Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa – praktyczny poradnik i wzór
Osoba, która dowiedziała się o popełnieniu przestępstwa, może zgłosić ten fakt organom ścigania w formie pisemnej lub ustnej. Poniżej wyjaśniamy, gdzie złożyć zawiadomienie, jakie elementy powinno ono zawierać oraz jakie prawa i obowiązki wiążą się ze złożeniem takiego zgłoszenia.
Gdzie złożyć zawiadomienie o przestępstwie
Zawiadomienie o przestępstwie można złożyć w dowolnej jednostce policji lub bezpośrednio w prokuraturze. Z praktycznego punktu widzenia najwłaściwsza jest jednostka właściwa ze względu na miejsce popełnienia czynu, jednak przyjęcie zgłoszenia przez inną jednostkę nie stanowi przeszkody dla dalszego biegu sprawy.
Z przekazanych przepisów wynika, że w razie niemożności ustalenia miejsca stwierdzenia przestępstwa właściwy do prowadzenia sprawy jest prokurator, który przyjął zawiadomienie lub w którego okręgu działania zostało ono przyjęte – zgodnie z Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, § 89 ust. 3. Oznacza to, że samo miejsce złożenia zgłoszenia ma znaczenie dla dalszego toku postępowania.
Forma zawiadomienia – pisemna i ustna
Zawiadomienie można złożyć na piśmie (osobiście, listownie lub w niektórych jednostkach elektronicznie) albo ustnie do protokołu. Z przekazanych przepisów wynika wyraźnie, że w każdym przypadku zgłoszenia ustnego prokurator ma obowiązek przyjąć takie zawiadomienie i sporządzić z niego protokół, informując zgłaszającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe oskarżenie lub zawiadomienie o niepopełnionym przestępstwie – wynika to z Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, § 93 ust. 1.
Warto pamiętać, że zawiadomienie anonimowe nie może samodzielnie stanowić podstawy do wszczęcia postępowania przygotowawczego bez uprzedniego sprawdzenia przytoczonych okoliczności, co wynika z Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, § 95. Dlatego zaleca się podanie swoich danych identyfikacyjnych, choćby dla zachowania możliwości uzyskania informacji o dalszym losie sprawy.
Prawa osoby zawiadamiającej i pokrzywdzonego
- Osoba lub instytucja, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie, ma prawo być poinformowana o wszczęciu i sposobie zakończenia postępowania przygotowawczego albo o odmowie jego wszczęcia – zgodnie z Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, § 92.
- W przypadku odmowy lub częściowej odmowy uwzględnienia wniosku czy skargi zainteresowany otrzymuje bezzwłocznie zawiadomienie wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o przysługujących mu uprawnieniach, co wynika z przepisów tego samego regulaminu.
- Anonimowe zgłoszenie może zostać przekazane policji lub organom kontroli celem sprawdzenia przytoczonych okoliczności albo pozostawione bez biegu, jeżeli nie zawiera wystarczających podstaw.
Odpowiedzialność za fałszywe oskarżenie
Składając zawiadomienie ustnie, zgłaszający jest informowany o odpowiedzialności karnej za fałszywe oskarżenie lub zawiadomienie o niepopełnionym przestępstwie – obowiązek ten spoczywa na prokuratorze przyjmującym zgłoszenie na podstawie Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, § 93 ust. 1.
To samo pouczenie powinno w praktyce towarzyszyć również zgłoszeniom pisemnym, dlatego warto przed podpisaniem zawiadomienia upewnić się, że opisane fakty odpowiadają rzeczywistości. Dokładny zakres i wymiar odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zawiadomień należy zweryfikować w aktualnie obowiązującym Kodeksie karnym, gdyż przekazane materiały nie precyzują tej kwestii szczegółowo.
Postępowanie krok po kroku
- Ustalić okoliczności zdarzenia oraz zebrać dostępne dowody (dokumenty, nagrania, dane świadków).
- Sporządzić pisemne zawiadomienie o przestępstwie albo udać się do najbliższej jednostki policji lub prokuratury w celu złożenia zgłoszenia ustnie do protokołu.
- Złożyć zawiadomienie osobiście, listownie lub – jeśli jednostka to umożliwia – drogą elektroniczną, zachowując potwierdzenie złożenia.
- Oczekiwać na informację o wszczęciu postępowania przygotowawczego albo o odmowie jego wszczęcia, która powinna zostać przekazana zawiadamiającemu.
- W razie odmowy wszczęcia postępowania zapoznać się z uzasadnieniem i pouczeniem o przysługujących środkach odwoławczych oraz rozważyć ich wykorzystanie.
Wzór zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa
[Miejscowość], dnia [data] [Imię i nazwisko / nazwa instytucji zgłaszającej] [Adres zamieszkania / siedziby] [Telefon kontaktowy, adres e-mail] Do: [Nazwa i adres jednostki Policji / Prokuratury Rejonowej] ZAWIADOMIENIE O POPEŁNIENIU PRZESTĘPSTWA Na podstawie posiadanych informacji zawiadamiam o popełnieniu przestępstwa polegającego na [krótki opis czynu: co się wydarzyło, kiedy, gdzie, kto jest podejrzewany o popełnienie czynu, jeśli wiadomo]. Uzasadnienie: [Szczegółowy opis okoliczności zdarzenia w porządku chronologicznym, ze wskazaniem dat, miejsc, osób uczestniczących oraz ewentualnych świadków]. Dowody, które mogą mieć znaczenie dla sprawy: - [np. dokumenty – wymienić jakie] - [np. nagrania, zdjęcia] - [np. dane świadków wraz z adresami/kontaktem, jeśli są znani] W związku z powyższym wnoszę o wszczęcie postępowania przygotowawczego w niniejszej sprawie oraz o poinformowanie mnie o sposobie jego zakończenia albo o odmowie jego wszczęcia. Oświadczam, że jestem świadomy/a odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego zawiadomienia o niepopełnionym przestępstwie. [Czytelny podpis zgłaszającego] Załączniki: 1. [wymienić załączone dokumenty/dowody] 2. [...]
Źródła z korpusu Europaius
Najczęstsze pytania
Czy zawiadomienie o przestępstwie musi być złożone na piśmie?
Nie, zawiadomienie można złożyć również ustnie – w takim przypadku prokurator lub funkcjonariusz policji ma obowiązek przyjąć zgłoszenie i sporządzić z niego protokół.
Czy mogę złożyć anonimowe zawiadomienie o przestępstwie?
Tak, jednak zgodnie z przekazanymi przepisami anonimowe zawiadomienie nie może samodzielnie stanowić podstawy do wszczęcia postępowania bez uprzedniego sprawdzenia opisanych okoliczności, co może wydłużyć lub ograniczyć dalsze działania organów.
Czy zostanę poinformowany o wyniku sprawy po złożeniu zawiadomienia?
Tak, osoba lub instytucja, która złożyła zawiadomienie, powinna zostać poinformowana o wszczęciu i sposobie zakończenia postępowania przygotowawczego albo o odmowie jego wszczęcia.
Jakie ryzyko wiąże się ze złożeniem fałszywego zawiadomienia?
Zgłaszający jest pouczany o odpowiedzialności karnej za fałszywe oskarżenie lub zawiadomienie o niepopełnionym przestępstwie; dokładny wymiar tej odpowiedzialności należy zweryfikować w aktualnie obowiązującym Kodeksie karnym, gdyż przekazane materiały tego nie precyzują.