Ετήσια άδεια και επίδομα αδείας: τα δικαιώματά σας
Κάθε εργαζόμενος με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας δικαιούται κάθε χρόνο κανονική άδεια με αποδοχές και, επιπλέον, επίδομα αδείας. Οι ημέρες εξαρτώνται από το αν η εβδομάδα εργασίας είναι πενθήμερη ή εξαήμερη και από τα έτη υπηρεσίας: για πενθήμερο, από περίπου 20 ημέρες στο πρώτο έτος ως 22 ημέρες από το τρίτο έτος, 25 ημέρες μετά από 10 έτη στον ίδιο εργοδότη ή 12 έτη συνολικής προϋπηρεσίας και 26 ημέρες μετά από 25 έτη. Οι κανόνες ορίζονται στον α.ν. 539/1945, όπως τον τροποποίησε ο ν. 4808/2021 (άρθρο 61), και η άδεια είναι δικαίωμα που δεν μπορεί να καταργηθεί με συμφωνία.
Ο οδηγός απευθύνεται σε μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα και σε όσους φεύγουν από δουλειά χωρίς να έχουν πάρει όλη την άδειά τους. Εξηγεί πώς υπολογίζετε τις ημέρες σας, πότε ο εργοδότης οφείλει να τις χορηγήσει, πώς υπολογίζεται το επίδομα αδείας, τι συμβαίνει όταν η άδεια δεν δίνεται (αποδοχές με προσαύξηση 100%) και πώς πληρώνεται η άδεια που δεν χρησιμοποιήθηκε όταν λύνεται η σύμβαση. Το αποτέλεσμα είναι να ξέρετε τι σας οφείλεται, να το ζητήσετε εγγράφως και, αν χρειαστεί, να το διεκδικήσετε.
Βασικά στοιχεία
Προθεσμία
Η άδεια πρέπει να χορηγηθεί μέσα στο ημερολογιακό έτος και, κατά το ισχύον καθεστώς, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως το τέλος του πρώτου τριμήνου του επόμενου έτους. Ο εργοδότης πρέπει να τη δώσει το αργότερο μέσα σε δύο μήνες από το αίτημά σας. Οι αξιώσεις για αποδοχές και επίδομα αδείας παραγράφονται σε πέντε έτη (άρθρο 250 αρ. 17 ΑΚ), και σε περίπτωση λύσης της σύμβασης οφείλονται κατά τη λύση.
Τι να κάνετε
Υπολογίστε πόσες ημέρες άδειας δικαιούστε. Για πενθήμερη εβδομάδα, στο πρώτο έτος δικαιούστε αναλογικά περίπου 1,66 ημέρες ανά μήνα εργασίας (δηλαδή 20 ημέρες για πλήρες έτος), στο δεύτερο έτος 1,75 ημέρες ανά μήνα (21 ημέρες) και από το τρίτο έτος 22 ημέρες. Για εξαήμερη εβδομάδα οι αντίστοιχοι αριθμοί είναι 2 και 2,08 ημέρες ανά μήνα και 26 ημέρες. Μετά από 10 έτη στον ίδιο εργοδότη ή 12 έτη συνολικής προϋπηρεσίας η άδεια φτάνει τις 25 ημέρες (πενθήμερο), και μετά από 25 έτη τις 26.
Μετράνε μόνο εργάσιμες ημέρες· οι Κυριακές και οι αργίες δεν προσμετρώνται. Αν δουλεύετε με μερική απασχόληση ή εκ περιτροπής, η άδεια υπολογίζεται αναλογικά με την απασχόλησή σας.
Ελέγξτε αν η σύμβασή σας, η συλλογική σύμβαση ή ο κανονισμός της εταιρείας προβλέπουν περισσότερες ημέρες. Ο νόμος ορίζει το ελάχιστο· οι ευνοϊκότεροι όροι της ατομικής σύμβασης ή της συλλογικής ρύθμισης ισχύουν επιπλέον και ο Άρειος Πάγος εφαρμόζει την αρχή της εύνοιας υπέρ του μισθωτού (ΑΠ 969/2018).
Ζητήστε από τον εργοδότη κατάσταση με τις ημέρες άδειας που σας αναλογούν και έχετε πάρει. Ο εργοδότης οφείλει να τηρεί βιβλίο αδειών και ηλεκτρονικό αρχείο της απασχόλησης· αν δεν μπορεί να αποδείξει ότι σας έδωσε την άδεια, αυτό λειτουργεί υπέρ σας. Αν η σύμβαση ή η συλλογική ρύθμιση δίνει περισσότερες ημέρες, ο εργοδότης δεν μπορεί να τις μειώσει στο νόμιμο ελάχιστο.
Συμφωνήστε με τον εργοδότη την περίοδο της άδειας και ζητήστε τη εγγράφως. Η περίοδος ορίζεται με συμφωνία. Ο εργοδότης είναι υποχρεωμένος να χορηγήσει την άδεια που ζητήσατε το πολύ μέσα σε δύο μήνες από το αίτημα, και τουλάχιστον οι μισοί δικαιούχοι κάθε επιχείρησης πρέπει να πάρουν άδεια μεταξύ 1ης Μαΐου και 30ής Σεπτεμβρίου (άρθρο 3 α.ν. 539/1945).
Στείλτε το αίτημα με email ή μήνυμα που αποδεικνύει την ημερομηνία. Ο Άρειος Πάγος έχει κρίνει ότι η αίτηση δεν είναι τυπική προϋπόθεση του δικαιώματος: ο εργοδότης οφείλει να δώσει την άδεια πριν από τη λήξη του έτους ακόμη κι αν δεν τη ζητήσατε (ΑΠ 718/2013).
Βεβαιωθείτε ότι η άδεια χορηγείται σε ένα κομμάτι, εκτός από ειδικές περιπτώσεις. Κατά κανόνα η άδεια δίνεται συνεχόμενη. Η κατάτμηση επιτρέπεται μόνο σε σοβαρή ή επείγουσα ανάγκη της επιχείρησης: η πρώτη περίοδος να είναι τουλάχιστον έξι εργάσιμες ημέρες και μία από τις περιόδους να έχει τουλάχιστον 10 ημέρες (πενθήμερο) ή 12 (εξαήμερο).
Αν ο εργοδότης θέλει να σας δώσει λίγες μέρες τη φορά ή να σας ζητάει να επιστρέψετε πριν λήξει η άδεια, εξηγήστε εγγράφως ότι δεν συμφωνείτε. Η συμφωνία να παραιτηθείτε από την άδεια ή να την αντικαταστήσετε με χρήματα είναι άκυρη, γιατί οι ρυθμίσεις για την άδεια είναι αναγκαστικού δικαίου.
Υπολογίστε και εισπράξτε το επίδομα αδείας. Το επίδομα αδείας είναι επιπλέον των αποδοχών και ανέρχεται σε ποσό ίσο με τις αποδοχές της άδειας, με ανώτατο όριο το μισό του μηνιαίου μισθού (για μισθωτούς με μηνιαίο μισθό) ή 13 ημερομίσθια (για ημερομίσθιους). Πρέπει να καταβληθεί πριν από την έναρξη της άδειας, και συνήθως πληρώνεται μαζί με τον μισθό ή το προηγούμενο εκκαθαριστικό. Η βάση είναι οι τακτικές αποδοχές (ΑΠ 969/2018, ΑΠ 768/2018).
Αν ο εργοδότης δεν το πληρώνει, ζητήστε το εγγράφως. Η αξίωση θεμελιώνεται απευθείας στον νόμο και υπάρχει και όταν η σχέση εργασίας είναι άκυρη ή μη δηλωμένη (ΑΠ 768/2018).
Ζητήστε διαπίστωση της παράλειψης από την Επιθεώρηση Εργασίας, αν δεν σας δίνεται άδεια. Αν ο εργοδότης αρνείται να δώσει την άδεια, κατά το άρθρο 5 του α.ν. 539/1945 και αφού η παράλειψη διαπιστωθεί από όργανο του Υπουργείου Εργασίας, οφείλει να πληρώσει τις αποδοχές των ημερών άδειας με προσαύξηση 100%. Για την προσαύξηση απαιτείται υπαιτιότητα του εργοδότη (ΑΠ 718/2013), δηλαδή ότι αρνήθηκε ή παρέλειψε να δώσει την άδεια χωρίς δικαιολογία.
Υποβάλετε αίτηση στην Επιθεώρηση Εργασίας (ΣΕΠΕ) με στοιχεία σύμβασης, αρχείο ημερών που έχετε πάρει και το αίτημά σας. Η Επιθεώρηση μπορεί να καλέσει τον εργοδότη και να επιβάλει πρόστιμο για παράβαση.
Διεκδικήστε την άδεια που δεν πήρατε όταν λύνεται η σύμβαση. Όταν η σχέση εργασίας λύεται με οποιονδήποτε τρόπο (απόλυση, παραίτηση, λήξη), και δεν έχετε πάρει την άδεια του τρέχοντος έτους ή ό,τι σας αναλογεί, δικαιούστε τις αποδοχές που θα λαμβάνατε αν την είχατε πάρει και το επίδομα αδείας, με τα ίδια ανώτατα όρια. Η καταβολή αυτή αποτελεί μέρος της εξόφλησης και πρέπει να αναγράφεται στο εκκαθαριστικό αποχώρησης.
Αν έχετε φύγει στη διάρκεια του έτους, η άδεια υπολογίζεται αναλογικά με τους μήνες που εργαστήκατε. Μην υπογράψετε εξοφλητική απόδειξη χωρίς να ελέγξετε ότι περιλαμβάνει την άδεια και το επίδομα. Ελέγξτε ιδιαίτερα αν στον υπολογισμό περιλαμβάνονται τακτικά επιδόματα.
Ασκήστε δικαστικά την αξίωση, αν δεν πληρωθείτε. Για τα οφειλόμενα ποσά (αποδοχές άδειας, προσαύξηση, επίδομα) μπορεί να ζητηθεί διαταγή πληρωμής, αν αποδεικνύονται με έγγραφα, ή να ασκηθεί αγωγή με την ειδική διαδικασία των εργατικών διαφορών (άρθρα 663 επ. ΚΠολΔ). Προσθέστε τόκους υπερημερίας από την όχληση.
Μην περιμένετε περισσότερο από πέντε έτη: η αξίωση παραγράφεται σύμφωνα με το άρθρο 250 αρ. 17 ΑΚ. Φυλάξτε συμβάσεις, εκκαθαριστικά, μηνύματα για τα αιτήματα άδειας και την έγγραφη όχληση. Αν ο εργοδότης έχει ήδη αναγνωρίσει εγγράφως το χρέος, ακόμη και με μήνυμα, η αναγνώριση ενισχύει τη θέση σας. Η ανακοπή του εργοδότη κατά διαταγής πληρωμής ασκείται μέσα σε σύντομη προθεσμία, γι' αυτό παρακολουθήστε την επίδοση.
Τι να προσέξετε
- Η συμφωνία να πάρετε χρήματα αντί για άδεια, όσο διαρκεί η σχέση εργασίας, είναι άκυρη, και ο εργοδότης μπορεί να σας υποχρεώσει να πάρετε και την άδεια και να σας ζητήσει πίσω το ποσό που εισπράξατε.
- Αν η άδεια δεν χρησιμοποιηθεί μέσα στο ημερολογιακό έτος και στο πρώτο τρίμηνο του επόμενου, χάνετε το δικαίωμα να την πάρετε σε χρόνο· η αξίωση για αποδοχές με προσαύξηση 100% απαιτεί υπαιτιότητα του εργοδότη και όχι δική σας αδράνεια.
- Η προσαύξηση 100% δεν οφείλεται αυτομάτως: απαιτείται υπαιτιότητα του εργοδότη και, κατά το κείμενο του νόμου, διαπίστωση της παράλειψης από την Επιθεώρηση Εργασίας· η έγγραφη όχληση και η αίτηση στην Επιθεώρηση είναι κρίσιμες.
- Οι εξοφλητικές αποδείξεις που αναφέρουν «όλες οι αποδοχές και οι άδειες» μπορεί να χρησιμοποιηθούν εναντίον σας· υπογράψτε μόνο όταν έχετε ελέγξει το ποσό.
- Το επίδομα αδείας υπολογίζεται στις τακτικές αποδοχές και όχι μόνο στον βασικό μισθό· ο υπολογισμός από τον εργοδότη μπορεί να είναι χαμηλότερος (ΑΠ 969/2018).
- Μην παραιτηθείτε από την άδεια με απλή συμφωνία ή υπογραφή: η δήλωση «δεν έχω αξίωση άδειας» στην εξόφληση μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναντίον σας, ακόμη κι αν ο νόμος δεν επιτρέπει την παραίτηση.
- Η πενταετής παραγραφή (άρθρο 250 αρ. 17 ΑΚ) τρέχει για κάθε έτος χωριστά· όσο περιμένετε, οι παλαιότερες άδειες και τα επιδόματα παραγράφονται.
Νομική βάση
Σχετικές δικαστικές αποφάσεις
Συχνές ερωτήσεις
Πόσες ημέρες άδεια δικαιούμαι το 2026;
Για πενθήμερη εβδομάδα, 22 εργάσιμες ημέρες από το τρίτο έτος υπηρεσίας· 25 μετά από 10 έτη στον ίδιο εργοδότη ή 12 συνολικής προϋπηρεσίας και 26 μετά από 25 έτη. Για εξαήμερη, 26 ημέρες από το τρίτο έτος. Στο πρώτο και δεύτερο έτος ο αριθμός είναι αναλογικός, με 20 και 21 ημέρες για πλήρες έτος.
Πόσες ημέρες άδεια δικαιούμαι τον πρώτο χρόνο;
Αναλογικά με τους μήνες εργασίας: περίπου 1,66 ημέρες ανά μήνα για πενθήμερο και 2 για εξαήμερο. Σε πλήρες πρώτο έτος αυτό σημαίνει 20 ημέρες για πενθήμερο. Αν προσληφθήκατε στη διάρκεια του έτους, ο υπολογισμός γίνεται από την ημερομηνία πρόσληψης και η αναλογία ισχύει για το έτος αυτό.
Πότε πρέπει να πληρωθεί το επίδομα αδείας;
Πριν από την έναρξη της άδειας. Το ποσό είναι ίσο με τις αποδοχές των ημερών της άδειας, με ανώτατο όριο το μισό του μηνιαίου μισθού ή 13 ημερομίσθια. Αν ο εργοδότης δεν το πληρώσει εγκαίρως, ζητήστε το εγγράφως και διεκδικήστε το μαζί με τόκους υπερημερίας.
Μπορεί ο εργοδότης να με υποχρεώσει να πάρω άδεια όποτε θέλει;
Όχι ελεύθερα. Η περίοδος ορίζεται με συμφωνία. Ο εργοδότης οφείλει να δώσει την άδεια που ζητήσατε μέσα σε δύο μήνες και τουλάχιστον οι μισοί εργαζόμενοι πρέπει να πάρουν άδεια από 1η Μαΐου έως 30 Σεπτεμβρίου. Αν διαφωνείτε με την περίοδο που σας προτείνει, καταγράψτε εγγράφως την αντίρρησή σας.
Μπορώ να πάρω χρήματα αντί για άδεια;
Όχι όσο διαρκεί η σχέση εργασίας: η άδεια είναι δικαίωμα ανάπαυσης και οι σχετικές ρυθμίσεις είναι αναγκαστικού δικαίου, οπότε μια τέτοια συμφωνία είναι άκυρη. Αποζημίωση για άδεια που δεν χρησιμοποιήθηκε οφείλεται όταν λύνεται η σύμβαση, ή ως αποδοχές με προσαύξηση όταν ο εργοδότης ευθύνεται για τη μη χορήγηση.
Τι γίνεται με την άδεια όταν παραιτούμαι ή απολύομαι;
Αν δεν έχετε πάρει την άδεια που σας αναλογεί, ο εργοδότης οφείλει να σας πληρώσει τις αποδοχές των ημερών και το επίδομα αδείας, με τα ίδια ανώτατα όρια. Το ποσό αναγράφεται στο εκκαθαριστικό αποχώρησης και υπολογίζεται αναλογικά για το τρέχον έτος.
Τι σημαίνει προσαύξηση 100% στην άδεια;
Αν ο εργοδότης αρνείται υπαίτια να δώσει την άδεια, οφείλει να πληρώσει τις αποδοχές των ημερών άδειας με προσαύξηση 100%, μετά από διαπίστωση της παράλειψης από την Επιθεώρηση Εργασίας. Το επίδομα αδείας δεν διπλασιάζεται. Η υπαιτιότητα του εργοδότη πρέπει να αποδειχθεί (ΑΠ 718/2013).
Μπορώ να μεταφέρω την άδεια στον επόμενο χρόνο;
Μέχρι το τέλος του πρώτου τριμήνου του επόμενου ημερολογιακού έτους, κατά το άρθρο 61 ν. 4808/2021 όπως το παρουσιάζουν οι πηγές. Μετά από αυτό η άδεια μετατρέπεται σε αξίωση για αποδοχές, αλλά μόνο με υπαιτιότητα του εργοδότη. Αποφύγετε τη συμφωνία μεταφοράς για περισσότερο διάστημα, γιατί μπορεί να κριθεί άκυρη.
Πώς αποδεικνύω ότι δεν πήρα την άδεια που μου αναλογούσε;
Ζητήστε από τον εργοδότη το βιβλίο αδειών ή κατάσταση των ημερών που έχετε πάρει και συγκρίνετέ την με τις δικές σας σημειώσεις, μηνύματα και την ηλεκτρονική κάρτα εργασίας. Αν δεν υπάρχει αρχείο, το βάρος να αποδείξει ότι σας έδωσε την άδεια βαραίνει κυρίως τον εργοδότη.
Δουλεύω με μερική απασχόληση. Έχω άδεια;
Ναι, με τα ίδια δικαιώματα αναλογικά προς την απασχόλησή σας. Οι ημέρες άδειας υπολογίζονται με βάση το ωράριο και τις ημέρες εργασίας, και το επίδομα αδείας με βάση τις αποδοχές που αντιστοιχούν. Ζητήστε από τον εργοδότη γραπτό υπολογισμό των ημερών που σας αναλογούν.
Νομικός οδηγός – επιμέρους οδηγίες
Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας