ gazowych i py∏owych dla silników o zap∏onie samoczynnym, w sposób okreÊlony w procedurze testu, o której mowa w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia, b) emisji zanieczyszczeƒ gazowych dla silników o zap∏onie iskrowym, w sposób okreÊlony w procedurze testu, o której mowa w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia; 3) sprawdza, czy producent wprowadzi∏ system i procedury zapewniajàce skuteczne sterowanie zgodnoÊcià produkcji z certyfikowanym typem silnika.
- Je˝eli dokonane sprawdzenia i przeprowadzone badania potwierdzà, ˝e silnik spe∏nia wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu i producent wprowadzi∏ system i procedury,
ust. 1 pkt 3, jednostka, która przeprowadza∏a badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, wydaje certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników.
- Certyfikat homologacji typu zawiera: 1) nazw´ i adres producenta silników; 2) oznaczenie fabryczne silnika macierzystego oraz typu rodziny silników, o ile ich dotyczy; 3) fabryczny kod typu, jakim zosta∏ oznaczony silnik, jego usytuowanie i sposób przymocowania; 4) wykaz niedrogowych maszyn ruchomych, które majà byç nap´dzane przez silnik; 5) nazw´ i adres upowa˝nionego przedstawiciela producenta; 6) usytuowanie, kodowanie i sposoby przymocowania oznaczeƒ silnika; 7) adres zak∏adu montujàcego silnik.
- Je˝eli na podstawie dokonanego sprawdzenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, wybrany silnik nie w pe∏ni reprezentuje typ lub rodzin´ silników, producent powinien dostarczyç inny silnik lub, je˝eli jest to
- W przypadku okreÊlonym w ust. 1 certyfikat homologacji typu powinien zawieraç tak˝e informacje dotyczàce ograniczenia stosowania silnika lub rodziny silników oraz warunki dla ich instalowania.
- Informacje oraz warunki,
ust. 2, powinny byç do∏àczone do wyprodukowanego egzemplarza silnika. §
- Jednostka, która przeprowadzi∏a badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, z zastrze˝eniem § 31, nie mo˝e odmówiç wydania certyfikatu homologacji typu oraz ˝àdaç spe∏nienia innych wymagaƒ w zakresie emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych ni˝ okreÊlone w rozporzàdzeniu, je˝eli silnik lub rodzina silników spe∏niajà wymagania okreÊlone w rozporzàdzeniu. §
- Jednostka, która przeprowadzi∏a badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, odmawia wydania certyfikatu homologacji typu silnika lub rodziny silników, je˝eli silnik lub rodzina silników nie spe∏niajà wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu dla nast´pujàcych kategorii: 1) A—C, po dniu 30 czerwca 1998 r.; 2) D, po dniu 31 grudnia 1999 r.; 3) E, po dniu 31 grudnia 2000 r.; 4) F, po dniu 31 grudnia 2001 r.; 5) G, po dniu 31 grudnia 2002 r.; 6) H, po dniu 30 czerwca 2005 r. albo po dniu 31 grudnia 2009 r.; 7) I, po dniu 31 grudnia 2005 r. albo po dniu 31 grudnia 2009 r.; 8) J, po dniu 31 grudnia 2006 r. albo po dniu 31 grudnia 2010 r.; 9) K, po dniu 31 grudnia 2005 r. albo po dniu 31 grudnia 2009 r.; Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Dziennik Ustaw Nr 202 Page 13270 — 13270 — 10) V1, po dniu: a) 31 grudnia 2005 r. dla silników,
§ 13ust.
8 pkt 1, b) 30 czerwca 2005 r. dla silników,
§ 13ust.
8 pkt 2 lub pkt 3, c) 31 grudnia 2006 r. dla silników,
§ 13ust.
8 pkt 4; 11) V2, po dniu 31 grudnia 2007 r.; 12) RCA, po dniu 30 czerwca 2005 r.; 13) RCB, po dniu 31 grudnia 2010 r.; 14) RLA, po dniu 31 grudnia 2005 r.; 15) RHA, po dniu 31 grudnia 2007 r.; 16) RB, po dniu 31 grudnia 2010 r.; 17) L, po dniu 31 grudnia 2009 r.; 18) M, po dniu 31 grudnia 2010 r.; 19) N, po dniu 31 grudnia 2010 r.; 20) P, po dniu 31 grudnia 2011 r.; 21) Q, po dniu 31 grudnia 2012 r.; 22) R, po dniu 31 grudnia 2013 r. §
- W przypadku wprowadzenia zmian w dokumentacji silnika o zap∏onie samoczynnym w zakresie danych w niej zawartych, na podstawie których wydano certyfikat homologacji typu dla typu silnika lub rodziny silników, i stwierdzeniu, ˝e produkowane silniki sà niezgodne z typem silnika lub rodzinà silników opisanymi w certyfikacie homologacji typu, jednostka, która przeprowadzi∏a badania zgodnoÊci typu silnika lub rodziny silników, powinna: 1) w okresie 6 miesi´cy od dnia stwierdzenia wprowadzenia zmian w dokumentacji silnika przeprowadziç weryfikacj´ silników produkowanych, w zakresie ich zgodnoÊci z certyfikatem homologacji typu; 2) wycofaç certyfikat homologacji typu, je˝eli producent nie postàpi zgodnie z zaleceniami wynikajàcymi z przeprowadzonej weryfikacji; 3) w okresie miesiàca od dnia wycofania certyfikatu homologacji typu poinformowaç ministra w∏aÊciwego do spraw gospodarki o przyczynach wycofania certyfikatu homologacji typu. §
- Na ˝àdanie jednostki, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, producent lub jego upowa˝niony przedstawiciel powinien, w ciàgu 45 dni po zakoƒczeniu roku kalendarzowego, sporzàdziç wykaz.
- Wykaz powinien okreÊlaç wspó∏zale˝noÊç pomi´dzy numerami identyfikacyjnymi odpowiednich typów silników lub rodzin silników a numerami wystawionych certyfikatów homologacji typu oraz zawieraç szczegó∏owe informacje dotyczàce planowanego zaprzestania produkcji certyfikowanego typu silnika lub rodziny silników. Poz. 1681
- W wykazie producent zamieszcza informacje o typach silników lub rodzinie silników wraz z numerami identyfikacyjnymi tych silników, które zamierza produkowaç po przed∏o˝eniu wykazu jednostce, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników.
- Producent powinien przechowywaç wykaz co najmniej przez okres 20 lat od dnia zaprzestania produkcji homologowanego typu silnika lub rodziny silników. §
- Producent lub jego upowa˝niony przedstawiciel informuje jednostk´, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, o wszelkich zmianach danych silnika oraz wprowadzonych zmianach do ich projektów. W takim przypadku jednostka udzielajàca homologacji wydaje uzupe∏nienie do certyfikatu homologacji typu.
- Je˝eli jednostka, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, stwierdzi, ˝e zmiany,
ust. 1, uzasadniajà przeprowadzenie powtórnych badaƒ lub dokonanie sprawdzeƒ, powinna poinformowaç o tym producenta lub jego upowa˝nionego przedstawiciela i wydaç uzupe∏nienie do certyfikatu homologacji typu, o ile powtórne badania lub sprawdzenia uzyskajà wynik pozytywny.
- Jednostka, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, w uzupe∏nieniu do certyfikatu homologacji typu zamieszcza szczegó∏owe uzasadnienie i dat´ jego wydania. §
- Jednostka, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, przekazuje na ˝àdanie w∏aÊciwych organów: 1) wykaz wyprodukowanych silników, dla których wydano certyfikat homologacji typu, wed∏ug wzoru okreÊlonego w za∏àczniku nr 6 do rozporzàdzenia; 2) arkusz danych silników posiadajàcych homologacje typu, wed∏ug wzoru okreÊlonego w za∏àczniku nr 7 do rozporzàdzenia.
- Jednostka, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, sprawdza, o ile jest to konieczne, prawid∏owoÊç oznaczenia numerami identyfikacyjnymi silników produkowanych zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi w rozporzàdzeniu; dodatkowe sprawdzenia jednostka udzielajàca homologacji typu powinna przeprowadzaç tak˝e w zakresie zgodnoÊci produkcji silników z wymaganiami okreÊlonymi we w∏aÊciwych normach. §
- Jednostka, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, wykonujàc czynnoÊci,
§ 28ust. 1 pkt 2, sprawdza, czy producent silników zapewnia, ˝e przyj´ty system i procedury sterowania jako
Êcià produkcji funkcjonujà zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi we w∏aÊciwej normie, a tak˝e, czy: 1) dysponuje niezb´dnymi przyrzàdami dla sprawdzenia zgodnoÊci ka˝dego egzemplarza silnika z certyfikowanym typem; Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13271 — 13271 — 2) zapewnia w∏aÊciwà rejestracj´ wyników badaƒ sprawdzajàcych oraz posiada dokumentacj´ tych badaƒ; 3) analizuje wyniki badaƒ sprawdzajàcych ka˝dego silnika, w celu zweryfikowania i zapewnienia stabilnoÊci charakterystyk silnika, bioràc pod uwag´ rozrzut produkcji; 4) zapewnia, aby pobrana do badaƒ sprawdzajàcych próbka silnika lub jego cz´Êci, wykazujàca niezgodnoÊç z certyfikowanym typem silnika, zosta∏a zastàpiona innà próbkà, w celu przeprowadzenia badania powtórnego.
- Producent powinien podjàç niezb´dne dzia∏ania w celu zapewnienia zgodnoÊci produkcji silników lub rodziny silników z wymaganiami okreÊlonymi we w∏aÊciwych normach, w przypadku naruszenia tych wymagaƒ.
- Jednostka, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, mo˝e, w dowolnym czasie, dokonaç kontroli u producenta zgodnoÊci produkcji silników lub rodziny silników z wymaganiami okreÊlonymi w ust.
- Producent udost´pnia jednostce dokonujàcej kontroli, o której mowa w ust. 3, dokumenty badaƒ sprawdzajàcych i zapisy dotyczàce przeglàdów produkcji silników lub rodziny silników.
- Je˝eli w wyniku przeprowadzonych kontroli,
ust. 3, jednostka udzielajàca homologacji typu stwierdzi, ˝e poziom produkcji jest niezadowalajàcy lub konieczna jest weryfikacja informacji zawartych we wniosku, o którym mowa w § 27 ust. 1, powinna zastosowaç nast´pujàcà procedur´:
- Jednostka, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników podczas kontroli zgodnoÊci produkcji silników z wymaganiami okreÊlonymi we w∏aÊciwej normie, przeprowadza badania silników cz´Êciowo lub ca∏kowicie dotartych zgodnie z wymaganiami producenta.
- Jednostka, która wyda∏a certyfikat homologacji typu silnika lub rodziny silników, przeprowadza raz w roku kontrol´ w zakresie zgodnoÊci produkcji silników z wymaganiami okreÊlonymi we w∏aÊciwej normie, a w przypadku, o którym mowa w ust. 5 pkt 2, w terminie umo˝liwiajàcym dokonanie sprawdzenia, czy zosta∏y podj´te niezb´dne dzia∏ania majàce na celu uzyskanie tej zgodnoÊci. §
- Producent silników lub jego upowa˝niony przedstawiciel powinien dostarczyç niezw∏ocznie, na ˝àdanie jednostki, która wyda∏a certyfikat homologacji Poz. 1681 1) jeden silnik z danej serii poddaç badaniom, zgodnie z procedurà testu, o której mowa w za∏àcznikach nr 2 lub 3 do rozporzàdzenia; emisja tlenków w´gla, w´glowodorów, tlenków azotu i czàstek sta∏ych nie powinna przekraczaç wartoÊci granicznych okreÊlonych w § 14 ust. 3 i 4; 2) w przypadku gdy silnik z danej serii nie spe∏nia wymagaƒ,
pkt 1, wykonaç pomiary zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych na próbce silników z ich produkcji seryjnej i podlegajàcych tym samym wymaganiom; liczb´ silników przeznaczonych do pomiarów okreÊla producent w uzgodnieniu z jednostkà udzielajàcà homologacji typu; 3) dla ka˝dego z silników, który zosta∏ dodatkowo wybrany do badaƒ, i silnika badanego wyznacza si´ Êrednià arytmetycznà (grafika) z uzyskanych wartoÊci wielkoÊci zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych.
- Uznaje si´, ˝e produkcja silników jest zgodna z wymaganiami okreÊlonymi we w∏aÊciwej normie, je˝eli spe∏niony jest warunek: gdzie poszczególne symbole oznaczajà: L — wartoÊç granicznà w stosunku do ka˝dego rozpatrywanego zanieczyszczenia ustalonà w sposób okreÊlony w § 14 ust. 2 i 4; St — odchylenie standardowe uzyskanych wartoÊci emisji zanieczyszczeƒ; k — wspó∏czynnik statystyczny zale˝ny od liczby silników w próbce n, okreÊlony w poni˝szej tabeli: typu silnika lub rodziny silników, niezb´dne informacje dotyczàce nabywców silników wraz z numerami identyfikacyjnymi tych silników.
- W przypadku gdy producent silników lub jego upowa˝niony przedstawiciel nie dostarczy informacji,
ust. 1, certyfikat homologacji typu dotyczàcy odpowiedniego typu silnika lub rodziny silników mo˝e zostaç cofni´ty. Rozdzia∏ 5 Sposób oznakowania silników §
- Na egzemplarzu silnika wyprodukowanego zgodnie z typem silnika i dla którego wystawiono certyfikat homologacji typu producent umieszcza oznakowanie zawierajàce: 1) nazw´ i adres producenta lub znak towarowy; Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Dziennik Ustaw Nr 202 Page 13272 — 13272 — Poz. 1681 3) numer certyfikatu homologacji typu. nr ... z ... maszyn (ca∏kowita liczba maszyn w danym przedziale mocy) z silnikiem nr .... posiadajàcym certyfikat homologacji typu”.
- Oznakowanie musi byç trwa∏e, czytelne i niedajàce si´ usunàç przez okres eksploatacji silnika.
- Silnik zamienny nale˝y oznakowaç nast´pujàcym tekstem: „Silnik zamienny”.
- Nalepki lub tabliczki, na których umieszczone jest oznakowanie, powinny byç przymocowane do silnika w taki sposób, aby by∏y trwa∏e przez okres jego eksploatacji i nie mog∏y byç usuni´te bez ich zniszczenia lub uszkodzenia.
- Na dodatkowych etykietach,
§ 20ust. 2, nale˝y zamie
Êciç nast´pujàcy tekst: „Silnik wprowadzony do obrotu wed∏ug formu∏y elastycznej”. 2) oznaczenie typu silnika oraz numeru identyfikacyjnego egzemplarza silnika;
- Oznakowanie umieszcza si´: 1) na tej cz´Êci silnika, która jest niezb´dna do jego normalnego dzia∏ania i nie podlega wymianie w okresie jego eksploatacji; 2) w taki sposób, aby by∏o ∏atwo widoczne po skompletowaniu na silniku urzàdzeƒ pomocniczych, niezb´dnych do jego dzia∏ania.
- Silnik wyposa˝a si´ w dodatkowà, dajàcà si´ przemieszczaç tabliczk´ wykonanà z trwa∏ego materia∏u, na której powinny byç umieszczone informacje,
ust. 1, w taki sposób, aby by∏y widoczne i ∏atwo dost´pne, gdy silnik jest zamontowany w niedrogowej maszynie ruchomej. §
- Silniki przed opuszczeniem linii produkcyjnej powinny posiadaç wszystkie oznakowania.
- Oznakowania silników w zestawieniu z ich numerami identyfikacyjnymi powinny byç takie, aby umo˝liwia∏y jednoznaczne okreÊlenie kolejnoÊci produkcji silników. Rozdzia∏ 6 Przepisy przejÊciowe i koƒcowe
- Na etykiecie, o której mowa w § 20 ust. 2, powinien byç umieszczony nast´pujàcy tekst: „Maszyna §
- Do dnia 30 czerwca 2007 r. mogà byç wprowadzane do obrotu silniki przeznaczone do monta˝u w statkach ˝eglugi Êródlàdowej, które spe∏niajà wymagania ustalone przez Centralnà Komisj´ ˚eglugi na Renie z dnia 11 maja 2000 r. — etap I, dla których wartoÊci graniczne emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych wynoszà:
- Od dnia 1 lipca 2007 r. mogà byç wprowadzane do obrotu silniki przeznaczone do monta˝u w statkach ˝eglugi Êródlàdowej, które spe∏niajà wymagania ustalone przez Centralnà Komisj´ ˚eglugi na Renie z dnia 31 maja 2001 r. — etap II, dla których wartoÊci graniczne emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych wynoszà: §
- Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie 30 dni od dnia og∏oszenia. Minister Gospodarki i Pracy: J. Piechota Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Dziennik Ustaw Nr 202 Page 13273 — 13273 — Poz. 1681 Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Gospodarki z dnia 19 sierpnia 2005 r. (poz. 1681) Za∏àcznik nr 1 DOKUMENT INFORMACYJNY nr Dotyczàcy certyfikatu homologacji typu i odnoszàcy si´ do dzia∏aƒ zaradczych majàcych na celu ograniczenie emisji zanieczyszczeƒ gazowych i czàstek sta∏ych z silników spalinowych przeznaczonych do zabudowy w niedrogowych maszynach ruchomych Silnik macierzysty/typ silnika
- mm)5) skoku t∏oka .................................................................................................................................................... (
- mm)6) liczby i uk∏adu cylindrów ........................................................................................................................................ 7) pojemnoÊci skokowej silnika ....................................................................................................................... (cm3) 8) znamionowej pr´dkoÊci obrotowej ...................................................................................................................... 9) pr´dkoÊci obrotowej maksymalnego momentu ................................................................................................. 10) obj´toÊciowego stopnia spr´˝enia
- a)nap´du(-ów) (je˝eli dotyczy) .................................................................................................. 1.1.3. Temperatura dopuszczana przez producenta: 1) ch∏odzenie cieczà: maksymalna temperatura na wylocie .......................................................................... K 2) ch∏odzenie powietrzem: zalecany punkt pomiarowy .................................................................................... 3) maksymalna temperatura w zalecanym punkcie pomiarowym ................................................................ K 4) maksymalna temperatura ∏adunku powietrza na wlocie do ch∏odnicy powietrza do∏adowujàcego (je˝eli dotyczy) .......................................................................................................................................................... K 5) maksymalna temperatura spalin w punkcie przewodu(-ów) wylotowego(-ych) przylegajàcego(-ych) do zewn´trznego(-ych) ko∏nierza(-
- y)kolektora wylotowego ........................................................................... K 6) temperatura oleju smarujàcego: minimalna: .............................................................................................. K maksymalna: .......................................................................................... K 1.1.4. Spr´˝arka do∏adowujàca, czy ma zastosowanie: tak/nie
- Uk∏ad dolotowy: maksymalne dopuszczalne podciÊnienie powietrza dolotowego przy znamionowej pr´dkoÊci obrotowej silnika i 100 % obcià˝eniu: ......................................................................................... kPa 1.1.
- Uk∏ad wylotowy: maksymalne dopuszczalne nadciÊnienie spalin przy znamionowej pr´dkoÊci obrotowej silnika i 100 % obcià˝eniu: ........................................................................................................................... kPa. Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 Dziennik Ustaw Nr 202 14:51 Page 13275 — 13275 — Poz. 1681
- Dodatkowe urzàdzenia do oczyszczania spalin, opis lub schematy 2.
- Zasilanie paliwem 2.1.
- Pompa podajàca CiÊnienie zasilania
- Uk∏ad wtryskowy 2.1.2.
- Pompa: 1) marka ............................................................................................................................................................. 2) typ ................................................................................................................................................................... 3) wydatek: ............... i .............. mm3
- mm).................................................................................................................................................... 2) Êrednica wewn´trzna (
- mm)............................................................................................................................. 2.1.5. Wtryskiwacz: 1) marka ................................................................................................................................................................ 2) typ ..................................................................................................................................................................... 3) ciÊnienie otwarcia wtryskiwacza
- Uk∏ad zimnego rozruchu: 1) marka ................................................................................................................................................................ 2) typ ..................................................................................................................................................................... 3) opis ................................................................................................................................................................... 2.
- Uk∏ad rozrzàdu 2.2.
- Maksymalny wznios oraz kàt otwarcia i zamkni´cia w stosunku do po∏o˝enia zwrotnego lub dane ekwiwalentne ........................................................................................................................................................ 2.2.
- Luzy zaworowe kontrolne lub robocze
- a)silnika o zap∏onie samoczynnym: — pompa — linia — pompa rz´dowa, — pompa rozdzielaczowa, — pojedynczy element, — pompowtryskiwacz,
- b)silnika o zap∏onie iskrowym: — gaênik, — wtrysk do kana∏u dolotowego, — wtrysk bezpoÊredni. 1.9. Cechy ró˝ne: — recyrkulacja spalin, — wtrysk wody/emulsji, — wtrysk powietrza, — uk∏ad ch∏odzenia powietrza do∏adowania, — rodzaj zap∏onu (samoczynny, iskrowy). 1.10. Dodatkowe urzàdzenia do oczyszczania spalin: — reaktor katalityczny utleniajàcy, — reaktor katalityczny trójfunkcyjny, — dopalacz, — wychwytywacz czàstek sta∏ych. 2. Wybór silnika macierzystego. 2.1. Silnik macierzysty rodziny powinien byç wybrany wed∏ug podstawowej zasady najwi´kszej dawki paliwa na skok pracy przy deklarowanej pr´dkoÊci obrotowej momentu maksymalnego. W przypadku gdy dwa, lub wi´cej, silniki spe∏niajà to podstawowe kryterium, silnik macierzysty powinien byç wybrany przy u˝yciu wtórnego kryterium dawki paliwa na skok przy znamionowej pr´dkoÊci obrotowej. W szczególnych okolicznoÊciach jednostka homologujàca mo˝e stwierdziç, ˝e najgorszy przypadek poziomu emisji rodziny mo˝e byç najlepiej scharakteryzowany przez badanie drugiego silnika. Wówczas jednostka homologujàca mo˝e wybraç dodatkowy silnik do badaƒ, uwzgl´dniajàc cechy charakterystyczne, które wskazujà, ˝e mo˝e on mieç najwy˝sze poziomy emisji z silników w obr´bie tej rodziny. Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13277 — 13277 — Poz. 1681 2.2. Je˝eli silniki w obr´bie rodziny posiadajà inne zmienne cechy charakterystyczne, które mogà byç uznane za wp∏ywajàce na poziom emisji spalin, to cechy te muszà byç tak˝e zidentyfikowane i brane pod uwag´ przy wyborze silnika macierzystego. 3. Podstawowe cechy charakterystyczne rodziny silnika. 3.1.Wspólne parametry: 3.1.1. Cykl spalania .......................................................................................................................................................... 3.1.2. Czynnik ch∏odzàcy ................................................................................................................................................. 3.1.3. Sposób zasilania powietrzem ............................................................................................................................... 3.1.4. Typ komory spalania/konstrukcja ........................................................................................................................ 3.1.5. Zawory i okna przelotowe — konfiguracja, wymiary i ich liczba ..................................................................... 3.1.6. Uk∏ad paliwowy .................................................................................................................................................... 3.1.7. Uk∏ady „zarzàdzania” silnikiem: 3.1.7.1. Dowód identycznoÊci nast´pujàcych uk∏adów na podstawie numeru(-ów) rysunku(-ów): 1) ch∏odzenia powietrza do∏adowujàcego; 2) recyrkulacji spalin; 3) wtrysku wody/emulsji; 4) wtrysku powietrza. 3.1.8. Uk∏ad dodatkowy do oczyszczania spalin Dowód zgodnoÊci stosunku: pojemnoÊç uk∏adu do dawki paliwa na skok (lub wyst´powanie najni˝szej wartoÊci dla silnika macierzystego) na podstawie numerów rysunków. 4. Wykaz rodziny silników 4.1. Nazwa rodziny silników: ......................................................................................................................................... 4.2. Dane techniczne silników wchodzàcych w sk∏ad tej rodziny: Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13278 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13278 — Poz. 1681 Za∏àcznik nr 1.3 PODSTAWOWE CECHY CHARAKTERYSTYCZNE TYPU SILNIKA W OBR¢BIE RODZINY
- Opis silnika 1.
- Oznaczenie i adres producenta 1.
- Oznaczenie fabryczne silnika 1.
- Liczba suwów: czterosuwowy/dwusuwowy
- Ârednica cylindra (mm) 1.
- Skok t∏oka 1.
- Liczba i uk∏ad cylindrów 1.
- PojemnoÊç skokowa silnika (cm3) 1.
- Znamionowa pr´dkoÊç obrotowa 1.
- Pr´dkoÊç obrotowa momentu maksymalnego 1.
- Obj´toÊciowy stopieƒ spr´˝ania
- Opis uk∏adu spalania 1.
- Rysunek(-nki) komory spalania i denka t∏oka 1.
- Minimalne pole przekroju poprzecznego powierzchni otworów dolotowych i wylotowych 1.
- Uk∏ad ch∏odzenia: 1.14.
- Cieczà: 1) rodzaj cieczy; 2) pompa cyrkulacyjna: zastosowana/nie
- Temperatura dopuszczana przez producenta 1.15.
- Ch∏odzenie cieczà — maksymalna temperatura na wylocie: ...................................................................... (K) 1.15.
- Ch∏odzenie powietrzem — punkt pomiarowy odniesienia: ............................................................................. 1.15.
- Maksymalna temperatura ∏adunku powietrza na wlocie do ch∏odnicy powietrza do∏adowujàcego (je˝eli dotyczy): ......................................................................................................................................................... (K) 1.15.
- Maksymalna temperatura spalin w punkcie przewodu wylotowego przylegajàcego do zewn´trznego ko∏nierza kolektora wylotowego .................................................................................................................. (K) 1.15.
- Temperatura oleju smarujàcego: 1) minimalna ................................................................................................................................................ (K); 2) maksymalna ............................................................................................................................................. (K). 1.
- Spr´˝arka do∏adowujàca: tak/nie
- Uk∏ad dolotowy: maksymalne dopuszczalne podciÊnienie powietrza dolotowego przy znamionowej pr´dkoÊci obrotowej silnika i 100 % obcià˝eniu ............................................................................................... (kPa) 1.
- Uk∏ad wylotowy — maksymalne dopuszczalne nadciÊnienie spalin przy znamionowej pr´dkoÊci obrotowej silnika i 100 % obcià˝eniu .................................................................................................................... (kPa) Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13279 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13279 — Poz. 1681
- Opis dodatkowych urzàdzeƒ do oczyszczania spalin lub ich schematów
- Zasilanie paliwem silników o zap∏onie samoczynnym 3.
- Pompa podajàca ciÊnienie zasilania
- a)d∏ugoÊç ..................................................................................................................................................... mm
- b)Êrednica wewn´trzna .............................................................................................................................. mm 7) wtryskiwacz:
- a)marka ...............................................................................................................................................................
- b)typ ....................................................................................................................................................................
- c)ciÊnienie otwarcia wtryskiwacza
- a)marka ...............................................................................................................................................................
- b)typ ....................................................................................................................................................................
- c)pr´dkoÊç obrotowa poczàtku odcinania przy pe∏nym obcià˝eniu
- Uk∏ad zimnego rozruchu: 1) marka ................................................................................................................................................................... 2) typ ......................................................................................................................................................................... 3) opis .......................................................................................................................................................................
- Zasilanie paliwem silników benzynowych 4.
- Gaênik: 1) Marka(-ki): ............................................................................................................................................................ 2) Typ(y): .................................................................................................................................................................. 4.
- Wtrysk paliwa do kana∏u dolotowego: jednopunktowy lub wielopunktowy: .................................................... 1) Marka(-ki): ............................................................................................................................................................ 2) Typ(y) ................................................................................................................................................................... 4.
- Wtrysk bezpoÊredni: ................................................................................................................................................ 1) Marka(-ki): ............................................................................................................................................................ 2) Typ(y): .................................................................................................................................................................. 4.
- Nat´˝enie przep∏ywu paliwa i stosunek powietrze/paliwo przy znamionowej pr´dkoÊci obrotowej i w pe∏ni otwartej przepustnicy
- Uk∏ad rozrzàdu 5.
- Maksymalny wznios oraz kàt otwarcia i zamkni´cia zaworów w stosunku do po∏o˝enia zwrotnego lub dane równowa˝ne. 5.
- Luzy zaworowe kontrolne lub robocze
- Uk∏ad zmiennych faz rozrzàdu (jeÊli ma to zastosowanie i w podziale na dolotowy i/lub wylotowy) 5.
- Rodzaje uk∏adu rozrzàdu: ciàg∏y lub w∏àczony/wy∏àczony 5.3.
- Kàt zmiany krzywki na wa∏ku
- Konfiguracja otworów dolotowych 6.
- Po∏o˝enie, rozmiar i liczba
- Uk∏ad zap∏onu 7.
- Cewka zap∏onowa 1) Marka(-ki): ............................................................................................................................................................ 2) Typ(y): ................................................................................................................................................................... 3) Liczba: ................................................................................................................................................................... 7.
- Âwieca(-ce) zap∏onowa(-we): 1) Marka(-ki): ............................................................................................................................................................ 2) Typ(y): ................................................................................................................................................................... 7.
- Iskrownik: 1) Marka(-ki): ............................................................................................................................................................ 2) Typ(y): ................................................................................................................................................................... 7.
- Wyprzedzenie zap∏onu: 1) Statyczne wyprzedzenie zap∏onu wzgl´dem wewn´trznego zwrotnego po∏o˝enia (kàt obrotu wa∏u korbowego w stopniach) .............................................................................................................................................. 2) Charakterystyka wyprzedzenia zap∏onu, je˝eli ma to zastosowanie ................................................................
- Charakterystyka techniczna paliwa wzorcowego do badaƒ homologacyjnych i do badaƒ zgodnoÊci produkcji. 8.
- Paliwo wzorcowe do silników o zap∏onie samoczynnym niedrogowych maszyn ruchomych homologowanych wed∏ug wartoÊci granicznych dla etapów I i II oraz dla silników stosowanych w statkach ˝eglugi Êródlàdowej. Uwaga: Podano podstawowe w∏aÊciwoÊci dla osiàgów silnika/emisji spalin. ———————
- d)• ( 1 – (x + y + s)) + 9,42 • s – 2,499 • x gdzie: d = g´stoÊç przy 288 K (15 °C) x = masowy udzia∏ wody (%/100) y = masowy udzia∏ popio∏u (%/100) s = masowy udzia∏ siarki (%/100). Uwaga 2: Przedstawione w opisie technicznym wartoÊci sà „wartoÊciami rzeczywistymi”. W ustalaniu ich wartoÊci granicznych pos∏u˝ono si´ warunkami normy ASTM D 3244 „Zdefiniowanie podstaw do dyskusji o jakoÊci produktów z ropy naftowej”, a w ustaleniu wartoÊci minimalnej wzi´to pod uwag´ minimalnà ró˝nic´ 2R powy˝ej zera; w ustaleniu wartoÊci maksymalnej i minimalnej — minimalna ró˝nica jest 4R mi´dzy nimi (R = odtwarzalnoÊç). Mimo tej zasady, która jest konieczna ze wzgl´dów statystycznych, wytwórca paliwa powinien jednak staraç si´ doprowadziç do wartoÊci zerowej, gdy wymagana wartoÊç maksymalna wynosi 2R, i do wartoÊci Êredniej, gdy podana jest maksymalna i minimalna wartoÊç graniczna. JeÊli konieczne jest wyjaÊnienie, czy paliwo spe∏nia wymagania dotyczàce charakterystyki, warunki normy ASTM D 3244 powinny byç zastosowane. Uwaga 3: Podane liczby pokazujà odparowane iloÊci (procent pozyskany + procent stracony). Uwaga 4: Zakres liczby cetanowej nie jest zgodny z wymaganiem minimalnego zakresu 4R. Tym niemniej, w przypadku sporu pomi´dzy dostawcà a u˝ytkownikiem paliwa mo˝na stosowaç warunki z ASTM D 3244 w celu rozstrzygni´cia takich kwestii spornych, pod warunkiem ˝e przeprowadzi si´ pomiary wielokrotne, w liczbie dostatecznej do uzyskania niezb´dnej precyzji, zamiast pojedynczego oznaczania. Uwaga 5: Chocia˝ stabilnoÊç utleniania jest kontrolowana, to nale˝y si´ spodziewaç, ˝e dopuszczalny okres magazynowania b´dzie ograniczony. Nale˝y ˝àdaç od dostawcy informacji o warunkach magazynowania i czasie u˝ytkowania paliwa. Uwaga 6: Paliwo to powinno byç komponowane tylko z produktów w´glowodorowych z destylacji zachowawczej lub krakingowej; dopuszczalne jest odsiarczanie. Paliwo nie powinno zawieraç ˝adnych dodatków metalicznych lub dodatków podwy˝szajàcych liczb´ cetanowà. Uwaga 7: Dopuszczalne sà ni˝sze wartoÊci; w tym przypadku liczb´ cetanowà zastosowanego paliwa wzorcowego nale˝y podaç w sprawozdaniu. Uwaga 8: Dopuszczalne sà wy˝sze wartoÊci; w tym przypadku nale˝y podaç w sprawozdaniu zawartoÊç siarki w paliwie wzorcowym. Uwaga 9: Nale˝y nieustannie Êledziç tendencje rynków. Do celów homologacji silnika bez urzàdzenia do dodatkowego oczyszczania spalin, na wniosek wyst´pujàcego o homologacj´, dopuszcza si´ nominalnà masowà zawartoÊç siarki 0,050 % (minimum 0,03 % masy). W takim przypadku zmierzony poziom emisji czàstek sta∏ych nale˝y skorygowaç w gór´ zgodnie z poni˝szym równaniem, w stosunku do wartoÊci Êredniej podanej jako wartoÊç nominalna dla paliwa o zawartoÊci siarki (0,150 % masy): PTadj = PT + [SFC • 0,0917 • (NSLF – FSF)] gdzie: PTadj = wartoÊç skorygowana PT (g/kWh) PT = zmierzona wartoÊç emisji jednostkowej czàstek sta∏ych (g/kWh) SFC = jednostkowe zu˝ycie paliwa (g/kWh) obliczone zgodnie z wyra˝eniem podanym poni˝ej NSLF = Êredni, podany jako nominalny, masowy udzia∏ zawartoÊci siarki (np. 0,15 %/100) FSF = masowy udzia∏ zawartoÊci siarki w paliwie (%/100) Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 Dziennik Ustaw Nr 202 14:51 Page 13282 — 13282 — Poz. 1681 Równanie s∏u˝àce dla obliczenia Êredniego wa˝onego jednostkowego zu˝ycia paliwa: gdzie: Pi = Pm,i + PAE,i Wymagania w zakresie zgodnoÊci produkcji wed∏ug § 36 ust. 5 rozporzàdzenia muszà byç spe∏nione przy u˝yciu paliwa wzorcowego o zawartoÊci siarki, która odpowiada poziomowi minimum/maksimum : 0,1/ 0,2 % masowo. Uwaga 10: Wy˝sze wartoÊci, do 855 kg/m3, sà dopuszczalne, jednak w tym przypadku powinna byç podana g´stoÊç zastosowanego paliwa wzorcowego. Wymagania dla zgodnoÊci produkcji wed∏ug § 36 ust. 5 rozporzàdzenia muszà byç spe∏nione przy u˝yciu paliwa wzorcowego, które odpowiada poziomowi minimum/maksimum: 835/ 845 kg/m3. Uwaga 11: Nale˝y Êledziç tendencje rynków w zakresie wszystkich w∏asnoÊci paliwa i wartoÊci granicznych. Uwaga 12: Ma byç zastàpiona przez EN/ ISO 6245 z dniem wprowadzenia w ˝ycie tej normy. 8.2. Paliwo wzorcowe do silników o zap∏onie samoczynnym niedrogowych maszyn ruchomych homologowanych wed∏ug wartoÊci granicznych dla etapu IIIA Uwaga 1: Przedstawione w opisie technicznym wartoÊci sà „wartoÊciami rzeczywistymi”. W ustalaniu ich wartoÊci granicznych pos∏u˝ono si´ warunkami normy ISO 4259 „Produkty naftowe — okreÊlenie i zastosowanie dok∏adnych danych odnoÊnie do metod badaƒ”, a w ustaleniu wartoÊci minimalnej wzi´to pod uwag´ minimalnà ró˝nic´ 2R powy˝ej zera; w ustaleniu wartoÊci maksymalnej i minimalnej — minimalna ró˝nica jest 4R (R = odtwarzalnoÊç). Mimo tej zasady, która jest konieczna ze wzgl´dów technicznych, wytwórca paliwa powinien jednak staraç si´ doprowadziç do wartoÊci zerowej, gdy wymagana wartoÊç maksymalna wynosi 2R, i do wartoÊci Êredniej, gdy podana jest maksymalna i minimalna wartoÊç graniczna. JeÊli konieczne jest wyjaÊnienie, czy paliwo spe∏nia wymagania techniczne, warunki normy ISO 4259 powinny byç zastosowane. Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13283 — 13283 — Poz. 1681 Uwaga 2: Zakres liczby cetanowej nie jest zgodny z wymaganiem minimalnego zakresu 4R. Niemniej jednak, w przypadku sporów pomi´dzy dostawcà a u˝ytkownikiem paliwa mo˝na stosowaç warunki okreÊlone w normie ISO 4259 w celu rozstrzygni´cia takich kwestii spornych, pod warunkiem ˝e przeprowadzi si´ pomiary wielokrotne, w liczbie dostatecznej do uzyskania niezb´dnej precyzji, zamiast pojedynczego oznaczenia. Uwaga 3: Nale˝y podaç w sprawozdaniu rzeczywistà zawartoÊç siarki w paliwie stosowanym do badaƒ. Uwaga 4: Chocia˝ stabilnoÊç utleniania jest kontrolowana, to nale˝y si´ spodziewaç, ˝e dopuszczalny okres magazynowania b´dzie ograniczony. Nale˝y ˝àdaç od dostawcy informacji o warunkach i czasie magazynowania. 8.3. Paliwo wzorcowe do silników o zap∏onie samoczynnym niedrogowych maszyn ruchomych homologowanych wed∏ug wartoÊci granicznych dla etapu IIIB i IV Uwaga 1: Przedstawione w opisie technicznym wartoÊci sà „wartoÊciami rzeczywistymi”. W ustalaniu ich wartoÊci granicznych pos∏u˝ono si´ warunkami normy ISO 4259 „Produkty naftowe — okreÊlenie i zastosowanie dok∏adnych danych odnoÊnie do metod badaƒ”, a w ustaleniu wartoÊci minimalnej wzi´to pod uwag´ minimalnà ró˝nic´ 2R powy˝ej zera; w ustaleniu wartoÊci maksymalnej i minimalnej — minimalna ró˝nica jest 4R (R = odtwarzalnoÊç). Mimo tej zasady, która jest konieczna ze wzgl´dów charakterystycznych, wytwórca paliwa powinien jednak staraç si´ doprowadziç do wartoÊci zerowej, gdy wymagana wartoÊç maksymalna wynosi 2R, i do wartoÊci Êredniej, gdy podana jest maksymalna i minimalna wartoÊç graniczna. JeÊli konieczne jest wyjaÊnienie, czy paliwo spe∏nia wymagania techniczne, warunki normy ISO 4259 powinny byç zastosowane. Uwaga 2: Zakres liczby cetanowej nie jest zgodny z wymaganiem minimalnego zakresu 4R. Tym niemniej, w przypadku sporów pomi´dzy dostawcà a u˝ytkownikiem paliwa mo˝na stosowaç warunki podane w normie ISO 4259 w celu ich rozstrzygni´cia, pod warunkiem ˝e przeprowadzi si´ pomiary wielokrotne, w liczbie dostatecznej do uzyskania niezb´dnej dok∏adnoÊci, zamiast pojedynczych oznaczeƒ. Uwaga 3: Nale˝y podaç w sprawozdaniu rzeczywistà zawartoÊç siarki w paliwie stosowanym do badaƒ. Dziennik Ustaw Nr 202#2226b 13/10/05 14:51 Page 13284 Dziennik Ustaw Nr 202 — 13284 — Poz. 1681 Uwaga 4: Chocia˝ stabilnoÊç utleniania jest kontrolowana, to nale˝y si´ spodziewaç, ˝e dopuszczalny okres magazynowania b´dzie ograniczony. Nale˝y ˝àdaç od dostawcy informacji o warunkach i czasie magazynowania paliwa. 9. Uk∏ad analizy i pobierania próbek. Uk∏ady pobierania próbek gazowych i czàstek sta∏ych 9.1. OkreÊlenie emisji zanieczyszczeƒ gazowych 9.1.1. Oznaczanie emisji zanieczyszczeƒ gazowych Szczegó∏owe opisy zalecanych uk∏adów pobierania próbek i analizy zawierajà pkt 9.1.1.1 oraz rysunki 2 i 3. Poniewa˝ ró˝ne konfiguracje mogà dawaç równowa˝ne wyniki, zgodnoÊç z przedstawionymi schematami nie jest wymagana. W celu uzyskania dodatkowych informacji i skoordynowania dzia∏ania uk∏adów sk∏adowych mogà byç u˝yte w szczególnoÊci przyrzàdy, zawory, solenoidy, pompy i prze∏àczniki. Inne cz´Êci sk∏adowe, które nie sà potrzebne do utrzymania dok∏adnoÊci niektórych uk∏adów, mogà byç wy∏àczone, o ile ich wy∏àczenie jest oparte na dobrej praktyce in˝ynierskiej. 9.1.1.1. Gazowe sk∏adniki spalin: CO, CO2, HC, NOX. Uk∏ad analityczny do oznaczania emisji sk∏adników gazowych w nierozcieƒczonych lub rozcieƒczonych spalinach opisano na podstawie zastosowanego analizatora: 1) HFID — do oznaczania w´glowodorów; 2) NDIR — do oznaczania tlenku w´gla i dwutlenku w´gla; 3) HCLD lub analizatora równowa˝nego do oznaczania tlenków azotu. W przypadku spalin nierozcieƒczonych (rysunek 2) próbka dla wszystkich gazowych sk∏adników spalin mo˝e byç pobrana jednà sondà lub dwoma sondami umieszczonymi blisko siebie i rozdzielona wewn´trznie do poszczególnych analizatorów. Nale˝y zwróciç uwag´, aby w ˝adnym punkcie uk∏adu analizujàcego nie wyst´powa∏a kondensacja sk∏adników spalin (zawierajàcych wod´ i kwas siarkowy). W przypadku rozcieƒczonych gazów spalinowych (rysunek 3) próbka do oznaczenia w´glowodorów powinna byç pobrana innà sondà ni˝ próbka dla innych sk∏adników. Nale˝y zwróciç uwag´, aby w ˝adnym punkcie uk∏adu analizujàcego nie wyst´powa∏a kondensacja sk∏adników spalin (zawierajàcych wod´ i kwas siarkowy). Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13285 — 13285 — Rysunek 2 Schemat przep∏ywowy uk∏adu analizy spalin dla CO, NOX i HC Rysunek 3 Schemat przep∏ywowy uk∏adu analizy rozcieƒczonych spalin dla CO, CO2, NOX i HC Poz. 1681 Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13286 — 13286 — Poz. 1681 opis rysunków 2 i 3 Wszystkie elementy drogi przep∏ywu pobranej próbki gazu muszà byç utrzymywane w temperaturze wymaganej dla poszczególnych uk∏adów. — SP1 — sonda do pobierania próbek spalin nierozcieƒczonych (dotyczy rysunku 2). Zalecana jest wielootworowa prosta sonda ze stali nierdzewnej, o zaÊlepionym koƒcu. Wewn´trzna Êrednica sondy nie powinna byç wi´ksza ni˝ Êrednica wewn´trzna linii pobierania próbek. GruboÊç Êcianki sondy nie mo˝e byç wi´ksza ni˝ 1 mm. Sonda powinna posiadaç minimum 3 otwory w trzech ró˝nych p∏aszczyznach promieniowych tak rozmieszczone, aby pobieraç w przybli˝eniu jednakowy przep∏yw. Sond´ nale˝y wsunàç w poprzek przewodu wylotowego na g∏´bokoÊç co najmniej 80 % jego Êrednicy. — SP2 — sonda do pobierania próbek HC z rozcieƒczonych spalin (dotyczy rysunku 3). Sonda powinna: 1) stanowiç pierwszy odcinek o d∏ugoÊci od 254 mm do 762 mm linii do pobierania próbek w´glowodorów (HSL3); 2) mieç wewn´trznà Êrednic´ o wartoÊci minimum 5 mm; 3) byç zainstalowana w tunelu rozcieƒczania DT (pkt 9.2.1.2), w punkcie, w którym powietrze rozcieƒczajàce i spaliny sà dobrze wymieszane (to jest w przybli˝eniu w odleg∏oÊci oko∏o 10 Êrednic tunelu od punktu wlotu spalin do tunelu rozcieƒczania, wspó∏pràdowo); 4) byç po∏o˝ona w wystarczajàcej odleg∏oÊci (promieniowo) od innych sond i Êcianki tunelu, tak aby by∏a wolna od wp∏ywu obszarów martwych lub zawirowaƒ; 5) byç ogrzewana tak, aby zapewniç wzrost temperatury strumienia gazu na wylocie z sondy do 463 K (190 °C) ± 10 K. — SP3 — sonda do pobierania próbek CO, CO2 i NOX z rozcieƒczonych gazów spalinowych (tylko rysunek 3) Sonda powinna byç: 1) w tej samej p∏aszczyênie co sonda SP2; 2) w wystarczajàcej odleg∏oÊci (promieniowo) od innych sond i Êcianki tunelu, tak aby by∏a wolna od wp∏ywu obszarów martwych lub zawirowaƒ; 3) izolowana i ogrzewana na ca∏ej d∏ugoÊci do temperatury 328 K (55 °C), w celu zabezpieczenia przed kondensacjà wody. — HSL1 — podgrzewana linia pobierania próbek dostarcza próbk´ gazu z pojedynczej sondy do punktu (punktów) rozga∏´zienia i do analizatora HC; Linia pobierania próbek powinna: 1) mieç Êrednic´ wewn´trznà minimum 5 mm i maksimum 13,5 mm; 2) byç wykonana ze stali nierdzewnej lub z PTFE; 3) utrzymywaç temperatur´ Êcianki mierzonà w ka˝dej sekcji z oddzielnie regulowanym podgrzewaniem na poziomie 463 K (190 °C) ± 10 K, je˝eli temperatura spalin w pobli˝u sondy do pobierania próbek jest równa lub ni˝sza od 463 K (190 °C); 4) utrzymywaç temperatur´ Êcianki wi´kszà ni˝ 453 K (180 °C), je˝eli temperatura spalin w pobli˝u sondy do pobierania próbek jest wi´ksza od 463 K (190 °C); 5) utrzymywaç temperatur´ gazu na poziomie 463 K (190 °C) ±10 K bezpoÊrednio przed podgrzewanym filtrem (F2) i analizatorem HFID. — HSL2 — podgrzewana linia pobierania próbek NOx Linia pobierania próbek powinna: 1) utrzymywaç temperatur´ Êcianki 328—473 K (55—200 °C) a˝ do konwertora, w przypadku zastosowania kàpieli ch∏odzàcej, i a˝ do analizatora, gdy kàpiel ch∏odzàca nie jest stosowana; 2) byç wykonana ze stali nierdzewnej lub z PTFE. Poniewa˝ ogrzewanie linii do pobierania próbek gazów spalinowych jest potrzebne wy∏àcznie w celu zapobie˝enia kondensacji wody i kwasu siarkowego, temperatura linii pobierania próbek zale˝y od zawartoÊci siarki w paliwie. — SL — linia pobierania próbek dla CO (CO2) powinna byç wykonana z PTFE lub stali nierdzewnej. Mo˝e ona byç ogrzewana lub nieogrzewana. — BK — worek do oznaczania st´˝eƒ w tle (nieobowiàzkowo; tylko rysunek 3. — BG — worek do oznaczania st´˝eƒ w próbce spalin (nieobowiàzkowo; rysunek 3 tylko dla CO i CO2). — F1 — podgrzewany filtr wst´pny (nieobowiàzkowo).Temperatura filtru powinna byç taka sama jak temperatura HSL1. — F2 — filtr podgrzewany powinien zatrzymaç wszystkie sta∏e zanieczyszczenia z próbki gazu przed analizatorem. Temperatura filtru powinna byç taka sama jak temperatura HSL1. W razie potrzeby filtr nale˝y wymieniç. Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13287 — 13287 — Poz. 1681 — P — podgrzewana pompa do pobierania próbek powinna byç podgrzewana do takiej temperatury jak HSL1. — HC — podgrzewany detektor p∏omieniowo-jonizacyjny (HFID) do oznaczania w´glowodorów. Temperatura powinna byç utrzymywana w zakresie 453—473 K (180—200 °C). — CO, CO2 — analizatory NDIR do oznaczania tlenku w´gla i dwutlenku w´gla. — NO2 —- analizator CLD lub HCLD do oznaczania tlenków azotu. W przypadku u˝ycia HCLD jego temperatura powinna byç utrzymywana w zakresie 328—473 K (55—200 °C). — C — konwertor powinien byç stosowany do katalitycznej redukcji NO2 do NO przed dokonaniem analizy w CLD lub HCLD. — B — kàpiel ch∏odzàca do ch∏odzenia i kondensacji wody z próbki spalin. Temperatura kàpieli powinna byç utrzymywana w zakresie 273—277 K (0—4 °C) za pomocà lodu lub urzàdzenia ch∏odzàcego. Jest to nieobowiàzkowe, je˝eli analizator nie wykazuje zak∏óceƒ spowodowanych parà wodnà, jak opisano w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia pkt 7.9.1 i 7.9.2. Stosowanie chemicznych Êrodków usuwajàcych wod´ z pobranych próbek jest niedozwolone. — T1, T2, T3 — czujniki temperatury do kontroli temperatury strumienia gazu. — T4 — czujnik temperatury. Temperatura konwertora NO2—NO. — T5 — czujnik temperatury mierzy temperatur´ kàpieli ch∏odzàcej. — G1, G2, G3 — ciÊnieniomierze do pomiaru ciÊnienia w liniach pobierania próbek. — R1, R2 — regulatory do kontroli ciÊnienia odpowiednio powietrza i paliwa, dla HFID. — R3, R4, R5 — regulatory ciÊnienia do kontroli ciÊnienia w liniach pobierania próbek i regulacji dop∏ywu do analizatorów. — FL1, FL2, FL3 — przep∏ywomierze do pomiaru nat´˝enia przep∏ywu bocznikowego próbki. — FL4 do FL7 — przep∏ywomierze (nieobowiàzkowo) do kontroli nat´˝enia przep∏ywu przez analizatory. — V1 do V6 — zawory rozdzielcze — uk∏ad zaworów kierujàcy próbk´ spalin, gaz wzorcowy lub gaz zerowy do analizatorów. — V7, V8 — zawory elektromagnetyczne do linii bocznikowej konwertora NO2—NO. — V9 — zawór iglicowy do zrównowa˝enia przep∏ywu przez konwertor NO2—NO i lini´ bocznikowà. — V10, V11 — zawory iglicowe do regulacji przep∏ywu przez analizatory. — V12, V13 — zawory spustowe do spuszczania kondensatu z kàpieli ch∏odzàcej B. — V14 — zawór rozdzielczy wybierajàcy worek z próbkà spalin lub worek z t∏em. 9.2. Oznaczanie czàstek sta∏ych Szczegó∏owe opisy zalecanych uk∏adów rozcieƒczania i pobierania próbek zawierajà rysunki od 4 do 15. W przypadku gdy ró˝ne konfiguracje mogà doprowadzaç do równowa˝nych wyników, nie jest wymagana zgodnoÊç z przedstawionymi schematami. W celu uzyskania dodatkowych informacji i koordynowania dzia∏ania uk∏adów sk∏adowych mogà byç u˝yte w szczególnoÊci przyrzàdy, zawory, solenoidy, pompy i prze∏àczniki. Inne elementy sk∏adowe, które nie sà konieczne do utrzymania dok∏adnoÊci niektórych uk∏adów, mogà byç wy∏àczone, je˝eli ich wy∏àczenie opiera si´ na dobrej praktyce in˝ynierskiej. 9.2.1. Uk∏ad rozdzielacza 9.2.1.1. Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego przedstawiajà rysunki od 4 do 12 (wiele rodzajów uk∏adów rozcieƒczenia przep∏ywu cz´Êciowego), które normalnie mogà byç stosowane do testu stacjonarnego (NRSC). Poniewa˝ jednak testy niestacjonarne narzucajà dodatkowe surowe ograniczenia, jedynie te uk∏ady rozcieƒczenia przep∏ywu cz´Êciowego (rysunki 4—12), które spe∏niajà wymagania podane w punkcie „Wymagania techniczne dla uk∏adów rozcieƒczenia przep∏ywu cz´Êciowego” za∏àcznika nr 2 do rozporzàdzenia pkt 6.4, mogà byç zaakceptowane dla testu niestacjonarnego (NRTC). Dzia∏anie uk∏adu rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego oparte jest na rozcieƒczaniu cz´Êci strumienia spalin. Rozdzielenie strumienia spalin i nast´pnie proces rozcieƒczania mo˝e byç dokonany za pomocà uk∏adów rozcieƒczania ró˝nych typów. W celu póêniejszego zbierania czàstek sta∏ych przez uk∏ad pobierania próbek czàstek sta∏ych (rysunek 14) mo˝e byç przepuszczana ca∏oÊç lub tylko cz´Êç rozcieƒczonych spalin. Pierwszà metod´ okreÊla si´ jako uk∏ad pobierania próbki z ca∏ego przep∏ywu, drugà metod´ jako uk∏ad pobierania próbki z cz´Êci przep∏ywu. Obliczenie stopnia rozcieƒczania zale˝y od rodzaju zastosowanego uk∏adu. 9.2.1.1.1. Zaleca si´ stosowanie nast´pujàcych uk∏adów: 1) izokinetycznego okreÊlonego na rysunkach 4 i 5; W uk∏adach izokinetycznych przep∏yw do wn´trza rurki przesy∏ajàcej jest dopasowany pod wzgl´dem pr´dkoÊci lub ciÊnienia do ca∏kowitego przep∏ywu spalin, co wymaga niezak∏óconego i równomiernego przep∏ywu spalin przy sondzie pobierajàcej próbk´. Uzyskuje si´ to poprzez u˝ycie rezonatora i prostoliniowoÊç przewodu przed punktem pobierania próbek (idàc pod pràd). Proporcja Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13288 — 13288 — Poz. 1681 rozdzia∏u jest wówczas obliczana z ∏atwo mierzalnych wartoÊci, jak Êrednice przewodów. Warunki izokinetyczne wykorzystywane sà tylko do ustawienia warunków przep∏ywu, a nie w celu ustawienia rozdzia∏u wielkoÊci czàstek sta∏ych. Ustawienie rozdzia∏u wielkoÊci czàstek nie jest konieczne, gdy˝ czàstki sta∏e sà dostatecznie ma∏e, aby podà˝aç wzd∏u˝ linii przep∏ywu. 2) z regulacjà przep∏ywu i z pomiarem st´˝enia, okreÊlonych na rysunkach 6—10; W uk∏adach z regulacjà przep∏ywu i z pomiarem st´˝enia pobór próbek z ca∏ego strumienia spalin dokonywany jest poprzez regulacj´ przep∏ywu powietrza rozcieƒczajàcego i ca∏kowitego przep∏ywu rozcieƒczonych spalin. Stosunek rozcieƒczenia wyznaczany jest ze st´˝eƒ naturalnie wyst´pujàcych w spalinach gazów wskaênikowych, takich jak CO2 lub NOX. St´˝enia w rozcieƒczonych spalinach i w powietrzu rozcieƒczajàcym sà mierzone, podczas gdy st´˝enie w spalinach nierozcieƒczonych mo˝e byç albo mierzone bezpoÊrednio, albo wyznaczone na podstawie zu˝ycia paliwa i równania bilansu w´gla, je˝eli znany jest sk∏ad paliwa. Uk∏ady te mogà byç regulowane poprzez obliczony stosunek rozcieƒczenia (rysunki 6 i 7) lub poprzez przep∏ywy w przewodzie przesy∏ajàcym (rysunki 8—10). 3) z regulacjà przep∏ywu i z jego pomiarem, okreÊlonych na rysunkach 11 i 12; W uk∏adach z redukcjà przep∏ywu i z jego pomiarem próbka jest pobierana z ca∏ego strumienia spalin poprzez ustawienie przep∏ywu powietrza rozcieƒczajàcego oraz ca∏kowitego przep∏ywu rozcieƒczonych spalin. Stopieƒ rozcieƒczenia wyznaczany jest z ró˝nicy nat´˝enia obu przep∏ywów. W zwiàzku z tym, ˝e wzajemne wartoÊci bezwzgl´dne nat´˝enia obu przep∏ywów, przy wy˝szych stosunkach rozcieƒczenia, mogà prowadziç do znaczàcych b∏´dów, wymagane jest wzajemne dok∏adne wzorcowanie przep∏ywomierzy (rysunek 9 i nast´pne). Regulacja przep∏ywu jest bardzo uproszczona poprzez utrzymywanie nat´˝enia przep∏ywu rozcieƒczonych spalin na sta∏ym poziomie i zmian´ nat´˝enia przep∏ywu powietrza rozcieƒczajàcego, je˝eli jest to konieczne. Aby wykorzystaç wszystkie zalety uk∏adów rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego, powinny byç wyeliminowane potencjalne problemy zwiàzane ze stratà czàstek sta∏ych w rurce przesy∏ajàcej oraz zapewnione reprezentatywne próbki pobrane z uk∏adu wylotowego silnika i prawid∏owe okreÊlenie stosunku rozdzia∏u. W opisanych uk∏adach zwrócono uwag´ na te krytyczne problemy. 4) rozcieƒczenia przep∏ywu ca∏kowitego okreÊlonego na rysunku 3; 5) do pobierania próbek czàstek sta∏ych, okreÊlonych na rysunkach 14 i 15. Rysunek 4 Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego z sondà izokinetycznà i pobieraniem próbek z cz´Êci przep∏ywu (regulacja SB) Nierozcieƒczone spaliny sà przesy∏ane z rury wylotowej EP do tunelu rozcieƒczania DT przez sond´ do izokinetycznego pobierania próbek ISP i rurk´ przesy∏ajàcà TT. Ró˝nica ciÊnienia spalin w rurze wylotowej i na wlocie do sondy jest mierzona przetwornikiem ciÊnienia DPT. Sygna∏ z DPT przekazywany jest do regulatora przep∏ywu FC1, który steruje dmuchawà ssàcà SB, tak aby utrzymaç zerowà ró˝nic´ ciÊnieƒ na koƒcówce sondy. W tych warunkach pr´dkoÊci gazów spalinowych w EP i ISP sà jednakowe, a przep∏yw przez ISP i TT jest sta∏à cz´Êcià (rozdzia∏
- em)przep∏ywu spalin. Stosunek rozdzia∏u jest wyznaczany z pól przekrojów poprzecznych EP i ISP. Nat´˝enie przep∏ywu powietrza rozcieƒczajàcego jest mierzone przep∏ywomierzem FM1. Stopieƒ rozcieƒczenia obliczany jest z nat´˝enia przep∏ywu powietrza rozcieƒczajàcego i stosunku rozdzia∏u. Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13289 — 13289 — Poz. 1681 Rysunek 5 Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego z sondà izokinetycznà i pobieraniem próbki z cz´Êci przep∏ywu (regulacja PB) Nierozcieƒczone spaliny przep∏ywajà z rury wylotowej EP do tunelu rozcieƒczania DT przez sond´ izokinetycznà ISP i rurk´ przesy∏ajàcà TT. Ró˝nica ciÊnienia spalin mi´dzy przewodem wylotowym i wlotem do sondy jest mierzona przez przetwornik ciÊnienia DPT. Sygna∏ z tego przetwornika przekazywany jest do regulatora przep∏ywu FC1, który steruje dmuchawà t∏oczàcà PB, tak aby utrzymaç zerowà ró˝nic´ ciÊnieƒ na koƒcówce sondy. Uzyskuje si´ to przez pobieranie niewielkiej cz´Êci powietrza rozcieƒczajàcego, którego nat´˝enie przep∏ywu zosta∏o uprzednio zmierzone przep∏ywomierzem FM1, i wprowadzenie go do TT poprzez kryz´ pneumatycznà. W tych warunkach pr´dkoÊci gazów spalinowych w EP i ISP sà jednakowe, a przep∏yw przez ISP i TT jest sta∏à cz´Êcià (rozdzia∏
- em)przep∏ywu spalin. Stosunek rozdzia∏u jest wyznaczany z pól przekrojów poprzecznych EP i ISP. Powietrze rozcieƒczajàce zasysane jest poprzez DT przez dmuchaw´ ssàcà SB, a nat´˝enie przep∏ywu mierzone jest przez FM1 na wlocie do DT. Stopieƒ rozcieƒczenia obliczany jest z nat´˝enia przep∏ywu powietrza rozcieƒczajàcego i stosunku rozdzia∏u. Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13290 — 13290 — Poz. 1681 Rysunek 6 Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego z pomiarem st´˝enia CO2 lub NOx i pobieraniem próbki z cz´Êci przep∏ywu Nierozcieƒczone spaliny sà przesy∏ane z rury wylotowej EP do tunelu rozcieƒczania DT poprzez sond´ do pobierania próbek SP i przewód przesy∏ajàcy TT. St´˝enia gazu znakujàcego (CO2 lub NOx) mierzone sà w nierozcieƒczonych i rozcieƒczonych spalinach, a tak˝e w powietrzu rozcieƒczajàcym za pomocà analizatora(ów) spalin EGA. Sygna∏y te przekazywane sà do regulatora przep∏ywu FC2, który steruje albo dmuchawà t∏oczàcà PB, albo dmuchawà ssàcà SB, tak aby utrzymaç ˝àdany rozdzia∏ spalin i odpowiedni stopieƒ rozcieƒczenia w DT. Stopieƒ rozcieƒczenia obliczany jest ze st´˝eƒ gazu znakujàcego w spalinach nierozcieƒczonych, w spalinach rozcieƒczonych i w powietrzu rozcieƒczajàcym. Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13291 — 13291 — Poz. 1681 Rysunek 7 Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego z pomiarem st´˝enia CO2, bilansem w´gla i pobieraniem próbki z ca∏ego przep∏ywu Spaliny nierozcieƒczone sà przesy∏ane z rury wylotowej EP do tunelu rozcieƒczania DT przez sond´ do pobierania próbek SP i przewód przesy∏ajàcy TT. St´˝enia CO2 w rozcieƒczonych spalinach i w powietrzu rozcieƒczajàcym sà mierzone za pomocà analizatora(ów) spalin EGA. Sygna∏y CO2 i przep∏ywu paliwa GFUEL przesy∏ane sà albo do regulatora przep∏ywu FC2, albo do regulatora przep∏ywu FC3 uk∏adu pobierania próbek czàstek sta∏ych (patrz rysunek 14). FC2 steruje dmuchawà t∏oczàcà PB, podczas gdy FC3 steruje uk∏adem pobierania próbek czàstek sta∏ych (patrz rysunek 14), tak ustawiajàc przep∏ywy do i z uk∏adu, aby otrzymaç ˝àdany rozdzia∏ spalin i stosunek rozcieƒczania w DT. Stopieƒ rozcieƒczania obliczany jest ze st´˝enia CO2 i GFUEL przy zastosowaniu zasady bilansu w´gla. Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13292 — 13292 — Poz. 1681 Rysunek 8 Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego z pojedynczà zw´˝kà Venturiego, pomiarem st´˝enia i pobieraniem próbki z cz´Êci przep∏ywu Nierozcieƒczone spaliny sà przesy∏ane z rury wylotowej EP do tunelu rozcieƒczania DT poprzez sond´ do pobierania próbek SP i przewód przesy∏ajàcy TT w wyniku podciÊnienia wytworzonego w DT przez zw´˝k´ Venturiego VN. Nat´˝enie przep∏ywu gazów przez TT zale˝y od wymiany p´du w strefie zw´˝ki Venturiego i dlatego jest uzale˝nione od temperatury bezwzgl´dnej gazu na wylocie z TT. W konsekwencji, rozdzia∏ spalin dla danego nat´˝enia przep∏ywu przez tunel nie jest sta∏y i stosunek rozcieƒczania przy niskim obcià˝eniu jest nieco mniejszy ni˝ przy obcià˝eniu wy˝szym. St´˝enie gazów znakujàcych (CO2 lub NOX) jest mierzone w nierozcieƒczonych spalinach, w rozcieƒczonych spalinach i w powietrzu rozcieƒczajàcym za pomocà analizatora(ów) spalin EGA, a stopieƒ rozcieƒczenia obliczany jest z wartoÊci tak zmierzonych. Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13293 — 13293 — Poz. 1681 Rysunek 9 Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego z dwoma zw´˝kami Venturiego lub z dwoma kryzami, z pomiarem st´˝enia i pobieraniem próbki z cz´Êci przep∏ywu Nierozcieƒczone spaliny sà przesy∏ane z rury wylotowej EP do tunelu rozcieƒczania DT poprzez sond´ do pobierania próbek SP i przewód przesy∏ajàcy TT oraz przez rozdzielacz przep∏ywu, który zawiera zestaw kryz lub zw´˝ek Venturiego. Pierwsza z nich (FD1) umieszczona jest w EP, druga zaÊ (FD2) w TT. W celu utrzymania sta∏ego rozdzia∏u spalin przez regulacj´ nadciÊnienia w EP i ciÊnienia w DT, dodatkowo konieczne sà dwa zawory regulacji ciÊnienia (PCV1 i PCV2). PCV1 umieszczony jest zgodnie z kierunkiem strumienia w EP za SP w kierunku przep∏ywu, PCV2 — pomi´dzy dmuchawà t∏oczàcà PB i DT. St´˝enie gazów znakujàcych (CO2 lub NOX) jest mierzone w nierozcieƒczonych spalinach, w rozcieƒczonych spalinach i w powietrzu rozcieƒczajàcym za pomocà analizatora(ów) spalin EGA. Pomiary te sà konieczne do sprawdzenia rozdzia∏u spalin i mogà byç tak˝e wykorzystane do regulacji PCV1 i PCV2 w celu precyzyjnego sterowania rozdzia∏em. Stopieƒ rozcieƒczenia jest obliczany ze st´˝eƒ gazów znakujàcych. Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13294 — 13294 — Poz. 1681 Rysunek 10 Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego z wiàzkà rurek rozdzielajàcych z pomiarem st´˝enia i pobieraniem próbki z cz´Êci przep∏ywu Nierozcieƒczone spaliny sà przesy∏ane z rury wylotowej EP do tunelu rozcieƒczania DT poprzez przewód przesy∏ajàcy TT oraz przez rozdzielacz przep∏ywu FD3, który sk∏ada si´ z kilku rurek o tych samych wymiarach (ta sama Êrednica, d∏ugoÊç i promieƒ krzywizny) zainstalowanych w EP. Jedna z tych rurek doprowadza spaliny do DT, pozosta∏ymi przep∏ywajà one do komory t∏umiàcej DC. W ten sposób rozdzia∏ spalin okreÊlony jest przez ca∏kowità liczb´ rurek. Regulacja sta∏ego rozdzia∏u wymaga utrzymywania zerowej ró˝nicy ciÊnienia pomi´dzy DC i wylotem TT mierzonej przez ró˝nicowy przetwornik ciÊnienia DPT. Zerowa ró˝nica ciÊnienia osiàgana jest przez wtrysk Êwie˝ego powietrza do DT przy wylocie z TT. St´˝enie gazów znakujàcych (O2 lub NOX) jest mierzone w spalinach nierozcieƒczonych, spalinach rozcieƒczonych i w powietrzu rozcieƒczajàcym za pomocà analizatora(-ów) spalin EGA. Pomiary te konieczne sà do sprawdzenia rozdzia∏u spalin i mogà byç wykorzystane do regulacji nat´˝enia przep∏ywu wtryskiwanego powietrza, w celu precyzyjnej regulacji rozdzia∏u. Stopieƒ rozcieƒczenia obliczany jest ze st´˝enia gazów znakujàcych. Dziennik Ustaw Nr 202#2226b Dziennik Ustaw Nr 202 13/10/05 14:51 Page 13295 — 13295 — Poz. 1681 Rysunek 11 Uk∏ad rozcieƒczania przep∏ywu cz´Êciowego z regulacjà przep∏ywu i pobieraniem próbki z ca∏ego przep∏ywu Nierozcieƒczone spaliny sà przesy∏ane z rury wylotowej EP do tunelu rozcieƒczania DT poprzez sond´ do pobierania próbek i przewód przesy∏ajàcy TT. Ca∏kowity przep∏yw przez tunel ustawiany jest przez regulator przep∏ywu FC3 i pomp´ pobierania próbek P uk∏adu pobierania próbek czàstek sta∏ych (patrz rysunek 16). Przep∏yw powietrza rozcieƒczajàcego jest