Ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania – co dalej
Odmowa wypłaty odszkodowania albo wypłata znacznie niższa od oczekiwanej nie kończy sprawy. Ubezpieczyciel ma obowiązek uzasadnić stanowisko na piśmie, a Ty masz kolejne kroki: reklamację, wniosek do Rzecznika Finansowego i pozew do sądu. Zazwyczaj rozstrzyga się to na etapie reklamacji, jeśli dobrze ją napiszesz i zażądasz odniesienia się do konkretnych zarzutów.
Poradnik dotyczy odmowy lub zaniżenia świadczenia z umowy ubezpieczenia (OC, AC, mieszkanie, dom, życie, następstwa nieszczęśliwych wypadków) oraz szkód komunikacyjnych zgłoszonych do ubezpieczyciela sprawcy. Wyjaśnia, jak odczytać uzasadnienie odmowy, jakie podstawy ubezpieczyciele najczęściej powołują (wyłączenia w OWU, zatajenie okoliczności, zwłoka w zgłoszeniu, rażące niedbalstwo), jak napisać reklamację w terminie 30 dni, kiedy zgłosić się do Rzecznika Finansowego i gdzie złożyć pozew.
Efektem jest albo uzyskanie dopłaty w trybie reklamacyjnym lub polubownym, albo przygotowane pismo procesowe z kompletem dowodów. Omawiamy także najczęstszy spór w szkodach komunikacyjnych: kosztorys czy faktury, nowe części i VAT.
Najważniejsze informacje
Termin
Ubezpieczyciel odpowiada na reklamację w ciągu 30 dni, a w szczególnie skomplikowanych sprawach w terminie podanym w informacji o opóźnieniu, nie dłuższym niż 60 dni od otrzymania reklamacji (art. 6 i 7 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego). Przedawnienie roszczeń z umowy ubezpieczenia wynosi trzy lata (art. 819 § 1 k.c.), a zgłoszenie roszczenia przerywa jego bieg; liczy się on od nowa od doręczenia pisemnego oświadczenia ubezpieczyciela o odmowie lub przyznaniu świadczenia (art. 819 § 4 k.c.).
Co robić
- Przeczytaj pismo odmowne i ustal podstawę. Ubezpieczyciel, który nie wypłaca całości, musi wskazać na piśmie okoliczności i podstawę prawną oraz przyczyny, dla których odmówił wiarygodności Twoim dowodom, a pismo powinno zawierać pouczenie o drodze sądowej (art. 14 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych dla OC komunikacyjnego). Oznacz w piśmie, czy powołano postanowienie OWU, przepis kodeksu czy brak dokumentów. Zanotuj datę doręczenia, bo od niej liczą się terminy przedawnienia (art. 819 § 4 k.c.).
- Sprawdź, czy ubezpieczyciel dotrzymał terminów. Zgodnie z art. 817 § 1 k.c. świadczenie spełnia się w terminie 30 dni od otrzymania zawiadomienia o wypadku, a gdy wyjaśnienie okoliczności w tym terminie nie było możliwe – w 14 dni od ich wyjaśnienia; bezsporną część trzeba wypłacić w terminie podstawowym (art. 817 § 2 k.c.). Dla obowiązkowego OC komunikacyjnego wypłata następuje w 30 dni, najpóźniej w 90 dni (art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych). Niedotrzymanie terminu to samodzielny argument w reklamacji i podstawa do żądania odsetek.
- Zbadaj podstawę odmowy w umowie i w kodeksie. Częste przyczyny to wyłączenie odpowiedzialności w OWU, brak opłaconej składki, zatajenie okoliczności, o które pytał ubezpieczyciel (art. 815 k.c.), niepowiadomienie o wypadku w terminie z umowy (art. 818 k.c.), niezastosowanie środków ratowania (art. 826 k.c.) albo szkoda wyrządzona umyślnie lub przez rażące niedbalstwo (art. 827 § 1 k.c.). Przy rażącym niedbalstwie odszkodowanie nie należy się, chyba że umowa stanowi inaczej lub zapłata odpowiada względom słuszności. Spóźnione zawiadomienie pozwala jedynie zmniejszyć świadczenie, i to tylko gdy naruszenie zwiększyło szkodę lub uniemożliwiło ustalenie okoliczności (art. 818 § 3 k.c.).
- Oceń klauzule OWU jako niedozwolone postanowienia. Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, nieuzgodnione indywidualnie, nie wiążą go, jeśli kształtują jego prawa i obowiązki sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385¹ § 1 k.c.). Stosuje się je odpowiednio także do osoby fizycznej zawierającej umowę związaną bezpośrednio z jej działalnością, gdy ubezpieczającym jest osoba fizyczna (art. 805 § 4 k.c.). Ubezpieczyciel musi udowodnić zastosowanie wyłączenia i objęcie nim konkretnego zdarzenia.
- Złóż pisemną reklamację do ubezpieczyciela. Reklamację składasz listem poleconym, w oddziale lub elektronicznie, wskazując numer szkody, roszczenie, zarzuty wobec uzasadnienia i dowody, a także żądanie odniesienia się do każdego zarzutu. Ubezpieczyciel odpowiada na papierze lub innym trwałym nośniku (art. 5 ust. 1 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji) w 30 dni (art. 6), a w skomplikowanych sprawach w czasie nie dłuższym niż 60 dni po wyjaśnieniu przyczyn opóźnienia (art. 7). Odpowiedź musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne (art. 9 pkt 1) oraz pouczenie o dalszych możliwościach (art. 10).
- Wystąp do Rzecznika Finansowego. Gdy ubezpieczyciel nie uwzględnił reklamacji, klient może złożyć wniosek o podjęcie interwencji przez Rzecznika (art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji). Rzecznik może zwrócić się do podmiotu o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 27 pkt 2), a podmiot musi odpowiedzieć w 30 dni (art. 31). Możesz też złożyć wniosek o pozasądowe postępowanie polubowne, w którym udział ubezpieczyciela jest obowiązkowy (art. 36 i 37). Opłata za wniosek w tekście ustawy z 2015 r. wynosiła 50 zł (art. 38 ust. 1); sprawdź aktualną stawkę.
- Wyceń szkodę i wybierz metodę: kosztorys czy faktury. Odszkodowanie ma przywrócić stan poprzedni albo zapewnić odpowiednią sumę pieniężną według wyboru poszkodowanego (art. 363 § 1 k.c.), według cen z daty ustalenia (art. 363 § 2 k.c.). Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 80/11 uznał, że ubezpieczyciel OC pokrywa celowe i ekonomicznie uzasadnione koszty nowych części i materiałów, a obniżenie jest możliwe tylko przy wykazanym wzroście wartości pojazdu. Odszkodowanie według cen części i usług obejmuje VAT w zakresie, w jakim poszkodowany nie może go odliczyć (III CZP 150/06). Zamów kosztorys serwisu.
- Dochodź roszczenia w sądzie. Powództwo z umów ubezpieczeń obowiązkowych można wytoczyć według właściwości ogólnej albo przed sąd miejsca zamieszkania poszkodowanego (art. 20 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych), a w sprawach OC komunikacyjnego przed sąd miejsca zamieszkania poszkodowanego lub miejsca zdarzenia (art. 34a). W innych sprawach pozywasz zwykle ubezpieczyciela w sądzie jego siedziby (art. 27 § 1 k.p.c. i przepisy o właściwości ogólnej osoby prawnej). Wartość przedmiotu sporu powyżej 100 000 zł oznacza sąd okręgowy (art. 17 pkt 4 k.p.c.), poniżej – rejonowy.
- Przygotuj dowody i pozew. Dołącz polisę z OWU, zgłoszenie szkody, pismo odmowne, reklamację z odpowiedzią, dokumentację zdjęciową, kosztorysy i faktury oraz wnioski o dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy. Żądaj kwoty głównej z odsetkami od dnia, w którym świadczenie powinno być spełnione (30 dni od zawiadomienia), oraz kosztów procesu. Opłata od pozwu wynosi co do zasady 5 % wartości przedmiotu sporu, z zastrzeżeniem zwolnień ustawowych; sprawdź w ustawie o kosztach sądowych.
Na co uważać
- Przyjęcie wypłaty jako ostatecznej bez zastrzeżeń. Podpisanie oświadczenia o zaspokojeniu wszystkich roszczeń może utrudnić dochodzenie dopłaty, więc kwotę bezsporną przyjmuj pisemnie z zastrzeżeniem dalszego dochodzenia reszty. Przed podpisaniem ugody porównaj ją z własnym kosztorysem.
- Reklamacja bez dowodów i bez wskazania żądania. Ogólnikowe pismo „proszę o ponowne rozpatrzenie” pozwala na równie ogólną odpowiedź. Wskaż kwotę, podstawę, konkretne zarzuty wobec uzasadnienia odmowy i załącz dokumenty, a w pozwie powołaj się na reklamację jako dowód podjęcia próby polubownej.
- Upływ terminu przedawnienia przy bezczynności. Roszczenie z umowy przedawnia się po trzech latach (art. 819 § 1 k.c.), ale jego bieg przerywa zgłoszenie roszczenia i rozpoczyna się od nowa dopiero od doręczenia pisemnej odmowy (art. 819 § 4 k.c.). Nie czekaj latami po odpowiedzi ubezpieczyciela, tylko zachowaj dowód doręczenia i pilnuj kolejnego terminu.
- Pominięcie pytań ubezpieczyciela przed zawarciem umowy. Zatajenie znanych okoliczności, o które pytał ubezpieczyciel, może skutkować brakiem odpowiedzialności za skutki tych okoliczności (art. 815 § 3 k.c.). Nieodpowiedzi na pytania ubezpieczyciel zawierający mimo to umowę nie może później uznać za istotne (art. 815 § 1 k.c.). Zbierz formularz oferty i korespondencję sprzed zawarcia umowy.
- Kosztorys tańszy niż rzeczywista naprawa. Ubezpieczyciele zwykle liczą naprawę na częściach nieoryginalnych i niskiej stawce roboczogodziny. Bez pisemnego kosztorysu z serwisu i faktur trudno obalić wyliczenie, więc przed naprawą zachowaj dokumentację uszkodzeń i zamów opinię rzeczoznawcy.
- Uznanie przez sprawcę kolizji bez zgody ubezpieczyciela. Zaspokojenie lub uznanie roszczenia przez ubezpieczonego sprawcę nie ma skutków wobec zakładu ubezpieczeń, który nie wyraził zgody (art. 21 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych). Nie rozliczaj szkody prywatnie, jeśli liczysz na dopłatę z OC.
- Brak informacji o ukrytych wadach i dalszych kosztach. Dokumentacja leczenia, wynajem auta zastępczego i utrata wartości handlowej wymagają osobnych dowodów. Sąd Najwyższy dopuścił odszkodowanie obejmujące obok kosztów naprawy także różnicę wartości pojazdu przed uszkodzeniem i po naprawie (III CZP 57/01), ale musisz ją wykazać.
Podstawa prawna
Powiązane orzeczenia sądów
Częste pytania
Co zrobić, gdy ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania?
Przeczytaj uzasadnienie i sprawdź, czy ubezpieczyciel dotrzymał terminu 30 dni (art. 817 § 1 k.c.). Złóż pisemną reklamację z dowodami i zażądaj odniesienia się do zarzutów; odpowiedź ma przyjść w 30 dni (art. 6 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji). Jeśli nie pomoże, wystąp do Rzecznika Finansowego albo wnieś pozew.
Ile czasu ubezpieczyciel ma na rozpatrzenie reklamacji?
30 dni od otrzymania reklamacji; do zachowania terminu wystarczy wysłanie odpowiedzi (art. 6). W szczególnie skomplikowanych przypadkach ubezpieczyciel informuje o przyczynie opóźnienia i podaje termin nie dłuższy niż 60 dni (art. 7). Odpowiedź musi mieć uzasadnienie faktyczne i prawne (art. 9 pkt 1).
Jak złożyć wniosek do Rzecznika Finansowego?
Po nieuwzględnieniu reklamacji składasz do Rzecznika wniosek o interwencję lub o postępowanie polubowne, z dołączoną reklamacją, odpowiedzią i dokumentami. Rzecznik może wystąpić do ubezpieczyciela o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 27 pkt 2), a ubezpieczyciel musi odpowiedzieć w 30 dni (art. 31). Za postępowanie polubowne pobiera się opłatę (50 zł w ustawie z 2015 r.; sprawdź aktualną).
Czy ubezpieczyciel może odmówić wypłaty z powodu rażącego niedbalstwa?
Co do zasady tak: przy rażącym niedbalstwie ubezpieczającego odszkodowanie nie należy się, chyba że umowa lub OWU stanowią inaczej albo zapłata odpowiada względom słuszności (art. 827 § 1 k.c.). Przy winie umyślnej ubezpieczyciel jest wolny od odpowiedzialności. Ciężar wykazania okoliczności wyłączających spoczywa na ubezpieczycielu.
Czy spóźnione zgłoszenie szkody pozbawia prawa do odszkodowania?
Nie automatycznie. Zgodnie z art. 818 § 3 k.c. przy naruszeniu z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa ubezpieczyciel może jedynie odpowiednio zmniejszyć świadczenie, jeśli naruszenie zwiększyło szkodę lub uniemożliwiło ustalenie okoliczności. Skutki nie następują, jeśli w terminie otrzymał informację o wypadku z innego źródła (art. 818 § 4 k.c.).
Kosztorys czy faktura – co wybrać przy szkodzie komunikacyjnej?
Poszkodowany wybiera sposób naprawienia szkody (art. 363 § 1 k.c.). Możesz naprawić auto i przedstawić fakturę albo żądać wypłaty według kosztorysu. SN uznał, że odszkodowanie według cen części i usług obejmuje VAT, w zakresie w jakim nie możesz go odliczyć (III CZP 150/06), oraz koszty nowych części (III CZP 80/11).
Czy ubezpieczyciel może pomniejszyć odszkodowanie o amortyzację części?
Według uchwały III CZP 80/11 ubezpieczyciel musi wypłacić koszty nowych części i materiałów, a obniżyć odszkodowanie może tylko, gdy wykaże, że naprawa zwiększyła wartość pojazdu, i wtedy o kwotę tego wzrostu. Samo powołanie się na wiek auta nie wystarcza. Podnieś ten argument w reklamacji.
Gdzie złożyć pozew o odszkodowanie z OC lub umowy ubezpieczenia?
W sprawach z obowiązkowych ubezpieczeń możesz pozwać według właściwości ogólnej albo przed sąd miejsca zamieszkania poszkodowanego (art. 20 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych), a przy OC komunikacyjnym także przed sąd miejsca zdarzenia (art. 34a). Powyżej 100 000 zł właściwy jest sąd okręgowy (art. 17 pkt 4 k.p.c.), poniżej – rejonowy.
Po jakim czasie przedawnia się roszczenie do ubezpieczyciela?
Roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się z upływem trzech lat (art. 819 § 1 k.c.). Zgłoszenie roszczenia przerywa bieg przedawnienia, który biegnie na nowo od doręczenia pisemnego oświadczenia ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia (art. 819 § 4 k.c.). Przy OC poszkodowany ma termin jak dla czynu niedozwolonego (art. 819 § 3 k.c.).
Poradnik prawny – poszczególne instrukcje
Przeanalizuj mój dokument →Poradnik prawnyWzory umówStrona główna kraju