Εργατικό ατύχημα: αναγγελία και αποζημίωση
Εργατικό ατύχημα είναι η βλάβη της υγείας που προκαλείται από βίαιο και αιφνίδιο εξωτερικό γεγονός κατά την εκτέλεση της εργασίας ή με αφορμή αυτήν. Ο Άρειος Πάγος το ορίζει ως κάθε βλάβη που είναι αποτέλεσμα βίαιης και αιφνίδιας επενέργειας εξωτερικού αιτίου και δεν οφείλεται αποκλειστικά σε προϋπάρχουσα προδιάθεση του παθόντος (ΑΠ 959/2014). Ο παθών έχει δύο δρόμους που δεν αποκλείουν ο ένας τον άλλον: τις παροχές από τον ΕΦΚΑ (περίθαλψη, επίδομα προσωρινής ανικανότητας, σύνταξη αναπηρίας) και τη διεκδίκηση αποζημίωσης και χρηματικής ικανοποίησης από τον εργοδότη, όταν το ατύχημα οφείλεται σε δική του υπαιτιότητα ή σε παράβαση κανόνων ασφάλειας.
Ο οδηγός απευθύνεται σε εργαζόμενους που τραυματίστηκαν στη δουλειά ή στους οικείους τους. Εξηγεί ποιος και πότε αναγγέλλει το ατύχημα στην Επιθεώρηση Εργασίας και στον ΕΦΚΑ, ποια αποδεικτικά χρειάζονται, πώς λειτουργεί ο ν. 551/1915 σε σχέση με τα άρθρα 914 και 932 του Αστικού Κώδικα, πώς υπολογίζονται οι αξιώσεις και ποιες προθεσμίες πρέπει να προσέξετε. Σκοπός είναι να μην χαθεί καμία παροχή και να έχετε ισχυρή αξίωση, αν ευθύνεται ο εργοδότης.
Βασικά στοιχεία
Προθεσμία
Ο εργοδότης οφείλει να αναγγείλει το εργατικό ατύχημα αμέσως και, για θανατηφόρα ή σοβαρά ατυχήματα, στην Επιθεώρηση Εργασίας εντός 24 ωρών· για τα υπόλοιπα, εντός της προθεσμίας που ορίζει η νομοθεσία (ελέγξτε την στην Επιθεώρηση ή τον ΕΦΚΑ). Η αγωγή αποζημίωσης από αδικοπραξία παραγράφεται σε πέντε έτη από τότε που ο παθών έμαθε τη ζημία και τον υπεύθυνο (άρθρο 937 ΑΚ), ενώ για ποινική δίωξη πολλών ελαφρών αδικημάτων απαιτείται έγκληση μέσα σε τρεις μήνες.
Τι να κάνετε
Φροντίστε πρώτα για την υγεία σας και ζητήστε ιατρική καταγραφή. Πηγαίνετε στο εφημερεύον νοσοκομείο ή στο Κέντρο Υγείας και ζητήστε να καταγραφεί ρητά ότι ο τραυματισμός έγινε στην εργασία: ημερομηνία, ώρα, χώρος και τρόπος. Η ιατρική γνωμάτευση και ο φάκελος των εξετάσεων είναι το πρώτο αποδεικτικό της βλάβης και του αιτιώδους συνδέσμου.
Κρατήστε αντίγραφο του εξιτηρίου, των ακτινογραφιών και των συνταγών. Αν η βλάβη δεν είναι άμεσα εμφανής, ζητήστε από τον γιατρό να σημειώσει ότι το συμβάν ήταν βίαιο και αιφνίδιο και ότι συνδέεται με τις εργασίες. Αν χρειαστεί ειδική θεραπεία ή αποκατάσταση, κρατήστε όλες τις αποδείξεις δαπανών, γιατί θα ζητηθούν ως αποζημίωση.
Ενημερώστε αμέσως τον εργοδότη και ζητήστε να γίνει αναγγελία του ατυχήματος. Η αναγγελία γίνεται από τον εργοδότη προς την Επιθεώρηση Εργασίας (ΣΕΠΕ) και τον ΕΦΚΑ. Για θανατηφόρα ή σοβαρά ατυχήματα η ειδοποίηση πρέπει να γίνει αμέσως και εντός 24 ωρών στην Επιθεώρηση Εργασίας, ώστε να διενεργηθεί έλεγχος στον χώρο.
Αν ο εργοδότης αρνείται ή καθυστερεί, υποβάλετε εσείς ή οι συγγενείς σας γραπτή αναφορά στην τοπική Επιθεώρηση Εργασίας και δηλώστε το συμβάν στον ΕΦΚΑ. Η παράλειψη αναγγελίας δεν σας στερεί τα δικαιώματά σας, αλλά δυσχεραίνει την απόδειξη και αποτελεί παράβαση του εργοδότη. Φυλάξτε αντίγραφο της αναφοράς σας με αποδεικτικό κατάθεσης ή αποστολής, ώστε να αποδεικνύεται ότι ενημερώσατε εγκαίρως.
Συγκεντρώστε τα αποδεικτικά του συμβάντος. Καταγράψτε αμέσως ονόματα μαρτύρων (συνάδελφοι, πελάτες, περαστικοί), φωτογραφίες του χώρου και των μηχανημάτων, μηνύματα, το ωράριο εργασίας και το ιστορικό ασφάλισης. Ζητήστε από τον εργοδότη την έκθεση ατυχήματος και τα έγγραφα ασφάλειας (μελέτη επαγγελματικού κινδύνου, εκπαίδευση, μέσα ατομικής προστασίας, έκθεση τεχνικού ασφαλείας και γιατρού εργασίας).
Ο έλεγχος της Επιθεώρησης Εργασίας συντάσσει πόρισμα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στη δίκη. Ζητήστε αντίγραφο. Αν υπάρχει αστυνομική αναφορά ή πυροσβεστική έκθεση, κρατήστε και αυτά. Γράψτε μόνοι σας, όσο η μνήμη είναι νωπή, ημερολόγιο του συμβάντος με ώρες και λεπτομέρειες, και ζητήστε από τους μάρτυρες να σας γράψουν σύντομη δήλωση. Ο εργοδότης έχει υποχρέωση να παραδώσει τα έγγραφα αυτά όταν τα ζητήσετε γραπτά ή μέσω δικηγόρου.
Δηλώστε το ατύχημα στον ΕΦΚΑ και ζητήστε τις παροχές. Ο ΕΦΚΑ καλύπτει την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη από το εργατικό ατύχημα και, για την περίοδο της ανικανότητας για εργασία, χορηγεί επίδομα προσωρινής ανικανότητας, ύστερα από γνωμάτευση. Για μόνιμη βλάβη κρίνεται το ποσοστό αναπηρίας από τις αρμόδιες υγειονομικές επιτροπές και χορηγείται παροχή ή σύνταξη αναπηρίας από εργατικό ατύχημα, χωρίς, κατά κανόνα, τα ελάχιστα ένσημα που απαιτούνται για άλλη αναπηρία.
Αν ο εργοδότης δεν είχε δηλώσει την απασχόλησή σας, ο ΕΦΚΑ δεν αρνείται την παροχή: το κόστος διεκδικείται εκ των υστέρων από τον εργοδότη. Ρωτήστε τον ΕΦΚΑ ποια δικαιολογητικά απαιτούνται στην περίπτωσή σας. Η αίτηση για παροχές πρέπει να υποβάλλεται όσο το δυνατόν νωρίτερα, γιατί η καθυστέρηση μπορεί να περιορίσει το διάστημα για το οποίο θα πληρωθείτε.
Εξετάστε αν ο εργοδότης ευθύνεται για το ατύχημα. Η ευθύνη του εργοδότη θεμελιώνεται στον ν. 551/1915 (κωδικοποιημένο με το ΒΔ 24.7/25.8.1920) όταν το ατύχημα οφείλεται σε παράβαση ειδικών διατάξεων που προβλέπουν συγκεκριμένα μέτρα ασφάλειας, ή σε πταίσμα του. Ο Άρειος Πάγος διευκρινίζει ότι δεν αρκεί η παράβαση όρων που προκύπτουν μόνο από την κοινή αντίληψη και την υποχρέωση πρόνοιας· χρειάζεται ειδική διάταξη (ΑΠ 179/2015, ΑΠ 959/2014).
Αν ο εργοδότης δεν ευθύνεται κατά τον ν. 551/1915, ο παθών διατηρεί την αξίωση για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, όταν το ατύχημα οφείλεται σε πταίσμα (δόλο ή αμέλεια) του εργοδότη ή των προστηθέντων του (άρθρα 914, 922, 932 ΑΚ).
Προσδιορίστε τι ακριβώς θα ζητήσετε και από ποιον. Η ευθύνη μπορεί να αφορά τον εργοδότη, αλλά και τον κύριο του έργου, τον εργολάβο ή τον υπεργολάβο, όταν επιβάλλεται η τήρηση μέτρων ασφάλειας (ν. 1396/1983, ΠΔ 778/1980 για οικοδομικές εργασίες) ή ένα πρόσωπο που είχε προστηθεί στην επίβλεψη του έργου (ΑΠ 179/2015, ΑΠ 910/2015, ΑΠ 139/2014). Σε εργατικό ατύχημα στις οικοδομικές εργασίες, η ευθύνη του προστήσαντος είναι αντικειμενική.
Τα αιτήματα συνήθως είναι: αποζημίωση για δαπάνες θεραπείας, διαφυγόντα εισοδήματα, μειωμένη ικανότητα εργασίας και χρηματική ικανοποίηση. Οι παροχές του ΕΦΚΑ συνυπολογίζονται, ώστε να μην αποζημιωθείτε διπλά. Σημειώστε και τους τυχόν υπεύθυνους ασφάλειας, γιατί τα ονόματά τους θα χρειαστούν στο δικόγραφο.
Υποβάλετε εξώδικη όχληση και δείτε αν υπάρχει ασφάλιση αστικής ευθύνης. Στείλτε στον εργοδότη (και στον υπεύθυνο εργολάβο) εξώδικο με περιγραφή του ατυχήματος, των βλαβών και του ποσού που διεκδικείτε. Ρωτήστε αν ο εργοδότης έχει ασφάλιση αστικής ευθύνης έναντι εργαζομένων· τότε η αξίωση μπορεί να στραφεί και κατά της ασφαλιστικής εταιρείας.
Αν ο εργοδότης προσκληθεί για συμβιβασμό, μην υπογράψετε εξοφλητική δήλωση πριν γνωρίζετε το μόνιμο ποσοστό αναπηρίας και το κόστος θεραπείας: οι συνέπειες συχνά φαίνονται μήνες αργότερα. Φυλάξτε την απάντηση που θα λάβετε και τη συνέχεια της αλληλογραφίας, γιατί δείχνει τη στάση του εργοδότη και τις προτάσεις του για συμβιβασμό. Μην αποδεχθείτε προφορικές υποσχέσεις.
Ασκήστε αγωγή στο αρμόδιο πολιτικό δικαστήριο και, αν χρειάζεται, ποινική μήνυση. Η αγωγή αποζημίωσης ασκείται στο Μονομελές ή Πολυμελές Πρωτοδικείο, ανάλογα με το ποσό, και η υπόθεση εξαρτάται από αποδείξεις: ιατρικές πραγματογνωμοσύνες, μάρτυρες και το πόρισμα του ΣΕΠΕ. Το δικαστήριο καθορίζει το ύψος της χρηματικής ικανοποίησης κατ' εύλογη κρίση και ο Άρειος Πάγος δεν το ελέγχει (ΑΠ 139/2014).
Παράλληλα, η σωματική βλάβη από αμέλεια μπορεί να διωχθεί ποινικά (άρθρο 314 ΠΚ): για τα ελαφρύτερα περιστατικά απαιτείται έγκληση μέσα σε τρεις μήνες, ενώ για τα σοβαρά η δίωξη ασκείται αυτεπαγγέλτως. Ο δικηγόρος σας θα συντονίσει τις διαδικασίες. Φροντίστε να υπάρχει πλήρης ιατρικός φάκελος και πρόσφατη εκτίμηση του ποσοστού αναπηρίας πριν τη συζήτηση της υπόθεσης.
Τι να προσέξετε
- Αν δεν καταγραφεί το συμβάν ως εργατικό ατύχημα στην αρχική ιατρική έκθεση, ο εργοδότης μπορεί να ισχυριστεί αργότερα ότι τραυματιστήκατε εκτός εργασίας ή ότι η βλάβη είναι παλαιά.
- Η μη αναγγελία του ατυχήματος από τον εργοδότη προς την Επιθεώρηση Εργασίας και τον ΕΦΚΑ μπορεί να καθυστερήσει τις παροχές σας, γι' αυτό δηλώστε το και εσείς.
- Η υπογραφή «οριστικής εξόφλησης» με μικρό ποσό αμέσως μετά το ατύχημα μπορεί να κλείσει την αξίωσή σας, ενώ το μόνιμο ποσοστό αναπηρίας ακόμη δεν είναι γνωστό.
- Ο εργοδότης θα επικαλεστεί συνυπαιτιότητά σας· στην ΑΠ 179/2015 το Εφετείο δέχθηκε συνυπαιτιότητα του παθόντος, κάτι που μείωσε την επιδικασθείσα χρηματική ικανοποίηση.
- Η απλή παράβαση κανόνων της κοινής πρόνοιας δεν αρκεί για αξίωση αποζημίωσης κατά τον ν. 551/1915· χρειάζεται παράβαση ειδικής διάταξης ασφάλειας, αλλιώς μένει η αξίωση χρηματικής ικανοποίησης για πταίσμα.
- Η πενταετής παραγραφή της αξίωσης από αδικοπραξία (άρθρο 937 ΑΚ) τρέχει από τη γνώση της ζημίας· μην περιμένετε το τέλος της θεραπείας για να κινηθείτε.
- Αν στραφείτε μόνο κατά του εργοδότη, μπορεί να χάσετε την αξίωση κατά του εργολάβου ή του επιβλέποντα, που είναι συχνά υπεύθυνοι για τα μέτρα ασφάλειας στο εργοτάξιο.
Νομική βάση
Σχετικές δικαστικές αποφάσεις
Συχνές ερωτήσεις
Τι θεωρείται εργατικό ατύχημα;
Κάθε βλάβη που προκαλείται από βίαιη και αιφνίδια επενέργεια εξωτερικού αιτίου κατά την εκτέλεση της εργασίας ή με αφορμή αυτήν και δεν οφείλεται αποκλειστικά σε προϋπάρχουσα προδιάθεση του παθόντος (ΑΠ 959/2014). Μπορεί να καλύπτει και ατύχημα στη διαδρομή προς ή από την εργασία, ανάλογα με τους όρους της ασφάλισης· ρωτήστε τον ΕΦΚΑ.
Ποιος αναγγέλλει το εργατικό ατύχημα και πότε;
Ο εργοδότης οφείλει να το αναγγείλει στην Επιθεώρηση Εργασίας και στον ΕΦΚΑ. Για θανατηφόρα ή σοβαρά ατυχήματα η ειδοποίηση γίνεται αμέσως και εντός 24 ωρών. Για τα υπόλοιπα υπάρχει προθεσμία ημερών, που πρέπει να ελέγξετε. Αν ο εργοδότης δεν το κάνει, μπορείτε να το δηλώσετε εσείς.
Τι παροχές δίνει ο ΕΦΚΑ σε εργατικό ατύχημα;
Ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, επίδομα προσωρινής ανικανότητας για όσο διάστημα δεν μπορείτε να εργαστείτε και, για μόνιμη βλάβη, παροχή ή σύνταξη αναπηρίας από εργατικό ατύχημα, ανάλογα με το ποσοστό που κρίνουν οι υγειονομικές επιτροπές. Τα ακριβή ποσά εξαρτώνται από τις αποδοχές και το ποσοστό.
Μπορώ να διεκδικήσω αποζημίωση από τον εργοδότη, ενώ παίρνω παροχές από τον ΕΦΚΑ;
Ναι, όταν το ατύχημα οφείλεται σε υπαιτιότητα ή σε παράβαση ειδικών διατάξεων ασφάλειας. Η χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη οφείλεται και όταν ο εργοδότης δεν υπέχει ευθύνη κατά τον ν. 551/1915, αν υπάρχει πταίσμα του ή των προστηθέντων του (ΑΠ 959/2014). Οι παροχές του ΕΦΚΑ συνυπολογίζονται.
Τι σημαίνει ν. 551/1915;
Είναι ο παλαιός νόμος για την ευθύνη του εργοδότη προς αποζημίωση των εργατών που παθαίνουν ατύχημα στην εργασία, που κωδικοποιήθηκε το 1920 και ισχύει ακόμη. Θεμελιώνει αξίωση όταν το ατύχημα οφείλεται σε παράβαση ειδικών διατάξεων ασφάλειας, και συνυπάρχει με τις γενικές διατάξεις των άρθρων 914 και 932 ΑΚ.
Τι γίνεται όταν το ατύχημα έγινε σε εργοτάξιο;
Εκτός από τον εργοδότη, ευθύνονται και ο κύριος του έργου, ο εργολάβος και ο υπεργολάβος για τα μέτρα ασφάλειας, κατά τον ν. 1396/1983 και το ΠΔ 778/1980 (ΑΠ 179/2015, ΑΠ 139/2014). Σε οικοδομές, η ευθύνη του προστήσαντος είναι αντικειμενική. Στείλτε εξώδικο σε όλους τους εμπλεκόμενους.
Πόσο καιρό έχω για να κάνω αγωγή;
Για αξίωση από αδικοπραξία η παραγραφή είναι πέντε έτη από τότε που μάθατε τη ζημία και τον υπεύθυνο (άρθρο 937 ΑΚ). Μην περιμένετε το τέλος της θεραπείας· διακόψτε την παραγραφή με αγωγή ή εξώδικη όχληση όσο γίνεται νωρίτερα, και ζητήστε νομική συμβουλή.
Πόση χρηματική ικανοποίηση μπορώ να πάρω;
Δεν υπάρχει σταθερό ποσό. Το δικαστήριο το ορίζει κατ' εύλογη κρίση, με βάση τη βαρύτητα της βλάβης, τη διάρκεια της θεραπείας, την ηλικία και τις συνθήκες, και ο Άρειος Πάγος δεν ελέγχει το ύψος (ΑΠ 139/2014). Σε μία υπόθεση που εξετάστηκε, το Εφετείο επιδίκασε 150.000 ευρώ με συνυπαιτιότητα του παθόντος.
Τι κάνω αν ο εργοδότης δεν με είχε ασφαλίσει;
Η έλλειψη ασφάλισης δεν σας στερεί τις παροχές. Ο ΕΦΚΑ τις χορηγεί και ζητά το κόστος από τον εργοδότη. Καταγγείλετε την αδήλωτη εργασία στην Επιθεώρηση Εργασίας και στείλτε όχληση για αποζημίωση. Φυλάξτε κάθε στοιχείο που αποδεικνύει ότι εργαζόσασταν: μηνύματα, μάρτυρες, πληρωμές.
Χρειάζομαι δικηγόρο για αγωγή εργατικού ατυχήματος;
Ναι, κατά κανόνα. Οι υποθέσεις αυτές απαιτούν ιατρική πραγματογνωμοσύνη, εκτίμηση της ευθύνης και συντονισμό με την ποινική διαδικασία. Ζητήστε πρώτα ενημέρωση από την Επιθεώρηση Εργασίας ή τον Δικηγορικό Σύλλογο, και μάθετε αν δικαιούστε νομική βοήθεια ή δίκη με αναστολή των εξόδων.
Νομικός οδηγός – επιμέρους οδηγίες
Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας