Μήνυση και έγκληση: πώς υποβάλλεται και σε ποια προθεσμία
Όποιος έπεσε θύμα αξιόποινης πράξης ή έμαθε ότι τελέστηκε έγκλημα μπορεί να ζητήσει από τις αρχές να ασκηθεί ποινική δίωξη. Στην καθημερινή γλώσσα λέμε «κάνω μήνυση», ο νόμος όμως διακρίνει. Τα περισσότερα εγκλήματα διώκονται αυτεπαγγέλτως: αρκεί να μάθει ο εισαγγελέας, και την πληροφορία μπορεί να τη δώσει οποιοσδήποτε με μήνυση. Άλλα εγκλήματα, όπως η εξύβριση, η δυσφήμηση, η απλή σωματική βλάβη, η φθορά ξένης ιδιοκτησίας και ορισμένες περιπτώσεις απάτης και υπεξαίρεσης, διώκονται μόνο ύστερα από έγκληση του παθόντος. Για αυτά ισχύει αυστηρή προθεσμία: το άρθρο 117 του Ποινικού Κώδικα ορίζει ότι το αξιόποινο εξαλείφεται αν ο δικαιούχος δεν υποβάλει έγκληση μέσα σε τρεις μήνες από τότε που έμαθε για την πράξη και για το πρόσωπο που την τέλεσε. Ο οδηγός εξηγεί πώς καταλαβαίνετε ποια διαδικασία σας αφορά, τι γράφετε στο κείμενο, πού το καταθέτετε, ποιο παράβολο πληρώνετε, πώς δηλώνετε παράσταση πολιτικής αγωγής και τι κάνετε αν ο εισαγγελέας θέσει την υπόθεση στο αρχείο. Στο τέλος θα έχετε μια έγκυρη έγκληση με αριθμό πρωτοκόλλου, που κινεί την ποινική διαδικασία και διατηρεί τα δικαιώματά σας ως θύματος.
Βασικά στοιχεία
Προθεσμία
Για τα εγκλήματα που διώκονται κατ’ έγκληση η προθεσμία είναι τρεις μήνες από την ημέρα που ο παθών έμαθε πλήρως για την πράξη και για τον δράστη ή έναν από τους συμμετόχους (άρθρο 117 ΠΚ) και λήγει την αντίστοιχη ημερομηνία του τρίτου μήνα. Η προθεσμία αυτή είναι ανεξάρτητη από την παραγραφή, που για τα πλημμελήματα είναι πέντε χρόνια και για τα κακουργήματα δεκαπέντε ή είκοσι (άρθρο 111 ΠΚ). Η μήνυση για αυτεπαγγέλτως διωκόμενα εγκλήματα μπορεί να υποβληθεί όσο δεν έχει επέλθει παραγραφή. Κατά της διάταξης αρχειοθέτησης ή απόρριψης η προσφυγή στον εισαγγελέα εφετών υποβάλλεται σε σύντομη προθεσμία από την επίδοση.
Τι να κάνετε
- Ελέγξτε αν η πράξη διώκεται αυτεπαγγέλτως ή κατ’ έγκληση. Κοιτάξτε τη διάταξη του Ποινικού Κώδικα ή του ειδικού νόμου που περιγράφει το έγκλημα: όταν η ποινική δίωξη απαιτεί έγκληση, το λέει ρητά, όπως το άρθρο 368 ΠΚ για την εξύβριση και τη δυσφήμηση. Αν η πράξη διώκεται αυτεπαγγέλτως, π.χ. ενδοοικογενειακή σωματική βλάβη κατά τον ν. 3500/2006, κλοπή διάρρηξης ή απάτη μεγάλης αξίας, η μήνυση απλώς ενημερώνει τον εισαγγελέα και η υπόθεση προχωρά ακόμη κι αν αργότερα το μετανιώσετε. Αν διώκεται κατ’ έγκληση, η δίωξη εξαρτάται από εσάς: χωρίς έγκυρη και εμπρόθεσμη έγκληση το δικαστήριο κηρύσσει την ποινική δίωξη απαράδεκτη. Όταν σε ένα περιστατικό συρρέουν περισσότερα εγκλήματα, π.χ. απειλή και εξύβριση, συμπεριλάβετε όλα στο ίδιο κείμενο.
- Υπολογίστε την τρίμηνη προθεσμία από την ημέρα της γνώσης. Η προθεσμία του άρθρου 117 ΠΚ αρχίζει όταν ο παθών έμαθε με πληρότητα και σαφήνεια τα πραγματικά περιστατικά της πράξης και το πρόσωπο του δράστη, όχι απλώς όταν ακούσει μια φήμη (ΑΠ 1044/2010). Λήγει όταν περάσει η ημέρα του τρίτου μήνα που αντιστοιχεί αριθμητικά στην ημέρα της γνώσης· ο Άρειος Πάγος εφαρμόζει εδώ τον τρόπο υπολογισμού του Αστικού Κώδικα (ΑΠ 672/2010). Αν η έγκληση κατατεθεί μετά το τρίμηνο, το δικαστήριο πρέπει να αιτιολογήσει πότε ακριβώς έμαθε ο παθών (ΑΠ 1356/2009). Γράψτε λοιπόν στην έγκληση πότε και πώς μάθατε για την πράξη και κρατήστε αποδείξεις, π.χ. το στιγμιότυπο της ανάρτησης με ημερομηνία ή το μήνυμα στο οποίο σας ενημέρωσαν. Μην περιμένετε την τελευταία εβδομάδα.
- Βεβαιωθείτε ότι έχετε δικαίωμα να υποβάλετε έγκληση. Το δικαίωμα ανήκει στον άμεσα παθόντα (άρθρο 118 ΠΚ). Για ανήλικο κάτω των 12 ετών ή για πρόσωπο σε δικαστική συμπαράσταση την υποβάλλει ο νόμιμος αντιπρόσωπος· από τα 12 έως τα 17 την έχουν και ο ανήλικος και ο αντιπρόσωπος, και μετά τα 17 μόνο ο ίδιος ο παθών. Για νομικό πρόσωπο την υποβάλλει ο νόμιμος εκπρόσωπός του. Αν την υποβάλει άλλος, η ποινική δίωξη είναι απαράδεκτη και το σφάλμα δεν διορθώνεται εκ των υστέρων, ακόμη κι αν ο δικαιούχος ήξερε για την πράξη (ΑΠ 1898/2008). Αν ενεργεί δικηγόρος για λογαριασμό σας, χρειάζεται ειδικό πληρεξούσιο για τη συγκεκριμένη έγκληση, με θεωρημένη υπογραφή· ένα γενικό πληρεξούσιο δεν αρκεί.
- Γράψτε το κείμενο συγκεκριμένα και με αποδείξεις. Η έγκληση είναι δήλωση βούλησης ότι επιθυμείτε τη δίωξη και πρέπει να περιέχει: τα πλήρη στοιχεία σας (ονοματεπώνυμο, πατρώνυμο, ΑΔΤ ή διαβατήριο, ΑΦΜ, διεύθυνση), τα στοιχεία του δράστη αν τα γνωρίζετε, χρονολογική περιγραφή του τι έγινε, πού και πότε, τις αποδείξεις (έγγραφα, φωτογραφίες, μηνύματα, ιατρικές βεβαιώσεις) και τους μάρτυρες με τα στοιχεία τους. Ζητήστε ρητά «την ποινική δίωξη του εγκαλουμένου για κάθε αξιόποινη πράξη που προκύπτει». Μην υπερβάλλετε και μην αποδίδετε πράξεις που δεν μπορείτε να στηρίξετε. Αν θέλετε να ζητήσετε χρηματική ικανοποίηση στο ποινικό δικαστήριο, δηλώστε από τώρα ότι παρίστασθε ως πολιτικώς ενάγων. Υπογράψτε το κείμενο και κρατήστε αντίγραφα όλων των συνημμένων.
- Καταθέστε την έγκληση στην αρμόδια αρχή. Η έγκληση υποβάλλεται γραπτώς ή προφορικά στον εισαγγελέα πλημμελημάτων του τόπου όπου τελέστηκε η πράξη (Εισαγγελία Πρωτοδικών) ή σε οποιοδήποτε αστυνομικό τμήμα, που τη συντάσσει σε έκθεση και τη διαβιβάζει στην εισαγγελία. Στην εισαγγελία μπορείτε να την καταθέσετε αυτοπροσώπως ή μέσω πληρεξούσιου δικηγόρου. Αν προηγείται επείγον περιστατικό, καλέστε πρώτα το 100· η κατάθεση στο τμήμα γίνεται αμέσως μετά. Ζητήστε αριθμό πρωτοκόλλου ή αντίγραφο της έκθεσης, γιατί με αυτόν θα παρακολουθείτε την πορεία της υπόθεσης και θα αποδεικνύετε ότι τηρήσατε το τρίμηνο. Αν ζείτε στο εξωτερικό, η έγκληση μπορεί να κατατεθεί μέσω δικηγόρου στην Ελλάδα με ειδικό πληρεξούσιο.
- Πληρώστε το παράβολο, εφόσον απαιτείται. Ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας (ν. 4620/2019, άρθρο 46) ορίζει ότι όποιος υποβάλλει έγκληση πληρώνει παράβολο υπέρ του Δημοσίου, κατά κανόνα 100 ευρώ για πλημμέλημα και μεγαλύτερο ποσό για κακούργημα· χωρίς αυτό η έγκληση δεν εξετάζεται. Το παράβολο εκδίδεται ηλεκτρονικά (e-παράβολο) και η απόδειξη επισυνάπτεται. Εξαιρούνται, μεταξύ άλλων, τα θύματα ενδοοικογενειακής βίας και εγκλημάτων κατά της γενετήσιας ελευθερίας, καθώς και όσοι είναι οικονομικά αδύναμοι κατά τον νόμο. Όποιος απλώς καταγγέλλει αυτεπαγγέλτως διωκόμενο έγκλημα χωρίς να ζητά να γίνει διάδικος συνήθως δεν πληρώνει. Ελέγξτε το ισχύον ποσό στη γραμματεία της εισαγγελίας πριν από την κατάθεση.
- Δηλώστε παράσταση πολιτικής αγωγής, αν θέλετε να είστε διάδικος. Με τη δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής ο παθών αποκτά δικαιώματα στη δίκη: ενημερώνεται, παρίσταται με δικηγόρο, προτείνει μάρτυρες και μπορεί να ασκήσει ένδικα μέσα όπου το επιτρέπει ο νόμος. Κατά τον ισχύοντα ΚΠΔ η πολιτική αγωγή στο ποινικό δικαστήριο αφορά μόνο χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης· την αποζημίωση για υλική ζημία τη ζητάτε με αγωγή στο πολιτικό δικαστήριο. Η δήλωση γίνεται με την έγκληση ή αργότερα, μέχρι την έναρξη της αποδεικτικής διαδικασίας στο ακροατήριο, και συνοδεύεται από τα τέλη που ορίζει ο νόμος. Η καθυστέρηση στερεί τον παθόντα από τη δυνατότητα να παρακολουθεί την ανάκριση με δικηγόρο.
- Παρακολουθήστε τι αποφασίζει ο εισαγγελέας. Μετά την κατάθεση ο εισαγγελέας μπορεί να διατάξει προκαταρκτική εξέταση, να ασκήσει ποινική δίωξη με απευθείας κλήση στο ακροατήριο ή με κύρια ανάκριση για κακουργήματα, ή να θέσει την έγκληση στο αρχείο όταν κρίνει ότι είναι νόμω ή ουσία αβάσιμη. Μπορεί να κληθείτε να καταθέσετε ως μάρτυρας· φέρτε μαζί σας τα πρωτότυπα των αποδείξεων. Ρωτάτε τη γραμματεία με τον αριθμό πρωτοκόλλου. Αν η έγκληση απορριφθεί ή αρχειοθετηθεί, η διάταξη επιδίδεται σε όποιον πλήρωσε το παράβολο, που μπορεί να ασκήσει προσφυγή στον εισαγγελέα εφετών μέσα σε σύντομη προθεσμία από την επίδοση. Αν η προθεσμία χαθεί, η απόρριψη οριστικοποιείται και επανεξέταση γίνεται μόνο με νέα στοιχεία.
- Σκεφτείτε προσεκτικά πριν παραιτηθείτε ή ανακαλέσετε. Ο παθών μπορεί να δηλώσει ρητά ότι παραιτείται από το δικαίωμα της έγκλησης, οπότε το αξιόποινο εξαλείφεται (άρθρο 117 παρ. 2 ΠΚ), ή να ανακαλέσει έγκληση που ήδη υπέβαλε, με τους όρους του ΚΠΔ (άρθρο 120 ΠΚ). Η ανάκληση υπέρ ενός συμμετόχου ωφελεί και τους υπόλοιπους που διώκονται κατ’ έγκληση, ενώ η έγκληση μόνο κατά ενός δεν σημαίνει σιωπηρή παραίτηση για τους άλλους (ΑΠ Ολ. 1/2007). Μετά την ανάκληση δεν μπορεί να υποβληθεί νέα έγκληση για την ίδια πράξη. Οι συμβιβασμοί με τον δράστη συχνά προβλέπουν ανάκληση· ζητήστε πρώτα να εκπληρωθεί ό,τι συμφωνήθηκε και μετά υπογράψτε. Στα αυτεπαγγέλτως διωκόμενα εγκλήματα η ανάκληση δεν σταματά τη δίωξη.
Τι να προσέξετε
- Η έγκληση μετά το τρίμηνο του άρθρου 117 ΠΚ οδηγεί σε εξάλειψη του αξιοποίνου· όποιος περιμένει «να δει τι θα γίνει» συχνά χάνει το δικαίωμα.
- Έγκληση από πρόσωπο που δεν είναι ο άμεσα παθών ή από δικηγόρο χωρίς ειδικό πληρεξούσιο καθιστά τη δίωξη απαράδεκτη και το λάθος δεν διορθώνεται αργότερα (ΑΠ 1898/2008).
- Ψευδής ή εν γνώσει αναληθής καταγγελία είναι η ίδια έγκλημα: η ψευδής καταμήνυση (άρθρο 229 ΠΚ) τιμωρείται με φυλάκιση, ακόμη κι αν η έγκληση ήταν τυπικά άκυρη (ΑΠ 1876/2009).
- Χωρίς παράβολο, όπου απαιτείται, η έγκληση δεν εξετάζεται, και χωρίς δήλωση πολιτικής αγωγής ο παθών δεν έχει δικαιώματα διαδίκου στη δίκη.
- Αόριστη περιγραφή χωρίς ημερομηνίες, τόπο και αποδείξεις οδηγεί εύκολα σε αρχειοθέτηση ως ουσία αβάσιμης.
- Η ανάκληση της έγκλησης είναι οριστική: νέα έγκληση για την ίδια πράξη δεν επιτρέπεται, ακόμη κι αν ο δράστης δεν τηρήσει τον συμβιβασμό.
- Αν δεν παρακολουθείτε την υπόθεση, μπορεί να χάσετε την προθεσμία προσφυγής κατά της αρχειοθέτησης.
Νομική βάση
Σχετικές δικαστικές αποφάσεις
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι η διαφορά μήνυσης και έγκλησης;
Μήνυση είναι η γνωστοποίηση ενός αυτεπαγγέλτως διωκόμενου εγκλήματος στις αρχές και μπορεί να την κάνει οποιοσδήποτε. Έγκληση είναι η δήλωση του παθόντος ότι θέλει τη δίωξη ενός εγκλήματος που διώκεται μόνο κατ’ έγκληση, όπως η εξύβριση ή η δυσφήμηση. Χωρίς έγκληση, εκεί, δεν μπορεί να γίνει δίκη.
Σε πόσο χρόνο πρέπει να κάνω μήνυση;
Για τα εγκλήματα που διώκονται κατ’ έγκληση, μέσα σε τρεις μήνες από την ημέρα που μάθατε για την πράξη και για τον δράστη (άρθρο 117 ΠΚ). Για τα αυτεπαγγέλτως διωκόμενα, μέχρι την παραγραφή: πέντε χρόνια για τα πλημμελήματα και δεκαπέντε ή είκοσι για τα κακουργήματα.
Πού κάνω μήνυση;
Στην Εισαγγελία Πρωτοδικών του τόπου όπου έγινε η πράξη, αυτοπροσώπως ή μέσω δικηγόρου, ή σε οποιοδήποτε αστυνομικό τμήμα, που συντάσσει έκθεση και τη στέλνει στον εισαγγελέα. Ζητήστε πάντα αριθμό πρωτοκόλλου ή αντίγραφο της έκθεσης, γιατί με αυτό αποδεικνύετε την ημερομηνία υποβολής.
Πόσο κοστίζει μια μήνυση;
Όποιος υποβάλλει έγκληση πληρώνει παράβολο κατά το άρθρο 46 ΚΠΔ, κατά κανόνα 100 ευρώ για πλημμέλημα και περισσότερα για κακούργημα, εκτός αν ανήκει σε εξαιρούμενη κατηγορία, όπως τα θύματα ενδοοικογενειακής βίας. Αν προσλάβετε δικηγόρο, η αμοιβή του συμφωνείται χωριστά. Ελέγξτε το ισχύον ποσό στην εισαγγελία.
Χρειάζομαι δικηγόρο για να κάνω μήνυση;
Όχι. Μπορείτε να υποβάλετε έγκληση μόνοι σας στην εισαγγελία ή στο αστυνομικό τμήμα. Ο δικηγόρος βοηθά να διατυπωθούν σωστά τα περιστατικά, να επιλεγούν οι σωστές διατάξεις και να δηλωθεί έγκαιρα η πολιτική αγωγή. Αν ενεργεί για λογαριασμό σας, χρειάζεται ειδικό πληρεξούσιο.
Μπορώ να κάνω μήνυση για λογαριασμό άλλου;
Για τα αυτεπαγγέλτως διωκόμενα εγκλήματα ναι, ως μήνυση. Για τα κατ’ έγκληση διωκόμενα το δικαίωμα έχει μόνο ο άμεσα παθών ή, για ανήλικο κάτω των 12 ετών, ο νόμιμος αντιπρόσωπος. Έγκληση από άλλο πρόσωπο κάνει τη δίωξη απαράδεκτη (ΑΠ 1898/2008).
Μπορώ να αποσύρω μια μήνυση;
Την έγκληση για εγκλήματα που διώκονται κατ’ έγκληση μπορείτε να την ανακαλέσετε με τους όρους του ΚΠΔ, αλλά μετά δεν επιτρέπεται νέα έγκληση για την ίδια πράξη. Στα αυτεπαγγέλτως διωκόμενα εγκλήματα η ανάκληση δεν σταματά τη δίωξη· ο εισαγγελέας συνεχίζει.
Τι γίνεται αν ο εισαγγελέας βάλει τη μήνυση στο αρχείο;
Η διάταξη αρχειοθέτησης ή απόρριψης επιδίδεται σε όποιον πλήρωσε το παράβολο, που μπορεί να ασκήσει προσφυγή στον εισαγγελέα εφετών μέσα σε σύντομη προθεσμία από την επίδοση. Αν δεν ασκηθεί, η υπόθεση μπορεί να ανοίξει ξανά μόνο με νέα πραγματικά στοιχεία.
Παίρνω αποζημίωση με τη μήνυση;
Στο ποινικό δικαστήριο, ως πολιτικώς ενάγων, μπορείτε να ζητήσετε μόνο χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης. Για την υλική ζημία, π.χ. ιατρικά έξοδα ή επισκευές, χρειάζεται αγωγή στο πολιτικό δικαστήριο, που μπορεί να ασκηθεί παράλληλα με την ποινική διαδικασία.
Τι κινδυνεύω αν η μήνυση αποδειχθεί αβάσιμη;
Αν απλώς δεν αποδειχθεί, δεν έχετε ποινική ευθύνη. Αν όμως καταγγείλατε εν γνώσει κάτι ψευδές για να διωχθεί ο άλλος, διαπράττετε ψευδή καταμήνυση (άρθρο 229 ΠΚ) και ενδεχομένως συκοφαντική δυσφήμηση, και ο εγκαλούμενος μπορεί να στραφεί εναντίον σας. Γράφετε μόνο ό,τι μπορείτε να στηρίξετε.
Νομικός οδηγός – επιμέρους οδηγίες
Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας