Prawo o postępowaniu przed sądami… – tekst jednolity 2012

Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 26 stycznia 2012 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Spis treści Treść obwieszczenia Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dział I - Przepisy wstępne

Rozdział 1 - Przepisy ogólne

Rozdział 2 - Właściwość wojewódzkich sądów administracyjnych

Rozdział 3 - Właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego

Rozdział 4 - Skład sądu

Rozdział 5 - Wyłączenie sędziego

Dział II - Strony

Rozdział 1 - Zdolność sądowa i procesowa

Rozdział 2 - Strony i uczestnicy postępowania

Rozdział 3 - Pełnomocnicy

Dział III - Postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym

Rozdział 1 - Pisma w postępowaniu sądowym

Rozdział 2 - Skarga

Rozdział 3 - Wniosek o wszczęcie postępowania

Rozdział 4 - Doręczenia

Rozdział 5 - Terminy

Rozdział 6 - Uchybienie i przywrócenie terminu

Rozdział 7 - Posiedzenia sądowe

Rozdział 8 - Postępowanie mediacyjne i uproszczone

Rozdział 9 - Zawieszenie i podjęcie postępowania

Rozdział 10 - Orzeczenia sądowe

Rozdział 11 - Prawomocność orzeczeń

Dział IV - Środki odwoławcze

Rozdział 1 - Skarga kasacyjna

Rozdział 2 - Zażalenie

Dział V - Koszty postępowania

Rozdział 1 - Zwrot kosztów postępowania między stronami

Rozdział 2 - Koszty sądowe

Rozdział 3 - Zwolnienie od kosztów sądowych

Dział VI - Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego

Dział VII - Wznowienie postępowania

Dział VIIa - Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

Dział VIII - Wykonywanie orzeczeń sądowych

Dział IX - Postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt

Dział X - Przepisy z zakresu postępowania w obrocie zagranicznym

Dział XI - Przepis końcowy

Treść obwieszczenia 1.

Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 197, poz. 1172 i Nr 232, poz. 1378) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych:

2.

Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje:

Art. 6

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 września 2004 r. ” ;

Art. 25Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 października 2005 r., z wyjątkiem:

2 pkt 2, 3, 5, 7-12, 17-20 i 28-30, art. 13 oraz art. 14 i 15 w zakresie dotyczącym cudzoziemców posiadających zgodę na pobyt tolerowany w Rzeczypospolitej Polskiej, art. 17 pkt 1 lit. a tiret pierwsze i pkt 4 w zakresie dotyczącym cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy, którym po upływie roku od dnia złożenia wniosku o nadanie statusu uchodźcy nie została wydana decyzja w pierwszej instancji i przyczyna przedłużenia postępowania nie leży po stronie cudzoziemca, art. 17 pkt 1 lit. a tiret drugie i lit. b oraz pkt 2 w zakresie dotyczącym cudzoziemców posiadających zgodę na pobyt tolerowany w Rzeczypospolitej Polskiej lub korzystających z ochrony czasowej w Rzeczypospolitej Polskiej, które wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia;

Art. 2

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 7

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2007 r., z wyjątkiem art. 1 pkt 2, pkt 4-7, pkt 13, pkt 22, art. 3 i art. 4, które wchodzą w życie z dniem 1 lipca 2007 r. ” ;

Art. 7

Ustawa wchodzi w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 23

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 25

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2009 r. ” ;

Art. 2

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 2

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 24Ustawa wchodzi w życie z dniem 31 marca 2010 r., z wyjątkiem art. 1 pkt 7, w zakresie

dotyczącym art. 10a ust. 3 i 4, pkt 12, w zakresie dotyczącym art. 14a ust. 1, pkt 29, 30 i 32 oraz art. 18 i 23, które wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 11W sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się, do czasu zakończenia

postępowania w pierwszej instancji, dotychczasowe przepisy w zakresie uwierzytelniania dokumentów.

Art. 12Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2010 r., z wyjątkiem art. 10, który wchodzi

w życie z dniem 31 grudnia 2009 r. ” ;

Art. 2

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 4

1.

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje także od orzeczeń, które stały się prawomocne od dnia 1 stycznia 2004 r., a przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

2.

Skargę, o której mowa w ust. 1, można wnieść w terminie dwóch lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.

Art. 5

Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 13

Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 191

Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia z wyjątkiem art. 131, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. ” ;

Art. 11

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 4

Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 17

Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. ” ;

Art. 3

Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia z wyjątkiem art. 2, który wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. ” .

Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dział I

Przepisy wstępne

Rozdział 1

Przepisy ogólne

Art. 1Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w

sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne).

Art. 2

Do rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych powołane są sądy administracyjne.

Art. 3

§ 1Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują

środki określone w ustawie.

§ 2Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje

orzekanie w sprawach skarg na:

4a1)Dodany przez art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy

1590), który wszedł w życie z dniem 1 lipca 2007 r.) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;

§ 3Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych

przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.

Art. 4Sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu

terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Art. 5Sądy administracyjne nie są właściwe w sprawach:

Art. 6Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata

lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań.

Art. 7Sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia

sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu.

Art. 8

§ 16)Oznaczenie § 1 nadane przez art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o zmianie

ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 197, poz.

1307), która weszła w życie z dniem 9 listopada 2010 r..

Prokurator oraz Rzecznik Praw Obywatelskich mogą wziąć udział w każdym toczącym się postępowaniu, a także wnieść skargę, skargę kasacyjną, zażalenie oraz skargę o wznowienie postępowania, jeżeli według ich oceny wymagają tego ochrona praworządności lub praw człowieka i obywatela. W takim przypadku przysługują im prawa strony.

§ 27)Dodany przez art. 8 pkt 1 ustawy, o której mowa w odnośniku 6

Rzecznik Praw Dziecka może wziąć udział w każdym toczącym się postępowaniu, a także wnieść skargę, skargę kasacyjną, zażalenie oraz skargę o wznowienie postępowania, jeżeli według jego oceny wymaga tego ochrona praw dziecka. W takim przypadku przysługują mu prawa strony.

Art. 9Organizacja społeczna, w zakresie swojej działalności statutowej, może brać udział

w postępowaniu w przypadkach określonych w niniejszej ustawie.

Art. 10

Rozpoznanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Art. 11Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia

przestępstwa wiążą sąd administracyjny.

Art. 12Ilekroć w niniejszej ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika

postępowania.

Art. 12a8)Dodany przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 36, poz. 196), która weszła w życie z dniem 10 kwietnia 2010 r..

§ 1Dla każdej sprawy z zakresu, o którym mowa w art. 1, tworzy się akta. Akta mogą być

tworzone i przetwarzane także z wykorzystaniem technik informatycznych.

§ 2Akta sprawy udostępnia się stronom postępowania. Strony mają prawo przeglądać akta

sprawy i otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi z tych akt.

§ 3Akta wszystkich zakończonych prawomocnie spraw sądowoadministracyjnych przechowuje

się we właściwym sądzie administracyjnym przez okres niezbędny ze względu na rodzaj i charakter sprawy oraz znaczenie materiałów zawartych w aktach jako źródła informacji.

§ 4Po okresie przechowywania w sądzie akta sprawy podlegają przekazaniu do właściwych

archiwów państwowych albo zniszczeniu.

§ 5Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej określi, w drodze rozporządzenia, sposób tworzenia

akt, o których mowa w § 1, oraz warunki i tryb przechowywania i przekazywania akt wojewódzkich sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także warunki i tryb niszczenia tych akt po upływie okresu ich przechowywania, uwzględniając w szczególności rodzaje spraw oraz właściwe zabezpieczenie przed dostępem osób nieuprawnionych, utratą lub zniszczeniem.

Rozdział 2

Właściwość wojewódzkich sądów administracyjnych

Art. 13

§ 1Wojewódzkie sądy administracyjne rozpoznają wszystkie sprawy sądowoadministracyjne

z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego.

§ 2Do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze

właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.

§ 3Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, w drodze rozporządzenia, może przekazać wojewódzkiemu

sądowi administracyjnemu rozpoznawanie spraw określonego rodzaju należących do właściwości innego wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli wymagają tego względy celowości.

Art. 14Wojewódzki sąd administracyjny właściwy w chwili wniesienia skargi pozostaje właściwy

aż do ukończenia postępowania, choćby podstawy właściwości zmieniły się w toku sprawy, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Art. 14a9)Dodany przez art. 2 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 8..

Jeżeli wojewódzki sąd administracyjny nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub podjąć innej czynności, Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczy na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, inny wojewódzki sąd administracyjny.

Rozdział 3

Właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego

Art. 15

§ 1Naczelny Sąd Administracyjny:

§ 2Do rozstrzygania sporów, o których mowa w art. 4, oraz do rozpoznawania innych spraw

należących do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego na mocy odrębnych ustaw stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym.

Spory, o których mowa w art. 4, Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga na wniosek postanowieniem przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy.

Rozdział 4

Skład sądu

Art. 16

§ 1Sąd administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów, z zastrzeżeniem § 2 i 3, chyba

że ustawa stanowi inaczej.

§ 2Sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym orzeka w składzie jednego sędziego, chyba

że ustawa stanowi inaczej.

§ 3

Zarządzenia poza rozprawą wydaje przewodniczący.

Art. 17

§ 1Wyznaczanie składu orzekającego do rozpoznania sprawy na rozprawie lub na posiedzeniu

niejawnym określają regulaminy wewnętrznego urzędowania sądów administracyjnych, wydane na podstawie odrębnej ustawy.

§ 2Zmiana składu orzekającego może nastąpić jedynie z przyczyn losowych albo gdy sędzia

nie może uczestniczyć w składzie orzekającym z powodu przeszkód prawnych.

Rozdział 5

Wyłączenie sędziego

Art. 18

§ 1Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach:

6a11)Dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 1736), która weszła w życie z dniem 8 stycznia 2010 r.) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie;

§ 2

Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli.

§ 3

Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi.

§ 4

(uchylony).12)Dodany przez art. 1 ustawy z dnia 16 lipca 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 144, poz. 1179), która weszła w życie z dniem 19 września 2009 r.; uchylony przez art. 1 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 11.

Art. 1913)W brzmieniu ustalonym przez art. 1 ustawy z dnia 22 września 2006 r. o zmianie ustawy

Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Art. 20

§ 1Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia

w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.

§ 2Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna

wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana.

§ 3Do czasu rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie sędzia może spełniać tylko czynności

niecierpiące zwłoki.

Art. 21Sędzia powinien zawiadomić sąd o zachodzącej podstawie swojego wyłączenia i wstrzymać

się od udziału w sprawie.

Art. 22

§ 1

O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy.

§ 2Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu

wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy.

§ 3W razie gdy sąd administracyjny, o którym mowa w § 1, nie może podjąć postanowienia

z powodu braku dostatecznej liczby sędziów, Naczelny Sąd Administracyjny wyznacza inny sąd do rozpoznania wniosku.

Art. 23

(uchylony).14)Przez art. 2 pkt 3 ustawy, o której mowa w odnośniku 8.

Art. 24

§ 115)Oznaczenie § 1 nadane przez art. 2 pkt 4 ustawy, o której mowa w odnośniku 8

Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się odpowiednio do wyłączenia protokolanta, referendarza sądowego, asesora sądowego oraz prokuratora.

§ 216)Dodany przez art. 2 pkt 4 ustawy, o której mowa w odnośniku 8

Wniosek o wyłączenie prokuratora przekazuje się odpowiedniemu prokuratorowi nadrzędnemu.

Dział II

Strony

Rozdział 1

Zdolność sądowa i procesowa

Art. 25

§ 1Osoba fizyczna i osoba prawna ma zdolność występowania przed sądem administracyjnym

jako strona (zdolność sądowa).

§ 2Zdolność sądową mają także państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające

osobowości prawnej oraz organizacje społeczne nieposiadające osobowości prawnej.

§ 3Zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości

prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa.

§ 4Zdolność sądową mają ponadto organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości

prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób.

Art. 26

§ 1Zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach sądowoadministracyjnych (zdolność

procesową) mają osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz organizacje społeczne i jednostki organizacyjne, o których mowa w art.

25.

§ 2Osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność do czynności

w postępowaniu w sprawach wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie.

Art. 27Osoba fizyczna niemająca zdolności do czynności w postępowaniu może je podejmować

tylko przez swojego przedstawiciela ustawowego.

Art. 28

§ 1Osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności

w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu.

§ 2

Za Skarb Państwa podejmuje czynności w postępowaniu organ jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się postępowanie, lub organ jednostki nadrzędnej.

Art. 29Przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek

wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu.

Art. 30

Dla strony niemającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, jak również dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania, sąd na wniosek strony przeciwnej ustanowi kuratora, jeżeli strona ta podejmuje przeciwko drugiej stronie czynność niecierpiącą zwłoki. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Art. 31

§ 1Jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych

organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin. W przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się do właściwego sądu opiekuńczego.

§ 2Sąd może dopuścić tymczasowo do czynności stronę niemającą zdolności sądowej lub procesowej

albo osobę niemającą należytego ustawowego umocowania, z zastrzeżeniem, że przed upływem wyznaczonego terminu braki będą uzupełnione, a czynności zatwierdzone przez powołaną do tego osobę.

§ 3Jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie

uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie.

Rozdział 2

Strony i uczestnicy postępowania

Art. 3217)W brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 2

W postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi.

Art. 33

§ 1Osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli

wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony.

§ 2Udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału

w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie przysługuje zażalenie.

Rozdział 3

Pełnomocnicy

Art. 34Strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście

lub przez pełnomocników.

Art. 35

§ 1Pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub

uczestnik postępowania, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne.

§ 2Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości

prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Dotyczy to również państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej.

§ 3Osoba prawna lub zarząd spółki partnerskiej świadczący na podstawie odrębnych przepisów

pomoc prawną przedsiębiorcy, osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej, mogą udzielić pełnomocnictwa procesowego - w imieniu podmiotu, któremu świadczą pomoc prawną

Art. 36Pełnomocnictwo może być:

Art. 37

§ 118)W brzmieniu ustalonym przez art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie

ustaw w zakresie uwierzytelniania dokumentów (Dz. U. Nr 216, poz. 1676), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2010 r..

Pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony.

§ 2W toku sprawy pełnomocnictwo może być udzielone ustnie na posiedzeniu sądu przez oświadczenie

złożone przez stronę i wciągnięte do protokołu.

§ 3

(uchylony).19)Przez art. 5 ustawy z dnia 9 maja 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 831), która weszła w życie z dniem 7 października 2007 r.

Art. 38

Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pełnomocnictwo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała.

Art. 39Pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje z samego prawa

umocowanie do:

Art. 40Zakres, czas trwania i skutki umocowania szerszego niż pełnomocnictwo, o którym mowa

w art. 36, ocenia się według treści pełnomocnictwa oraz przepisów prawa cywilnego.

Art. 41Mocodawca stawający jednocześnie z pełnomocnikiem może niezwłocznie prostować lub

odwoływać oświadczenia pełnomocnika.

Art. 42

§ 1Wypowiedzenie pełnomocnictwa przez mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku do sądu

od dnia zawiadomienia go o tym, w stosunku zaś do strony przeciwnej i innych uczestników

§ 2Adwokat lub radca prawny, który wypowiedział pełnomocnictwo, obowiązany jest działać

za stronę jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca zwolni go od tego obowiązku.

Każdy inny pełnomocnik powinien, mimo wypowiedzenia, działać za mocodawcę przez ten sam czas, jeżeli jest to konieczne do uchronienia mocodawcy od niekorzystnych skutków prawnych.

Art. 43

W razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej pełnomocnictwo wygasa.

Jednakże pełnomocnik procesowy działa aż do czasu zawieszenia postępowania.

Art. 44

§ 1Sąd może dopuścić tymczasowo do podjęcia naglącej czynności osobę niemogącą przedstawić

pełnomocnictwa.

§ 2Sąd wyznaczy równocześnie termin, w ciągu którego osoba działająca bez pełnomocnictwa

powinna je złożyć albo przedstawić zatwierdzenie swojej czynności przez stronę. Jeżeli termin upłynął bezskutecznie, sąd pominie czynności procesowe tej osoby.

Dział III

Postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym

Rozdział 1

Pisma w postępowaniu sądowym

Art. 45

Pismo w postępowaniu sądowym (pismo strony) obejmuje wnioski i oświadczenia stron.

Art. 46

§ 1Każde pismo strony powinno zawierać:

§ 2Gdy pismo strony jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie

miejsca zamieszkania, a w razie jego braku - adresu do doręczeń, lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz przedmiotu sprawy, pisma zaś dalsze

§ 3Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem

nie złożył pełnomocnictwa.

§ 4

Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała.

Art. 47

§ 1Do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich

stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych.

§ 2Odpisami w rozumieniu § 1 mogą być także uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione

wydruki poczty elektronicznej.

Art. 4820)W brzmieniu ustalonym przez art. 8 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 18

§ 1Strona powołująca się w piśmie na dokument obowiązana jest na żądanie sądu złożyć

oryginał dokumentu w sądzie jeszcze przed rozprawą.

§ 2

Jeżeli dokument znajduje się w aktach organu, o którym mowa w art. 76 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.21)Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2001 r.

Nr 49, poz. 509, z 2002 r. Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz. 1271 i Nr 169, poz. 1387, z 2003 r. Nr 130, poz. 1188 i Nr 170, poz. 1660, z 2004 r. Nr 162, poz. 1692, z 2005 r.

Nr 64, poz. 565, Nr 78, poz. 682 i Nr 181, poz. 1524, z 2008 r. Nr 229, poz. 1539, z 2009 r. Nr 195, poz. 1501 i Nr 216, poz. 1676, z 2010 r. Nr 40, poz. 230, Nr 167, poz. 1131, Nr 182, poz. 1228 i Nr 254, poz. 1700 oraz z 2011 r. Nr 6, poz. 18, Nr 34, poz. 173, Nr 106, poz. 622 i Nr 186, poz. 1100.) oraz w art. 194 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.22)Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2005 r.

Nr 85, poz. 727, Nr 86, poz. 732 i Nr 143, poz. 1199, z 2006 r. Nr 66, poz. 470, Nr 104, poz. 708, Nr 143, poz. 1031, Nr 217, poz. 1590 i Nr 225, poz. 1635, z 2007 r.

Nr 112, poz. 769, Nr 120, poz. 818, Nr 192, poz. 1378 i Nr 225, poz. 1671, z 2008 r.

Nr 118, poz. 745, Nr 141, poz. 888, Nr 180, poz. 1109 i Nr 209, poz. 1316, 1318 i 1320, z 2009 r. Nr 18, poz. 97, Nr 44, poz. 362, Nr 57, poz. 466, Nr 131, poz. 1075, Nr 157, poz. 1241, Nr 166, poz. 1317, Nr 168, poz. 1323, Nr 213, poz. 1652 i Nr 216, poz. 1676, z 2010 r. Nr 40, poz. 230, Nr 57, poz. 355, Nr 127, poz. 858, Nr 167, poz.

1131, Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1306 oraz z 2011 r. Nr 34, poz. 173, Nr 75, poz. 398, Nr 106, poz. 622, Nr 134, poz. 781, Nr 171, poz. 1016, Nr 186, poz. 1100, Nr 199, poz. 1175, Nr 232, poz. 1378, Nr 234, poz. 1391 i Nr 291, poz. 1707.), wystarczy przedstawić urzędowo poświadczony przez ten organ odpis lub wyciąg z dokumentu. Sąd zażąda udzielenia odpisu lub wyciągu, jeżeli strona sama uzyskać ich nie może. Gdy sąd uzna za konieczne przejrzenie oryginału dokumentu, może wystąpić o jego dostarczenie.

§ 3Zamiast oryginału dokumentu strona może złożyć odpis dokumentu, jeżeli jego zgodność

z oryginałem została poświadczona przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub doradcą podatkowym.

§ 4Zawarte w odpisie dokumentu poświadczenie zgodności z oryginałem przez występującego

w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub doradcą podatkowym ma charakter dokumentu urzędowego.

§ 5

Jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd, na wniosek strony albo z urzędu, zażąda od strony składającej odpis dokumentu, o którym mowa w § 3, przedłożenia oryginału tego dokumentu.

Art. 49

§ 1Jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków

formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 2Jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma w terminie, przewodniczący zarządza

pozostawienie pisma bez rozpoznania. Na zarządzenie przysługuje zażalenie.

§ 3

Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od dnia jego wniesienia.

Rozdział 2

Skarga

Art. 50

§ 123)W brzmieniu ustalonym przez art. 8 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 6

Uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym.

§ 2Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają

prawo do wniesienia skargi.

Art. 5124)W brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 3 ustawy, o której mowa w odnośniku 2

Kilku uprawnionych do wniesienia skargi może w jednej sprawie występować w roli skarżących, jeżeli ich skargi dotyczą tej samej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności albo bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Art. 52

§ 125)W brzmieniu ustalonym przez art. 8 pkt 3 ustawy, o której mowa w odnośniku 6

Skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka.

§ 2Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie

przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie.

§ 326)W brzmieniu ustalonym przez art. 3 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 1

Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa.

§ 4W przypadku innych aktów, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie

będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, należy również przed wniesieniem skargi do sądu wezwać na piśmie właściwy organ do usunięcia naruszenia prawa. Termin, o którym mowa w § 3, nie ma zastosowania.

Art. 53

§ 1Skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia

w sprawie.

§ 2W przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3 i 4, skargę wnosi się w terminie trzydziestu

dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa.

§ 3Prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka mogą wnieść skargę

w terminie sześciu miesięcy od dnia doręczenia stronie rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, a w pozostałych przypadkach w terminie sześciu miesięcy od dnia wejścia w życie aktu lub podjęcia innej czynności uzasadniającej wniesienie skargi.27)Zdanie pierwsze w brzmieniu ustalonym przez art. 8 pkt 4 ustawy, o której mowa w odnośniku 6. Termin ten nie ma zastosowania do wnoszenia skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej.

Art. 54

§ 128)W brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 4 lit. a ustawy, o której mowa w odnośniku

2..

Skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi.

§ 2Organ, o którym mowa w § 1, przekazuje skargę sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią

na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia.

§ 329)W brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 4 lit. b ustawy, o której mowa w odnośniku

2..

Organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa.30)Zdanie drugie dodane przez art. 14 pkt 1 ustawy z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz. U. Nr 34, poz.

Art. 55

§ 1W razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2, sąd na wniosek

skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art.

154 § 6. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

§ 2Jeżeli organ nie przekazał sądowi skargi mimo wymierzenia grzywny, sąd może na żądanie

skarżącego rozpoznać sprawę na podstawie nadesłanego odpisu skargi, gdy stan faktyczny i prawny przedstawiony w skardze nie budzi uzasadnionych wątpliwości.

§ 3O rażących przypadkach naruszenia obowiązków, o których mowa w § 2 lub w art. 54 §

2, skład orzekający lub prezes sądu zawiadamia organy właściwe do rozpatrywania petycji, skarg i wniosków.

Art. 56W razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu

zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu.

Art. 57

§ 1Skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać:

§ 2

W przypadku, o którym mowa w art. 51, skargi mogą być wniesione w jednym piśmie.

§ 332)W brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 5 lit. b ustawy, o której mowa w odnośniku

2..

Jeżeli w jednym piśmie zaskarżono więcej niż jeden akt lub czynność albo bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, przewodniczący zarządza rozdzielenie tych skarg.

Art. 58

§ 1Sąd odrzuca skargę:

§ 2Z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zdolności procesowej skarżącego

i niedziałania przedstawiciela ustawowego lub braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej skarżącym, uniemożliwiającego jego działanie, sąd odrzuci skargę dopiero wówczas, gdy brak nie zostanie uzupełniony.

§ 3Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu

niejawnym.

§ 4Sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1, jeżeli w tej sprawie

sąd powszechny uznał się za niewłaściwy.

Art. 59

§ 1Jeżeli do rozpoznania sprawy właściwy jest inny sąd administracyjny, sąd, który stwierdzi

swą niewłaściwość, przekaże sprawę właściwemu sądowi administracyjnemu. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

§ 2Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem o przekazanie

sprawy. Nie dotyczy to przekazania sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.

§ 3

Czynności dokonane w sądzie niewłaściwym pozostają w mocy.

Art. 60Skarżący może cofnąć skargę. Cofnięcie skargi wiąże sąd. Jednakże sąd uzna cofnięcie

skargi za niedopuszczalne, jeżeli zmierza ono do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności.

Art. 61

§ 1

Wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności.

§ 2W razie wniesienia skargi:

§ 3Po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o

wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego złożenia wniosku do sądu. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy.

§ 4Postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności wydane, na podstawie § 2 i

3, sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności.

§ 5

Postanowienia, o których mowa w § 3 i 4, sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym.

§ 6Wstrzymanie wykonania aktu lub czynności upada w razie wydania przez sąd orzeczenia

kończącego postępowanie w pierwszej instancji.

Art. 62Przewodniczący wydziału lub wyznaczony sędzia:

Rozdział 3

Wniosek o wszczęcie postępowania

Art. 63

Jeżeli ustawy tak stanowią, postępowanie sądowe wszczyna się na wniosek.

Art. 64

§ 1

Wniosek składa się bezpośrednio do sądu.

§ 2Wniosek powinien czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto

zawierać określenie żądania, jego podstawy i uzasadnienie oraz oznaczenie stron i organów, a także spełniać inne wymagania określone w przepisach szczególnych.

§ 3

Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Rozdział 4

Doręczenia

Art. 65

§ 1Sąd dokonuje doręczeń przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione

przez sąd osoby lub organy.

§ 233)W brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 5 ustawy, o której mowa w odnośniku 8

Do doręczenia pism w postępowaniu sądowym przez pocztę stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym, jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej.

§ 3

Pismo może być także doręczone za pośrednictwem telefaksu lub poczty elektronicznej.

W takim wypadku dowodem doręczenia jest potwierdzenie transmisji danych.

Art. 66

§ 1W toku sprawy adwokaci i radcy prawni mogą doręczać sobie nawzajem pisma bezpośrednio

za potwierdzeniem odbioru i oznaczeniem daty.

§ 2Doręczenie adresatowi może nastąpić także przez wręczenie mu pisma bezpośrednio w

sekretariacie sądu.

Art. 67

§ 1Jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej osobiście, a gdy nie

ma ona zdolności procesowej - jej przedstawicielowi ustawowemu.

§ 2Pisma w postępowaniu sądowym lub orzeczenia dla osoby prawnej, jak również dla jednostki

organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, doręcza się organowi uprawnionemu do reprezentowania ich przed sądem lub do rąk pracownika upoważnionego do odbioru pism.

§ 3Pisma w postępowaniu sądowym dla przedsiębiorców i wspólników spółek handlowych, wpisanych

do rejestru sądowego na podstawie odrębnych przepisów, doręcza się na adres podany w rejestrze, chyba że strona wskazała inny adres dla doręczeń.

§ 4

W razie niemożności doręczenia w sposób określony w § 3, stosuje się odpowiednio art.

70 § 2.

§ 5Jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu

sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom.

Art. 68

§ 1W dni ustawowo wolne od pracy oraz w porze nocnej, doręczeń można dokonywać tylko

w wyjątkowych przypadkach, za uprzednim zarządzeniem prezesa sądu.

§ 2

Za porę nocną uważa się czas od godziny dwudziestej pierwszej do godziny siódmej.

Art. 69Doręczenia dokonuje się w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie się adresata

zastanie.

Art. 70

§ 1Strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swojego

zamieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby.

§ 2W razie zaniedbania tego obowiązku pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem

doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany. O powyższym obowiązku i skutkach jego niedopełnienia sąd powinien pouczyć stronę przy pierwszym doręczeniu.

§ 3

Przepisu § 2 nie stosuje się do doręczenia skargi o wznowienie postępowania.

Art. 71

§ 1Doręczenia żołnierzom zasadniczej służby wojskowej dokonuje się za pośrednictwem dowódcy

jednostki wojskowej, w której żołnierz pełni służbę.

§ 2Doręczenia osobom pozbawionym wolności dokonuje się za pośrednictwem administracji

odpowiedniego zakładu.

Art. 72

§ 134)Oznaczenie § 1 nadane przez art. 2 pkt 6 ustawy, o której mowa w odnośniku 8

Jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu lub dozorcy, jeżeli osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie i podjęły się oddania mu pisma.

§ 235)Dodany przez art. 2 pkt 6 ustawy, o której mowa w odnośniku 8

Jeżeli doręczenia dokonuje się w miejscu pracy, można doręczyć pismo osobie upoważnionej do odbioru pism.

Art. 7336)W brzmieniu ustalonym przez art. 1 ustawy z dnia 12 lutego 2009 r. o zmianie ustawy

§ 1W razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa

się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2.

§ 2Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce

pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe.

§ 3W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne

zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy.

§ 4Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w

§ 1

Art. 74

§ 1Jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma, zwraca się je sądowi z adnotacją o odmowie

jego przyjęcia i datą odmowy. Pismo wraz z adnotacją dołącza się do akt sprawy.

§ 2W przypadku, o którym mowa w § 1, uznaje się, że pismo doręczone zostało w dniu odmowy

jego przyjęcia przez adresata.

Art. 75

Pisma w postępowaniu sądowym i orzeczenia doręcza się w odpisach.

Art. 76

§ 1

Pełnomocnikowi kilku osób doręcza się jeden egzemplarz pisma i załączników.

§ 2Uprawnionemu przez kilku uczestników postępowania do odbioru pism w postępowaniu sądowym

doręcza się po jednym egzemplarzu dla każdego uczestnika.

§ 3

Jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich.

Art. 77

§ 1Odbierający pismo potwierdza odbiór i jego datę własnoręcznym podpisem. Jeżeli tego

nie może lub nie chce uczynić, doręczający sam oznacza datę doręczenia oraz przyczyny braku podpisu.

§ 2Doręczający stwierdza na potwierdzeniu odbioru sposób doręczenia, a na doręczonym

piśmie zaznacza dzień doręczenia i opatruje to stwierdzenie swoim podpisem.

Art. 78Jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczona skarga lub

inne pismo w postępowaniu sądowym albo orzeczenie wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający.

Art. 79

§ 1Sąd ustanowi kuratora, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu strony

nie jest znane.

§ 2O ustanowieniu kuratora przewodniczący ogłosi publicznie w budynku sądowym i urzędzie

właściwej gminy, w sprawach zaś większej wagi, gdy uzna to za potrzebne, także w prasie.

§ 3Z chwilą doręczenia pisma kuratorowi doręczenie staje się skuteczne. Sąd może jednak

uzależnić skuteczność doręczenia od upływu oznaczonego terminu od dnia wywieszenia obwieszczenia w budynku sądowym.

Art. 80Przepisy o doręczeniu stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, i ustanowieniu

dla niej kuratora stosuje się również do jednostek organizacyjnych, które nie mają organów albo których organy są nieznane z siedziby.

Art. 81

Gdy okaże się, że żądanie ustanowienia kuratora lub wywieszenia pisma nie było uzasadnione, sąd zarządzi doręczenie pisma w sposób właściwy, a w miarę potrzeby zniesie na wniosek strony zainteresowanej postępowanie przeprowadzone z udziałem kuratora lub po wywieszeniu pisma w budynku sądowym.

Rozdział 5

Terminy

Art. 82Bieg terminu wyznaczonego przez sąd lub przewodniczącego (termin sądowy) rozpoczyna

się od ogłoszenia w tym przedmiocie postanowienia lub zarządzenia, a gdy ustawa przewiduje doręczenie z urzędu - od jego doręczenia.

Art. 83

§ 1

Terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego, z zastrzeżeniem § 2.

§ 2

Jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy.

§ 3Oddanie pisma w polskim urzędzie pocztowym lub w polskim urzędzie konsularnym jest

równoznaczne z wniesieniem go do sądu.

§ 4To samo dotyczy złożenia pisma przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej albo

przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego oraz przez członka załogi polskiego statku morskiego u kapitana statku.

Art. 84Przewodniczący może z ważnej przyczyny przedłużyć termin sądowy z urzędu lub na wniosek

strony zgłoszony przed upływem terminu, a także skrócić termin sądowy na wniosek strony.

Rozdział 6

Uchybienie i przywrócenie terminu

Art. 85

Czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna.

Art. 86

§ 1Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej

winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

§ 2Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje

dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego.

§ 3Na postanowienie o przywróceniu terminu albo o odmowie jego przywrócenia przysługuje

zażalenie.

Art. 87

§ 1Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała

być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.

§ 2W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu

terminu.

§ 337)W brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 6 ustawy, o której mowa w odnośniku 2

Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi.

§ 4

Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie.

§ 5Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko

w przypadkach wyjątkowych.

Art. 88Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci

na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Art. 89Zgłoszenie wniosku o przywrócenie terminu nie wstrzymuje postępowania w sprawie ani

wykonania orzeczenia. Sąd może jednak, stosownie do okoliczności, wstrzymać postępowanie lub wykonanie orzeczenia. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

W razie uwzględnienia wniosku sąd może natychmiast przystąpić do rozpoznania sprawy.

Rozdział 7

Posiedzenia sądowe

Art. 90

§ 1Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd

orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie.

§ 2

Sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.

Art. 91

§ 1

Posiedzenia sądowe wyznacza przewodniczący z urzędu, ilekroć wymaga tego stan sprawy.

§ 2O posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony na piśmie lub przez ogłoszenie podczas

posiedzenia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć zawiadomienie na następne posiedzenie. Zawiadomienie powinno być doręczone co najmniej na siedem dni przed posiedzeniem. W przypadkach pilnych termin ten może być skrócony do trzech dni.

§ 3Sąd może w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy zarządzić stawienie się stron lub

jednej z nich osobiście albo przez pełnomocnika.

Art. 9238)W brzmieniu ustalonym przez art. 8 pkt 5 ustawy, o której mowa w odnośniku 6

§ 1Postępowanie przed sądem toczy się z udziałem prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich

lub Rzecznika Praw Dziecka, jeżeli wnieśli skargę albo gdy zgłosili swój udział w postępowaniu przed sądem.

§ 2Nieobecność prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka na

rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy przez sąd.

Art. 93W zawiadomieniu o posiedzeniu oznacza się:

Art. 94

Posiedzenia sądowe odbywają się w budynku sądowym, a poza tym budynkiem tylko wówczas, z zachowaniem wymagań dotyczących bezpieczeństwa, gdy czynności sądowe muszą być wykonane w innym miejscu albo gdy odbycie posiedzenia poza budynkiem sądowym ułatwia przeprowadzenie sprawy lub przyczynia się znacznie do zaoszczędzenia kosztów.

Art. 95Na posiedzenia jawne wstęp na salę sądową mają - poza stronami i osobami wezwanymi

Art. 96

§ 139)W brzmieniu ustalonym przez art. 146 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji

niejawnych (Dz. U. Nr 182, poz. 1228), która weszła w życie z dniem 2 stycznia 2011 r..

Sąd z urzędu zarządza odbycie całego posiedzenia lub części przy drzwiach zamkniętych, jeżeli publiczne rozpoznanie sprawy zagraża moralności, bezpieczeństwu państwa lub porządkowi publicznemu, a także gdy mogą być ujawnione okoliczności stanowiące informacje niejawne.

§ 2Sąd na wniosek strony zarządza odbycie posiedzenia przy drzwiach zamkniętych, jeżeli

wymaga tego ochrona życia prywatnego strony lub inny ważny interes prywatny. Postępowanie dotyczące tego wniosku odbywa się przy drzwiach zamkniętych. Postanowienie w tym przedmiocie sąd ogłasza publicznie.

Art. 97

§ 1Podczas posiedzenia odbywającego się przy drzwiach zamkniętych mogą być obecni na

sali: strony, ich przedstawiciele ustawowi i pełnomocnicy, prokurator oraz osoby zaufania po dwie z każdej strony.

§ 2

Ogłoszenie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie odbywa się publicznie.

Art. 98

§ 1

Przewodniczący otwiera, prowadzi i zamyka posiedzenia, udziela głosu, zadaje pytania, upoważnia do zadawania pytań i ogłasza orzeczenia.

§ 2Przewodniczący może odebrać głos, gdy przemawiający go nadużywa, jak również uchylić

pytanie, jeżeli uzna je za niewłaściwe lub zbyteczne.

Art. 99

Sąd nawet na zgodny wniosek stron może odroczyć posiedzenie tylko z ważnej przyczyny.

Art. 100

§ 1Z przebiegu posiedzenia jawnego protokolant pod kierunkiem przewodniczącego spisuje

protokół.

§ 2

Z posiedzenia niejawnego sporządza się notatkę urzędową, jeżeli nie wydano orzeczenia.

Art. 101

§ 1Protokół powinien zawierać:

§ 2

Protokół podpisują przewodniczący i protokolant.

Art. 102Przebieg czynności protokołowanych może być ponadto utrwalony za pomocą aparatury

dźwiękowej, o czym należy przed uruchomieniem aparatury uprzedzić wszystkie osoby uczestniczące w czynności.

Art. 103

Strony mogą żądać sprostowania lub uzupełnienia protokołu na następnym posiedzeniu, nie później jednak niż w terminie trzydziestu dni od dnia posiedzenia, z którego sporządzono protokół. Od zarządzenia przewodniczącego strony mogą odwołać się do sądu w terminie siedmiu dni od doręczenia im zarządzenia.

Art. 104W toku posiedzenia wnioski, oświadczenia, uzupełnienia i sprostowania wniosków i oświadczeń

można zamieścić w załączniku do protokołu. Gdy stronę zastępuje adwokat lub radca prawny, przewodniczący może zażądać złożenia takiego załącznika w wyznaczonym terminie.

Art. 105

Strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli nie były obecne, na najbliższym posiedzeniu, zwrócić uwagę sądu na uchybienia przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Stronie, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie przysługuje prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo gdy strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy.

Art. 106

§ 1Po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle

przedstawia na podstawie akt stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów skargi.

§ 2Po złożeniu sprawozdania, strony - najpierw skarżący, a potem organ - zgłaszają ustnie

swoje żądania i wnioski oraz składają wyjaśnienia. Strony mogą ponadto wskazywać podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków. Przewodniczący udziela głosu pozostałym stronom według ustalonej przez siebie kolejności.

§ 3

Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

§ 4Fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powołania się na nie przez

strony.

§ 5Do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy

Kodeksu postępowania cywilnego.

Art. 107

Nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy.

Art. 108W razie nieobecności strony lub jej pełnomocnika na rozprawie, przewodniczący lub

wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy.

Art. 109Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek

ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności.

Art. 110Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd postanowi zawiadomić o toczącym się postępowaniu

sądowym osoby, które dotychczas nie brały udziału w sprawie w charakterze stron.

Art. 111

§ 1Sąd zarządza połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich

łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły być objęte jedną skargą.

§ 2Sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu

ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku.

Art. 112W razie uchylania się organu od zastosowania się do postanowienia sądu podjętego w

toku postępowania i w związku z rozpoznaniem sprawy, sąd może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6. Przepisy art. 55 § 1 i 3 stosuje się.

Art. 113

§ 1

Przewodniczący zamyka rozprawę, gdy sąd uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną.

§ 2Można zamknąć rozprawę również w przypadku, gdy ma być przeprowadzony jeszcze uzupełniający

dowód z dokumentów znanych stronom, a przeprowadzenie rozprawy co do tego dowodu sąd uzna za zbyteczne.

Art. 114Od orzeczeń przewodniczącego wydanych w toku rozprawy strony mogą odwołać się, do

czasu zamknięcia rozprawy, do sądu orzekającego.

Rozdział 8

Postępowanie mediacyjne i uproszczone

Art. 115

§ 1Na wniosek skarżącego lub organu, złożony przed wyznaczeniem rozprawy, może być przeprowadzone

postępowanie mediacyjne, którego celem jest wyjaśnienie i rozważenie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz przyjęcie przez strony ustaleń co do sposobu jej załatwienia w granicach obowiązującego prawa.

§ 2Postępowanie mediacyjne może być prowadzone mimo braku wniosku stron o przeprowadzenie

takiego postępowania.

Art. 116

§ 1Postępowanie mediacyjne prowadzi sędzia lub referendarz sądowy wyznaczony przez przewodniczącego

wydziału.

§ 2

Posiedzenie mediacyjne odbywa się z udziałem stron.

§ 3Z przebiegu posiedzenia mediacyjnego spisuje się protokół, w którym zamieszcza się

stanowiska stron, a w szczególności dokonane przez strony ustalenia co do sposobu załatwienia sprawy. Protokół podpisuje prowadzący postępowanie mediacyjne oraz strony.

Art. 117

§ 1Na podstawie ustaleń dokonanych w postępowaniu mediacyjnym, organ uchyla lub zmienia

zaskarżony akt albo wykonuje lub podejmuje inną czynność stosownie do okoliczności sprawy w zakresie swojej właściwości i kompetencji.

§ 2Jeżeli strony nie dokonają ustaleń co do sposobu załatwienia sprawy, podlega ona rozpoznaniu

przez sąd.

Art. 118

§ 1Na akt wydany na podstawie ustaleń, o których mowa w art. 117 § 1, można wnieść skargę

do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia aktu albo wykonania lub podjęcia czynności. Skargę sąd rozpoznaje łącznie ze skargą wniesioną w sprawie na akt lub czynność, w której przeprowadzono postępowanie mediacyjne.

§ 2Jeżeli skarga na akt lub czynność wydane lub podjęte na podstawie ustaleń, o których

mowa w art. 117 § 1, nie zostanie wniesiona albo skarga ta zostanie oddalona, sąd umarza postępowanie w sprawie, w której przeprowadzono postępowanie mediacyjne.

Art. 119Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli:

Art. 120W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego

sędziego.

Art. 121Sprawa może być również rozpoznana w trybie uproszczonym w przypadku, o którym mowa

w art. 55 § 2.

Art. 122Sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę do rozpoznania

na rozprawie.

Rozdział 9

Zawieszenie i podjęcie postępowania

Art. 123Postępowanie ulega zawieszeniu z mocy prawa w razie zaprzestania czynności przez sąd

wskutek siły wyższej.

Art. 124

§ 1Sąd zawiesza postępowanie z urzędu:

§ 2

W przypadkach wymienionych w § 1 pkt 1 i 4, zawieszenie ma skutek od dnia zdarzeń, które je spowodowały. Zdarzenia te nie wstrzymują jednak wydania orzeczenia, jeżeli nastąpiły po zamknięciu rozprawy.

§ 3Nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania

odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego.

Art. 125

§ 1Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu:

§ 2Jeżeli postępowanie karne lub administracyjne nie jest jeszcze rozpoczęte, a jego

rozpoczęcie zależy od wniosku strony, sąd wyznaczy termin do wszczęcia postępowania, w innych przypadkach może zwrócić się do właściwego organu.

Art. 126

Sąd może również zawiesić postępowanie na zgodny wniosek stron.

Art. 127

§ 1W przypadku zawieszenia postępowania na zgodny wniosek stron lub niemożności nadania

sprawie dalszego biegu, zawieszenie wstrzymuje tylko bieg terminów sądowych, które biegną dalej dopiero od dnia podjęcia postępowania.

§ 2We wszystkich innych przypadkach zawieszenia żadne terminy nie biegną i zaczynają

biec dopiero od początku od dnia podjęcia postępowania. Terminy sądowe należy w miarę potrzeby wyznaczyć na nowo.

§ 3Podczas zawieszenia sąd nie podejmuje żadnych czynności z wyjątkiem tych, które mają

na celu podjęcie postępowania albo wstrzymania wykonania aktu lub czynności. Czynności podejmowane przez strony, a nie dotyczące tych przedmiotów, wywołują skutki dopiero od dnia podjęcia postępowania.

Art. 128

§ 1Sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia, w szczególności:

§ 2Jeżeli w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zgłoszą się

lub nie zostaną wskazani następcy prawni zmarłej strony, sąd może z urzędu zwrócić się do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku, chyba że kurator taki już wcześniej został ustanowiony.

Art. 129W razie zawieszenia postępowania na zgodny wniosek stron sąd postanowi podjąć postępowanie

na wniosek którejkolwiek z nich, nie wcześniej niż po upływie trzech miesięcy od zawieszenia postępowania.

Art. 130

§ 1Sąd umarza postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron, jak również z przyczyn

wskazanych w art. 125 § 1 pkt 3, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu trzech lat od daty postanowienia o zawieszeniu. Ponadto sąd umorzy postępowanie w razie stwierdzenia braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową, a w każdym razie po upływie trzech lat od daty postanowienia o zawieszeniu z tej przyczyny.

§ 2Umorzenie zawieszonego postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym powoduje

uprawomocnienie się orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Art. 131Postanowienie w przedmiocie zawieszenia, podjęcia i umorzenia postępowania może zapaść

na posiedzeniu niejawnym.

Rozdział 10

Orzeczenia sądowe

Art. 132

Sąd rozstrzyga sprawę wyrokiem.

Art. 133

§ 1Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie

wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi.

§ 2

Sąd może zamkniętą rozprawę otworzyć na nowo.

§ 3Rozprawa powinna być otwarta na nowo, jeżeli istotne okoliczności ujawniły się dopiero

po jej zamknięciu.

Art. 134

§ 1Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami

skargi oraz powołaną podstawą prawną.

§ 2Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie

prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Art. 135Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku

do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Art. 136Wyrok może być wydany jedynie przez sędziów, przed którymi odbyła się rozprawa poprzedzająca

bezpośrednio wydanie wyroku.

Art. 137

§ 1Sąd wydaje wyrok po niejawnej naradzie sędziów. Przebieg narady i głosowanie nad orzeczeniem

jest tajne, a zwolnienie od zachowania w tym względzie tajemnicy, z zastrzeżeniem § 3, nie jest dopuszczalne. Narada obejmuje dyskusję, głosowanie nad mającym zapaść orzeczeniem i zasadniczymi powodami rozstrzygnięcia oraz spisanie sentencji wyroku.

§ 2Przewodniczący zbiera głosy sędziów, poczynając od najmłodszego stażem na stanowisku

sędziego sądu administracyjnego, sam zaś głosuje ostatni. Sprawozdawca, jeżeli jest wyznaczony, głosuje pierwszy. Wyrok zapada większością głosów. Sędzia, który przy głosowaniu nie zgodził się z większością, może przy podpisywaniu sentencji zgłosić zdanie odrębne i obowiązany jest uzasadnić je na piśmie przed podpisaniem uzasadnienia.

Zdanie odrębne może dotyczyć także samego uzasadnienia.

§ 3

Zgłoszenie zdania odrębnego podaje się do wiadomości, a jeżeli członek składu orzekającego, który zgłosił zdanie odrębne, wyraził na to zgodę, także jego nazwisko.

§ 4

Sentencję wyroku podpisuje cały skład sądu.

Art. 138Sentencja wyroku powinna zawierać: oznaczenie sądu, imiona i nazwiska sędziów, protokolanta

oraz prokuratora, jeżeli brał udział w sprawie, datę i miejsce rozpoznania sprawy i wydania wyroku, imię i nazwisko lub nazwę skarżącego, przedmiot zaskarżenia oraz rozstrzygnięcie sądu.

Art. 139

§ 1Ogłoszenie wyroku powinno nastąpić na posiedzeniu, na którym zamknięto rozprawę. Jednakże

w sprawie zawiłej sąd może odroczyć ogłoszenie wyroku na czas do czternastu dni. W postanowieniu o odroczeniu sąd powinien wyznaczyć termin ogłoszenia wyroku i ogłosić go niezwłocznie po zamknięciu rozprawy. Termin ten może być przedłużony tylko raz i co najwyżej o siedem dni.

§ 2Ogłoszenie wyroku następuje na posiedzeniu jawnym. Nieobecność stron nie wstrzymuje

ogłoszenia. Jeżeli ogłoszenie było odroczone, może go dokonać jednoosobowo przewodniczący lub jeden z sędziów składu orzekającego.

§ 3Ogłoszenia wyroku dokonuje się przez odczytanie sentencji. W czasie ogłaszania wyroku

wszyscy obecni, z wyjątkiem sądu, stoją. Po ogłoszeniu sentencji przewodniczący lub sędzia sprawozdawca podaje ustnie zasadnicze powody rozstrzygnięcia, może jednak tego zaniechać, jeżeli sprawa była rozpoznawana przy drzwiach zamkniętych.

§ 4Odpis sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym doręcza się stronom, jeżeli

uzasadnienia wyroku nie sporządza się z urzędu.

Art. 140

§ 1

Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego.

§ 2Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, która na skutek pozbawienia wolności

była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręcza odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia.

§ 3Jeżeli sąd doręcza odpis sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym stronie

działającej bez adwokata lub radcy prawnego, poucza ją o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego.

Art. 141

§ 1Uzasadnienie wyroku sporządza się z urzędu w terminie czternastu dni od dnia ogłoszenia

wyroku albo podpisania sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym, z zastrzeżeniem

§ 2

§ 2W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek

strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu dni od dnia zgłoszenia wniosku.

§ 3Odmowa sporządzenia uzasadnienia wyroku następuje postanowieniem wydanym na posiedzeniu

niejawnym.

§ 4Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów

podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

Art. 142

§ 1

Odpis wyroku z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu doręcza się każdej stronie.

§ 2Jeżeli uzasadnienie wyroku zostało sporządzone na wniosek strony, odpis wyroku z uzasadnieniem

doręcza się tylko tej stronie, która złożyła wniosek.

Art. 143Uzasadnienie wyroku podpisują sędziowie, którzy brali udział w jego wydaniu. Jeżeli

którykolwiek z sędziów nie może podpisać uzasadnienia, przewodniczący lub inny sędzia składu orzekającego zaznacza na wyroku przyczynę braku podpisu.

Art. 144Sąd jest związany wydanym wyrokiem od chwili jego ogłoszenia, a jeżeli wyrok został

wydany na posiedzeniu niejawnym - od podpisania sentencji wyroku.

Art. 145

§ 1Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

§ 2W sprawach skarg na decyzje i postanowienia wydane w innym postępowaniu, niż uregulowane

w Kodeksie postępowania administracyjnego i w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przepisy § 1 stosuje się z uwzględnieniem przepisów regulujących postępowanie, w którym wydano zaskarżoną decyzję lub postanowienie.

Art. 146

§ 141)W brzmieniu ustalonym przez art. 3 pkt 3 ustawy, o której mowa w odnośniku 1

Sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt lub interpretację albo stwierdza bezskuteczność czynności.

§ 2W sprawach, o których mowa w § 1, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek

wynikające z przepisów prawa.

Art. 147

§ 1

Sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.

§ 2Rozstrzygnięcia w sprawach indywidualnych, wydane na podstawie uchwały lub aktu, o

których mowa w § 1, podlegają wzruszeniu w trybie określonym w postępowaniu administracyjnym albo w postępowaniu szczególnym.

Art. 148Sąd uwzględniając skargę jednostki samorządu terytorialnego na akt nadzoru uchyla

ten akt.

Art. 14942)W brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 7 ustawy, o której mowa w odnośniku 2..

§ 143)Oznaczenie § 1 nadane przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie

ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 76, poz. 409), która weszła w życie z dniem 12 lipca 2011 r..

Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.44)Zdanie drugie dodane przez art. 14 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 30.

§ 245)Dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy, o której mowa w odnośniku 43

Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6.

Art. 150W sprawach skarg na akty i czynności niewymienione w art. 145-148 sąd uwzględniając

skargę uchyla lub stwierdza bezskuteczność aktu lub czynności.

Art. 151

W razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.

Art. 152W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony

akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.

Art. 15346)W brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 8 ustawy, o której mowa w odnośniku 2..

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Art. 154

§ 147)W brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 9 ustawy, o której mowa w odnośniku 2

W razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania oraz w razie bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny.

§ 2Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu

uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.48)Zdanie drugie dodane przez art. 14 pkt 3 ustawy, o której mowa w odnośniku 30.

§ 3

Wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy po wniesieniu skargi, o której mowa w § 1, nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania lub oddalenia skargi.

§ 4Osobie, która poniosła szkodę wskutek niewykonania orzeczenia sądu, służy roszczenie

o odszkodowanie na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.

§ 5Odszkodowanie, o którym mowa w § 4, przysługuje od organu, który nie wykonał orzeczenia

sądu. Jeżeli organ w terminie trzech miesięcy od dnia złożenia wniosku o odszkodowanie nie wypłacił odszkodowania, uprawniony podmiot może wnieść powództwo do sądu powszechnego.

§ 6Grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego

wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów.

Art. 155

§ 1W razie stwierdzenia w toku rozpoznawania sprawy istotnych naruszeń prawa lub okoliczności

mających wpływ na ich powstanie, skład orzekający sądu może, w formie postanowienia, poinformować właściwe organy lub ich organy zwierzchnie o tych uchybieniach.

§ 2Organ, który otrzymał postanowienie, obowiązany jest je rozpatrzyć i powiadomić w

terminie trzydziestu dni sąd o zajętym stanowisku.

Art. 156

§ 1Sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe

lub inne oczywiste omyłki.

§ 2Sprostowanie sąd może postanowić na posiedzeniu niejawnym. O sprostowaniu umieszcza

się wzmiankę na oryginale wyroku, a na żądanie stron także na udzielonych im odpisach.

Dalsze odpisy powinny być zredagowane w brzmieniu uwzględniającym postanowienie o sprostowaniu.

§ 3Jeżeli sprawa toczy się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, Sąd ten może z urzędu

sprostować wyrok pierwszej instancji.

Art. 157

§ 1Strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu - a gdy wyroku nie

doręcza się stronie od dnia ogłoszenia - zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu.

§ 2Wniosek o uzupełnienie wyroku co do zwrotu kosztów sąd może rozpoznać na posiedzeniu

niejawnym.

§ 3Orzeczenie uzupełniające wyrok zapada w formie wyroku, chyba że uzupełnienie dotyczy

wyłącznie kosztów.

Art. 158Sąd, który wydał wyrok, rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do jego treści. Postanowienie

w tym przedmiocie sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym.

Art. 159Wniosek o sprostowanie, uzupełnienie lub wykładnię wyroku nie ma wpływu na bieg terminu

do wniesienia środka zaskarżenia.

Art. 160Jeżeli ustawa niniejsza nie przewiduje wydania wyroku, sąd wydaje orzeczenie w formie

postanowienia.

Art. 161

§ 1Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania:

§ 2

Postanowienie o umorzeniu postępowania może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Art. 162Rozstrzygnięcia zawarte w postanowieniach niekończących postępowania w sprawie, wydanych

na posiedzeniach jawnych, wpisuje się do protokołu bez spisywania odrębnej sentencji, jeżeli nie przysługuje na nie zażalenie.

Art. 163

§ 1Postanowienia ogłoszone na rozprawie sąd uzasadnia, gdy podlegają one zaskarżeniu

i doręcza stronom.

§ 2Postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym sąd doręcza z urzędu stronom. Gdy stronie

przysługuje środek zaskarżenia, postanowienie należy doręczyć z uzasadnieniem. Doręczając postanowienie należy pouczyć stronę występującą w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia.

§ 3Uzasadnienie, o którym mowa w § 1 i 2, należy sporządzić w terminie siedmiu dni od

dnia wydania postanowienia.

Art. 164Postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane

wraz z uzasadnieniem; jeżeli sąd postanowienia nie uzasadnia, od chwili podpisania sentencji.

Art. 165Postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek

zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.

Art. 166Do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli ustawa nie stanowi

inaczej.

Art. 167

Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się odpowiednio do zarządzeń przewodniczącego.

Rozdział 11

Prawomocność orzeczeń

Art. 168

§ 1

Orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy.

§ 2Mimo niedopuszczalności odrębnego zaskarżenia nie stają się prawomocne postanowienia

podlegające rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny, gdy Sąd ten rozpoznaje sprawę, w której je wydano.

§ 3Jeżeli zaskarżono tylko część orzeczenia, staje się ono prawomocne w części pozostałej

z upływem terminu do zaskarżenia, chyba że Naczelny Sąd Administracyjny może z urzędu rozpoznać sprawę także w tej części.

Art. 169Prawomocność orzeczenia stwierdza na wniosek strony oraz w przypadku, o którym mowa

w art. 286 § 1, wojewódzki sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym, a dopóki akta sprawy znajdują się w Naczelnym Sądzie Administracyjnym - ten Sąd.

Art. 170Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne

sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Art. 171Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą

stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia.

Art. 172Naczelny Sąd Administracyjny unieważnia prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego

wydane w sprawie, która ze względu na osobę lub przedmiot nie podlegała orzecznictwu sądu administracyjnego w chwili orzekania i odrzuca skargę, jeżeli orzeczenie to nie może być wzruszone w trybie przewidzianym w ustawie. Sąd orzeka na wniosek Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Do rozpoznania wniosku stosuje się odpowiednio przepisy o rozpoznaniu skargi kasacyjnej.

Dział IV

Środki odwoławcze

Rozdział 1

Skarga kasacyjna

Art. 173

§ 1Od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego

postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

§ 249)W brzmieniu ustalonym przez art. 8 pkt 6 ustawy, o której mowa w odnośniku 6

Skargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka po doręczeniu im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.

Art. 174Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

Art. 175

§ 1Skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem

§ 2 i 3.

§ 250)W brzmieniu ustalonym przez art. 8 pkt 7 ustawy, o której mowa w odnośniku 6

Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli skargę kasacyjną sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli skargę kasacyjną wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka.

§ 3Skarga kasacyjna może być sporządzona przez:

Art. 176Skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu

sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Art. 177

§ 1

Skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.

§ 252)W brzmieniu ustalonym przez art. 8 pkt 8 ustawy, o której mowa w odnośniku 6

Termin do wniesienia skargi kasacyjnej dla stron wiąże również prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka. Jeżeli jednak orzeczenia nie doręcza się stronie prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka mogą w terminie trzydziestu dni od dnia wydania orzeczenia wystąpić o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i wnieść skargę kasacyjną w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.

Art. 178Wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną

po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.

Art. 179Strona, która nie wniosła skargi kasacyjnej, może wnieść do wojewódzkiego sądu administracyjnego

odpowiedź na skargę kasacyjną w terminie czternastu dni od doręczenia jej skargi kasacyjnej.

Po upływie terminu na wniesienie odpowiedzi lub po zarządzeniu doręczenia odpowiedzi wnoszącemu skargę kasacyjną, wojewódzki sąd administracyjny niezwłocznie przedstawi skargę kasacyjną wraz z odpowiedzią i aktami sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.

Art. 180Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci skargę kasacyjną, jeżeli

ulegała ona odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków.

Art. 181Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech

sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Art. 182

§ 1Skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego

postępowanie w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym.

§ 2Naczelny Sąd Administracyjny może również na posiedzeniu niejawnym rozpoznać skargę

kasacyjną, jeżeli jest ona oparta wyłącznie na podstawie art. 174 pkt 2, a strona, która wniosła skargę kasacyjną, zrzekła się rozprawy, zaś pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.

§ 3

Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego.

Art. 183

§ 1Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze

jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.

§ 2Nieważność postępowania zachodzi:

Art. 184Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych

podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Art. 185

§ 1Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej uchyla zaskarżone

orzeczenie w całości lub w części i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie, a gdyby sąd ten nie mógł rozpoznać jej w innym składzie innemu sądowi.

§ 2

W razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, sąd rozpoznaje ją w innym składzie.

Art. 186Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną uchyla wyrok także w części

niezaskarżonej, jeżeli zachodzi nieważność postępowania.

Art. 187

§ 1Jeżeli przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące

poważne wątpliwości, Naczelny Sąd Administracyjny może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu.

§ 2Uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest w danej sprawie

wiążąca.

§ 3

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów może przejąć sprawę do rozpoznania.

Art. 18853)Utracił moc z dniem 27 listopada 2007 r. w związku z art. 174 pkt 1 zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 listopada 2007 r. sygn. akt SK 16/05 (Dz. U. Nr 221, poz. 1650) w zakresie, w jakim uprawnia Naczelny Sąd Administracyjny - po rozpoznaniu skargi kasacyjnej organu podatkowego, wniesionej po umorzeniu postępowania przez Sąd Najwyższy, w której rewizję nadzwyczajną wniósł minister właściwy do spraw finansów

Jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku.

Art. 189Jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania

przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie.

Art. 190Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej

sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Art. 191Naczelny Sąd Administracyjny, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia

wojewódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Art. 192Z wyjątkiem przypadków określonych w art. 123-125, postępowanie przed Naczelnym Sądem

Administracyjnym ulega zawieszeniu jedynie na zgodny wniosek stron.

Art. 193

Jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, z tym że Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wyroki i postanowienia w terminie trzydziestu dni.

Rozdział 2

Zażalenie

Art. 194

§ 1Zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego

sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem jest:

§ 2

Zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia.

§ 3Zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym

oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia.

§ 4Zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone

przez adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 175 § 2 i 3 stosuje się odpowiednio.

Art. 195

§ 1Akta sprawy wraz z zażaleniem wojewódzki sąd administracyjny przedstawia Naczelnemu

Sądowi Administracyjnemu po doręczeniu zażalenia pozostałym stronom. Odpowiedź na zażalenie może być wniesiona wprost do Naczelnego Sądu Administracyjnego w terminie siedmiu dni od doręczenia zażalenia.

§ 2

Jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Od ponownie wydanego postanowienia przysługują środki odwoławcze na zasadach ogólnych.

Art. 196Wojewódzki sąd administracyjny może wstrzymać wykonanie zaskarżonego postanowienia

do czasu rozstrzygnięcia zażalenia. Postanowienie takie może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Art. 197

§ 1

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym.

§ 2Do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy

o skardze kasacyjnej.

Art. 198

Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do zażaleń na zarządzenia przewodniczącego, jeżeli ustawa przewiduje wniesienie zażalenia.

Dział V

Koszty postępowania

Rozdział 1

Zwrot kosztów postępowania między stronami

Art. 199Strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis

szczególny stanowi inaczej.

Art. 20054)W brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 10 ustawy, o której mowa w odnośniku 2..

W razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Art. 201

§ 1Zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu także w razie umorzenia postępowania

z przyczyny określonej w art. 54 § 3.

§ 2

W razie umorzenia postępowania w przypadku określonym w art. 118 § 2, przepis art.

206 stosuje się odpowiednio.

Art. 202

§ 1Jeżeli po stronie skarżącej występuje kilku uprawnionych w sprawie, zwrot kosztów

przysługuje każdemu z nich odpowiednio do udziału w sprawie.

§ 2Jeżeli uprawnienia lub obowiązki skarżących, o których mowa w § 1, związane z przedmiotem

zaskarżenia są wspólne, zwrot kosztów następuje na ich rzecz solidarnie.

Art. 203Stronie, która wniosła skargę kasacyjną, należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych

kosztów postępowania kasacyjnego:

Art. 204W razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana

jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez:

Art. 205

§ 1Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez

pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdu i równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata lub radcy prawnego.

§ 2Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę

prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

§ 3Zasady ustalania wysokości przysługujących stronie należności, o których mowa w §

1 i 2, oraz tryb przyznawania i sposób wypłacania tych należności, określają przepisy odrębne.

§ 4Przepisy § 2 i 3 stosuje się odpowiednio do strony reprezentowanej przez doradcę podatkowego

lub rzecznika patentowego.

Art. 206W razie częściowego uwzględnienia skargi sąd może w uzasadnionych przypadkach zasądzić

na rzecz skarżącego od organu tylko część kosztów, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.

Art. 207

§ 1

Przepisy art. 202, art. 205 i art. 206 mają odpowiednie zastosowanie w przypadkach, o których mowa w art. 203 i art. 204.

§ 2W przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego w całości lub w części.

Art. 208

Niezależnie od wyników spraw, o których mowa w art. 200, art. 203, art. 204 i art.

207, sąd może włożyć na stronę obowiązek zwrotu kosztów - w całości lub w części - wywołanych jej niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem.

Art. 209Wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym

skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204.

Art. 210

§ 1Strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem

rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Stronę działającą bez adwokata lub radcy prawnego sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie.

§ 2Przepis § 1 nie ma zastosowania w przypadku orzekania na posiedzeniu niejawnym, gdy

strona nie jest reprezentowana przez adwokata lub radcę prawnego. W takim przypadku o kosztach należnych stronie sąd orzeka z urzędu.

Rozdział 2

Koszty sądowe

Oddział 1

Przepisy ogólne

Art. 211

Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków.

Art. 212

§ 1

Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna.

§ 2

Opłaty sądowe są dochodami budżetu państwa.

Art. 213Do wydatków zalicza się w szczególności:

Art. 214

§ 1Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest

ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.

§ 2Pismo wnoszone przez kilka osób, których uprawnienia lub obowiązki związane z przedmiotem

zaskarżenia są wspólne, podlega jednej opłacie. W przeciwnym razie każda z tych osób uiszcza opłatę oddzielnie stosownie do swojego uprawnienia lub obowiązku.

Art. 215

§ 1W każdym piśmie wszczynającym postępowanie sądowe w danej instancji należy podać wartość

przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy wysokość opłaty.

§ 2

Oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia zaokrągla się wzwyż do pełnych złotych.

Art. 216Jeżeli przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, stanowi ona wartość przedmiotu

zaskarżenia.

Art. 217Do wartości przedmiotu zaskarżenia nie wlicza się odsetek i kosztów związanych z należnością

główną.

Art. 218Przewodniczący może sprawdzić wartość przedmiotu zaskarżenia oznaczoną w piśmie i

zarządzić w tym celu dochodzenie.

Art. 219

§ 1

Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie.

§ 2Opłatę sądową uiszcza się gotówką do kasy właściwego sądu administracyjnego lub na

rachunek bankowy właściwego sądu. Końcówki opłat zaokrągla się wzwyż do pełnych złotych.

Art. 220

§ 1Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona

należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania.

§ 2Jeżeli pismo wniosła osoba zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą, która nie ma

w kraju przedstawiciela, przewodniczący wyznaczy termin do uiszczenia opłaty nie krótszy niż dwa miesiące.

§ 3Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których

pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd.

§ 4Zażalenie wniesione na zarządzenie przewodniczącego o pozostawieniu pisma bez rozpoznania

lub na postanowienie sądu o odrzuceniu środków prawnych wymienionych w § 3, wolne jest od wpisu.

Art. 221

(uchylony).55)Przez art. 2 pkt 8 ustawy, o której mowa w odnośniku 8.

Art. 222

Nie żąda się opłat od pisma, jeżeli już z niego wynika, że podlega ono odrzuceniu.

Art. 223

§ 1Przepisy art. 220 i art. 222 stosuje się odpowiednio, gdy obowiązek uiszczenia lub

uzupełnienia opłaty powstanie na skutek ustalenia wyższej wartości przedmiotu zaskarżenia, cofnięcia przyznanego prawa pomocy, albo uchylenia kurateli przed wyznaczeniem terminu rozprawy.

§ 2Jeżeli nie została uiszczona należna opłata sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie

w danej instancji nakaże ściągnąć tę opłatę od strony, która obowiązana była ją uiścić albo od innej strony, gdy z orzeczenia tego wynika obowiązek poniesienia kosztów postępowania przez tę stronę.

Art. 224Jeżeli w toku postępowania sąd nie orzekł o obowiązku ponoszenia kosztów sądowych

lub też orzeczeniem nie objął całej kwoty należnej z tego tytułu, postanowienie w tym przedmiocie wyda na posiedzeniu niejawnym wojewódzki sąd administracyjny.

Art. 225Opłatę prawomocnie uchyloną w całości lub w części postanowieniem sądu oraz różnicę

między kosztami pobranymi a kosztami należnymi, a także pozostałość zaliczki wpłaconej na pokrycie wydatków zwraca się stronie z urzędu na jej koszt.

Art. 226

§ 1

Prawo do żądania kosztów sądowych przedawnia się z upływem trzech lat licząc od dnia, w którym koszty należało uiścić.

§ 2Prawo strony do żądania zwrotu opłaty sądowej lub zaliczki na pokrycie wydatków przedawnia

się z upływem trzech lat licząc od dnia powstania tego prawa.

Art. 227

§ 1Zażalenie przysługuje na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkiego

sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy.

§ 2

Od zażaleń, o których mowa w § 1, nie pobiera się opłat sądowych.

Art. 228Grzywny orzeczone w postępowaniu przed sądem administracyjnym są także, oprócz kosztów

sądowych, dochodami budżetu państwa. Należności te podlegają egzekucji sądowej bez nadawania orzeczeniu klauzuli wykonalności.

Art. 229

§ 156)W brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 43

Należności z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych oraz grzywien orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym, z wyjątkiem grzywien, o których mowa w art. 55 § 1, art. 149 § 2 oraz art. 154 § 1, mogą być umorzone lub zapłata tej należności może być odroczona albo rozłożona na raty, jeżeli jej ściągnięcie byłoby połączone z niewspółmiernymi trudnościami lub groziłoby dłużnikowi zbyt ciężkimi skutkami.

§ 2

Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady i tryb umarzania, odraczania i rozkładania na raty oraz cofania odroczenia lub rozłożenia na raty należności określonych w § 1. W rozporządzeniu należy określić organy uprawnione do umarzania,