Źródła urzędoweisap.sejm.gov.pl · EUR-Lex
Europaius
Polski
ČeštinaDeutschFrançaisEspañolItalianoNederlandsÖsterreichBelgiquePortuguêsSvenskaDanskSuomiSlovenčinaIrelandMagyarEestiLietuviųLatviešuSlovenščinaHrvatskiΚύπροςMaltiRomânăΕλληνικάLuxembourgБългарски
Polski

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego

Czego dotyczy ten akt?

Kodeks postępowania cywilnego z 1964 roku reguluje zasady prowadzenia spraw sądowych w obszarach prawa cywilnego, rodzinnego, opiekuńczego i prawa pracy, a także w innych sprawach cywilnych, do których stosuje się jego przepisy. Określa on, jak sądy powszechne i Sąd Najwyższy rozpoznają te sprawy, z wyjątkiem tych należących do właściwości sądów szczególnych lub innych organów.

Kogo dotyczy: Stron i uczestników postępowania w sprawach cywilnych, rodzinnych, opiekuńczych i prawa pracy; Prokuratora oraz organizacji społecznych ludu pracującego, które mogą inicjować lub brać udział w postępowaniach.

Najważniejsze informacje

Państwo
Polska
Dziedzina prawa
Prawo pracy
Artykuły
1 158
Orzeczenia sądów
295 750
Najczęściej cytowane przepisy
Art. 98 (105 842) · Art. 385 (100 812) · Art. 233 (93 462) · Art. 386 (50 284) · Art. 100 (44 628)
Źródło
api.sejm.gov.pl
Tekst pobrano
Wyjaśnienie zaktualizowano

Co reguluje ten akt?

  • Zasady postępowania sądowego w sprawach cywilnych, rodzinnych, opiekuńczych i prawa pracy.
  • Właściwość sądów powszechnych (powiatowych i wojewódzkich) oraz Sądu Najwyższego w rozpoznawaniu spraw.
  • Obowiązki stron i uczestników postępowania, w tym dawanie wyjaśnień zgodnych z prawdą i przedstawianie dowodów.
  • Działania sądu mające na celu wszechstronne zbadanie sprawy, ochronę własności społecznej oraz dążenie do ugodowego załatwienia sporów.

Kogo dotyczy ten akt?

  • Stron i uczestników postępowania w sprawach cywilnych, rodzinnych, opiekuńczych i prawa pracy.
  • Prokuratora oraz organizacji społecznych ludu pracującego, które mogą inicjować lub brać udział w postępowaniach.

Jakie są kluczowe punkty?

  • Sądy powiatowe rozpoznają wszystkie sprawy z wyjątkiem tych zastrzeżonych dla sądów wojewódzkich.
  • Sądy wojewódzkie rozpoznają sprawy o prawa niemajątkowe i roszczenia majątkowe z nimi związane (oprócz rozwodów i ustalenia ojcostwa), sprawy o ochronę praw autorskich i patentowych, sprawy przeciwko Skarbowi Państwa o naprawienie szkody wyrządzonej przez funkcjonariuszy, oraz sprawy o prawa majątkowe, gdzie wartość przedmiotu sporu przewyższa sto tysięcy złotych, a jedną ze stron jest jednostka gospodarki uspołecznionej.
  • Sąd właściwy w chwili wniesienia pozwu pozostaje właściwy aż do ukończenia postępowania.
  • Strony i uczestnicy postępowania są obowiązani dawać wyjaśnienia zgodnie z prawdą i przedstawiać dowody.

Orzecznictwo do tego przepisu

295 750
Orzeczenie, sygn. akt I ACa 1010/09
§/Art. 169, 171, 328, 387, 391
Orzeczenie, sygn. akt I ACa 676/12
§/Art. 102, 207, 229, 253, 278, 281, 361, 385, 397, 49, 98
Orzeczenie, sygn. akt I ACa 968/12
§/Art. 108, 162, 219, 233, 328, 386, 98
Orzeczenie, sygn. akt I ACa 451/12
§/Art. 102, 1047, 189, 232, 233, 381, 385, 386, 87, 98
Orzeczenie, sygn. akt IV Ca 192/13
§/Art. 13, 386, 89
Orzeczenie, sygn. akt IV Cz 137/13
§/Art. 108, 386, 397, 730
Orzeczenie, sygn. akt IV Cz 225/13
§/Art. 386, 397, 445, 753
Orzeczenie, sygn. akt IV Cz 231/13
§/Art. 108, 288, 385, 386, 397

Prawo pracy

8
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 maja 2026 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu…
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 27 maja 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie…
Ustawa o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa… – tekst jednolity 2021
Ustawa o służbie cywilnej – tekst jednolity 2026
Ustawa z dnia 15 maja 2026 r. o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w systemie Eurodac
Kodeks pracy – tekst jednolity 2020
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 27 kwietnia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie…
PL:legislativa:DU/2026/659

Prawo pracy

Tekst ustawy

Tekst ustawy
Spis treści (1158)
  1. Art. 15
  2. Art. 627
  3. Art. 628
  4. Art. 629
  5. Art. 695
  6. Art. 696
  7. Art. 1
  8. Art. 2
  9. § 1
  10. § 2
  11. § 3
  12. Art. 3
  13. Art. 4
  14. Art. 5
  15. Art. 6
  16. Art. 7
  17. Art. 8
  18. Art. 9
  19. Art. 10
  20. Art. 11
  21. Art. 12
  22. Art. 13
  23. Art. 14
  24. Art. 16
  25. Art. 17
  26. Art. 18
  27. Art. 19
  28. Art. 20
  29. Art. 21
  30. Art. 22
  31. Art. 23
  32. Art. 24
  33. Art. 25
  34. Art. 26
  35. Art. 27
  36. Art. 28
  37. Art. 29
  38. Art. 30
  39. Art. 31
  40. Art. 32
  41. Art. 33
  42. Art. 34
  43. Art. 35
  44. Art. 36
  45. Art. 37
  46. Art. 38
  47. Art. 39
  48. Art. 40
  49. Art. 41
  50. Art. 42
  51. Art. 43
  52. Art. 44
  53. Art. 45
  54. Art. 46
  55. Art. 47
  56. § 4
  57. Art. 48
  58. Art. 49
  59. Art. 50
  60. Art. 51
  61. Art. 52
  62. Art. 53
  63. Art. 54
  64. Art. 55
  65. Art. 56
  66. Art. 57
  67. Art. 58
  68. Art. 59
  69. Art. 60
  70. Art. 61
  71. Art. 62
  72. Art. 63
  73. Art. 64
  74. Art. 65
  75. Art. 66
  76. Art. 67
  77. Art. 68
  78. Art. 69
  79. Art. 70
  80. Art. 71
  81. Art. 72
  82. Art. 73
  83. Art. 74
  84. Art. 75
  85. Art. 76
  86. Art. 77
  87. Art. 78
  88. Art. 79
  89. Art. 80
  90. Art. 81
  91. Art. 82
  92. Art. 83
  93. Art. 84
  94. Art. 85
  95. Art. 86
  96. Art. 87
  97. Art. 88
  98. Art. 89
  99. Art. 90
  100. Art. 91
  101. Art. 92
  102. Art. 93
  103. Art. 94
  104. Art. 95
  105. Art. 96
  106. Art. 97
  107. Art. 98
  108. Art. 99
  109. Art. 100
  110. Art. 101
  111. Art. 102
  112. Art. 103
  113. Art. 104
  114. Art. 105
  115. Art. 106
  116. Art. 107
  117. Art. 108
  118. Art. 109
  119. Art. 110
  120. Art. 111
  121. Art. 112
  122. Art. 113
  123. Art. 114
  124. Art. 115
  125. Art. 116
  126. Art. 117
  127. Art. 118
  128. Art. 119
  129. Art. 120
  130. Art. 121
  131. Art. 122
  132. Art. 123
  133. Art. 124
  134. Art. 125
  135. Art. 126
  136. Art. 127
  137. Art. 128
  138. Art. 129
  139. Art. 130
  140. Art. 131
  141. Art. 132
  142. Art. 133
  143. Art. 134
  144. Art. 135
  145. Art. 136
  146. Art. 137
  147. Art. 138
  148. Art. 139
  149. Art. 140
  150. Art. 141
  151. Art. 142
  152. Art. 143
  153. Art. 144
  154. Art. 145
  155. Art. 146
  156. Art. 147
  157. Art. 148
  158. Art. 149
  159. Art. 150
  160. Art. 151
  161. Art. 152
  162. Art. 153
  163. Art. 154
  164. Art. 155
  165. Art. 156
  166. Art. 157
  167. Art. 158
  168. Art. 159
  169. Art. 160
  170. Art. 161
  171. Art. 162
  172. Art. 163
  173. Art. 164
  174. Art. 165
  175. Art. 166
  176. Art. 167
  177. Art. 168
  178. Art. 169
  179. Art. 170
  180. Art. 171
  181. Art. 172
  182. Art. 173
  183. Art. 174
  184. Art. 175
  185. Art. 176
  186. Art. 177
  187. Art. 178
  188. Art. 179
  189. Art. 180
  190. Art. 181
  191. Art. 182
  192. Art. 183
  193. Art. 184
  194. Art. 185
  195. Art. 186
  196. Art. 187
  197. Art. 188
  198. Art. 189
  199. Art. 190
  200. Art. 191
  201. Art. 192
  202. Art. 193
  203. Art. 194
  204. Art. 195
  205. Art. 196
  206. Art. 197
  207. Art. 198
  208. Art. 199
  209. Art. 200
  210. Art. 201
  211. Art. 202
  212. Art. 203
  213. Art. 204
  214. Art. 205
  215. Art. 206
  216. Art. 207
  217. Art. 208
  218. Art. 209
  219. Art. 210
  220. Art. 211
  221. Art. 212
  222. Art. 213
  223. Art. 214
  224. Art. 215
  225. Art. 216
  226. Art. 217
  227. Art. 218
  228. Art. 219
  229. Art. 220
  230. Art. 221
  231. Art. 222
  232. Art. 223
  233. Art. 224
  234. Art. 225
  235. Art. 226
  236. Art. 227
  237. Art. 228
  238. Art. 229
  239. Art. 230
  240. Art. 231
  241. Art. 232
  242. Art. 233
  243. Art. 234
  244. Art. 235
  245. Art. 236
  246. Art. 237
  247. Art. 238
  248. Art. 239
  249. Art. 240
  250. Art. 241
  251. Art. 242
  252. Art. 243
  253. Art. 244
  254. Art. 245
  255. Art. 246
  256. Art. 247
  257. Art. 248
  258. Art. 249
  259. Art. 250
  260. Art. 251
  261. Art. 252
  262. Art. 253
  263. Art. 254
  264. Art. 255
  265. Art. 256
  266. Art. 257
  267. Art. 258
  268. Art. 259
  269. Art. 260
  270. Art. 261
  271. Art. 262
  272. Art. 263
  273. Art. 264
  274. Art. 265
  275. Art. 266
  276. Art. 267
  277. Art. 268
  278. Art. 269
  279. Art. 270
  280. Art. 271
  281. Art. 272
  282. Art. 273
  283. Art. 274
  284. Art. 275
  285. Art. 276
  286. Art. 277
  287. Art. 278
  288. Art. 279
  289. Art. 280
  290. Art. 281
  291. Art. 282
  292. Art. 283
  293. Art. 284
  294. Art. 285
  295. Art. 286
  296. Art. 287
  297. Art. 288
  298. Art. 289
  299. Art. 290
  300. Art. 291
  301. Art. 292
  302. Art. 293
  303. Art. 294
  304. Art. 295
  305. Art. 296
  306. Art. 297
  307. Art. 298
  308. Art. 299
  309. Art. 300
  310. Art. 301
  311. Art. 302
  312. Art. 303
  313. Art. 304
  314. Art. 305
  315. Art. 306
  316. Art. 307
  317. Art. 308
  318. Art. 309
  319. Art. 310
  320. Art. 311
  321. Art. 312
  322. Art. 313
  323. Art. 314
  324. Art. 315
  325. Art. 316
  326. Art. 317
  327. Art. 318
  328. Art. 319
  329. Art. 320
  330. Art. 321
  331. Art. 322
  332. Art. 323
  333. Art. 324
  334. Art. 325
  335. Art. 326
  336. Art. 327
  337. Art. 328
  338. Art. 329
  339. Art. 330
  340. Art. 331
  341. Art. 332
  342. Art. 333
  343. Art. 334
  344. Art. 335
  345. Art. 336
  346. Art. 337
  347. Art. 338
  348. Art. 339
  349. Art. 340
  350. Art. 341
  351. Art. 342
  352. Art. 343
  353. Art. 344
  354. Art. 345
  355. Art. 346
  356. Art. 347
  357. Art. 348
  358. Art. 349
  359. Art. 350
  360. Art. 351
  361. Art. 352
  362. Art. 353
  363. Art. 354
  364. Art. 355
  365. Art. 356
  366. Art. 357
  367. Art. 358
  368. Art. 359
  369. Art. 360
  370. Art. 361
  371. Art. 362
  372. Art. 363
  373. Art. 364
  374. Art. 365
  375. Art. 366
  376. Art. 367
  377. Art. 368
  378. Art. 369
  379. Art. 370
  380. Art. 371
  381. Art. 372
  382. Art. 373
  383. Art. 374
  384. Art. 375
  385. Art. 376
  386. Art. 377
  387. Art. 378
  388. Art. 379
  389. Art. 380
  390. Art. 381
  391. Art. 382
  392. Art. 383
  393. Art. 384
  394. Art. 385
  395. Art. 386
  396. Art. 387
  397. Art. 388
  398. Art. 389
  399. Art. 390
  400. Art. 391
  401. Art. 392
  402. Art. 393
  403. Art. 394
  404. Art. 395
  405. Art. 396
  406. Art. 397
  407. Art. 398
  408. Art. 399
  409. Art. 400
  410. Art. 401
  411. Art. 402
  412. Art. 403
  413. Art. 404
  414. Art. 405
  415. Art. 406
  416. Art. 407
  417. Art. 408
  418. Art. 409
  419. Art. 410
  420. Art. 411
  421. Art. 412
  422. Art. 413
  423. Art. 414
  424. Art. 415
  425. Art. 416
  426. Art. 417
  427. Art. 418
  428. Art. 419
  429. Art. 420
  430. Art. 421
  431. Art. 422
  432. Art. 423
  433. Art. 424
  434. Art. 425
  435. Art. 426
  436. Art. 427
  437. Art. 428
  438. Art. 429
  439. Art. 430
  440. Art. 431
  441. Art. 432
  442. Art. 433
  443. Art. 434
  444. Art. 435
  445. Art. 436
  446. Art. 437
  447. Art. 438
  448. Art. 439
  449. Art. 440
  450. Art. 441
  451. Art. 442
  452. Art. 443
  453. Art. 444
  454. Art. 445
  455. Art. 446
  456. Art. 447
  457. Art. 448
  458. Art. 449
  459. Art. 450
  460. Art. 451
  461. Art. 452
  462. Art. 453
  463. Art. 454
  464. Art. 455
  465. Art. 456
  466. Art. 457
  467. Art. 458
  468. Art. 459
  469. Art. 460
  470. Art. 461
  471. Art. 462
  472. Art. 463
  473. Art. 464
  474. Art. 465
  475. Art. 466
  476. Art. 467
  477. Art. 468
  478. Art. 469
  479. Art. 470
  480. Art. 471
  481. Art. 472
  482. Art. 473
  483. Art. 474
  484. Art. 475
  485. Art. 476
  486. Art. 477
  487. Art. 478
  488. Art. 479
  489. Art. 480
  490. Art. 481
  491. Art. 482
  492. Art. 483
  493. Art. 484
  494. Art. 485
  495. Art. 486
  496. Art. 487
  497. Art. 488
  498. Art. 489
  499. Art. 490
  500. Art. 491
  501. Art. 492
  502. Art. 493
  503. Art. 494
  504. Art. 495
  505. Art. 496
  506. Art. 497
  507. Art. 498
  508. Art. 499
  509. Art. 500
  510. Art. 501
  511. Art. 502
  512. Art. 503
  513. Art. 504
  514. Art. 505
  515. Art. 506
  516. Art. 507
  517. Art. 508
  518. Art. 509
  519. Art. 510
  520. Art. 511
  521. Art. 512
  522. Art. 513
  523. Art. 514
  524. Art. 515
  525. Art. 516
  526. Art. 517
  527. Art. 518
  528. Art. 519
  529. Art. 520
  530. Art. 521
  531. Art. 522
  532. Art. 523
  533. Art. 524
  534. Art. 525
  535. Art. 526
  536. Art. 527
  537. Art. 528
  538. Art. 529
  539. Art. 530
  540. Art. 531
  541. Art. 532
  542. Art. 533
  543. Art. 534
  544. Art. 535
  545. Art. 536
  546. Art. 537
  547. Art. 538
  548. Art. 539
  549. Art. 540
  550. Art. 541
  551. Art. 542
  552. Art. 543
  553. Art. 544
  554. Art. 545
  555. Art. 546
  556. Art. 547
  557. Art. 548
  558. Art. 549
  559. Art. 550
  560. Art. 551
  561. Art. 552
  562. Art. 553
  563. Art. 554
  564. Art. 555
  565. Art. 556
  566. Art. 557
  567. Art. 558
  568. Art. 559
  569. Art. 560
  570. Art. 561
  571. Art. 562
  572. Art. 563
  573. Art. 564
  574. Art. 565
  575. Art. 566
  576. Art. 567
  577. Art. 568
  578. Art. 569
  579. Art. 570
  580. Art. 571
  581. Art. 572
  582. Art. 573
  583. Art. 574
  584. Art. 575
  585. Art. 576
  586. Art. 577
  587. Art. 578
  588. Art. 579
  589. Art. 580
  590. Art. 581
  591. Art. 582
  592. Art. 583
  593. Art. 584
  594. Art. 585
  595. Art. 586
  596. Art. 587
  597. Art. 588
  598. Art. 589
  599. Art. 590
  600. Art. 591
  601. Art. 592
  602. Art. 593
  603. Art. 594
  604. Art. 595
  605. Art. 596
  606. Art. 597
  607. Art. 598
  608. Art. 599
  609. Art. 600
  610. Art. 601
  611. Art. 602
  612. Art. 603
  613. Art. 604
  614. Art. 605
  615. Art. 606
  616. Art. 607
  617. Art. 608
  618. Art. 609
  619. Art. 610
  620. Art. 611
  621. Art. 612
  622. Art. 613
  623. Art. 614
  624. Art. 615
  625. Art. 616
  626. Art. 617
  627. Art. 618
  628. Art. 619
  629. Art. 620
  630. Art. 621
  631. Art. 622
  632. Art. 623
  633. Art. 624
  634. Art. 625
  635. Art. 626
  636. Art. 630
  637. Art. 631
  638. Art. 632
  639. Art. 633
  640. Art. 634
  641. Art. 635
  642. Art. 636
  643. Art. 637
  644. Art. 638
  645. Art. 639
  646. Art. 640
  647. Art. 641
  648. Art. 642
  649. Art. 643
  650. Art. 644
  651. Art. 645
  652. Art. 646
  653. Art. 647
  654. Art. 648
  655. Art. 649
  656. Art. 650
  657. Art. 651
  658. Art. 652
  659. Art. 653
  660. Art. 654
  661. Art. 655
  662. Art. 656
  663. Art. 657
  664. Art. 658
  665. Art. 659
  666. Art. 660
  667. Art. 661
  668. Art. 662
  669. Art. 663
  670. Art. 664
  671. Art. 665
  672. Art. 666
  673. Art. 667
  674. Art. 668
  675. Art. 669
  676. Art. 670
  677. Art. 671
  678. Art. 672
  679. Art. 673
  680. Art. 674
  681. Art. 675
  682. Art. 676
  683. Art. 677
  684. Art. 678
  685. Art. 679
  686. Art. 680
  687. Art. 681
  688. Art. 682
  689. Art. 683
  690. Art. 684
  691. Art. 685
  692. Art. 686
  693. Art. 687
  694. Art. 688
  695. Art. 689
  696. Art. 690
  697. Art. 691
  698. Art. 692
  699. Art. 693
  700. Art. 694
  701. Art. 697
  702. Art. 698
  703. Art. 699
  704. Art. 700
  705. Art. 701
  706. Art. 702
  707. Art. 703
  708. Art. 704
  709. Art. 705
  710. Art. 706
  711. Art. 707
  712. Art. 708
  713. Art. 709
  714. Art. 710
  715. Art. 711
  716. Art. 712
  717. Art. 713
  718. Art. 714
  719. Art. 715
  720. Art. 716
  721. Art. 717
  722. Art. 718
  723. Art. 719
  724. Art. 720
  725. Art. 721
  726. Art. 722
  727. Art. 723
  728. Art. 724
  729. Art. 725
  730. Art. 726
  731. Art. 727
  732. Art. 728
  733. Art. 729
  734. Art. 730
  735. Art. 731
  736. Art. 732
  737. Art. 733
  738. Art. 734
  739. Art. 735
  740. Art. 736
  741. Art. 737
  742. Art. 738
  743. Art. 739
  744. Art. 740
  745. Art. 741
  746. Art. 742
  747. Art. 743
  748. Art. 744
  749. Art. 745
  750. Art. 746
  751. Art. 747
  752. Art. 748
  753. Art. 749
  754. Art. 750
  755. Art. 751
  756. Art. 752
  757. Art. 753
  758. Art. 754
  759. Art. 755
  760. Art. 756
  761. Art. 757
  762. Art. 758
  763. Art. 759
  764. Art. 760
  765. Art. 761
  766. Art. 762
  767. § 5
  768. Art. 763
  769. Art. 764
  770. Art. 765
  771. Art. 766
  772. Art. 767
  773. Art. 768
  774. Art. 769
  775. Art. 770
  776. Art. 771
  777. Art. 772
  778. Art. 773
  779. Art. 774
  780. Art. 775
  781. Art. 776
  782. Art. 777
  783. Art. 778
  784. Art. 779
  785. Art. 780
  786. Art. 781
  787. Art. 782
  788. Art. 783
  789. Art. 784
  790. Art. 785
  791. Art. 786
  792. Art. 787
  793. Art. 788
  794. Art. 789
  795. Art. 790
  796. Art. 791
  797. Art. 792
  798. Art. 793
  799. Art. 794
  800. Art. 795
  801. Art. 796
  802. Art. 797
  803. Art. 798
  804. Art. 799
  805. Art. 800
  806. Art. 801
  807. Art. 802
  808. Art. 803
  809. Art. 804
  810. Art. 805
  811. Art. 806
  812. Art. 807
  813. Art. 808
  814. Art. 809
  815. Art. 810
  816. Art. 811
  817. Art. 812
  818. Art. 813
  819. Art. 814
  820. Art. 815
  821. Art. 816
  822. Art. 817
  823. Art. 818
  824. Art. 819
  825. Art. 820
  826. Art. 821
  827. Art. 822
  828. Art. 823
  829. Art. 824
  830. Art. 825
  831. Art. 826
  832. Art. 827
  833. Art. 828
  834. Art. 829
  835. Art. 830
  836. Art. 831
  837. Art. 832
  838. Art. 833
  839. Art. 834
  840. Art. 835
  841. Art. 836
  842. Art. 837
  843. Art. 838
  844. Art. 839
  845. Art. 840
  846. Art. 841
  847. Art. 842
  848. Art. 843
  849. Art. 844
  850. Art. 845
  851. Art. 846
  852. Art. 847
  853. Art. 848
  854. Art. 849
  855. Art. 850
  856. Art. 851
  857. Art. 852
  858. Art. 853
  859. Art. 854
  860. Art. 855
  861. Art. 856
  862. Art. 857
  863. Art. 858
  864. Art. 859
  865. Art. 860
  866. Art. 861
  867. Art. 862
  868. Art. 863
  869. Art. 864
  870. Art. 865
  871. Art. 866
  872. Art. 867
  873. Art. 868
  874. Art. 869
  875. Art. 870
  876. Art. 871
  877. Art. 872
  878. Art. 873
  879. Art. 874
  880. Art. 875
  881. Art. 876
  882. Art. 877
  883. Art. 878
  884. Art. 879
  885. Art. 880
  886. Art. 881
  887. Art. 882
  888. Art. 883
  889. Art. 884
  890. Art. 885
  891. Art. 886
  892. Art. 887
  893. Art. 888
  894. Art. 889
  895. Art. 890
  896. Art. 891
  897. Art. 892
  898. Art. 893
  899. Art. 894
  900. Art. 895
  901. Art. 896
  902. Art. 897
  903. Art. 898
  904. Art. 899
  905. Art. 900
  906. Art. 901
  907. Art. 902
  908. Art. 903
  909. Art. 904
  910. Art. 905
  911. Art. 906
  912. Art. 907
  913. Art. 908
  914. Art. 909
  915. Art. 910
  916. Art. 911
  917. Art. 912
  918. Art. 913
  919. Art. 914
  920. Art. 915
  921. Art. 916
  922. Art. 917
  923. Art. 918
  924. Art. 919
  925. Art. 920
  926. Art. 921
  927. Art. 922
  928. Art. 923
  929. Art. 924
  930. Art. 925
  931. Art. 926
  932. Art. 927
  933. Art. 928
  934. Art. 929
  935. Art. 930
  936. Art. 931
  937. Art. 932
  938. Art. 933
  939. Art. 934
  940. Art. 935
  941. Art. 936
  942. Art. 937
  943. Art. 938
  944. Art. 939
  945. Art. 940
  946. Art. 941
  947. Art. 942
  948. Art. 943
  949. Art. 944
  950. Art. 945
  951. Art. 946
  952. Art. 947
  953. Art. 948
  954. Art. 949
  955. Art. 950
  956. Art. 951
  957. Art. 952
  958. Art. 953
  959. Art. 954
  960. Art. 955
  961. Art. 956
  962. Art. 957
  963. Art. 958
  964. Art. 959
  965. Art. 960
  966. Art. 961
  967. Art. 962
  968. Art. 963
  969. Art. 964
  970. Art. 965
  971. Art. 966
  972. Art. 967
  973. Art. 968
  974. Art. 969
  975. Art. 970
  976. Art. 971
  977. Art. 972
  978. Art. 973
  979. Art. 974
  980. Art. 975
  981. Art. 976
  982. Art. 977
  983. Art. 978
  984. Art. 979
  985. Art. 980
  986. Art. 981
  987. Art. 982
  988. Art. 983
  989. Art. 984
  990. Art. 985
  991. Art. 986
  992. Art. 987
  993. Art. 988
  994. Art. 989
  995. Art. 990
  996. Art. 991
  997. Art. 992
  998. Art. 993
  999. Art. 994
  1000. Art. 995
  1001. Art. 996
  1002. Art. 997
  1003. Art. 998
  1004. Art. 999
  1005. Art. 1000
  1006. Art. 1001
  1007. Art. 1002
  1008. Art. 1003
  1009. Art. 1004
  1010. Art. 1005
  1011. Art. 1006
  1012. Art. 1007
  1013. Art. 1008
  1014. Art. 1009
  1015. Art. 1010
  1016. Art. 1011
  1017. Art. 1012
  1018. Art. 1013
  1019. Art. 1014
  1020. Art. 1015
  1021. Art. 1016
  1022. Art. 1017
  1023. Art. 1018
  1024. Art. 1019
  1025. Art. 1020
  1026. Art. 1021
  1027. Art. 1022
  1028. Art. 1023
  1029. Art. 1024
  1030. Art. 1025
  1031. Art. 1026
  1032. Art. 1027
  1033. Art. 1028
  1034. Art. 1029
  1035. Art. 1030
  1036. Art. 1031
  1037. Art. 1032
  1038. Art. 1033
  1039. Art. 1034
  1040. Art. 1035
  1041. Art. 1036
  1042. Art. 1037
  1043. Art. 1038
  1044. Art. 1039
  1045. Art. 1040
  1046. Art. 1041
  1047. Art. 1042
  1048. Art. 1043
  1049. Art. 1044
  1050. Art. 1045
  1051. Art. 1046
  1052. Art. 1047
  1053. Art. 1048
  1054. Art. 1049
  1055. Art. 1050
  1056. Art. 1051
  1057. Art. 1052
  1058. Art. 1053
  1059. Art. 1054
  1060. Art. 1055
  1061. Art. 1056
  1062. Art. 1057
  1063. Art. 1058
  1064. Art. 1059
  1065. Art. 1060
  1066. Art. 1061
  1067. Art. 1062
  1068. Art. 1063
  1069. Art. 1064
  1070. Art. 1065
  1071. Art. 1066
  1072. Art. 1067
  1073. Art. 1068
  1074. Art. 1069
  1075. Art. 1070
  1076. Art. 1071
  1077. Art. 1072
  1078. Art. 1073
  1079. Art. 1074
  1080. Art. 1075
  1081. Art. 1076
  1082. Art. 1077
  1083. Art. 1078
  1084. Art. 1079
  1085. Art. 1080
  1086. Art. 1081
  1087. Art. 1082
  1088. Art. 1083
  1089. Art. 1084
  1090. Art. 1085
  1091. Art. 1086
  1092. Art. 1087
  1093. Art. 1088
  1094. Art. 1089
  1095. Art. 1090
  1096. Art. 1091
  1097. Art. 1092
  1098. Art. 1093
  1099. Art. 1094
  1100. Art. 1095
  1101. Art. 1096
  1102. Art. 1097
  1103. Art. 1098
  1104. Art. 1099
  1105. Art. 1100
  1106. Art. 1101
  1107. Art. 1102
  1108. Art. 1103
  1109. Art. 1104
  1110. Art. 1105
  1111. Art. 1106
  1112. Art. 1107
  1113. Art. 1108
  1114. Art. 1109
  1115. Art. 1110
  1116. Art. 1111
  1117. Art. 1112
  1118. Art. 1113
  1119. Art. 1114
  1120. Art. 1115
  1121. Art. 1116
  1122. Art. 1117
  1123. Art. 1118
  1124. Art. 1119
  1125. Art. 1120
  1126. Art. 1121
  1127. Art. 1122
  1128. Art. 1123
  1129. Art. 1124
  1130. Art. 1125
  1131. Art. 1126
  1132. Art. 1127
  1133. Art. 1128
  1134. Art. 1129
  1135. Art. 1130
  1136. Art. 1131
  1137. Art. 1132
  1138. Art. 1133
  1139. Art. 1134
  1140. Art. 1135
  1141. Art. 1136
  1142. Art. 1137
  1143. Art. 1138
  1144. Art. 1139
  1145. Art. 1140
  1146. Art. 1141
  1147. Art. 1142
  1148. Art. 1143
  1149. Art. 1144
  1150. Art. 1145
  1151. Art. 1146
  1152. Art. 1147
  1153. Art. 1148
  1154. Art. 1149
  1155. Art. 1150
  1156. Art. 1151
  1157. Art. 1152
  1158. Art. 1153

Ustawaz dnia 17 listopada 1964 r.Kodeks postępowania cywilnego Spis treści Treść ustawy Tytuł wstępny - Przepisy ogólne Część pierwsza - Postępowanie rozpoznawcze Księga pierwsza - Proces Tytuł I - Sąd

Dział I - Właściowość sądu

Art. 15

Rozdział 1 - Właściwość rzeczowa

Rozdział 2 - Właściwość miejscowa

Dział II - Skład sądu

Dział III - Wyłączenie sędziego

Tytuł II - Prokurator Tytuł III - Organizacje społeczne ludu pracującego Tytuł IV - Strony

Dział I - Zdolność sądowa i procesowa

Dział II - Współuczestnictwo w sporze

Dział III - Interwencja główna i uboczna

Dział IV - Przypozwanie

Dział V - Pełnomocnicy procesowi

Tytuł V - Koszty procesu

Dział I - Zwrot kosztów procesu

Dział II - Zwolnienie od kosztów sądowych

Tytuł VI - Postępowanie

Dział I - Przepisy ogólne o czynnościach procesowych

Rozdział 1 - Pisma procesów

Rozdział 2 - Doręczenia

Rozdział 3 - Posiedzenia sądowe

Rozdział 4 - Terminy

Rozdział 5 - Uchybienie i przywrócenie terminu

Rozdział 6 - Zawieszenie postępowania

Dział II - Postępowanie przed sądami pierwszej instancji

Rozdział 1 - Postępowanie pojednawcze

Rozdział 2 - Pozew

Rozdział 3 - Rozprawa

Dział III - Dowody

Rozdział 1 - Przedmiot i ocena dowodów

Rozdział 2 - Postępowanie dowodowe

Rozdział 3 - Zabezpieczenie dowodów

Dział IV - Orzeczenia

Rozdział 1 - Wyroki

Rozdział 2 - Postanowienia sądu

Rozdział 3 - Prawomocność orzeczeń

Dział V - Środki odwoławcze

Rozdział 1 - Rewizja

Rozdział 2 - Zażalenie

Dział VI - Wznowienie postępowania

Dział VII - Rewizja nadzwyczajna

Tytuł VII - Postępowania odrębne

Dział I - Postępowanie w sprawach małżeńskich

Rozdział 1 - Przepisy ogólne

Rozdział 2 - Sprawy o rozwód

Rozdział 3 - Inne sprawy

Dział II - Postępowanie w sprawach ze stosunków między rodzicami a dziećmi

Dział III - Postępowanie w sprawach o roszczenia pracowników

Dział IV - Postępowanie w sprawach o naruszenie posiadania

Dział V - Postępowanie nakazowe i upominawcze

Rozdział 1 - Przepisy ogólne

Rozdział 2 - Postępowanie nakazowe

Rozdział 3 - Postępowanie upominawcze

Księga druga - Postępowanie nieprocesowe Tytuł I - Przepisy ogólne Tytuł II - Przepisy dla poszczególnych rodzajów spraw

Dział I - Sprawy z zakresu prawa osobowego

Rozdział 1 - Uznanie za zmarłego i stwierdzenie zgonu

Rozdział 2 - Ubezwłasnowolnienie

Dział II - Sprawy z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli

Rozdział 1 - Sprawy małżeńskie

Rozdział 2 - Inne sprawy rodzinne oraz sprawy opiekuńcze

Rozdział 3 - Sprawy z zakresu kurateli

Dział III - Sprawy z zakresu prawa rzeczowego

Rozdział 1 - Przepisy ogólne

Rozdział 2 - Stwierdzenie zasiedzenia

Rozdział 3 - Zarząd związany ze współwłasnością i użytkowaniem

Rozdział 4 - Zniesienie współwłasności

Rozdział 5 - Ustanowienie drogi koniecznej

Dział IV - Sprawy z zakresu prawa spadkowego

Art. 627

Art. 628

Art. 629

Rozdział 1 - Czynności państwowych biur notarialnych

Rozdział 2 - Sprawy rozpoznawane w sądzie

Dział V - Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego

Księga trzecia - Przepisy wstępne

Art. 695

Art. 696Tytuł I - Zapis na sąd polubowny

Tytuł II - Arbitrzy Tytuł III - Postępowanie przed sądem polubownym Tytuł IV - Skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego Księga czwarta - Postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt Część druga - Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne Księga pierwsza - Postępowanie zabezpieczające Tytuł I - Przepisy ogólne Tytuł II - Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych Tytuł III - Inne wypadki zabezpieczenia Księga druga - Postępowanie egzekucyjne Tytuł I - Przepisy ogólne

Dział I - Organy egzekucyjne, ich właściwość i postępowanie w ogólności

Dział II - Tytuły egzekucyjne i klauzula wykonalności

Dział III - Wszczęcie egzekucji i dalsze czynności egzekucyjne

Dział IV - Zawieszenie i umorzenie postępowania

Dział V - Ograniczenia egzekucji

Dział VI - Powództwa przeciwegzekucyjne

Tytuł II - Egzekucja świadczeń pieniężnych

Dział I - Egzekucja z ruchomości

Rozdział 1 - Zajęcie

Rozdział 2 - Sprzedaż

Dział II - Egzekucja z wynagrodzenia za pracę

Dział III - Egzekucja z rachunków bankowych

Dział IV - Egzekucja z innych wierzytelności i innych praw majątkowych

Dział V - Wyjawienie majątku

Dział VI - Egzekucja z nieruchomości

Rozdział 1 - Przepisy wstępne

Rozdział 2 - Zajęcie

Rozdział 3 - Opis i oszacowanie

Rozdział 4 - Obwieszczenie o licytacji

Rozdział 5 - Warunki licytacyjne

Rozdział 6 - Licytacja

Rozdział 7 - Przybicie

Rozdział 8 - Przysądzenie własności

Rozdział 9 - Egzekucja z ułamkowej części nieruchomości oraz użytkowania wieczystego

Dział VII - Egzekucja ze statków morskich

Dział VIII - Podział sumy uzyskanej z egzekucji

Rozdział 1 - Przepisy ogólne

Rozdział 2 - Podział sumy uzyskanej przez egzekucję z wynagrodzenia za pracę

Rozdział 3 - Podział sumy uzyskanej przez egzekucję z ruchomości, wierzytelności i innych praw

majątkowych

Rozdział 4 - Podział sumy uzyskanej przez egzekucję z nieruchomości

Tytuł III - Przepisy szczególne o egzekucji

Dział I - Egzekucja świadczeń niepieniężnych

Dział II - Egzekucja przeciwko jednostkom gospodarki uspołecznionej

Dział III - Egzekucja w celu zniesienia współwłasności nieruchomości w drodze sprzedaży publicznej

Dział IV - Egzekucja na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej

Dział V - Egzekucja świadczeń alimentacyjnych

Dział VI - Wykonanie orzeczeń dotyczących odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej

lub pozostającej pod opieką Część trzecia - Przepisy z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego

-Przepis wstępny Księga pierwsza - Jurysdykcja krajowa Tytuł I - Przepisy ogólne Tytuł II - Przepisy łączne dla jurysdykcji krajowej (w postępowaniu procesowym i nieprocesowym) Tytuł III - Jurysdykcja krajowa w procesie Tytuł IV - Jurysdykcja krajowa w postępowaniu nieprocesowym Tytuł V - Zwolnienie spod jurysdykcji krajowej Księga druga - Postępowanie Tytuł I - Zdolność sądowa i procesowa, pełnomocnicy procesowi Tytuł II - Zabezpieczenie kosztów procesu Tytuł III - Zwolnienie cudzoziemców od kosztów sądowych Tytuł IV - Pomoc prawna i doręczenia Tytuł V - Zabezpieczenie dowodów Tytuł VI - Zagraniczne dokumenty urzędowe Tytuł VII - Zabezpieczenie spadku po cudzoziemcach Tytuł VIII - Stwierdzenie obcego prawa i wzajemności Tytuł IX - Uzasadnianie prawomocnych orzeczeń Księga trzecia - Orzeczenia sądów zagranicznych i ugody zawarte przed takimi sądami Tytuł I - Uznanie orzeczeń sądów zagranicznych Tytuł II - Wykonalność orzeczeń sądów zagranicznych i ugód zawartych przed takimi sądami Treść ustawy Tytuł wstępny Przepisy ogólne

Art. 1Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków

z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w innych sprawach, do których przepisy tego kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne).

Art. 2

§ 1Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie

należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy.

§ 2Nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne między jednostkami gospodarki

uspołecznionej, należące do właściwości państwowego arbitrażu gospodarczego lub arbitrażu resortowego.

§ 3Nie są również rozpoznawane w postępowaniu sądowym inne sprawy cywilne, jeżeli przepisy

szczególne przekazują je do właściwości innych organów.

Art. 3

§ 1Strony i uczestnicy postępowania obowiązani są dawać wyjaśnienia co do okoliczności

sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody.

§ 2Sąd powinien dążyć do wszechstronnego zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy

i do wyjaśniania rzeczywistej treści stosunków faktycznych i prawnych. Sąd z urzędu może podejmować czynności dopuszczalne według stanu sprawy, jakie uzna za potrzebne do uzupełnienia materiału i dowodów przedstawionych przez strony i uczestników postępowania.

Art. 4Sąd powinien dążyć do zapewnienia należytej ochrony własności społecznej. W szczególności

sąd powinien zawiadomić organ nadrzędny jednostki gospodarki uspołecznionej będącej stroną lub uczestnikiem postępowania, jeżeli osoby powołane do reprezentowania tej jednostki nie działają w sprawie, nie przestrzegają obowiązujących przepisów lub nie stosują się do wydanych przez sąd zarządzeń albo gdy może być celowe podjęcie czynności procesowych w stosunku do osób nie objętych postępowaniem. W razie potrzeby sąd zawiadamia prokuratora.

Art. 5Sąd powinien udzielać stronom i uczestnikom postępowania występującym w sprawie bez

adwokata potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań.

Art. 6Sąd powinien przeciwdziałać przewlekaniu postępowania i dążyć do tego, aby rozstrzygnięcie

nastąpiło na pierwszym posiedzeniu, jeżeli jest to możliwe bez szkody dla wyjaśnienia sprawy.

Art. 7Prokurator może żądać wszczęcia postępowania w każdej sprawie, jak również wziąć udział

w każdym toczącym się już postępowaniu, jeżeli według jego oceny wymaga tego ochrona praworządności, praw obywateli, interesu społecznego lub własności społecznej. W sprawach niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego prokurator może wytaczać powództwa tylko w wypadkach wskazanych w ustawie.

Art. 8Organizacje społeczne ludu pracującego, których zadanie nie polega na prowadzeniu

działalności gospodarczej, mogą w wypadkach przewidzianych w ustawie dla ochrony praw obywateli spowodować wszczęcie postępowania, jak również brać udział w toczącym się postępowaniu.

Art. 9

Rozpoznawanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Strony i uczestnicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać odpisy lub wyciągi z tych akt.

Art. 10W sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd powinien w każdym stanie

postępowania dążyć do ich ugodowego załatwienia.

Art. 11Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia

przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Jednakże osoba, która nie była oskarżona, może powoływać się w postępowaniu cywilnym na wszelkie okoliczności wyłączające lub ograniczające jej odpowiedzialność cywilną.

Art. 12Roszczenia majątkowe wynikające z przestępstwa mogą być dochodzone w postępowaniu

cywilnym albo w wypadkach w ustawie przewidzianych w postępowaniu karnym.

Art. 13

§ 1

Sąd rozpoznaje sprawy w procesie, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 2Przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych

w niniejszym kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

Art. 14Przepisy kodeksu postępowania cywilnego dotyczące jednostek gospodarki uspołecznionej

stosuje się także do instytucji państwowych, których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej.

Część pierwsza Postępowanie rozpoznawcze Księga pierwsza Proces Tytuł I Sąd

Dział I

Właściowość sądu Przepis wstępny

Art. 15

§ 1

Sąd właściwy w chwili wniesienia pozwu pozostaje właściwy aż do ukończenia postępowania, choćby podstawy właściwości zmieniły się w toku sprawy.

§ 2

Sąd nie może uznać, że jest niewłaściwy, jeżeli w toku postępowania stał się właściwy.

Rozdział 1

Właściwość rzeczowa

Oddział 1

Podstawy właściwości

Art. 16

§ 1Sądy powiatowe rozpoznają wszystkie sprawy z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona

jest właściwość sądów wojewódzkich.

§ 2Sprawy o rozwód rozpoznają sądy powiatowe właściwe dla miasta będącego siedzibą sądu

wojewódzkiego lub jego ośrodka zamiejscowego. Minister Sprawiedliwości może w drodze rozporządzenia powierzyć rozpoznawanie tych spraw także innym sądom powiatowym, a w wypadku gdy w siedzibie sądu wojewódzkiego ma stałą siedzibę więcej sądów powiatowych

-określić, które z tych sądów będą właściwe do rozpoznawania spraw o rozwód.

Art. 17Do właściwości sądów wojewódzkich należą sprawy:

1)o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe, oprócz spraw o rozwód oraz o ustalenie ojcostwa;
2)o ochronę praw autorskich, jak również praw wynikających z opatentowania wynalazków lub rejestracji wzorów użytkowych i zdobniczych oraz znaków towarowych;
3)przeciwko Skarbowi Państwa o naprawienie szkody wyrządzonej przez funkcjonariuszy organów władzy i administracji państwowej przy wykonywaniu powierzonych im czynności;
4)o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa sto tysięcy złotych, gdy jedną ze stron jest jednostka gospodarki uspołecznionej.

Art. 18

§ 1Jeżeli przy rozpoznawaniu sprawy w sądzie powiatowym powstanie zagadnienie prawne

budzące poważne wątpliwości, sąd ten może przekazać sprawę do rozpoznania sądowi wojewódzkiemu.

Postanowienie o przekazaniu sprawy wymaga uzasadnienia.

§ 2Sąd wojewódzki może przed pierwszą rozprawą odmówić przyjęcia sprawy do rozpoznania

i zwrócić sprawę sądowi powiatowemu, jeżeli uzna, że poważne wątpliwości nie zachodzą.

Postanowienie zapada na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów i wymaga uzasadnienia.

Ponowne przekazanie tej samej sprawy przez sąd powiatowy nie jest dopuszczalne.

Oddział 2

Wartość przedmiotu sporu

Art. 19

§ 1W sprawach o roszczenia pieniężne, zgłoszone choćby w zamian innego przedmiotu, podana

kwota pieniężna stanowi wartość przedmiotu sporu.

§ 2W innych sprawach majątkowych powód obowiązany jest oznaczyć w pozwie kwotą pieniężną

wartość przedmiotu sporu, uwzględniając postanowienia zawarte w artykułach poniższych.

Art. 20Do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek, pożytków i kosztów, żądanych

obok roszczenia głównego.

Art. 21

Jeżeli powód dochodzi pozwem kilku roszczeń, zlicza się ich wartość.

Art. 22W sprawach o prawo do świadczeń powtarzających się wartość przedmiotu sporu stanowi

suma świadczeń za jeden rok, a jeżeli świadczenia trwają krócej niż rok - za cały czas ich trwania.

Art. 23

W sprawach o istnienie, unieważnienie albo rozwiązanie umowy najmu lub dzierżawy, o wydanie albo odebranie przedmiotu najmu lub dzierżawy, wartość przedmiotu sporu stanowi przy umowach zawartych na czas oznaczony - suma czynszu za czas sporny, lecz nie więcej niż za rok: przy umowach zawartych na czas nie oznaczony - suma czynszu za okres trzech miesięcy.

Art. 24W sprawach o zabezpieczenie, zastaw lub hipotekę wartość przedmiotu sporu stanowi

suma wierzytelności. Jeżeli jednak przedmiot zabezpieczenia lub zastawu ma mniejszą wartość niż wierzytelność, rozstrzyga wartość mniejsza.

Art. 25

§ 1Sąd może na posiedzeniu niejawnym sprawdzić wartość przedmiotu sporu oznaczoną przez

powoda i zarządzić w tym celu dochodzenie.

§ 2Po doręczeniu pozwu sprawdzenie nastąpić może jedynie na zarzut pozwanego, zgłoszony

przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy.

§ 3

Jeżeli sąd w wyniku sprawdzenia wartości przedmiotu sporu uzna się za niewłaściwy, przekaże sprawę sądowi właściwemu; jeżeli jest kilka sądów właściwych - przekaże temu z nich, który wskaże powód.

Art. 26Po ustaleniu w myśl artykułu poprzedzającego, wartość przedmiotu sporu nie podlega

ponownemu badaniu w dalszym toku postępowania.

Rozdział 2

Właściwość miejscowa

Oddział 1

Właściwość ogólna

Art. 27

§ 1Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce

zamieszkania.

§ 2

Miejsce zamieszkania określa się według przepisów kodeksu cywilnego.

Art. 28Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, ogólną właściwość oznacza się

według miejsca jego pobytu w Polsce, a gdy nie jest ono znane lub nie leży w Polsce

-według ostatniego miejsca zamieszkania pozwanego w Polsce.

Art. 29Powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wytacza się według siedziby państwowej jednostki

organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie.

Art. 30Powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi nie będącemu osobą fizyczną

wytacza się według miejsca ich siedziby.

Oddział 2

Właściwość przemienna

Art. 31Powództwo w sprawach objętych przepisami oddziału niniejszego wytoczyć można bądź

według przepisów o właściwości ogólnej, bądź przed sąd oznaczony w przepisach poniższych.

Art. 32Powództwo o roszczenie alimentacyjne oraz o ustalenie ojcostwa i związane z tym roszczenia

wytoczyć można według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej.

Art. 33Powództwo o roszczenie majątkowe wytoczyć można przed sąd, w którego okręgu znajduje

się jednostka organizacyjna pozwanego lub jej zakład mający za zadanie prowadzenie działalności gospodarczej, jeżeli roszczenie pozostaje w związku z działalnością tej jednostki lub zakładu.

Art. 34

Powództwo o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, jako też o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy wytoczyć można przed sąd miejsca jej wykonania. W razie wątpliwości miejsce wykonania umowy powinno być stwierdzone dokumentem.

Art. 35Powództwo o roszczenie z czynu niedozwolonego wytoczyć można przed sąd, w którego

okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.

Art. 36

Powództwo o zapłatę należności za prowadzenie sprawy wytoczyć można przed sąd miejsca, gdzie pełnomocnik procesowy sprawę prowadził.

Art. 37Powództwo o roszczenie ze stosunku najmu lub dzierżawy nieruchomości wytoczyć można

przed sąd miejsca położenia nieruchomości.

Oddział 3

Właściwość wyłączna

Art. 38

§ 1Powództwo o własność lub o inne prawa rzeczowe na nieruchomości, jak również powództwo

o posiadanie nieruchomości można wytoczyć wyłącznie przed sąd miejsca jej położenia.

Jeżeli przedmiotem sporu jest służebność gruntowa, właściwość oznacza się według położenia nieruchomości obciążonej.

§ 2Właściwość powyższa rozciąga się na roszczenia osobiste związane z prawami rzeczowymi

i dochodzone łącznie z nimi przeciwko temu samemu pozwanemu.

Art. 39Powództwo z tytułu dziedziczenia, zachowku, jak również z tytułu zapisu, polecenia

oraz innych rozrządzeń testamentowych wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

Art. 40Powództwo ze stosunku członkostwa spółdzielni, spółki lub stowarzyszenia wytacza się

wyłącznie według miejsca ich siedziby.

Art. 41

§ 1Powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu

małżonkowie mieli ostatnie wspólne zamieszkanie, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze stale przebywa. W braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a gdy i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda.

§ 2Zakres właściwości miejscowej sądu powiatowego w sprawach o rozwód obejmuje okręg

sądu wojewódzkiego lub jego ośrodka zamiejscowego, a w wypadku gdy rozpoznanie tych spraw powierzone zostało sądowi powiatowemu rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości

-obszar określony w tym rozporządzeniu.

Art. 42Powództwo ze stosunku między rodzicami a dziećmi oraz między przysposabiającym a przysposobionym

wytacza się wyłącznie przed sąd miejsca zamieszkania powoda, jeżeli brak jest podstaw do wytoczenia powództwa według przepisów o właściwości ogólnej.

Oddział 4

Przepisy szczególne

Art. 43

§ 1Jeżeli uzasadniona jest właściwość kilku sądów albo jeżeli powództwo wytacza się przeciwko

kilku osobom, dla których według przepisów o właściwości ogólnej właściwe są różne sądy, wybór między tymi sądami należy do powoda.

§ 2To samo dotyczy wypadku, gdy nieruchomość, której położenie jest podstawą oznaczenia

właściwości sądu, jest położona w kilku okręgach sądowych.

Art. 44Jeżeli sąd właściwy nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub podjąć innej

czynności, sąd nad nim przełożony wyznaczy na posiedzeniu niejawnym inny sąd.

Art. 45Jeżeli w myśl przepisów kodeksu nie można na podstawie okoliczności sprawy ustalić

właściwości miejscowej, Sąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo.

Art. 46

§ 1Strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej instancji, który według

ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących w przyszłości wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony nie postanowiły inaczej. Strony mogą również ograniczyć umową pisemną prawo wyboru powoda pomiędzy kilku sądami właściwymi dla takich sporów.

§ 2Strony nie mogą jednak zmieniać właściwości wyłącznej

Dział II

Skład sądu

Art. 47

§ 1W pierwszej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego

oraz dwóch ławników, chyba że przepis szczególny inaczej stanowi.

§ 2Wszelkie postanowienia poza rozprawą oraz zarządzenia wydaje przewodniczący bez udziału

ławników.

§ 3

Prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów zawodowych, jeżeli uzna to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość sprawy.

§ 4Sąd rewizyjny rozpoznaje sprawy w składzie trzech sędziów także wówczas, gdy przepis

dopuszcza rozpoznanie środka odwoławczego na posiedzeniu niejawnym.

Dział III

Wyłączenie sędziego

Art. 48

§ 1Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:

1)w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki;
2)w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;
3)w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;
4)w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był radcą prawnym jednej ze stron;
5)w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator.

§ 2

Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli.

Art. 49Niezależnie od przyczyn wymienionych w artykule poprzedzającym, sąd wyłącza sędziego

na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego.

Art. 50

§ 1

Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.

§ 2Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna

wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana.

§ 3Aż do rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie sędzia może spełniać tylko czynności nie

cierpiące zwłoki.

Art. 51Sędzia powinien zawiadomić sąd o zachodzącej podstawie swego wyłączenia i wstrzymać

się od udziału w sprawie.

Art. 52

§ 1O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd, w którym sprawa się toczy, a gdyby sąd ten nie

mógł wydać postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów - sąd nad nim przełożony.

§ 2Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów zawodowych po złożeniu wyjaśnienia

przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

Art. 53

Zgłaszającego w złej wierze wniosek o wyłączenie sędziego sąd, oddalając wniosek, skaże na grzywnę do wysokości pięciu tysięcy złotych.

Art. 54Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do wyłączenia ławników, jak również

innych organów sądowych oraz prokuratora. Wniosek o wyłączenie ławnika sąd rozstrzyga zgodnie z przepisami poprzedzającymi, a wniosek o wyłączenie pozostałych osób przekazuje odpowiedniemu organowi nadrzędnemu.

Tytuł II Prokurator

Art. 55Prokurator, wytaczając powództwo na rzecz oznaczonej osoby, powinien ją wskazać w

pozwie. Nie dotyczy to spraw niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Art. 56

§ 1Osobę, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo, sąd zawiadamia o tym, doręczając

jej odpis pozwu. Osoba ta może wstąpić do sprawy w każdym jej stanie w charakterze powoda; w tym wypadku do udziału prokuratora w sprawie stosuje się odpowiednio przepisy o współuczestnictwie jednolitym.

§ 2

Prokurator nie może samodzielnie rozporządzać przedmiotem sporu.

Art. 57Jeżeli prokurator, wytaczając powództwo, nie działa na rzecz oznaczonej osoby, wnosi

on pozew przeciwko wszystkim osobom będącym stronami stosunku prawnego, którego dotyczy powództwo.

Art. 58Wyrok prawomocny zapadły w sprawie wytoczonej przez prokuratora ma powagę rzeczy osądzonej

pomiędzy stroną, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo, a stroną przeciwną.

Jednakże w sprawach o roszczenia majątkowe prawomocne rozstrzygnięcie sprawy nie pozbawia strony zainteresowanej, która nie brała udziału w sporze, możności dochodzenia swoich roszczeń w całości lub w tej części, w której nie zostały zasądzone.

Art. 59

Sąd zawiadamia prokuratora o każdej sprawie, w której udział jego uważa za potrzebny.

Art. 60

§ 1Prokurator może wstąpić do postępowania w każdym jego stadium. Prokurator nie jest

związany z żadną ze stron. Może on składać oświadczenia i zgłaszać wnioski, jakie uzna za celowe, oraz przytaczać fakty i dowody na ich potwierdzenie. Od chwili, kiedy prokurator zgłosił udział w postępowaniu, należy mu doręczać pisma procesowe, zawiadomienia o terminach i posiedzeniach oraz orzeczenia sądowe.

§ 2

Prokurator może zaskarżyć każde orzeczenie sądowe, od którego służy środek odwoławczy.

Terminy do zaskarżenia orzeczeń sądowych, ustanowione dla stron, wiążą również prokuratora.

Tytuł III Organizacje społeczne ludu pracującego

Art. 61

§ 1

W sprawach o roszczenia alimentacyjne oraz o roszczenia pracowników ze stosunku pracy, jak również o naprawienie szkód wynikłych z wypadku w zatrudnieniu lub z choroby zawodowej, organizacje społeczne ludu pracującego, których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, mogą wytaczać powództwa na rzecz obywateli. Wykaz tych organizacji ustala Minister Sprawiedliwości.

§ 2W sprawach wymienionych w paragrafie poprzedzającym organizacja taka może wstąpić

do postępowania w każdym jego stadium.

Art. 62Do organizacji społecznych wnoszących powództwa na rzecz obywateli, jak również do

uczestnictwa takich organizacji w postępowaniu dla ochrony praw obywateli, stosuje się odpowiednio przepisy o prokuratorze.

Art. 63

Organizacje wymienione w artykułach poprzedzających, które nie uczestniczą w sprawie, mogą być dopuszczone do udziału w postępowaniu celem przedstawienia sądowi istotnego dla sprawy poglądu takich organizacji, wyrażonego w uchwale lub oświadczeniu ich należycie umocowanych organów.

Tytuł IV Strony

Dział I

Zdolność sądowa i procesowa

Art. 64

§ 1Każda osoba fizyczna i prawna ma zdolność występowania w procesie jako strona (zdolność

sądowa).

§ 2Zdolność sądową mają także organizacje społeczne ludu pracującego dopuszczone do działania

na podstawie obowiązujących przepisów, choćby nie posiadały osobowości prawnej.

Art. 65

§ 1Zdolność do czynności procesowych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne posiadające

pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz organizacje, o których mowa w artykule poprzedzającym.

§ 2Osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność procesową

w sprawach wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie.

Art. 66Osoba fizyczna nie mająca zdolności procesowej może podejmować czynności procesowe

tylko przez swego przedstawiciela ustawowego.

Art. 67

§ 1Osoby prawne oraz inne organizacje mające zdolność sądową dokonują czynności procesowych

przez organy uprawnione do działania w ich imieniu.

§ 2

Za Skarb Państwa podejmuje czynności procesowe organ państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ jednostki nadrzędnej.

Art. 68Przedstawiciel ustawowy i organ, o którym mowa w artykule poprzedzającym, mają obowiązek

wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności procesowej.

Art. 69

Dla strony nie mającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, jak również dla strony nie mającej organu powołanego do jej reprezentowania, sąd na wniosek strony przeciwnej ustanowi kuratora, jeżeli strona ta podejmuje przeciwko drugiej stronie czynność procesową nie cierpiącą zwłoki. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Art. 70

§ 1Jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych

organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy w tym celu odpowiedni termin. W wypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się o to do właściwego sądu opiekuńczego.

§ 2Sąd może dopuścić tymczasowo do czynności stronę nie mającą zdolności sądowej lub

procesowej albo osobę nie mającą należytego ustawowego umocowania, z zastrzeżeniem, że przed upływem wyznaczonego terminu braki będą uzupełnione, a czynności zatwierdzone przez powołaną do tego osobę.

Art. 71Jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie

uzupełnione, sąd zniesie postępowanie w zakresie, w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie.

Dział II

Współuczestnictwo w sporze

Art. 72

§ 1Kilka osób może w jednej sprawie występować w roli powodów lub pozwanych, jeżeli przedmiot

sporu stanowią:

1)prawa lub obowiązki im wspólne lub oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej (współuczestnictwo materialne);
2)roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju, oparte na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej, jeżeli ponadto właściwość sądu jest uzasadniona dla każdego z roszczeń lub zobowiązań z osobna, jako też dla wszystkich wspólnie (współuczestnictwo formalne).

§ 2Jeżeli przeciwko kilku osobom sprawa może toczyć się tylko łącznie (współuczestnictwo

konieczne), przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się także do osób, których udział w sprawie uzasadniałby jej rozpoznanie przez państwowy arbitraż gospodarczy.

Art. 73

§ 1

Każdy współuczestnik działa w imieniu własnym.

§ 2

W wypadku jednak, gdy z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że wyrok dotyczyć ma niepodzielnie wszystkich współuczestników (współuczestnictwo jednolite), czynności procesowe współuczestników działających są skuteczne wobec nie działających. Do zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa potrzeba zgody wszystkich współuczestników.

Art. 74Każdy ze współuczestników sporu ma prawo samodzielnie popierać sprawę. Na posiedzenie

sądowe wzywa się wszystkich tych współuczestników, co do których sprawa nie jest zakończona.

Dział III

Interwencja główna i uboczna

Art. 75Kto występuje z roszczeniem o rzecz lub prawo, o które sprawa toczy się pomiędzy innymi

osobami, może aż do zamknięcia rozprawy w pierwszej instancji wytoczyć powództwo o tę rzecz lub prawo przeciwko obu stronom przed sąd, w którym toczy się sprawa (interwencja główna).

Art. 76Kto ma interes prawny w tym, aby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść jednej ze

stron, może w każdym stanie sprawy aż do zamknięcia rozprawy w drugiej instancji przystąpić do tej strony (interwencja uboczna).

Art. 77

§ 1Wstąpienie swe do sprawy interwenient uboczny powinien zgłosić w piśmie, w którym

poda, jaki ma interes prawny we wstąpieniu i do której ze stron przystępuje. Pismo to należy doręczyć obu stronom.

§ 2Interwenient uboczny może ze wstąpieniem do sprawy połączyć dokonanie innej czynności

procesowej.

Art. 78

§ 1

Każda ze stron może zgłosić opozycję przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego, jednakże nie później niż przy rozpoczęciu najbliższej rozprawy.

§ 2

Sąd oddali opozycję po przeprowadzeniu co do niej rozprawy, jeżeli interwenient uprawdopodobni, że ma interes prawny we wstąpieniu do sprawy.

§ 3Mimo wniesienia opozycji interwenient uboczny bierze udział w sprawie, dopóki orzeczenie

uwzględniające opozycję nie stanie się prawomocne. W razie prawomocnego uwzględnienia opozycji czynności interwenienta ubocznego uważane będą za niebyłe.

Art. 79Interwenient uboczny jest uprawniony do wszelkich czynności procesowych dopuszczalnych

według stanu sprawy. Nie mogą one jednak pozostawać w sprzeczności z czynnościami i oświadczeniami strony, do której przystąpił.

Art. 80Interwenientowi ubocznemu należy od chwili jego wstąpienia do sprawy doręczać, tak

jak stronie, zawiadomienia o terminach i posiedzeniach sądowych, jako też orzeczenia sądu.

Art. 81Jeżeli z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że wyrok

w sprawie ma odnieść bezpośredni skutek prawny w stosunku między interwenientem a przeciwnikiem strony, do której interwenient przystąpił, do stanowiska interwenienta w procesie stosuje się odpowiednio przepisy o współuczestnictwie jednolitym.

Art. 82Interwenient uboczny nie może w stosunku do strony, do której przystąpił, podnieść

zarzutu, że sprawa została rozstrzygnięta błędnie albo że strona ta prowadziła proces wadliwie, chyba że stan sprawy w chwili przystąpienia interwenienta uniemożliwił mu korzystanie ze środków obrony albo że strona umyślnie lub przez niedbalstwo nie skorzystała ze środków, które nie były interwenientowi znane.

Art. 83

Za zgodą stron interwenient uboczny może wejść na miejsce strony, do której przystąpił.

Dział IV

Przypozwanie

Art. 84

§ 1Strona, której w razie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia przysługiwałoby roszczenie

względem osoby trzeciej albo przeciwko której osoba trzecia mogłaby wystąpić z roszczeniem, może zawiadomić taką osobę o toczącym się procesie i wezwać ją do wzięcia w nim udziału.

§ 2W tym celu strona wnosi do sądu pismo procesowe wskazujące przyczynę wezwania i stan

sprawy. Pismo to doręcza się niezwłocznie osobie trzeciej, która może zgłosić swe przystąpienie do strony jako interwenient uboczny.

Art. 85

Skutki związane z interwencją uboczną określona w art. 82 powstają w stosunku do wezwanego, który nie zgłosił przystąpienia, z chwilą, w której przystąpienie było możliwe.

Dział V

Pełnomocnicy procesowi

Art. 86Strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście

lub przez pełnomocników.

Art. 87

§ 1Pełnomocnikiem może być adwokat, a ponadto współuczestnik sporu, osoba sprawująca

zarząd majątku lub interesów strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.

§ 2Pełnomocnikiem jednostki gospodarki uspołecznionej lub organizacji społecznej ludu

pracującego może być również radca prawny lub inny pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Pełnomocnikiem tych jednostek może być także inny ich pracownik lub wyznaczony przez organ nadrzędny pracownik tego organu albo innej podległej mu jednostki. Rada Ministrów może ustalić odrębne zasady ustanawiania pełnomocników przez jednostki gospodarki uspołecznionej i organizacje społeczne ludu pracującego.

§ 3W sprawach o ustalenie ojcostwa i o roszczenia alimentacyjne pełnomocnikiem może być

również przedstawiciel właściwego do spraw opieki społecznej organu prezydium rady narodowej oraz organizacji społecznej ludu pracującego, mającej na celu udzielanie pomocy rodzinie. Wykaz organizacji, o których mowa w paragrafie niniejszym, określa Minister Sprawiedliwości.

Art. 88Pełnomocnictwo może być albo procesowe - bądź to ogólne, bądź do prowadzenia poszczególnych

spraw - albo do niektórych tylko czynności procesowych.

Art. 89

§ 1Pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy

pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat i radca prawny mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony.

§ 2W toku sprawy pełnomocnictwo może być udzielone ustnie na posiedzeniu sądu przez oświadczenie

złożone przez stronę i wciągnięte do protokołu.

Art. 90

Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pełnomocnictwo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała.

Art. 91Pełnomocnictwo procesowe obejmuje z samego prawa umocowanie do:

1)wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, nie wyłączając powództwa wzajemnego, skargi o wznowienie postępowania, podania o złożenie rewizji nadzwyczajnej i postępowania wywołanego ich wniesieniem, jako też wniesieniem interwencji głównej przeciwko mocodawcy;
2)wszelkich czynności dotyczących zabezpieczenia i egzekucji;
3)udzielenia dalszego pełnomocnictwa procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu;
4)zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa, jeżeli czynności te nie zostały wyłączone w danym pełnomocnictwie;
5)odbioru kosztów procesu od strony przeciwnej.

Art. 92Zakres, czas trwania i skutki umocowania szerszego niż pełnomocnictwo procesowe, jak

również umocowanie do poszczególnych czynności procesowych, ocenia się według treści pełnomocnictwa oraz przepisów prawa cywilnego.

Art. 93Mocodawca stawający jednocześnie z pełnomocnikiem może niezwłocznie prostować lub

odwoływać oświadczenia pełnomocnika.

Art. 94

§ 1Wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku

do sądu z chwilą zawiadomienia go o tym, w stosunku zaś do przeciwnika i innych uczestników

-z chwilą doręczenia im tego zawiadomienia przez sąd.

§ 2Adwokat, który wypowiedział pełnomocnictwo, obowiązany jest działać za stronę jeszcze

przez dwa tygodnie, chyba, że mocodawca zwolni go od tego obowiązku. Każdy inny pełnomocnik powinien, mimo wypowiedzenia, działać za mocodawcę przez ten sam czas, jeżeli jest to konieczne do uchronienia mocodawcy od niekorzystnych skutków prawnych.

Art. 95Przepis artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do adwokata ustanowionego

dla strony zwolnionej od kosztów sądowych w wypadku zwolnienia go od obowiązku zastępowania strony w procesie.

Art. 96

W razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej pełnomocnictwo wygasa.

Jednakże pełnomocnik procesowy działa aż do czasu zawieszenia postępowania.

Art. 97

§ 1Po wniesieniu pozwu sąd może dopuścić tymczasowo do podjęcia naglącej czynności procesowej

osobę nie mogącą na razie przedstawić pełnomocnictwa. Zarządzenie to sąd może uzależnić od zabezpieczenia kosztów.

§ 2Sąd wyznaczy równocześnie termin, w ciągu którego osoba działająca bez pełnomocnictwa

powinna je złożyć albo przedstawić zatwierdzenie swej czynności przez stronę. Jeżeli termin upłynął bezskutecznie, sąd pominie czynności procesowe tej osoby. W tym wypadku przeciwnik może żądać od działającego bez umocowania zwrotu kosztów spowodowanych jego tymczasowym dopuszczeniem.

Tytuł V Koszty procesu

Dział I

Zwrot kosztów procesu

Art. 98

§ 1Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie

koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).

§ 2

Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdów i równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sądu procesowego.

§ 3Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie

i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

Art. 99Jednostkom gospodarki uspołecznionej reprezentowanym przez radcę prawnego zwraca się

koszty w wysokości należnej według przepisów o wynagrodzeniu adwokata.

Art. 100W razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub

stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu.

Art. 101Zwrot kosztów należy się pozwanemu pomimo uwzględnienia powództwa, jeżeli nie dał

powodu do wytoczenia sprawy i uznał przy pierwszej czynności procesowej żądanie pozwu.

Art. 102W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko

część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Art. 103

§ 1Niezależnie od wyniku sprawy sąd może włożyć na stronę lub interwenienta obowiązek

zwrotu kosztów, wywołanych ich niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem.

§ 2Dotyczy to zwłaszcza kosztów powstałych wskutek uchylenia się od wyjaśnień lub złożenia

wyjaśnień niezgodnych z prawdą, zatajenia lub opóźnionego powołania dowodów.

Art. 104Koszty procesu, w którym zawarto ugodę, znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły

inaczej.

Art. 105

§ 1Współuczestnicy sporu zwracają koszty procesu w częściach równych. Sąd może jednak

nakazać zwrot kosztów odpowiednio do udziału każdego ze współuczestników w sprawie, jeżeli pod tym względem zachodzą znaczne różnice.

§ 2Na współuczestników sporu odpowiadających solidarnie co do istoty sprawy sąd włoży

solidarny obowiązek zwrotu kosztów. Za koszty wynikłe z czynności procesowych, podjętych przez poszczególnych współuczestników wyłącznie we własnym interesie, inni współuczestnicy nie odpowiadają.

Art. 106Udział prokuratora w sprawie nie uzasadnia zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz Skarbu

Państwa ani od Skarbu Państwa.

Art. 107Interwenient uboczny, do którego nie mają zastosowania przepisy o współuczestnictwie

jednolitym, nie zwraca kosztów przeciwnikowi strony, do której przystąpił. Sąd może jednak przyznać od interwenienta na rzecz wygrywającego sprawę przeciwnika strony, do której interwenient przystąpił, zwrot kosztów wywołanych samoistnymi czynnościami procesowymi Interwenienta. Sąd może takie przyznać interwenientowi koszty interwencji od przeciwnika obowiązanego do zwrotu kosztów.

Art. 108

§ 1

Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji.

§ 2Sąd rewizyjny, uchylając zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę sądowi pierwszej

instancji do rozpoznania, pozostawia temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

Art. 109Roszczenie o zwrot kosztów wygasa, jeśli strona najpóźniej przed zamknięciem rozprawy

bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie złoży sądowi spisu kosztów albo nie zgłosi wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych. Jednakże o kosztach należnych stronie działającej bez adwokata sąd orzeka z urzędu.

Art. 110Sąd może zasądzić od świadka, biegłego, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego

-po ich wysłuchaniu - zwrot kosztów wywołanych ich rażącą winą. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Dział II

Zwolnienie od kosztów sądowych

Art. 111

§ 1Nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych:

1)strona dochodząca ustalenia ojcostwa i roszczeń z tym związanych;
2)strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych;
3)strona dochodząca należności pracownika ze stosunku pracy albo naprawienia szkód wynikłych z wypadku w zatrudnieniu albo z choroby zawodowej;
4)prokurator;
5)kurator, wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy;
6)strona, która została zwolniona od kosztów sądowych przez sąd.

§ 2Za kuratora, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, wydatki ponosi tymczasowo

strona, dla której kurator został ustanowiony, a gdyby to nie było możliwe - strona, która swym wnioskiem lub swą czynnością spowodowała ustanowienie kuratora. W pozostałych wypadkach wskazanych w paragrafie poprzedzającym za strony zwolnione od kosztów sądowych wydatki ponosi tymczasowo Skarb Państwa.

Art. 112

§ 1Strona, która została w całości zwolniona od kosztów sądowych, nie wnosi opłat sądowych

i nie ponosi wydatków, które wykłada za nią Skarb Państwa.

§ 2Sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych częściowo. Zasady częściowego zwalniania

od kosztów sądowych określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości.

Art. 113

§ 1Zwolnienia od kosztów sądowych domagać się może osoba fizyczna, która wykaże zaświadczeniem

organu administracji państwowej, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaświadczenie powinno, obejmować dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Od sądu zależy uznanie tego zaświadczenia za dostateczne do zwolnienia od kosztów sądowych.

§ 2Osobie prawnej, jak również organizacji nie mającej osobowości prawnej może być przyznane

zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na te koszty.

Art. 114

§ 1Wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie

do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy.

§ 2Strona, która nie ma miejsca zamieszkania w siedzibie tego sądu, może złożyć wniosek

o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych, jako też wniosek o ustanowienie dla niej adwokata w sądzie powiatowym miejsca swego zamieszkania. Sąd powiatowy prześle niezwłocznie te wnioski właściwemu sądowi.

Art. 115Wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych, zgłoszony po raz pierwszy w postępowaniu

rewizyjnym, sąd rewizyjny może przekazać do rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

Art. 116

§ 1Sąd może zarządzić stosowne dochodzenie, jeżeli na podstawie okoliczności sprawy lub

oświadczeń strony przeciwnej poweźmie wątpliwości co do istotnego stanu majątkowego strony domagającej się zwolnienia od kosztów sądowych lub z niego korzystającej.

§ 2Sąd odmówi zwolnienia od kosztów sądowych stronie w razie oczywistej bezzasadności

jej powództwa lub obrony.

Art. 117

§ 1Strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub części ma prawo zgłosić

wniosek o ustanowienie dla niej adwokata. Przepisy art. 114 i 115 stosuje się odpowiednio.

Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata w sprawie uzna za potrzebny. O wyznaczenie adwokata sąd zwraca się do właściwej rady adwokackiej lub zespołu adwokackiego mającego siedzibę w okręgu sądu orzekającego. Jeżeli adwokat ustanowiony w ten sposób ma podjąć czynność poza siedzibą sądu orzekającego, właściwa rada adwokacka, lub zespół adwokacki na wniosek ustanowionego adwokata wyznaczy w razie potrzeby adwokata z innej miejscowości.

§ 2Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się również do strony korzystającej z ustawowego

zwolnienia od kosztów sądowych, która zaświadczeniem organu administracji państwowej wykaże, że nie może bez uszczerbku dla utrzymania swojego i rodziny ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata. Sąd odmówi stronie ustanowienia adwokata w razie oczywistej bezzasadności jej powództwa lub obrony.

Art. 118Ustanowienie adwokata dla strony zwolnionej od kosztów sądowych jest równoznaczne

z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego.

Art. 119

§ 1

Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała. Jednakże na zasadzie tego ustanowienia adwokat strony podejmuje czynności procesowe nie cierpiące zwłoki.

§ 2Adwokat może z ważnych przyczyn wnosić o zwolnienie go od obowiązku zastępowania strony

w procesie. Rada adwokacka lub zespół adwokacki zwalniając adwokata wyznaczy jednocześnie innego adwokata.

Art. 120

§ 1

Sąd cofnie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, jeżeli okaże się, że okoliczności, na których podstawie je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.

W obu wypadkach strona obowiązana jest uiścić wszystkie przepisane opłaty oraz wynagrodzenie adwokata dla niej ustanowionego, jednakże w drugim wypadku sąd może obciążyć stronę tyra obowiązkiem tylko częściowo, stosownie do zmiany, jaka nastąpiła w jej stosunkach.

§ 2Przepisu powyższego w części dotyczącej obowiązku uiszczenia opłat i wynagrodzenia

adwokata nie stosuje się, gdy przyczyną cofnięcia zwolnienia i ustanowienia adwokata jest oczywista bezzasadność powództwa lub obrony, chyba że strona podlega ukaraniu w myśl przepisu poniższego.

§ 3Stronę, która uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata na podstawie

podania świadomie nieprawdziwych okoliczności, sąd skaże na grzywnę, niezależnie od jej obowiązku uiszczenia wszystkich przepisanych opłat i wynagrodzenia adwokata.

Art. 121Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata nie zwalnia strony od obowiązku

zwrotu kosztów przeciwnikowi.

Art. 122

§ 1Adwokat ustanowiony według przepisów poprzedzających ma prawo - z wyłączeniem strony

-ściągnąć sumę należną mu tytułem wynagrodzenia i zwrotu wydatków z kosztów zasądzonych na rzecz tej strony od przeciwnika. Przeciwnik nie może czynić żadnych potrąceń, z wyjątkiem kosztów nawzajem mu przyznanych od strony zwolnionej od kosztów sądowych.

§ 2

Na kosztach, przypadających od przeciwnika strony zwolnionej od kosztów sądowych, należności adwokata ustanowionego według przepisów poprzedzających przysługuje pierwszeństwo przed roszczeniami osób trzecich.

Art. 123Postanowienie o przyznaniu i cofnięciu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowieniu

adwokata, jak również o włożeniu na stronę obowiązku zapłaty kosztów sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym.

Art. 124Zgłoszenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie adwokata, jak

również wniesienie środka odwoławczego od odmowy zwolnienia od kosztów sądowych nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania, chyba że chodzi o zwolnienie powoda od kosztów sądowych na skutek wniosku zgłoszonego w pozwie lub przed wytoczeniem powództwa.

Sąd może jednak wstrzymać rozpoznanie sprawy aż do prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku i w związku z tym nie wyznaczać rozprawy, a wyznaczoną rozprawę odwołać lub odroczyć Tytuł VI Postępowanie

Dział I

Przepisy ogólne o czynnościach procesowych

Rozdział 1

Pisma procesów

Art. 125

Pisma procesowe obejmują wnioski i oświadczenia stron składane poza rozprawą.

Art. 126

§ 1Każde pismo procesowe powinno zawierać:

1)oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników;
2)oznaczenie rodzaju pisma;
3)osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności;
4)podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;
5)wymienienie załączników.

§ 2Gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie

zawodu i miejsca zamieszkania lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz przedmiotu sporu, pisma zaś dalsze - sygnaturę akt.

§ 3Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem

nie złożył pełnomocnictwa.

§ 4

Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała.

Art. 127W pismach procesowych mających na celu przygotowanie rozprawy (pisma przygotowawcze)

należy podać zwięźle stan sprawy, wypowiedzieć się co do twierdzeń strony przeciwnej i dowodów przez nią powołanych, wreszcie wskazać dowody, które mają być przedstawione na rozprawie, lub je załączyć.

Art. 128Do pisma procesowego należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia

ich uczestniczącym w sprawie osobom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych.

Art. 129Strona powołująca się w piśmie na dokument obowiązana jest na żądanie przeciwnika

złożyć oryginał dokumentu w sądzie jeszcze przed rozprawą.

Art. 130

§ 1Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania

warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia lub uzupełnienia go w terminie tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym.

§ 2Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca pismo stronie. Pismo zwrócone

nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu.

§ 3

Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od chwili jego wniesienia.

§ 4

Zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pozwu doręcza się tylko powodowi.

Rozdział 2

Doręczenia

Art. 131

§ 1

Sąd dokonywa doręczeń przez pocztę lub przez woźnych.

§ 2Szczegółowy tryb doręczania pism sądowych przez pocztę określa rozporządzenie Ministra

Sprawiedliwości wydane w porozumieniu z Ministrem Łączności.

Art. 132

§ 1w toku sprawy adwokaci mogą doręczać sobie nawzajem pisma bezpośrednio za potwierdzeniem

odbioru i oznaczeniem daty.

§ 2Doręczenie adresatowi może nastąpić także przez wręczenie mu pisma bezpośrednio w

sekretariacie sądu.

Art. 133

§ 1Jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej osobiście, a gdy nie

ma ona zdolności procesowej - jej przedstawicielowi ustawowemu.

§ 2Pisma procesowe lub orzeczenia dla osoby prawnej, jak również dla organizacji, która

nie ma osobowości prawnej, doręcza się organowi uprawnionemu do reprezentowania ich przed sądem lub do rąk pracownika upoważnionego do odbioru pism.

§ 3Jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism

sądowych, doręczenia należy dokonać tym osobom. Jednakże państwowej jednostce organizacyjnej doręczenia dokonywa się zawsze w sposób określony w paragrafie poprzedzającym.

Art. 134

§ 1W dni ustawowo uznane za wolne od pracy, jako też w porze nocnej doręczać można tylko

w wyjątkowych wypadkach za uprzednim zarządzeniem prezesa sądu.

§ 2

Za porę nocną uważa się czas od godziny dwudziestej pierwszej do godziny siódmej.

Art. 135Doręczenia dokonywa się w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie się adresata

zastanie.

Art. 136

§ 1Strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swego

zamieszkania.

§ 2W razie zaniedbania tego obowiązku pismo sądowe pozostawia się w aktach sprawy ze

skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany. O powyższym obowiązku i skutkach jego niedopełnienia sąd powinien pouczyć stronę przy pierwszym doręczeniu.

§ 3Przepisu paragrafu poprzedzającego nie stosuje się do doręczenia skargi o wznowienie

postępowania albo rewizji nadzwyczajnej.

Art. 137

§ 1Doręczenia żołnierzom zasadniczej służby wojskowej, funkcjonariuszom Milicji Obywatelskiej

i Służby Więziennej dokonywa się przez ich organy bezpośrednio przełożone.

§ 2

Doręczenia osobom pozbawionym wolności dokonywa się przez zarząd odpowiedniego zakładu.

Art. 138

§ 1Jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo sądowe

dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi, jeżeli osoby te nie są przeciwnikami adresata w sprawie i podjęły się oddania mu pisma.

§ 2Dla adresata, którego doręczający nie zastanie w miejscu pracy, można doręczyć pismo

osobie upoważnionej do odbioru pism.

Art. 139

§ 1W razie niemożności doręczenia w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających

należy złożyć pismo w urzędzie pocztowym lub lokalu prezydium właściwej rady narodowej, a zawiadomienie o tym umieścić na drzwiach mieszkania adresata lub w skrzynce listowej.

§ 2Jeżeli adresat lub jego domownik odmawia przyjęcia pisma, pozostawia się je w miejscu

doręczenia, a gdyby to było niemożliwe, składa się je - uprzedzając o tym - w urzędzie pocztowym lub w lokalu prezydium właściwej rady narodowej.

§ 3Przepisów paragrafów poprzedzających nie stosuje się, gdy adresatem jest państwowa

jednostka organizacyjna.

Art. 140

Pisma procesowe i orzeczenia doręcza się w odpisach.

Art. 141

§ 1

Pełnomocnikowi procesowemu kilku osób doręcza się jeden egzemplarz pisma i załączników.

§ 2Uprawnionemu przez kilku współuczestników sporu do odbioru pism sądowych doręcza się

po jednym egzemplarzu dla każdego współuczestnika.

§ 3

Jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich.

Art. 142

§ 1Odbierający pismo potwierdza odbiór i jego datę własnoręcznym podpisem. Jeżeli tego

nie może lub nie chce uczynić, doręczający sam oznacza datę doręczenia oraz przyczyny braku podpisu.

§ 2Doręczający stwierdza na potwierdzeniu odbioru sposób doręczenia, a na doręczonym

piśmie zaznacza dzień doręczenia i opatruje to stwierdzenie swoim podpisem.

Art. 143Jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczony pozew lub inne

pismo procesowe wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający.

Art. 144

§ 1Przewodniczący ustanowi kuratora, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu

strony nie jest znane. W sprawach o roszczenia alimentacyjne, jak również w sprawach o ustalenie ojcostwa i o związane z tym roszczenia, przewodniczący przed ustanowieniem kuratora przeprowadzi stosowne dochodzenie w celu ustalenia miejsca zamieszkania lub pobytu pozwanego.

§ 2O ustanowieniu kuratora przewodniczący ogłosi publicznie w budynku sądowym i lokalu

prezydium właściwej rady narodowej, w sprawach zaś większej wagi, gdy uzna to za potrzebne, także w prasie.

§ 3Z chwilą doręczenia pisma kuratorowi doręczenie staje się skuteczne. Sąd może jednak

uzależnić skuteczność doręczenia od upływu oznaczonego terminu od chwili wywieszenia obwieszczenia W budynku sądowym.

Art. 145W wypadkach, w których ustanowienie kuratora według przepisów poprzedzających nie

jest wymagane, pismo doręcza się stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, przez wywieszenie w budynku sądowym. Doręczenie takie staje się skuteczne z upływem miesiąca od dnia wywieszenia.

Art. 146Przepisy o doręczeniu stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, i ustanowieniu

dla niej kuratora stosuje się również do organizacji, które nie mają organów albo których organy są nie znane z miejsca pobytu.

Art. 147

Gdy okaże się, że żądanie ustanowienia kuratora lub wywieszenia pisma nie było uzasadnione, sąd zarządzi doręczenie pisma w sposób właściwy, a w miarę potrzeby zniesie na wniosek strony zainteresowanej postępowanie przeprowadzone z udziałem kuratora lub po wywieszeniu pisma w budynku sądowym.

Rozdział 3

Posiedzenia sądowe

Art. 148

§ 1Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd

orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie.

§ 2

Sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.

Art. 149

§ 1

Posiedzenia sądowe wyznacza przewodniczący z urzędu, ilekroć wymaga tego stan sprawy.

§ 2O posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony i osoby zainteresowane przez wezwanie

lub ogłoszenie podczas posiedzenia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć wezwanie na następne posiedzenie. Wezwanie powinno być doręczone co najmniej na tydzień przed posiedzeniem. W wypadkach pilnych termin ten może być skrócony do trzech dni.

Art. 150W wezwaniu na posiedzenie oznacza się:

1)imię, nazwisko i miejsce zamieszkania wezwanego;
2)sąd oraz miejsce i czas posiedzenia;
3)strony i przedmiot sprawy;
4)cel posiedzenia;
5)skutki niestawiennictwa.

Art. 151

Posiedzenia sądowe odbywają się w budynku sądowym, a poza tym budynkiem tylko wówczas, gdy czynności sądowe muszą być wykonane w innym miejscu albo gdy odbycie posiedzenia poza budynkiem sądowym ułatwia przeprowadzenie sprawy lub przyczynia się znacznie do zaoszczędzenia kosztów.

Art. 152Na posiedzenia jawne wstęp na salę sądową mają - poza stronami i osobami wezwanymi

-tylko osoby pełnoletnie. Na posiedzenia niejawne mają wstęp tylko osoby wezwane.

Art. 153

§ 1

Sąd z urzędu zarządza odbycie całego posiedzenia lub jego części przy drzwiach zamkniętych, jeżeli publiczne rozpoznanie sprawy zagraża porządkowi publicznemu lub moralności albo gdy mogą być ujawnione okoliczności objęte tajemnicą państwową lub służbową.

§ 2Sąd może zarządzić odbycie posiedzenia przy drzwiach zamkniętych również na wniosek

strony, jeżeli podane przez nią przyczyny uzna za uzasadnione lub jeżeli roztrząsane być mają szczegóły życia rodzinnego. Postępowanie dotyczące tego wniosku odbywa się przy drzwiach zamkniętych. Postanowienie w tym przedmiocie sąd ogłasza publicznie.

Art. 154

§ 1Podczas posiedzenia odbywającego się przy drzwiach zamkniętych mogą być obecni na

sali: strony, interwenienci uboczni, ich przedstawiciele ustawowi i pełnomocnicy, prokurator oraz osoby zaufania po dwie z każdej strony.

§ 2

Ogłoszenie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie odbywa się publicznie.

Art. 155

§ 1

Przewodniczący otwiera, prowadzi i zamyka posiedzenia, udziela głosu, zadaje pytania, upoważnia do zadawania pytań i ogłasza orzeczenia.

§ 2Przewodniczący może odebrać głos, gdy przemawiający go nadużywa, jak również uchylić

pytanie, jeżeli uzna je za niewłaściwe lub zbyteczne.

Art. 156

Sąd nawet na zgodny wniosek stron może odroczyć posiedzenie tylko z ważnej przyczyny.

Art. 157

§ 1Z przebiegu posiedzenia jawnego protokolant pod kierunkiem przewodniczącego spisuje

protokół.

§ 2Przy wydawaniu wyroków zaocznych wystarcza zaznaczenie w aktach, że pozwany nie stawił

się na posiedzenie, nie żądał przeprowadzenia rozprawy w swej nieobecności i nie złożył żadnych wyjaśnień, oraz wzmianka co do ogłoszenia wyroku.

§ 3

Z posiedzenia niejawnego sporządza się notatkę urzędową, jeżeli nie wydano orzeczenia.

Art. 158

§ 1Protokół powinien zawierać:

1)oznaczenie sądu, miejsca i daty posiedzenia, nazwiska sędziów, protokolanta, prokuratora, stron, interwenientów, jak również obecnych na posiedzeniu przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz oznaczenie sprawy tudzież wzmiankę co do jawności;
2)przebieg posiedzenia, w szczególności wnioski i twierdzenia stron, wyniki postępowania dowodowego, wymienienie zarządzeń i orzeczeń wydanych na posiedzeniu oraz stwierdzenie, czy zostały ogłoszone; jeżeli sporządzenie odrębnej sentencji orzeczenia nie jest wymagane, wystarcza zamieszczenie w protokole treści samego rozstrzygnięcia; zamiast podania wniosków i twierdzeń można w protokole powołać się na pisma przygotowawcze;
3)czynności stron wpływające na rozstrzygnięcie sądu (ugoda, zrzeczenie się roszczenia, uznanie powództwa, cofnięcie, zmiana, rozszerzenie lub ograniczenie żądania pozwu).

§ 2

Protokół podpisują przewodniczący i protokolant.

Art. 159

§ 1

Przebieg czynności protokołowanych może być utrwalony za pomocą aparatury dźwiękowej, o czym należy przed uruchomieniem aparatury uprzedzić wszystkie osoby uczestniczące w czynności.

§ 2Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Prokuratorem Generalnym Polskiej Rzeczypospolitej

Ludowej może określić sposób używania aparatur i środków technicznych służących do utrwalania dźwięku dla celów procesowych oraz sposób ich zabezpieczenia, przechowywania i odtwarzania dźwięku.

§ 3Protokół może również być spisany pismem stenograficznym. W tym wypadku protokolant

niezwłocznie po zakończeniu posiedzenia przełoży stenogram na zwykłe pismo, czyniąc adnotację, jakim posługiwał się systemem stenograficznym.

Art. 160Strony mogą żądać sprostowania lub uzupełnienia protokołu, nie później jednak jak

na następnym posiedzeniu, a jeśli idzie o protokół rozprawy, po której zamknięciu nastąpiło wydanie wyroku - dopóki akta sprawy znajdują się w sądzie. Od zarządzenia przewodniczącego strony mogą odwołać się do sądu w terminie tygodniowym od doręczenia im zarządzenia.

Art. 161W toku posiedzenia wnioski, oświadczenia, uzupełnienia i sprostowania wniosków i oświadczeń

można zamieścić w załączniku do protokołu. Gdy stronę zastępuje adwokat lub radca prawny, przewodniczący może zażądać złożenia takiego załącznika w wyznaczonym terminie.

Art. 162Strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli nie były obecne, na najbliższym posiedzeniu

zwrócić uwagę sądu na uchybienia przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Stronie, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie przysługuje prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo że strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy.

Art. 163

§ 1Jeżeli kodeks przewiduje grzywnę bez określenia jej wysokości, grzywnę wymierza się

w sumie do trzech tysięcy złotych. Grzywny ściąga się w drodze egzekucji sądowej na rzecz Skarbu Państwa.

§ 2Ilekroć kodeks dopuszcza zarządzenie przymusowego sprowadzenia lub aresztowania, stosuje

się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania karnego.

§ 3O ukaranie i zastosowanie środków przymusu w stosunku do żołnierza w czynnej służbie

wojskowej, funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej i Służby Więziennej sąd zwraca się do ich władzy przełożonej.

Rozdział 4

Terminy

Art. 164Bieg terminu wyznaczonego przez sąd lub przewodniczącego (termin sądowy) rozpoczyna

się od ogłoszenia w tym przedmiocie postanowienia lub zarządzenia, a gdy kodeks przewiduje doręczenie z urzędu - od jego doręczenia.

Art. 165

§ 1

Terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego.

§ 2Oddanie pisma procesowego w polskim urzędzie pocztowym jest równoznaczne z wniesieniem

go do sądu.

§ 3To samo dotyczy złożenia pisma przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej albo

przez osobą pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego oraz przez członka załogi polskiego statku morskiego u kapitana statku.

Art. 166Przewodniczący może z ważnej przyczyny przedłużyć lub skrócić termin sądowy na wniosek

zgłoszony przed upływem terminu, nawet bez wysłuchania strony przeciwnej.

Rozdział 5

Uchybienie i przywrócenie terminu

Art. 167

Czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna.

Art. 168

§ 1Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swojej winy, sąd na

jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.

§ 2Przywrócenie nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie pociąga za sobą

ujemnych dla strony skutków procesowych.

Art. 169

§ 1Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała

być dokonana, w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.

§ 2

W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek.

§ 3

Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności procesowej.

§ 4Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko

w wypadkach wyjątkowych.

Art. 170Niedopuszczalne jest przywrócenie terminu do złożenia środka odwoławczego od wyroku

orzekającego unieważnienie małżeństwa lub rozwód albo ustalającego nieistnienie małżeństwa, jeżeli choćby jedna ze stron zawarła po uprawomocnieniu się wyroku nowy związek małżeński.

Art. 171Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci

na posiedzeniu niejawnym.

Art. 172Zgłoszenie wniosku o przywrócenie terminu nie wstrzymuje postępowania w sprawie ani

wykonania orzeczenia. Sąd może jednak, stosownie do okoliczności, wstrzymać postępowanie lub wykonanie orzeczenia. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

W razie uwzględnienia wniosku sąd może natychmiast przystąpić do rozpoznania sprawy.

Rozdział 6

Zawieszenie postępowania

Art. 173Postępowanie ulega zawieszeniu z mocy prawa w razie zaprzestania czynności przez sąd

wskutek siły wyższej.

Art. 174

§ 1Sąd zawiesza postępowanie z urzędu:

1)w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela;
2)jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie;
3)jeżeli strona lub jej przedstawiciel ustawowy znajduje się w miejscowości pozbawionej wskutek nadzwyczajnych wydarzeń komunikacji z siedzibą sądu;
4)jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowania upadłościowe, a spór dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości.

§ 2W wypadkach wymienionych w pkt 1 i 4 paragrafu poprzedzającego zawieszenie ma skutek

od chwili zdarzeń, które je spowodowały. Zdarzenia te nie wstrzymują jednak wydania orzeczenia, jeżeli nastąpiły po zamknięciu rozprawy.

Art. 175W razie śmierci pełnomocnika procesowego postępowanie może toczyć się dalej dopiero

po wezwaniu strony nie stawającej. Wezwanie doręcza się stronie w miejscu jej rzeczywistego zamieszkania, zawiadamiając ją równocześnie o śmierci pełnomocnika procesowego. W wypadku tym nie stosuje się art. 136 § 2.

Art. 176Sąd zawiesi postępowanie na wniosek spadkobiercy, jeżeli powód dochodzi przeciwko

niemu wykonania obowiązku, należącego do długów spadkowych, a spadkobierca nie złożył jeszcze oświadczenia o przyjęciu spadku i termin do złożenia takiego oświadczenia jeszcze nie upłynął.

Art. 177

§ 1Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu:

1)jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego;
2)jeżeli osoba trzecia wystąpiła przeciwko obu stronom z interwencją główną;
3)jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od uprzedniej decyzji organu administracji państwowej;
4)jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej;
5)w razie niestawiennictwa obu stron na rozprawie, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, oraz w razie niestawiennictwa powoda, gdy powód nie żądał rozpoznania sprawy w jego nieobecności, a pozwany nie zgłosił wniosku o rozpoznanie sprawy;
6)jeżeli na skutek braku lub wskazania złego adresu powoda albo niewskazania przez powoda w wyznaczonym terminie adresu pozwanego lub niewykonania przez powoda innych zarządzeń nie można nadać sprawie dalszego biegu.

§ 2

Jeżeli postępowanie karne, dyscyplinarne lub administracyjne nie jest jeszcze rozpoczęte, a jego rozpoczęcie zależy od wniosku strony, sąd wyznaczy termin do wszczęcia postępowania, w innych wypadkach może zwrócić się do właściwego organu.

Art. 178

Sąd może również zawiesić postępowanie na zgodny wniosek stron.

Art. 179

§ 1W wypadku zawieszenia postępowania na zgodny wniosek stron albo wskutek ich niestawiennictwa

lub niemożności nadania sprawie dalszego biegu, zawieszenie wstrzymuje tylko bieg terminów sądowych, które biegną dalej dopiero z chwilą podjęcia postępowania.

§ 2We wszystkich innych wypadkach zawieszenia żadne terminy nie biegną i zaczynają biec

dopiero od początku z chwilą podjęcia postępowania. Terminy sądowe należy w miarę potrzeby wyznaczać na nowo.

§ 3Podczas zawieszenia sąd nie podejmuje żadnych czynności z wyjątkiem tych, które mają

na celu podjęcie postępowania albo zabezpieczenie powództwa lub dowodu. Czynności podejmowane przez strony, a nie dotyczące tych przedmiotów, wywołują skutki dopiero z chwilą podjęcia postępowania

Art. 180Sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia, w szczególności:

1)w razie śmierci strony - z chwilą zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo z chwilą ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku;
2)w razie utraty zdolności sądowej - z chwilą ustalenia ogólnego następcy prawnego;
3)w razie braku przedstawiciela ustawowego - z chwilą jego ustanowienia;
4)gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania - z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia kończącego to postępowanie; sąd może jednak i przedtem, stosownie do okoliczności, podjąć dalsze postępowanie.

Art. 181Sąd postanowi podjąć postępowanie na wniosek którejkolwiek ze stron:

1)gdy postępowanie zostało zawieszone na wniosek spadkobiercy - po złożeniu oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku albo po upływie terminu do złożenia takiego oświadczenia;
2)w wypadku zawieszenia na wniosek obu stron albo wskutek niestawiennictwa - nie wcześniej niż po upływie trzech miesięcy od zawieszenia, jeżeli strony we wniosku o zawieszenie nie oznaczyły dłuższego terminu.

Art. 182

§ 1

Sąd umarza postępowanie zawieszone z przyczyn wspomnianych w pkt 5 i 6 § 1 art. 177, jak również zawieszone na wniosek spadkobiercy, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu lat trzech od daty postanowienia o zawieszeniu. Ponadto sąd umorzy postępowanie w razie stwierdzenia braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową, a w każdym razie po upływie lat trzech od daty postanowienia o zawieszaniu z tej przyczyny.

§ 2Umorzenie postępowania zawieszonego w pierwszej instancji nie pozbawia powoda prawa

ponownego wytoczenia powództwa, jednakże poprzedni pozew nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa.

§ 3Umorzenie zawieszonego postępowania w drugiej instancji powoduje uprawomocnienie się

orzeczenia pierwszej instancji, z wyjątkiem spraw o unieważnienie małżeństwa lub o rozwód oraz o ustalenie nieistnienia małżeństwa, w których postępowanie umarza się wówczas w całości.

§ 4

Z umorzeniem postępowania umarzają się nawzajem także koszty stron w danej instancji.

Art. 183Postanowienie w przedmiocie zawieszenia, podjęcia i umorzenia postępowania może zapaść

na posiedzeniu niejawnym.

Dział II

Postępowanie przed sądami pierwszej instancji

Rozdział 1

Postępowanie pojednawcze

Art. 184Sprawy cywilne, których charakter na to zezwala, mogą być uregulowane drogą ugody

sądowej zawartej przed wniesieniem pozwu. Sąd uzna ugodę za niedopuszczalną, jeżeli jej treść jest niezgodna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo rażąco narusza usprawiedliwiony interes jednej ze stron.

Art. 185

§ 1O zawezwanie do próby ugodowej - bez względu na właściwość rzeczową - można zwrócić

się do sądu powiatowego ogólnie właściwego dla przeciwnika. W wezwaniu należy oznaczyć zwięźle sprawę.

§ 2

Postępowanie pojednawcze przeprowadza sąd w składzie jednoosobowym.

§ 3Z posiedzenia spisuje się protokół, a jeżeli doszło do ugody, osnowę jej wciąga się

do protokołu. Strony podpisują ugodę; niemożność podpisania ugody sąd stwierdza w protokole.

Art. 186

§ 1Jeżeli wzywający nie stawi się na posiedzenie, sąd na żądanie przeciwnika włoży na

niego obowiązek zwrotu kosztów wywołanych próbą ugodową.

§ 2Jeżeli przeciwnik bez usprawiedliwienia nie stawi się na posiedzenie, sąd na żądanie

wzywającego, który wniósł następnie w tej sprawie pozew, uwzględni koszty wywołane próbą ugodową w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

Rozdział 2

Pozew

Art. 187

§ 1Pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a nadto zawierać:

1)dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna;
2)przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu.

§ 2Pozew może zawierać wnioski o zabezpieczenie powództwa, nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej

wykonalności i przeprowadzenie rozprawy w nieobecności powoda oraz wnioski służące do przygotowania rozprawy, a w szczególności wnioski o:

1)wezwanie na rozprawę wskazanych przez powoda świadków i biegłych;
2)dokonanie oględzin;
3)polecenie pozwanemu dostarczenia na rozprawę dokumentu będącego w jego posiadaniu, a potrzebnego do przeprowadzenia dowodu, lub przedmiotu oględzin;
4)zażądanie na rozprawę dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich.

Art. 188

§ 1Strona zwolniona od kosztów sądowych, a działająca bez adwokata, może ustnie zgłosić

powództwo w sądzie właściwym lub w sądzie powiatowym swego miejsca zamieszkania, chociażby sąd ten nie był właściwy do rozpoznawania sprawy.

§ 2Sąd, stosownie do okoliczności, zwróci powodowi uwagę bądź na niedopuszczalność powództwa

z przyczyn formalnych, bądź na oczywistą jego bezzasadność.

§ 3W razie zgłoszenia powództwa w sądzie niewłaściwym do rozpoznania sprawy, sąd ten

prześle niezwłocznie akta sądowi właściwemu.

Art. 189Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego

lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.

Art. 190Można dochodzić przyszłych powtarzających się świadczeń, jeżeli nie sprzeciwia się

temu treść łączącego strony stosunku prawnego.

Art. 191

Powód może dochodzić jednym pozwem kilku roszczeń przeciwko temu samemu pozwanemu, jeżeli nadają się one do tego samego trybu postępowania oraz jeżeli sąd jest właściwy ze względu na ogólną wartość roszczeń, a ponadto - gdy roszczenia są różnego rodzaju

-o tyle tylko, o ile dla któregokolwiek z tych roszczeń nie jest przewidziane postępowanie odrębne ani też nie zachodzi niewłaściwość sądu według przepisów o właściwości bez względu na wartość przedmiotu sporu.

Art. 192Z chwilą doręczenia pozwu:

1)nie można w toku sprawy wszcząć pomiędzy tymi samymi stronami nowego postępowania o to samo roszczenie;
2)pozwany może wytoczyć przeciw powodowi powództwo wzajemne;
3)zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa, objętych sporem, nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy; nabywca może jednak wejść na miejsce zbywcy za zezwoleniem strony przeciwnej i to także wówczas, gdy należy do osób, których udział w sprawie uzasadniałby jej rozpoznanie przez państwowy arbitraż gospodarczy.

Art. 193

§ 1

Zmiana powództwa jest dopuszczalna, jeżeli nie wpływa na właściwość sądu.

§ 2Jeżeli w myśl przepisu poprzedzającego zmiana nie jest dopuszczalna, a powód zmienia

powództwo w ten sposób, że występuje z nowym roszczeniem obok pierwotnego, sąd rozpoznaje nowe roszczenie jako sprawę oddzielną, jeżeli jest dla niej rzeczowo i miejscowo właściwy, w przeciwnym zaś razie przekazuje sprawę sądowi właściwemu. Gdy jednak zmiana taka następuje w sądzie powiatowym, należy przekazać całe zmienione powództwo sądowi wojewódzkiemu, który dla zmienionego powództwa jest rzeczowo i miejscowo właściwy.

§ 3

Jeżeli powód występuje z nowym roszczeniem zamiast lub obok roszczenia pierwotnego, skutki przewidziane w artykule poprzedzającym rozpoczynają się z chwilą, w której roszczenie to powód zgłosił na rozprawie w obecności pozwanego, w innych zaś wypadkach

-z chwilą doręczenia pozwanemu pisma zawierającego zmianę i odpowiadającego wymaganiom pozwu.

Art. 194

§ 1Jeżeli okaże się, że powództwo nie zostało wniesione przeciwko osobie, która powinna

być w sprawie stroną pozwaną, sąd na wniosek powoda lub pozwanego wezwie tę osobę do wzięcia udziału w sprawie.

§ 2Osoba wezwana do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanego może za zgodą obu

stron wstąpić w miejsce pozwanego, który wówczas będzie zwolniony od udziału w sprawie.

W razie wyrażenia zgody na zmianę strony pozwanej, pozwany może w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o przyznanie kosztów od strony powodowej, niezależnie od późniejszego wyniku sprawy.

§ 3Jeżeli okaże się, że powództwo o to samo roszczenie może być wytoczone przeciwko innym

jeszcze osobom, które nie występują w sprawie w charakterze pozwanych, sąd na wniosek powoda może wezwać te osoby do wzięcia udziału w sprawie.

§ 4Jeżeli wymaga tego ochrona własności społecznej, wezwania, o którym mowa w § 1 i 3

niniejszego artykułu, sąd może dokonać z urzędu.

Art. 195

§ 1

Jeżeli okaże się, że nie występują w charakterze powodów lub pozwanych wszystkie osoby, których łączny udział w sprawie jest konieczny, sąd wezwie stronę powodową, aby oznaczyła w wyznaczonym terminie osoby nie biorące udziału w taki sposób, by ich wezwanie lub zawiadomienie było możliwe, a w razie potrzeby, aby wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie kuratora.

§ 2

Sąd wezwie osoby nie zapozwane do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanych.

Osoby, których udział w sprawie w charakterze powodów jest konieczny, sąd zawiadomi o toczącym się procesie. Osoby te mogą w ciągu dwóch tygodni od doręczenia zawiadomienia przystąpić do sprawy w charakterze powodów.

Art. 196

§ 1Jeżeli okaże się, że powództwo zostało wniesione nie przez osobę, która powinna występować

w sprawie w charakterze powoda, sąd na wniosek powoda zawiadomi o toczącym się procesie osobę przez niego wskazaną. Osoba ta może w ciągu dwóch tygodni od doręczenia zawiadomienia wstąpić do sprawy w charakterze powoda.

§ 2Osoba zawiadomiona, która zgłosiła przystąpienie do sprawy w charakterze powoda, może

za zgodą obu stron wstąpić na miejsce strony powodowej, która wówczas będzie od udziału w sprawie zwolniona. W razie wyrażenia zgody na zmianę strony powodowej pozwany może w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o przyznanie dotychczasowych kosztów od osoby, która poprzednio występowała jako powód.

Art. 197Jeżeli w sprawie o zwrot świadczenia okaże się, że przedmiot świadczenia uległ przepadkowi

na rzecz Skarbu Państwa na skutek tego, że świadczenie było spełnione w zamian za dokonanie czynu zabronionego przez ustawę lub sprzecznego z zasadami współżycia społecznego albo w wykonaniu czynności prawnej mającej cel sprzeczny z ustawą lub z zasadami współżycia społecznego, sąd z urzędu zawiadomi o toczącym się procesie prokuratora oraz właściwy do spraw finansowych organ prezydium powiatowej (miejskiej, dzielnicowej) rady narodowej.

Poza tym stosuje się odpowiednio przepisy artykułu poprzedzającego.

Art. 198

§ 1Wezwanie do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanego, dokonane przez sąd

zgodnie z artykułami poprzedzającymi, zastępuje pozwanie. Osobom wezwanym sąd doręczy odpisy pism procesowych i załączników.

§ 2Skutki prawne, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa, w stosunku do osób zawiadomionych

w myśl artykułów poprzedzających następują z chwilą przystąpienia tych osób do sprawy w charakterze powodów.

§ 3Osoby wezwane do wzięcia udziału w sprawie, a także osoby zawiadomione w myśl artykułów

poprzedzających o toczącym się procesie, które w terminie zgłosiły swe przystąpienie do sprawy w charakterze powodów, mogą przy pierwszej czynności procesowej żądać powtórzenia dotychczasowego postępowania w całości lub w części, stosownie do okoliczności sprawy.

§ 4W stosunku do osób wezwanych do wzięcia udziału w sprawie i osób zawiadomionych, które

zgłosiły przystąpienie do sprawy, stosuje się odpowiednio przepisy o współuczestnictwie.

Art. 199

§ 1Sąd odrzuci pozew:

1)jeżeli droga sądowa jest niedopuszczalna;
2)jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona;
3)jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli powód nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej powodem zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie;
4)jeżeli rozstrzygnięcie sprawy należy do sądu polubownego.

§ 2Z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zdolności procesowej powoda

i niedziałania przedstawiciela ustawowego lub braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej powodem, uniemożliwiającego jej działanie, sąd odrzuci pozew dopiero wówczas, gdy brak nie będzie uzupełniony zgodnie z przepisami kodeksu.

§ 3

Odrzucenie pozwu może nastąpić na posiedzeniu niejawnym.

Art. 200

§ 1Sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość, przekaże sprawę sądowi właściwemu. Postanowienie

sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

§ 2Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem o przekazaniu

sprawy. Nie dotyczy to wypadku przekazania sprawy sądowi wyższego rzędu. Sąd ten w razie stwierdzenia swej niewłaściwości przekaże sprawę innemu sądowi, który uzna za właściwy, nie wyłączając sądu przekazującego.

§ 3

Czynności dokonane w sądzie niewłaściwym pozostają w mocy.

Art. 201Jeżeli sprawę wszczęto lub prowadzono w trybie niewłaściwym, sąd rozpozna ją w trybie

właściwym lub przekaże ją właściwemu sądowi do rozpoznania w takim trybie. W wypadku przekazania stosuje się odpowiednio przepisy § 2 i 3 artykułu poprzedzającego. Każda jednak strona może żądać powtórzenia czynności sądu dokonanych bez jej udziału.

Art. 202Zapis na sąd polubowny oraz niewłaściwość sądu dającą się usunąć za pomocą umowy stron

sąd bierze pod rozwagę tylko na zarzut pozwanego, zgłoszony i należycie uzasadniony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy. Inne okoliczności, które uzasadniają odrzucenie pozwu, jak również niewłaściwy tryb postępowania, brak zdolności procesowej pozwanego, brak w składzie jego organów lub niedziałanie jego przedstawiciela ustawowego sąd bierze pod rozwagę z urzędu w każdym stanie sprawy.

Art. 203

§ 1Pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli

z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia - aż do wydania wyroku.

§ 2

Pozew cofnięty nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa.

Na żądanie pozwanego powód zwraca mu koszty, jeżeli sąd już przedtem nie orzekł prawomocnie o obowiązku ich uiszczenia przez pozwanego.

§ 3W razie cofnięcia pozwu poza rozprawą przewodniczący odwołuje wyznaczoną rozprawę

i o cofnięciu zawiadamia pozwanego, który może w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o przyznanie kosztów. Gdy skuteczność cofnięcia pozwu zależy od zgody pozwanego, niezłożenie przez niego oświadczenia w tym przedmiocie w powyższym terminie uważa się za wyrażenie zgody.

§ 4Sąd uzna za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, jak również zrzeczenie się lub ograniczenie

roszczenia, jeżeli czynność taka jest niezgodna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo rażąco narusza usprawiedliwiony interes osób uprawnionych. Wszelkie czynności, choćby podjęte poza sądem, dla uchylenia się od skutków takiego sprzeciwu są nieważne.

Art. 204

§ 1Powództwo wzajemne jest dopuszczalne, jeżeli roszczenie wzajemne jest w związku z

roszczeniem powoda lub nadaje się do potrącenia. Powództwo wzajemne można wytoczyć bądź w odpowiedzi na pozew, bądź oddzielnie, nie później jednak niż na pierwszej rozprawie, albo w sprzeciwie od wyroku zaocznego.

§ 2Pozew wzajemny wnosi się do sądu pozwu głównego. Jeżeli jednak pozew wzajemny podlega

rozpoznaniu przez sąd wojewódzki, a sprawa wszczęta była w sądzie powiatowym, sąd ten przekazuje całą sprawę sądowi właściwemu do rozpoznania powództwa wzajemnego.

§ 3

Przepisy dotyczące pozwu stosuje się odpowiednio do pozwu wzajemnego.

Art. 205Sąd powiatowy może na wniosek pozwanego, złożony aż do zamknięcia rozprawy, przekazać

sprawę sądowi wojewódzkiemu, jeżeli pozwany wytoczył przeciwko powodowi przed tym sądem powództwo wpływające na roszczenie powoda bądź dlatego, że ma z nim związek, bądź dlatego, że roszczenia stron nadają się do potrącenia.

Rozdział 3

Rozprawa

Art. 206Termin rozprawy wyznacza przewodniczący. Jednocześnie z wyznaczeniem pierwszej rozprawy

zarządza doręczenie pozwu i stosownie do potrzeby wyznacza sędziego sprawozdawcę.

Art. 207

§ 1Pozwany może, a jeżeli jest nim jednostka gospodarki uspołecznionej, ma obowiązek

przed pierwszą rozprawą wnieść odpowiedź na pozew.

§ 2W sprawach zawiłych lub rozrachunkowych przewodniczący może zarządzić przed pierwszą

rozprawą wniesienie odpowiedzi na pozew lub także w miarę potrzeby wymianę przez strony dalszych pism przygotowawczych, przy czym oznaczy porządek składania pism, termin, w którym pisma należy złożyć, i okoliczności, które mają być wyjaśnione. W toku sprawy wymianę pism może zarządzić sąd.

Art. 208

§ 1Przewodniczący, stosownie do okoliczności, wyda przed rozprawą na podstawie pozwu

i innych pism procesowych zarządzenia mające na celu przygotowanie rozprawy. Przewodniczący może w szczególności:

1)wezwać strony do stawienia się na rozprawę osobiście lub przez pełnomocnika;
2)zażądać na rozprawę od jednostki gospodarki uspołecznionej znajdujących się u niej dowodów, jeżeli strona sama dowodów tych otrzymać nie może;
3)wezwać na rozprawę wskazanych przez stronę świadków;
4)wezwać na rozprawę osoby powołane zgodnie przez strony na biegłych;
5)zarządzić przedstawienie dokumentów, przedmiotów oględzin, ksiąg, planów itd.

§ 2Przewodniczący może ponadto, w razie koniecznej potrzeby, zarządzić oględziny jeszcze

przed rozprawą.

Art. 209

Każda ze stron może w piśmie procesowym żądać przeprowadzenia rozprawy w jej nieobecności.

Art. 210

§ 1

Rozprawa odbywa się w ten sposób, że po wywołaniu sprawy strony - najpierw powód, a potem pozwany - zgłaszają ustnie swe żądania i wnioski oraz przedstawiają twierdzenia i dowody na ich poparcie. Strony mogą ponadto wskazywać podstawy prawne swych żądań i wniosków. Na żądanie prokuratora sąd udziela mu głosu w każdym stanie rozprawy; art. 62 nie stosuje się.

§ 2

Każda ze stron obowiązana jest do złożenia oświadczenia co do twierdzeń strony przeciwnej, dotyczących okoliczności faktycznych.

§ 3Ponadto rozprawa obejmuje, stosownie do okoliczności, postępowanie dowodowe i roztrząsanie

jego wyników.

Art. 211W razie nieobecności strony na rozprawie przewodniczący lub wyznaczony przez niego

sędzia sprawozdawca przedstawia jej wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy.

Art. 212Przewodniczący, jeżeli to możliwe, jeszcze przed wszczęciem postępowania dowodowego

powinien przez zadawanie pytań stronom ustalić, jakie z istotnych okoliczności sprawy są między nimi sporne, i dążyć do ich wyjaśnienia. W razie potrzeby udziela stronom odpowiednich pouczeń i wskazówek, a stosownie do okoliczności zwraca im uwagę na celowość ustanowienia pełnomocnika procesowego.

Art. 213

§ 1W celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron sąd może zarządzić odpowiednie

dochodzenie. Fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powołania się stron.

§ 2Sąd nie jest związany uznaniem pozwu. Może jednak poprzestać na uznaniu, jeżeli znajduje

ono uzasadnienie w okolicznościach sprawy.

Art. 214Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość w doręczeniu wezwania

albo jeżeli nieobecność strony jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć.

Art. 215Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd postanowi wezwać do wzięcia udziału w sprawie

lub zawiadomić o toczącym się procesie osoby, które dotychczas w postępowaniu nie występowały w charakterze powodów lub pozwanych.

Art. 216Sąd może w celu dokładniejszego wyjaśnienia stanu sprawy zarządzić stawienie się stron

lub jednej z nich osobiście albo przez pełnomocnika.

Art. 217

§ 1Strona może aż do zamknięcia rozprawy przytaczać okoliczności faktyczne i dowody na

uzasadnienie swych wniosków lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej, z zastrzeżeniem niekorzystnych skutków, jakie według przepisów niniejszego kodeksu mogą dla niej wyniknąć z działania na zwłokę lub niezastosowania się do zarządzeń przewodniczącego i postanowień sądu.

§ 2Sąd pominie środki dowodowe, jeżeli okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione

lub jeżeli strona powołuje dowody jedynie dla zwłoki.

Art. 218Sąd może zarządzić oddzielną rozprawę co do pozwu głównego i wzajemnego, jako też

co do jednego z kilku roszczeń połączonych w jednym pozwie, bądź to głównym, bądź wzajemnym, albo w stosunku do poszczególnych współuczestników.

Art. 219Sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu

ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli są one ze sobą w związku lub mogły być objęte jednym pozwem.

Art. 220

Sąd może ograniczyć rozprawę do poszczególnych zarzutów lub zagadnień wstępnych.

Art. 221Pozwany nie może odmówić wdania się w spór co do istoty sprawy, chociaż wniósł zarzuty

formalne.

Art. 222Oddalając zarzuty, których uwzględnienie uzasadniałoby odrzucenie pozwu, sąd wyda

oddzielne postanowienie i może wstrzymać dalsze rozpoznanie sprawy, aż do uprawomocnienia się tego postanowienia. Oddalenie innych zarzutów formalnych sąd stwierdza w uzasadnieniu orzeczenia kończącego postępowanie, przytaczając powody rozstrzygnięcia.

Art. 223

§ 1Przewodniczący powinien we właściwej chwili skłaniać strony do pojednania, zwłaszcza

na pierwszym posiedzeniu, po wstępnym wyjaśnieniu stanowiska stron. Osnowa ugody zawartej przed sądem powinna być wciągnięta do protokołu rozprawy i stwierdzona podpisami stron.

Niemożność podpisania sąd stwierdzi w protokole.

§ 2

Przepis art. 203 § 4 stosuje się odpowiednio.

Art. 224

§ 1Przewodniczący zamyka rozprawę, gdy sąd uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną. Przed

zamknięciem rozprawy przewodniczący udziela głosu stronom.

§ 2Można zamknąć rozprawę również w wypadku, gdy ma być przeprowadzony jeszcze dowód

przez sędziego wyznaczonego lub przez sąd wezwany albo gdy ma być przeprowadzony dowód z akt lub wyjaśnień organów państwowych, a rozprawę co do tych dowodów sąd uzna za zbyteczną.

Art. 225

Sąd może zamkniętą rozprawę otworzyć na nowo.

Art. 226Od zarządzeń przewodniczącego wydanych w toku rozprawy strony mogą odwołać się do

sądu.

Dział III

Dowody

Rozdział 1

Przedmiot i ocena dowodów

Art. 227

Przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie.

Art. 228

§ 1

Fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu.

§ 2To samo dotyczy faktów znanych sądowi urzędowo, jednakże sąd powinien na rozprawie

zwrócić na nie uwagę stron.

Art. 229

Nie wymagają również dowodu fakty przyznane w toku postępowania przez stronę przeciwną, jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości co do swej zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy.

Art. 230Gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając

na uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane.

Art. 231

Sąd może uznać za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić z innych ustalonych faktów (domniemanie faktyczne).

Art. 232Strony są obowiązane wskazać dowody potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy. Sąd może

jednak dopuścić dowód nie wskazany przez strony; może także dla ustalenia koniecznych dowodów zarządzić odpowiednie dochodzenie.

Art. 233

§ 1Sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego

rozważenia zebranego materiału.

§ 2Sąd oceni na tej samej podstawie, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia przez

stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sądu.

Art. 234Domniemania ustanowione przez prawo (domniemania prawne) wiążą sąd; mogą być jednak

obalone, ilekroć ustawa tego nie wyłącza.

Rozdział 2

Postępowanie dowodowe

Oddział 1

Przepisy ogólne

Art. 235Postępowanie dowodowe odbywa się przed sądem orzekającym, chyba że sprzeciwia się

temu charakter dowodu albo wzgląd na poważne niedogodności lub niewspółmierność kosztów w stosunku do przedmiotu sporu. W takich wypadkach sąd orzekający zleci przeprowadzenie dowodu jednemu ze swych członków (sędzia wyznaczony) albo innemu sądowi (sąd wezwany).

Art. 236

W postanowieniu o przeprowadzeniu dowodu sąd oznaczy fakty podlegające stwierdzeniu, środek dowodowy i - stosownie do okoliczności - sędziego lub sąd, który ma dowód przeprowadzić, a ponadto, jeżeli to jest możliwe, termin i miejsce przeprowadzenia dowodu. Wyznaczając sędziego, sąd może pozostawić mu oznaczenie terminu przeprowadzenia dowodu.

Art. 237Niestawiennictwo stron na termin nie wstrzymuje przeprowadzenia dowodu, chyba że obecność

stron lub jednej z nich okaże się konieczna.

Art. 238

§ 1Protokół zawierający przebieg postępowania dowodowego przed sędzią wyznaczonym lub

przed sądem wezwanym podpisują, oprócz sędziego i protokolanta, także osoby przesłuchane oraz strony, jeżeli są obecne.

§ 2

Odmowę lub niemożność podpisania stwierdza się w protokole.

Art. 239Sędzia wyznaczony i sąd wezwany mają w zakresie zleconego im postępowania dowodowego

prawa przewodniczącego i prawa sądu orzekającego. Na ich uchybienia strony mogą zwrócić uwagę sądu nie później niż na najbliższej rozprawie.

Art. 240

§ 1Sąd nie jest związany swym postanowieniem dowodowym i może je stosownie do okoliczności

uchylić lub zmienić nawet na posiedzeniu niejawnym.

§ 2Sędzia wyznaczony i sąd wezwany mogą uzupełnić na wniosek strony postanowienie sądu

orzekającego przez przesłuchanie nowych świadków na fakty wskazane w tym postanowieniu.

Art. 241

Sąd orzekający może zarządzić powtórzenie lub uzupełnienie postępowania dowodowego.

Art. 242Jeżeli postępowanie dowodowe napotyka przeszkody o nieokreślonym czasie trwania, sąd

może oznaczyć termin, po którego upływie dowód może być przeprowadzony tylko wówczas, gdy nie spowoduje to zwłoki w postępowaniu.

Art. 243Zachowanie szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym nie jest konieczne, ilekroć

ustawa przewiduje uprawdopodobnienie zamiast dowodu.

Oddział 2

Dokumenty

Art. 244

§ 1Dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy

państwowe w ich zakresie działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone.

§ 2Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do dokumentów urzędowych

sporządzonych przez organizacje zawodowe, samorządowe, spółdzielcze i inne organizacje społeczne ludu pracującego w zakresie poruczonych im przez ustawę spraw z dziedziny administracji państwowej.

Art. 245Dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie

zawarte w dokumencie.

Art. 246

Jeżeli ustawa lub umowa stron wymaga dla czynności prawnej zachowania formy pisemnej, dowód ze świadków lub z przesłuchania stron w sprawie między uczestnikami tej czynności na fakt jej dokonania jest dopuszczalny w wypadku, gdy dokument obejmujący czynność został zagubiony, zniszczony lub zabrany przez osobę trzecią, a jeżeli forma pisemna była zastrzeżona tylko dla celów dowodowych, także w wypadkach określonych w kodeksie cywilnym.

Art. 247Dowód ze świadków lub z przesłuchania stron przeciwko osnowie lub ponad osnowę dokumentu

obejmującego czynność prawną może być dopuszczony między uczestnikami tej czynności tylko w wypadkach, gdy nie doprowadzi to do obejścia przepisów o formie zastrzeżonej pod rygorem nieważności i gdy ze względu na szczególne okoliczności sprawy sąd uzna to za konieczne.

Art. 248

§ 1Każdy obowiązany jest przedstawić na zarządzenie sądu w oznaczonym terminie i miejscu

dokument znajdujący się w jego posiadaniu i stanowiący dowód faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że dokument zawiera tajemnicę państwową.

§ 2Od powyższego obowiązku może uchylić się ten, kto co do okoliczności objętych treścią

dokumentu mógłby jako świadek odmówić zeznania albo kto posiada dokument w imieniu osoby trzeciej, która mogłaby z takich samych przyczyn sprzeciwić się przedstawieniu dokumentu. Jednakże i wówczas nie można odmówić przedstawienia dokumentu, gdy jego posiadacz lub osoba trzecia obowiązani są do tego względem chociażby jednej ze stron albo gdy dokument wystawiony jest w interesie strony, która żąda przeprowadzenia dowodu.

Strona nie może ponadto odmówić przedstawienia dokumentu, jeżeli szkoda, na którą byłaby przez to narażona, polega na przegraniu procesu.

Art. 249

§ 1W sprawach dotyczących przedsiębiorstwa handlowego lub przemysłowego, w razie powołania

się jednej ze stron na księgi i dokumenty przedsiębiorstwa, należy je przedstawić sądowi, jeżeli sąd uzna wyciąg za niewystarczający.

§ 2Gdy zachodzi istotna trudność w dostarczeniu ksiąg do sądu, sąd może przejrzeć je

na miejscu lub zlecić sędziemu wyznaczonemu ich przejrzenie i sporządzenie niezbędnych wyciągów.

Art. 250

§ 1Jeżeli dokument znajduje się w aktach organu państwowego, wystarczy przedstawić urzędowo

poświadczony przez ten organ Odpis lub wyciąg z dokumentu. Udzielenia odpisu lub wyciągu zażąda sąd, jeżeli strona sama uzyskać go nie może.

§ 2Gdy sąd uzna za konieczne przejrzenie oryginału dokumentu, może zarządzić, by go dostarczono

na rozprawę, albo przejrzeć go na miejscu przez sędziego wyznaczonego lub przez cały skład sądu.

Art. 251Za nieuzasadnioną odmowę przedstawienia dokumentu przez osobę trzecią sąd, po wysłuchaniu

jej oraz stron co do zasadności odmowy, skaże osobę trzecią na grzywnę. Osoba trzecia ma prawo żądać zwrotu wydatków połączonych z przedstawieniem dokumentu.

Art. 252Strona, która zaprzecza prawdziwości dokumentu urzędowego albo twierdzi, że zawarte

w nim oświadczenia organu, od którego dokument ten pochodzi, są niezgodne z prawdą, powinna okoliczności te udowodnić.

Art. 253Jeżeli strona zaprzecza prawdziwości dokumentu prywatnego albo twierdzi, że zawarte

w nim oświadczenie osoby, która je podpisała, od niej nie pochodzi, obowiązana jest okoliczności te udowodnić. Jeżeli jednak spór dotyczy dokumentu prywatnego pochodzącego od innej osoby niż strona zaprzeczająca, prawdziwość dokumentu powinna udowodnić strona, która chce z niego skorzystać.

Art. 254

§ 1Badania prawdziwości pisma dokonuje się z udziałem lub bez udziału biegłych, zwłaszcza

przez porównanie pisma na zakwestionowanym dokumencie z pismem tej samej osoby na innych dokumentach niewątpliwie prawdziwych. Sąd w razie potrzeby może wezwać osobę, od której pismo pochodzi, na termin wyznaczony, w celu napisania podyktowanych jej wyrazów.

§ 2Od obowiązku złożenia próby pisma zwolniony jest ten, kto na zapytanie, czy pismo

na dokumencie jest prawdziwe, mógłby jako świadek odmówić zeznania.

§ 3Sąd może zastosować do osoby trzeciej, która nie wykonała zarządzeń sądu wydanych

w myśl paragrafów poprzedzających, takie same środki przymusowe, jak wobec świadków.

§ 4Osoba trzecia może na równi ze świadkiem żądać zwrotu wydatków koniecznych związanych

ze stawiennictwem do sądu, a ponadto wynagrodzenia za utratę zarobku.

Art. 255

Strona, która w złej wierze lub lekkomyślnie zgłosiła zarzuty przewidziane w art.

252 i 253, podlega karze grzywny.

Art. 256

Sąd może zażądać, aby dokument w języku obcym był przełożony przez tłumacza przysięgłego.

Art. 257Sąd oceni na podstawie okoliczności poszczególnego wypadku, czy i o ile dokument zachowuje

moc dowodową pomimo przekreśleń, podskrobań lub innych uszkodzeń.

Oddział 3

Zeznania świadków

Art. 258

Strona powołująca się na dowód ze świadków obowiązana jest dokładnie oznaczyć fakty, które mają być zeznaniami poszczególnych świadków stwierdzone, i wskazać świadków, tak by wezwanie ich do sądu było możliwe.

Art. 259Świadkami nie mogą być:

1)osoby niezdolne do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń;
2)wojskowi i urzędnicy nie zwolnieni od zachowania tajemnicy służbowej, jeżeli ich zeznanie miałoby być połączone z jej naruszeniem;
3)przedstawiciele ustawowi stron oraz osoby, które mogą być przesłuchane w charakterze strony jako organy osoby prawnej lub innej organizacji mającej zdolność sądową;
4)współuczestnicy jednolici.

Art. 260Współuczestnik sporu, nie będący współuczestnikiem jednolitym, może być świadkiem

co do faktów dotyczących wyłącznie innego współuczestnika.

Art. 261

§ 1

Nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonków stron, ich wstępnych, zstępnych i rodzeństwa oraz powinowatych w tej samej linii lub stopniu, jak również osób pozostających ze stronami w stosunku przysposobienia. Prawo odmowy zeznań trwa po ustaniu małżeństwa lub rozwiązaniu stosunku przysposobienia. Jednakże odmowa zeznań nie jest dopuszczalna w sprawach o prawa stanu, z wyjątkiem spraw o rozwód.

§ 2Świadek może odmówić odpowiedzi na zadane mu pytanie, jeżeli zeznanie mogłoby narazić

jego lub jego bliskich, wymienionych w paragrafie poprzedzającym, na odpowiedzialność karną, hańbę lub dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową albo jeżeli zeznanie miałoby być połączone z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej. Duchowny może odmówić zeznań co do faktów powierzonych mu na spowiedzi.

Art. 262

Sąd, wzywając świadka, wymieni w wezwaniu imię, nazwisko i zamieszkanie wezwanego, miejsce i czas przesłuchania, nazwiska stron i przedmiot sprawy oraz zwięzłą osnowę przepisów o karach za pogwałcenie obowiązków świadka, a ponadto o zwrocie wydatków koniecznych, związanych ze stawiennictwem do sądu, oraz o wynagrodzeniu za utratę zarobku.

Art. 263

Przesłuchanie osób dotkniętych chorobą lub kalectwem odbywa się w miejscu, gdzie przebywają, jeżeli nie mogą go opuścić.

Art. 264Kolejność przesłuchania świadków oznacza przewodniczący. Świadkowie, którzy nie złożyli

jeszcze zeznań, nie mogą być obecni przy przesłuchaniu innych świadków.

Art. 265

§ 1Do przesłuchania świadka nie władającego dostatecznie językiem polskim sąd może przybrać

tłumacza.

§ 2Do tłumaczy stosuje się odpowiednio przepisy o biegłych. Pracownik organów wymiaru

sprawiedliwości może pełnić obowiązki tłumacza bez składania przyrzeczenia, lecz z powołaniem się na ślubowanie służbowe.

Art. 266

§ 1Przed przesłuchaniem świadka uprzedza się go o prawie odmowy zeznań i odpowiedzialności

karnej za złożenie fałszywych zeznań.

§ 2Przesłuchanie rozpoczyna się od zadania świadkowi pytań dotyczących jego osoby oraz

stosunku do stron.

§ 3

Jeżeli świadek ma składać zeznania, przewodniczący odbiera od niego przyrzeczenie, po pouczeniu go o znaczeniu tego aktu.

Art. 267

Nie składają przyrzeczenia świadkowie małoletni, którzy nie ukończyli lat siedemnastu, oraz osoby skazane wyrokiem prawomocnym za fałszywe zeznania. Inni świadkowie mogą być za zgodą stron zwolnieni przez sąd od złożenia przyrzeczenia.

Art. 268Brzmienie przyrzeczenia jest następujące: „Świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności

przed prawem przyrzekam uroczyście, że będę mówił szczerą prawdę, niczego nie ukrywając z tego, co mi jest wiadome”.

Art. 269

§ 1

Świadek składa przyrzeczenie, powtarzając za sędzią lub odczytując na głos tekst przyrzeczenia, przy czym wszyscy - nie wyłączając sędziów - stoją.

§ 2Niemi i głusi składają przyrzeczenie przez podpisanie jego tekstu lub przy pomocy

biegłego.

Art. 270

W razie powtórnego przesłuchania świadka przypomina mu się poprzednio złożone przyrzeczenie.

Art. 271

§ 1

Świadek składa zeznanie ustnie, zaczynając od odpowiedzi na pytania przewodniczącego, co i z jakiego źródła wiadomo mu w sprawie, po czym sędziowie i strony mogą w tymże przedmiocie zadawać mu pytania.

§ 2

Niemi i głusi składają zeznania na piśmie lub przy pomocy biegłego.

Art. 272

Świadkowie, których zeznania przeczą sobie wzajemnie, mogą być konfrontowani.

Art. 273

§ 1Zeznanie świadka, po zapisaniu do protokołu, będzie mu odczytane i stosownie do okoliczności

na podstawie jego uwag uzupełnione lub sprostowane.

§ 2

Świadek może oddalić się z sądu nie wcześniej niż po uzyskaniu na to zezwolenia przewodniczącego.

Art. 274

§ 1Za nie usprawiedliwione niestawiennictwo sąd skaże świadka na grzywnę, po czym wezwie

go powtórnie, a w razie ponownego niestawiennictwa skaże go na ponowną grzywnę i może zarządzić jego przymusowe sprowadzenie.

§ 2Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do świadka, który oddalił

się bez zezwolenia przewodniczącego.

Art. 275Świadek w ciągu tygodnia od daty doręczenia mu postanowienia skazującego go na grzywnę

lub na pierwszym posiedzeniu, na które zostanie wezwany, może usprawiedliwić swe niestawiennictwo.

W razie usprawiedliwienia niestawiennictwa sąd zwolni świadka od grzywny i od przymusowego sprowadzenia. Postanowienia sądu mogą zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Art. 276

§ 1Za nieuzasadnioną odmowę zeznań lub przyrzeczenia sąd, po wysłuchaniu obecnych stron

co do zasadności odmowy, skaże świadka na grzywnę.

§ 2Niezależnie od powyższej grzywny sąd może nakazać aresztowanie świadka na czas nie

przekraczający tygodnia. Sąd uchyli areszt, jeżeli świadek złoży zeznanie lub przyrzeczenie albo jeżeli sprawę ukończono w instancji, w której dowód z tego świadka został dopuszczony.

Art. 277Świadek ma prawo żądać zwrotu wydatków koniecznych, związanych ze stawiennictwem do

sądu, a ponadto wynagrodzenia za utratę zarobku. Przewodniczący może przyznać świadkowi zaliczkę na koszty podróży i na utrzymanie w miejscu przesłuchania.

Oddział 4

Opinia biegłych

Art. 278

§ 1W wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków stron

co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii.

§ 2Sąd orzekający może pozostawić prawo wyboru biegłego sędziemu wyznaczonemu lub sądowi

wezwanemu.

§ 3

Sąd oznaczy, czy opinia ma być przedstawiona ustnie, czy na piśmie.

Art. 279Dopuszczenie dowodu z biegłych może nastąpić na posiedzeniu niejawnym po wysłuchaniu

wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru.

Art. 280

Osoba wyznaczona na biegłego może nie przyjąć Włożonego na nią obowiązku z przyczyn, jakie uprawniają świadka do odmowy zeznań, a ponadto z powodu przeszkody, która uniemożliwia jej wydanie opinii.

Art. 281

Aż do ukończenia czynności biegłego strona może żądać jego wyłączenia z przyczyn, z jakich można żądać wyłączenia sędziego. Gdy strona zgłasza wniosek o wyłączenie biegłego po rozpoczęciu przez niego czynności, obowiązana jest uprawdopodobnić, że przyczyna wyłączenia powstała później lub że przedtem nie była jej znana.

Art. 282

§ 1Biegły składa przed rozpoczęciem czynności przyrzeczenie w następującym brzmieniu:

„Świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że powierzone mi obowiązki biegłego wykonam z całą sumiennością i bezstronnością”.

§ 2Poza tym do przyrzeczenia biegłych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące przyrzeczenia

świadków.

Art. 283

§ 1

Biegły nie składa przyrzeczenia, gdy obie strony wyrażą na to zgodę.

§ 2Biegły sądowy stały składa przyrzeczenie tylko przy objęciu stanowiska, w poszczególnych

zaś sprawach powołuje się na nie.

Art. 284

Sąd może zarządzić okazanie biegłemu akt sprawy i przedmiotu oględzin oraz zarządzić, aby brał udział w postępowaniu dowodowym.

Art. 285

§ 1

Opinia biegłego powinna zawierać uzasadnienie.

§ 2

Biegli mogą złożyć opinię łączną.

§ 3Jeżeli biegły nie może na razie udzielić wyczerpującej opinii, sąd wyznaczy termin

dodatkowy do jej przedstawienia.

Art. 286Sąd może zażądać ustnego wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie, może też w razie potrzeby

zażądać dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych.

Art. 287Za nie usprawiedliwione niestawiennictwo, za nieuzasadnioną odmowę złożenia przyrzeczenia

lub opinii albo za nie usprawiedliwione opóźnienie złożenia opinii sąd skaże biegłego na grzywnę.

Art. 288Biegły ma prawo żądać wynagrodzenia za stawiennictwo do sądu i wykonaną pracę. Przewodniczący

może przyznać biegłemu zaliczkę na poczet wydatków.

Art. 289

Do wezwania i przesłuchania biegłych stosuje się ponadto odpowiednio przepisy o świadkach, z wyjątkiem przepisów o przymusowym sprowadzeniu.

Art. 290

§ 1

Sąd może zażądać opinii odpowiedniego instytutu naukowego lub naukowo-badawczego.

Sąd może zażądać od instytutu dodatkowych wyjaśnień bądź pisemnych, bądź ustnych przez wyznaczoną do tego osobę, może też zarządzić złożenie dodatkowej opinii przez ten sam lub inny instytut.

§ 2

W opinii instytutu należy wskazać osoby, które przeprowadziły badanie i wydały opinię.

Art. 291Instytut naukowy lub naukowo-badawczy może żądać wynagrodzenia za wykonaną pracę i

za stawiennictwo swoich przedstawicieli.

Oddział 5

Oględziny

Art. 292Sąd może zarządzić oględziny bez udziału lub z udziałem biegłych, a stosownie do okoliczności

-również w połączeniu z przesłuchaniem świadków.

Art. 293Przepisy o obowiązku przedstawienia dokumentu stosuje się odpowiednio do przedstawienia

przedmiotu oględzin. Jeżeli rodzaj przedmiotu na to pozwala i nie jest to połączone ze znacznymi kosztami, należy przedmiot oględzin dostarczyć do sądu.

Art. 294Jeżeli przedmiot oględzin jest w posiadaniu osoby trzeciej, a oględziny mają być dokonane

w miejscu, gdzie przedmiot znajduje się, osoba ta powinna być wezwana na termin oględzin i obowiązana jest ułatwić dostęp do przedmiotu.

Art. 295

§ 1Osoba trzecia w ciągu dni trzech od doręczenia jej wezwania może z ważnych przyczyn

żądać od sądu wzywającego zaniechania oględzin.

§ 2

Przed rozpoznaniem żądania osoby trzeciej sąd nie przystąpi do oględzin.

Art. 296Osobę trzecią, która bez uzasadnionych przyczyn nie zastosowała się do zarządzeń w

przedmiocie oględzin, sąd skaże na grzywnę.

Art. 297

Osoba trzecia wezwana na termin oględzin ma prawo żądać zwrotu wydatków koniecznych, związanych ze stawiennictwem do sądu, oraz wynagrodzenia za utratę zarobku na równi ze świadkiem, a ponadto zwrotu wydatków połączonych z dostarczeniem przedmiotu oględzin.

Art. 298

Oględziny osoby mogą odbyć się tylko za jej zgodą.

Oddział 6

Przesłuchanie stron

Art. 299Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały nie wyjaśnione

fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów zarządzi dowód z przesłuchania stron.

Art. 300

§ 1Za osobę prawną sąd przesłuchuje osoby wchodzące w skład organu uprawnionego do jej

reprezentowania, przy czym sąd decyduje, czy przesłuchać wszystkie te osoby, czy też tylko niektóre z nich.

§ 2Za Skarb Państwa sąd może przesłuchać w charakterze strony osoby powołane do reprezentowania

państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub osoby przez nie wskazane.

Art. 301Jeżeli powództwo jest wytoczone przez prokuratora lub organizację społeczną ludu pracującego

na rzecz oznaczonej osoby, przesłuchuje się w charakterze strony powodowej tą osobę, chociażby nie przystąpiła ona do sprawy.

Art. 302

§ 1Gdy z przyczyn natury faktycznej lub prawnej przesłuchać można co do okoliczności

spornych jedną tylko stronę, sąd oceni, czy mimo to należy przesłuchać tę stronę, czy też dowód ten pominąć w zupełności. Sąd postąpi tak samo, gdy druga strona lub niektórzy ze współuczestników nie stawili się na przesłuchanie stron lub odmówili zeznań.

§ 2W sprawach osób znajdujących się pod władzą rodzicielską, opieką lub kuratelą od uznania

sądu zależy przesłuchanie bądź samej strony, bądź jej przedstawiciela ustawowego, bądź też obojga.

Art. 303Sąd przesłucha najpierw strony bez odbierania przyrzeczenia. Jeżeli przesłuchanie

to nie wyświetli dostatecznie faktów, sąd może przesłuchać według swego wyboru jedną ze stron ponownie, po uprzednim odebraniu od niej przyrzeczenia. Przesłuchanie jednej ze stron co do pewnego faktu z odebraniem od niej przyrzeczenia nie wyłącza takiego przesłuchania drugiej strony co do innego faktu.

Art. 304Przed przystąpieniem do przesłuchania sąd uprzedza strony, że obowiązane są zeznawać

prawdę i że stosownie do okoliczności mogą być przesłuchane ponownie po odebraniu od nich przyrzeczenia. Przed odebraniem przyrzeczenia sąd uprzedza stronę o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań. Poza tym do przesłuchania stron i składania przyrzeczenia stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące świadków, z wyjątkiem przepisów o środkach przymusowych.

Oddział 7

Inne środki dowodowe

Art. 305

Sąd może dopuścić dowód z grupowego badania krwi.

Art. 306Pobranie krwi w celu jej badania może nastąpić tylko za zgodą osoby, której krew ma

być pobrana, a jeżeli osoba ta nie ukończyła trzynastu lat lub jest ubezwłasnowolniona całkowicie - za zgodą jej przedstawiciela ustawowego.

Art. 307

§ 1w celu przeprowadzenia dowodu z grupowego badania krwi sąd zwraca się do biegłego

o pobranie krwi, zbadanie jej i złożenie sprawozdania o wynikach badania łącznie z końcową opinią.

§ 2Sprawozdanie z grupowego badania krwi powinno zawierać stwierdzenie, czy sprawdzono

należycie tożsamość osób, których krew pobrano, oraz wskazanie sposobu przeprowadzenia badania. Sprawozdanie powinno być podpisane przez osobę, która przeprowadziła badanie, a jeżeli krew została pobrana przez inną osobę, pobranie krwi powinno być stwierdzone jej podpisem.

§ 3Pobranie krwi i przesłanie jej do instytutu, o jakim mowa w art. 290, można zlecić

biegłemu miejsca zamieszkania stron lub siedziby sądu.

Art. 308

§ 1Sąd może dopuścić dowód z filmu, telewizji, fotokopii, fotografii, planów, rysunków

oraz płyt lub taśm dźwiękowych i innych przyrządów utrwalających albo przenoszących obrazy lub dźwięki.

§ 2Dowody, o których mowa w paragrafie poprzedzającym, sąd przeprowadza, stosując odpowiednio

przepisy o dowodzie z oględzin oraz o dowodzie z dokumentów.

Art. 309Sposób przeprowadzenia dowodu innymi środkami dowodowymi niż wymienione w artykułach

poprzedzających określi sąd zgodnie z ich charakterem, stosując odpowiednio przepisy o dowodach.

Rozdział 3

Zabezpieczenie dowodów

Art. 310

Przed wszczęciem postępowania na wniosek, a w toku postępowania również z urzędu, można zabezpieczyć dowód, gdy zachodzi obawa, że jego przeprowadzenie stanie się niewykonalne lub zbyt utrudnione, albo gdy z innych przyczyn zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejącego stanu rzeczy.

Art. 311

Wniosek o zabezpieczenie dowodu składa się w sądzie właściwym do rozpoznania sprawy, a w wypadkach nie cierpiących zwłoki lub gdy postępowanie nie zostało jeszcze wszczęte, w sądzie powiatowym, w którego okręgu dowód ma być przeprowadzony.

Art. 312Wniosek powinien zawierać:

1)oznaczenie wnioskodawcy i przeciwnika oraz innych osób zainteresowanych, jeżeli są znane;
2)wskazanie faktów oraz dowodów;
3)przyczyny uzasadniające potrzebę zabezpieczenia dowodu.

Art. 313Zabezpieczenie dowodu może być dopuszczone bez wezwania przeciwnika tylko w wypadkach

nie cierpiących zwłoki albo gdy przeciwnik nie może być wskazany lub gdy miejsce jego pobytu nie jest znane.

Art. 314Sąd wzywa zainteresowanych na termin wyznaczony do przeprowadzenia dowodu; jednakże

w wypadkach nie cierpiących zwłoki przeprowadzenie dowodu może być rozpoczęte nawet przed doręczeniem wezwania przeciwnikowi.

Art. 315

§ 1Strony mają prawo wskazywać przed sądem orzekającym uchybienia popełnione przy zabezpieczeniu

dowodu.

§ 2

Sąd orzekający może również z urzędu nakazać uzupełnienie lub powtórzenie postępowania.

Dział IV

Orzeczenia

Rozdział 1

Wyroki

Oddział 1

Wydanie wyroku

Art. 316

§ 1

Czytaj dalej ↓

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.