📄 Tekst ustawy
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 15 czerwca 2012 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo energetyczne
Spis treści
Treść obwieszczenia
Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne
Rozdział 1 - Przepisy ogólne
Rozdział 2 - Dostarczanie paliw i energii
Rozdział 3 - Polityka energetyczna
Rozdział 4 - Organ do spraw regulacji gospodarki paliwami i energią
Rozdział 5 - Koncesje i taryfy
Rozdział 6 - Urządzenia, instalacje, sieci i ich eksploatacja
Rozdział 7 - Kary pieniężne
Rozdział 8 - Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy przejściowe i końcowe
Treść obwieszczenia
1.
Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych
i niektórych innych aktów prawnych
(Dz. U. z 2011 r. Nr 197, poz. 1172 i Nr 232, poz. 1378) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne
(Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych:
1)
ustawą z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym
(Dz. U. Nr 104, poz. 708),
2)
ustawą z dnia 21 lipca 2006 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne
(Dz. U. Nr 158, poz. 1123),
3)
ustawą z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne, ustawy -
Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o systemie oceny zgodności
(Dz. U. Nr 21, poz. 124),
4)
ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu
ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego
państwa i zakłóceń na rynku naftowym
(Dz. U. Nr 52, poz. 343),
5)
ustawą z dnia 15 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne
(Dz. U. Nr 115, poz. 790),
6)
ustawą z dnia 29 czerwca 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych u wytwórców
w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży mocy i energii
elektrycznej
(Dz. U. Nr 130, poz. 905),
7)
ustawą z dnia 4 września 2008 r. o zmianie ustawy o obrocie instrumentami finansowymi
oraz niektórych innych ustaw
(Dz. U. z 2009 r. Nr 165, poz. 1316),
8)
ustawą z dnia 5 września 2008 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wejściem w
życie Protokołu do Umowy między Wspólnotą Europejską i jej Państwami Członkowskimi,
z jednej strony, a Konfederacją Szwajcarską, z drugiej strony, w sprawie swobodnego
przepływu osób
(Dz. U. Nr 180, poz. 1112),
9)
ustawą z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej
(Dz. U. Nr 227, poz. 1505),
10)
ustawą z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym
(Dz. U. z 2009 r. Nr 3, poz. 11),
11)
ustawą z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne
(Dz. U. Nr 69, poz. 586),
12)
ustawą z dnia 20 listopada 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz
niektórych innych ustaw
(Dz. U. Nr 215, poz. 1664),
13)
ustawą z dnia 8 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne oraz o zmianie
niektórych innych ustaw
(Dz. U. Nr 21, poz. 104),
14)
ustawą z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie
danych gospodarczych
(Dz. U. Nr 81, poz. 530),
15)
ustawą z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej
(Dz. U. Nr 94, poz. 551),
16)
ustawą z dnia 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie
obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących
(Dz. U. Nr 135, poz. 789),
17)
ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne oraz niektórych
innych ustaw
(Dz. U. Nr 205, poz. 1208),
18)
ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego
oraz niektórych innych ustaw
(Dz. U. Nr 233, poz. 1381),
19)
ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o zapasach ropy naftowej, produktów
naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa
paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym oraz o zmianie niektórych innych ustaw
(Dz. U. Nr 234, poz. 1392)
oraz zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem 1 czerwca 2012 r.
2.
Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje:
1)
art. 216 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym
(Dz. U. Nr 104, poz. 708), który stanowi:
„
Art. 216.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 197
pkt 1, który wchodzi w życie po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia, oraz art.
214, który wchodzi w życie po upływie 7 dni od dnia ogłoszenia.
”
;
2)
art. 8 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne
(Dz. U. Nr 158, poz. 1123), który stanowi:
„
Art. 8.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
”
;
3)
art. 13 i art. 14 ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne,
ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o systemie oceny zgodności
(Dz. U. Nr 21, poz. 124), które stanowią:
„
Art. 13.
Przepisy art. 9a ust. 8-8d, art. 9l ust. 11-15, art. 9m, art. 23 ust. 2 pkt 3 lit.
e i pkt 21 oraz art. 56 ust. 1 pkt 1a i ust. 2a pkt 3 ustawy wymienionej w art. 1,
w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, w zakresie obowiązków uzyskania i przedstawienia
do umorzenia świadectw pochodzenia z kogeneracji oraz uiszczenia opłaty zastępczej,
stosuje się do dnia 31 marca 2013 r.
Art. 14.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem:
1)
art. 9a ust. 8-8d, art. 9c ust. 6 i 7 oraz art. 56 ust. 2a pkt 3 ustawy wymienionej
w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, które wchodzą w życie z dniem 1 lipca
2007 r.;
2)
art. 23 ust. 2 pkt 18 lit. a ustawy wymienionej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą
ustawą, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2008 r.
”
;
4)
art. 79 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych
i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa
paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym
(Dz. U. Nr 52, poz. 343), który stanowi:
„
Art. 79.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
”
;
5)
art. 6 i 7 ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne
(Dz. U. Nr 115, poz. 790), które stanowią:
„
Art. 6.
W przypadku połączenia się przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się obrotem
paliwami gazowymi, przejmujące przedsiębiorstwo energetyczne:
1)
wstępuje w prawa i obowiązki przedsiębiorstwa przejmowanego wynikające z umów zawartych
z odbiorcami;
2)
w rozliczeniach z odbiorcami, o których mowa w pkt 1, do dnia wejścia w życie zatwierdzonej
dla tego przedsiębiorstwa nowej taryfy, stosuje taryfy obowiązujące do dnia przejęcia
przez to przedsiębiorstwo wydzielonej z przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo części
przedsiębiorstwa niezwiązanej z działalnością dystrybucyjną;
3)
w rozliczeniach z nowymi odbiorcami do dnia wejścia w życie zatwierdzonej dla tego
przedsiębiorstwa nowej taryfy stosuje taryfy właściwe dla miejsca przyłączenia ich
instalacji.
Art. 7.
Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, z mocą od dnia 24 czerwca 2007 r.
”
;
6)
art. 65 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o zasadach pokrywania kosztów powstałych
u wytwórców w związku z przedterminowym rozwiązaniem umów długoterminowych sprzedaży
mocy i energii elektrycznej
(Dz. U. Nr 130, poz. 905), który stanowi:
„
Art. 65.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 24,
art. 30, art. 45 i art. 46, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2008 r.
”
;
7)
art. 28 ustawy z dnia 4 września 2008 r. o zmianie ustawy o obrocie instrumentami
finansowymi oraz niektórych innych ustaw
(Dz. U. z 2009 r. Nr 165, poz. 1316), który stanowi:
„
Art. 28.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem przepisów
art. 46a ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, które
wchodzą w życie w terminie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia.
”
;
8)
art. 15 ustawy z dnia 5 września 2008 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wejściem
w życie Protokołu do Umowy między Wspólnotą Europejską i jej Państwami Członkowskimi,
z jednej strony, a Konfederacją Szwajcarską, z drugiej strony, w sprawie swobodnego
przepływu osób
(Dz. U. Nr 180, poz. 1112), który stanowi:
„
Art. 15.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
”
;
9)
art. 216 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej
(Dz. U. Nr 227, poz. 1505), który stanowi:
„
Art. 216.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art.
7 ust. 1, art. 40-43, art. 45, art. 47-49, art. 160 i art. 186 pkt 2-6, które wchodzą
w życie z dniem 1 stycznia 2010 r.
”
;
10)
art. 169 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym
(Dz. U. z 2009 r. Nr 3, poz. 11), który stanowi:
„
Art. 169.
Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 marca 2009 r.
”
;
11)
art. 2 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne
(Dz. U. Nr 69, poz. 586), który stanowi:
„
Art. 2.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
”
;
12)
art. 24 ustawy z dnia 20 listopada 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska
oraz niektórych innych ustaw
(Dz. U. Nr 215, poz. 1664), który stanowi:
„
Art. 24.
Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2010 r., z wyjątkiem:
1)
art. 1 pkt 7 w zakresie art. 400f ust. 10, który wchodzi w życie z dniem 1 lipca 2010 r.;
2)
art. 1 pkt 12 lit. e, pkt 14, pkt 18 i pkt 20 lit. c, które wchodzą w życie z dniem
1 stycznia 2011 r.
”
;
13)
art. 6-22 ustawy z dnia 8 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne oraz
o zmianie niektórych innych ustaw
(Dz. U. Nr 21, poz. 104), które stanowią:
„
Art. 6.
Przepisów art. 4j ust. 3 i 4 ustawy zmienianej w art. 1 nie stosuje się do umów zawartych
na czas określony przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.
Art. 7.
1.
Jeżeli podmiot, o którym mowa w art. 7 ust. 8a ustawy zmienianej w art. 1, przed dniem
wejścia w życie niniejszej ustawy złożył wniosek o określenie warunków przyłączenia,
otrzymał warunki przyłączenia, których ważność upływa nie wcześniej niż z upływem
6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, ale nie zawarł umowy o przyłączenie
do sieci, wnosi zaliczkę w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
2.
Jeżeli podmiot, o którym mowa w art. 7 ust. 8a ustawy zmienianej w art. 1, przed dniem
wejścia w życie niniejszej ustawy złożył wniosek o określenie warunków przyłączenia
i nie zostały mu wydane warunki przyłączenia do sieci, wnosi zaliczkę oraz dostarcza,
w terminie 180 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, właściwemu przedsiębiorstwu
energetycznemu dokument, o którym mowa w art. 7 ust. 8d ustawy zmienianej w art. 1
wskazujący na możliwość lokalizacji inwestycji, której dotyczy wniosek o określenie
warunków przyłączenia.
3.
W przypadku:
1)
niewniesienia zaliczki w terminie określonym w ust. 1 - warunki przyłączenia tracą
ważność;
2)
niewniesienia zaliczki lub niedostarczenia dokumentu, o którym mowa w art. 7 ust.
8d ustawy zmienianej w art. 1, w terminie, o którym mowa w ust. 2 - wniosek o przyłączenie
pozostawia się bez rozpatrzenia.
4.
Zakres i warunki wykonania ekspertyzy, o której mowa w art. 7 ust. 8e ustawy zmienianej
w art. 1, uzgodnione na podstawie odrębnych przepisów z właściwym operatorem systemu
elektroenergetycznego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy zachowują ważność
przez okres ustalony z tym operatorem, jednak nie dłużej niż przez 5 miesięcy od dnia
wejścia w życie niniejszej ustawy.
5.
Ekspertyza, o której mowa w ust. 4, której wykonanie zostało zlecone na podstawie
umowy zawartej z wykonawcą przez podmiot ubiegający się o przyłączenie do sieci, staje
się ekspertyzą, o której mowa w art. 7 ust. 8e ustawy zmienianej w art. 1, po jej
uzgodnieniu z właściwym operatorem systemu elektroenergetycznego.
Art. 8.
Przepisy art. 9a ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą w
zakresie dotyczącym świadectw pochodzenia biogazu rolniczego stosuje się od dnia 1
stycznia 2011 r.
Art. 9.
Ogłoszenie wysokości jednostkowej opłaty zastępczej, o której mowa w art. 9a ust.
2 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, nastąpi do dnia
31 marca 2010 r. z uwzględnieniem waloryzacji dokonanej do dnia wejścia w życie niniejszej
ustawy.
Art. 10.
Do dnia wyłonienia sprzedawcy z urzędu, podmiotem obowiązanym do zakupu energii elektrycznej
wytworzonej w odnawialnych źródłach energii, o którym mowa w art. 9a ust. 6 ustawy
zmienianej w art. 1, przyłączonych do sieci dystrybucyjnej lub przesyłowej, jest podmiot
wykonujący zadania sprzedawcy z urzędu.
Art. 11.
1.
Obowiązek, o którym mowa w art. 9a ust. 8-8d ustawy zmienianej w art. 1, stosuje się
do dnia 31 marca 2013 r.
2.
Do świadectw pochodzenia z kogeneracji wydanych dla energii elektrycznej wytworzonej
w wysokosprawnej kogeneracji w jednostkach kogeneracji, o których mowa w art. 9l ust.
1 pkt 1a ustawy zmienianej w art. 1, obowiązek, o którym mowa w art. 9a ust. 8-8d
ustawy zmienianej w art. 1, stosuje się do dnia 31 marca 2019 r.
Art. 12.
Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie niniejszej
ustawy, ogłosi w Biuletynie Urzędu Regulacji Energetyki jednostkową opłatę zastępczą
Ozm, o której mowa w art. 9a ust. 8a ustawy zmienianej w art. 1, obowiązującą w 2010 r.
Art. 13.
Pierwsze podanie do publicznej wiadomości informacji, o których mowa w art. 9c ust.
3 pkt 9a lit. f ustawy zmienianej w art. 1, nastąpi w terminie 30 dni od dnia wejścia
w życie niniejszej ustawy.
Art. 14.
1.
W terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, operator systemu
przesyłowego lub systemu połączonego przedłoży Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki
instrukcję, o której mowa w art. 9g ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, dostosowaną
do wymagań przepisów zmienionych niniejszą ustawą.
2.
W terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy:
1)
operatorzy systemu elektroenergetycznego przedłożą Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki
do uzgodnienia projekty planów rozwoju, o którym mowa w art. 16 ust. 2a,
2)
przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się wytwarzaniem energii elektrycznej przedłożą
Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki pierwszą informację, o której mowa w art. 16
ust. 12
- ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Art. 15.
1.
W terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, właściciel, o którym
mowa w art. 9h ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą:
1)
wystąpi z wnioskiem do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki o wyznaczenie go odpowiednio
operatorem systemu dystrybucyjnego gazowego lub elektroenergetycznego, systemu magazynowania
paliw gazowych, systemu skraplania gazu ziemnego albo
2)
powierzy innemu przedsiębiorstwu energetycznemu, w drodze umowy, pełnienie odpowiednio
obowiązków operatora systemu przesyłowego, systemu dystrybucyjnego, systemu magazynowania,
systemu skraplania gazu ziemnego lub systemu połączonego i wystąpi z wnioskiem do
Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki o wyznaczenie tego przedsiębiorstwa operatorem
dla jego sieci lub instalacji.
2.
Przepisy ust. 1 stosuje się do właściciela sieci lub instalacji, o którym mowa w art.
9h ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, dla których
w dniu wejścia w życie tej ustawy nie wyznaczono operatora systemu przesyłowego, systemu
dystrybucyjnego, systemu magazynowania, systemu skraplania gazu ziemnego lub systemu
połączonego albo dla których właściciel ten nie wystąpił przed tym dniem z wnioskiem
do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki o wyznaczenie operatora.
Art. 16.
Wydane przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy decyzje w sprawie wyznaczenia
operatorem systemu przesyłowego, systemu dystrybucyjnego, systemu magazynowania paliw
gazowych, systemu skraplania gazu ziemnego lub systemu połączonego zachowują ważność
przez okres, na który zostały wydane.
Art. 17.
Uchwalenie przez gminę pierwszych założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię
elektryczną i paliwa gazowe, o których mowa w art. 19 ustawy zmienianej w art. 1,
lub ich aktualizacja powinna nastąpić w terminie 2 lat od dnia wejścia w życie niniejszej
ustawy.
Art. 18.
Pierwsze opublikowanie raportu, o którym mowa w art. 23 ust. 2d ustawy zmienianej
w art. 1, nastąpi w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
Art. 19.
Przepisy art. 49a ust. 1 i 2 ustawy zmienianej w art. 1, stosuje się do energii elektrycznej
niesprzedanej do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
Art. 20.
Do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy
stosuje się przepisy tej ustawy.
Art. 21.
Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 9 ust. 3 i 4, art. 9a ust.
9 i 10 oraz art. 46 ust. 3-6 ustawy, o której mowa w art. 1, zachowują moc do czasu
wejścia w życie nowych przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 9 ust. 3
i 4, art. 9a ust. 9 i 10 oraz art. 46 ust. 3-6 ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu
nadanym niniejszą ustawą.
Art. 22.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 1:
1)
pkt 8 i 37, które wchodzą w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia;
2)
pkt 18, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2011 r.
”
;
14)
art. 70 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych
i wymianie danych gospodarczych
(Dz. U. Nr 81, poz. 530), który stanowi:
„
Art. 70.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.
”
;
15)
art. 46 i art. 49 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej
(Dz. U. Nr 94, poz. 551), które stanowią:
„
Art. 46.
Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 9 ust. 4 ustawy wymienionej
w art. 39 zachowują moc do czasu wejścia w życie nowych przepisów wykonawczych wydanych
na podstawie art. 9 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 39, w brzmieniu nadanym niniejszą
ustawą.
”
„
Art. 49.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem:
1)
art. 15-22, art. 23 ust. 1 i 2, art. 24, art. 25, art. 35 ust. 2, art. 36, art. 37,
art. 39 pkt 1 i 4-7, art. 40 oraz art. 41 w zakresie wpływów z kar pieniężnych, które
wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2012 r.;
2)
art. 38 oraz art. 39 pkt 2 i 3, które wchodzą w życie z dniem 1 lipca 2012 r.;
3)
art. 12, art. 14, art. 23 ust. 3-6, art. 26, art. 27, art. 35 ust. 1 oraz art. 41
w zakresie wpływów z opłat zastępczych, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2013 r.
”
;
16)
art. 63 ustawy z dnia 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w
zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących
(Dz. U. Nr 135, poz. 789), który stanowi:
„
Art. 63.
Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 lipca 2011 r.
”
;
17)
art. 9, art. 10 i art. 12 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo
energetyczne oraz niektórych innych ustaw
(Dz. U. Nr 205, poz. 1208), które stanowią:
„
Art. 9.
Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 49a ust. 12 ustawy, o której
mowa w art. 1, zachowują moc do czasu wejścia w życie nowych przepisów wykonawczych
wydanych na podstawie art. 49a ust. 12 ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu
nadanym niniejszą ustawą.
Art. 10.
Świadectwa potwierdzające posiadane kwalifikacje w zakresie eksploatacji urządzeń,
instalacji lub sieci wydane przez komisje kwalifikacyjne na podstawie dotychczasowych
przepisów stają się świadectwami bezterminowymi z wyłączeniem świadectw potwierdzających
kwalifikacje zawodowe osób zajmujących się eksploatacją urządzeń, instalacji lub sieci,
a świadczących usługi na rzecz konsumentów, mikro, małych i średnich przedsiębiorców,
które zachowują ważność do czasu upływu terminu, na jaki zostały wydane.
”
„
Art. 12.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.
”
;
18)
art. 11 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego
oraz niektórych innych ustaw
(Dz. U. Nr 233, poz. 1381), który stanowi:
„
Art. 11.
Ustawa wchodzi w życie po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem
art. 1 pkt 24, który wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
”
;
19)
art. 5 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o zapasach ropy naftowej,
produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia
bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym oraz o zmianie niektórych
innych ustaw
(Dz. U. Nr 234, poz. 1392), który stanowi:
„
Art. 5.
Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.
”
.
Załącznik
-
Tekst jednolity ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne1)Niniejsza ustawa dokonuje w zakresie swojej regulacji wdrożenia następujących dyrektyw
Wspólnot Europejskich: 1) dyrektywy 90/547/EWG z dnia 29 października 1990 r. w sprawie
przesyłu energii elektrycznej przez sieci przesyłowe (Dz. Urz. WE L 313 z 13.11.1990,
z późn. zm.); 2) dyrektywy 91/296/EWG z dnia 31 maja 1991 r. w sprawie przesyłu gazu
ziemnego poprzez sieci (Dz. Urz. WE L 147 z 12.06.1991, z późn. zm.); 3) dyrektywy
96/92/WE z dnia 19 grudnia 1996 r. dotyczącej wspólnych zasad dla rynku wewnętrznego
energii elektrycznej (Dz. Urz. WE L 27 z 30.01.1997); 4) dyrektywy 98/30/WE z dnia
22 czerwca 1998 r. dotyczącej wspólnych zasad w odniesieniu do rynku wewnętrznego
gazu ziemnego (Dz. Urz. WE L 204 z 21.07.1998, z późn. zm.); 5) dyrektywy 2001/77/WE
z dnia 27 września 2001 r. w sprawie wspierania produkcji na rynku wewnętrznym energii
elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych (Dz. Urz. WE L 283 z 27.10.2001).
Dane dotyczące ogłoszenia aktów prawa Unii Europejskiej, zamieszczone w niniejszej
ustawie - z dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej
- dotyczą ogłoszenia tych aktów w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej - wydanie
specjalne.
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1.
1.
Ustawa określa zasady kształtowania polityki energetycznej państwa, zasady i warunki
zaopatrzenia i użytkowania paliw i energii, w tym ciepła, oraz działalności przedsiębiorstw
energetycznych, a także określa organy właściwe w sprawach gospodarki paliwami i energią.
2.
Celem ustawy jest tworzenie warunków do zrównoważonego rozwoju kraju, zapewnienia
bezpieczeństwa energetycznego, oszczędnego i racjonalnego użytkowania paliw i energii,
rozwoju konkurencji, przeciwdziałania negatywnym skutkom naturalnych monopoli, uwzględniania
wymogów ochrony środowiska, zobowiązań wynikających z umów międzynarodowych oraz równoważenia
interesów przedsiębiorstw energetycznych i odbiorców paliw i energii.
3.
Przepisów ustawy nie stosuje się do:
1)
wydobywania kopalin ze złóż oraz bezzbiornikowego magazynowania paliw w zakresie uregulowanym
ustawą z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze
(Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947, z późn. zm.2)Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2006 r.
Nr 133, poz. 934, Nr 170, poz. 1217, Nr 190, poz. 1399 i Nr 249, poz. 1834, z 2007 r.
Nr 21, poz. 125 i Nr 82, poz. 556, z 2008 r. Nr 138, poz. 865, Nr 154, poz. 958, Nr
199, poz. 1227 i Nr 227, poz. 1505, z 2009 r. Nr 18, poz. 97, z 2010 r. Nr 47, poz.
278 i Nr 76, poz. 489 oraz z 2011 r. Nr 106, poz. 622 i Nr 132, poz. 766.)3)Obecnie: ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. Nr
163, poz. 981), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., zgodnie z art. 225
tej ustawy.;
24)W brzmieniu ustalonym przez art. 60 pkt 1 ustawy z dnia 29 czerwca 2011 r. o przygotowaniu
i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących
(Dz. U. Nr 135, poz. 789), która weszła w życie z dniem 1 lipca 2011 r.)
wykorzystywania energii atomowej w zakresie uregulowanym ustawą z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe
(Dz. U. z 2012 r. poz. 264 i 908).
Art. 2.
(uchylony).
Art. 3.
Użyte w ustawie określenia oznaczają:
1)
energia - energię przetworzoną w dowolnej postaci;
2)
ciepło - energię cieplną w wodzie gorącej, parze lub w innych nośnikach;
3)
paliwa - paliwa stałe, ciekłe i gazowe będące nośnikami energii chemicznej;
3a5)W brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 8 stycznia 2010 r. o
zmianie ustawy - Prawo energetyczne oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U.
Nr 21, poz. 104), która weszła w życie z dniem 11 marca 2010 r.)
paliwa gazowe - gaz ziemny wysokometanowy lub zaazotowany, w tym skroplony gaz ziemny
oraz propan-butan lub inne rodzaje gazu palnego, dostarczane za pomocą sieci gazowej,
a także biogaz rolniczy, niezależnie od ich przeznaczenia;
4)
przesyłanie - transport:
a)
paliw gazowych oraz energii elektrycznej sieciami przesyłowymi w celu ich dostarczania
do sieci dystrybucyjnych lub odbiorcom końcowym przyłączonym do sieci przesyłowych,
b)
paliw ciekłych siecią rurociągów,
c)
ciepła siecią ciepłowniczą do odbiorców przyłączonych do tej sieci
- z wyłączeniem sprzedaży tych paliw lub energii;
5)
dystrybucja:
a)
transport paliw gazowych oraz energii elektrycznej sieciami dystrybucyjnymi w celu
ich dostarczania odbiorcom,
b)
rozdział paliw ciekłych do odbiorców przyłączonych do sieci rurociągów,
c)
rozdział ciepła do odbiorców przyłączonych do sieci ciepłowniczej
- z wyłączeniem sprzedaży tych paliw lub energii;
6)
obrót - działalność gospodarczą polegającą na handlu hurtowym albo detalicznym paliwami
lub energią;
6a)
sprzedaż - bezpośrednią sprzedaż paliw lub energii przez podmiot zajmujący się ich
wytwarzaniem lub odsprzedaż tych paliw lub energii przez podmiot zajmujący się ich
obrotem;
7)
procesy energetyczne - techniczne procesy w zakresie wytwarzania, przetwarzania, przesyłania,
magazynowania, dystrybucji oraz użytkowania paliw lub energii;
8)
zaopatrzenie w ciepło, energię elektryczną, paliwa gazowe - procesy związane z dostarczaniem
ciepła, energii elektrycznej, paliw gazowych do odbiorców;
9)
urządzenia - urządzenia techniczne stosowane w procesach energetycznych;
10)
instalacje - urządzenia z układami połączeń między nimi;
10a6)W brzmieniu ustalonym przez art. 69 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach
ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach
zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym (Dz. U.
Nr 52, poz. 343), która weszła w życie z dniem 7 kwietnia 2007 r.)
instalacja magazynowa - instalację używaną do magazynowania paliw gazowych, w tym
bezzbiornikowy magazyn gazu ziemnego oraz pojemności magazynowe gazociągów, będącą
własnością przedsiębiorstwa energetycznego lub eksploatowaną przez to przedsiębiorstwo,
włącznie z częścią instalacji skroplonego gazu ziemnego używaną do jego magazynowania,
z wyłączeniem tej części instalacji, która jest wykorzystywana do działalności produkcyjnej,
oraz instalacji służącej wyłącznie do realizacji zadań operatorów systemu przesyłowego
gazowego;
10b)
instalacja skroplonego gazu ziemnego - terminal przeznaczony do:
a)
skraplania gazu ziemnego lub
b)
sprowadzania, wyładunku i regazyfikacji skroplonego gazu ziemnego wraz z instalacjami
pomocniczymi i zbiornikami magazynowymi wykorzystywanymi w procesie regazyfikacji
i dostarczania gazu ziemnego do systemu przesyłowego
- z wyłączeniem części terminalu służącej do magazynowania;
11)
sieci - instalacje połączone i współpracujące ze sobą, służące do przesyłania lub
dystrybucji paliw lub energii, należące do przedsiębiorstwa energetycznego;
11a)
sieć przesyłowa - sieć gazową wysokich ciśnień, z wyłączeniem gazociągów kopalnianych
i bezpośrednich, albo sieć elektroenergetyczną najwyższych lub wysokich napięć, za
której ruch sieciowy jest odpowiedzialny operator systemu przesyłowego;
11b)
sieć dystrybucyjna - sieć gazową wysokich, średnich i niskich ciśnień, z wyłączeniem
gazociągów kopalnianych i bezpośrednich, albo sieć elektroenergetyczną wysokich, średnich
i niskich napięć, za której ruch sieciowy jest odpowiedzialny operator systemu dystrybucyjnego;
11c)
sieć gazociągów kopalnianych (złożowych, kolektorowych i ekspedycyjnych) - gazociąg
lub sieć gazociągów wykorzystywane do transportu gazu ziemnego z miejsca jego wydobycia
do zakładu oczyszczania i obróbki lub do terminalu albo wykorzystywane do transportu
gazu ziemnego do końcowego przeładunkowego terminalu przybrzeżnego;
11d)
gazociąg międzysystemowy - gazociąg przesyłowy przebiegający przez granicę państw
członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia
o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, wyłącznie
w celu połączenia krajowych systemów przesyłowych tych państw;
11e)
gazociąg bezpośredni - gazociąg, który został zbudowany w celu bezpośredniego dostarczania
paliw gazowych do instalacji odbiorcy z pominięciem systemu gazowego;
11f)
linia bezpośrednia - linię elektroenergetyczną łączącą wydzieloną jednostkę wytwarzania
energii elektrycznej bezpośrednio z odbiorcą lub linię elektroenergetyczną łączącą
jednostkę wytwarzania energii elektrycznej przedsiębiorstwa energetycznego z instalacjami
należącymi do tego przedsiębiorstwa albo instalacjami należącymi do przedsiębiorstw
od niego zależnych;
11g)
koordynowana sieć 110 kV - część sieci dystrybucyjnej 110 kV, w której przepływy energii
elektrycznej zależą także od warunków pracy sieci przesyłowej;
12)
przedsiębiorstwo energetyczne - podmiot prowadzący działalność gospodarczą w zakresie
wytwarzania, przetwarzania, magazynowania, przesyłania, dystrybucji paliw albo energii
lub obrotu nimi;
12a)
przedsiębiorstwo zintegrowane pionowo - przedsiębiorstwo energetyczne lub grupę przedsiębiorstw,
których wzajemne relacje są określone w art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 139/2004 z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie kontroli
koncentracji przedsiębiorstw
(Dz. Urz. WE L 024 z 29.01.2004), zajmujące się:
a)
w odniesieniu do paliw gazowych:
-
przesyłaniem lub
-
dystrybucją, lub
-
magazynowaniem, lub
-
skraplaniem
-
oraz wytwarzaniem lub sprzedażą tych paliw, albo
b)
w odniesieniu do energii elektrycznej:
-
przesyłaniem lub
-
dystrybucją
-
oraz wytwarzaniem lub sprzedażą tej energii;
12b)
użytkownik systemu - podmiot dostarczający paliwa gazowe do systemu gazowego lub zaopatrywany
z tego systemu albo podmiot dostarczający energię elektryczną do systemu elektroenergetycznego
lub zaopatrywany z tego systemu;
13)
odbiorca - każdego, kto otrzymuje lub pobiera paliwa lub energię na podstawie umowy
z przedsiębiorstwem energetycznym;
13a7)W brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r.
o zmianie ustawy - Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 205,
poz. 1208), która weszła w życie z dniem 30 października 2011 r.)
odbiorca końcowy - odbiorcę dokonującego zakupu paliw lub energii na własny użytek;
do własnego użytku nie zalicza się energii elektrycznej zakupionej w celu jej zużycia
na potrzeby wytwarzania, przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej;
13b)
odbiorca paliw gazowych lub energii elektrycznej w gospodarstwie domowym - odbiorcę
końcowego dokonującego zakupu paliw gazowych lub energii elektrycznej wyłącznie w
celu ich zużycia w gospodarstwie domowym;
14)
gmina - gminy oraz związki i porozumienia międzygminne w zakresie uregulowanym ustawą z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
(Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591, z późn. zm.8)Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2002 r.
Nr 23, poz. 220, Nr 62, poz. 558, Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz. 1271 i Nr 214, poz.
1806, z 2003 r. Nr 80, poz. 717 i Nr 162, poz. 1568, z 2004 r. Nr 102, poz. 1055,
Nr 116, poz. 1203 i Nr 167, poz. 1759, z 2005 r. Nr 172, poz. 1441 i Nr 175, poz.
1457, z 2006 r. Nr 17, poz. 128 i Nr 181, poz. 1337, z 2007 r. Nr 48, poz. 327, Nr
138, poz. 974 i Nr 173, poz. 1218, z 2008 r. Nr 180, poz. 1111 i Nr 223, poz. 1458,
z 2009 r. Nr 52, poz. 420 i Nr 157, poz. 1241, z 2010 r. Nr 28, poz. 142 i 146, Nr
40, poz. 230 i Nr 106, poz. 675, z 2011 r. Nr 21, poz. 113, Nr 117, poz. 679, Nr 134,
poz. 777, Nr 149, poz. 887 i Nr 217, poz. 1281 oraz z 2012 r. poz. 567.);
15)
regulacja - stosowanie określonych ustawą środków prawnych, włącznie z koncesjonowaniem,
służących do zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego, prawidłowej gospodarki paliwami
i energią oraz ochrony interesów odbiorców;
16)
bezpieczeństwo energetyczne - stan gospodarki umożliwiający pokrycie bieżącego i perspektywicznego
zapotrzebowania odbiorców na paliwa i energię w sposób technicznie i ekonomicznie
uzasadniony, przy zachowaniu wymagań ochrony środowiska;
16a9)Dodany przez art. 1 pkt 1 lit. c ustawy, o której mowa w odnośniku 5.)
bezpieczeństwo dostaw energii elektrycznej - zdolność systemu elektroenergetycznego
do zapewnienia bezpieczeństwa pracy sieci elektroenergetycznej oraz równoważenia dostaw
energii elektrycznej z zapotrzebowaniem na tę energię;
16b9)Dodany przez art. 1 pkt 1 lit. c ustawy, o której mowa w odnośniku 5.)
bezpieczeństwo pracy sieci elektroenergetycznej - nieprzerwaną pracę sieci elektroenergetycznej,
a także spełnianie wymagań w zakresie parametrów jakościowych energii elektrycznej
i standardów jakościowych obsługi odbiorców, w tym dopuszczalnych przerw w dostawach
energii elektrycznej odbiorcom końcowym, w możliwych do przewidzenia warunkach pracy
tej sieci;
16c9)Dodany przez art. 1 pkt 1 lit. c ustawy, o której mowa w odnośniku 5.)
równoważenie dostaw energii elektrycznej z zapotrzebowaniem na tę energię - zaspokojenie
możliwego do przewidzenia, bieżącego i perspektywicznego zapotrzebowania odbiorców
na energię elektryczną i moc, bez konieczności podejmowania działań mających na celu
wprowadzenie ograniczeń w jej dostarczaniu i poborze;
16d9)Dodany przez art. 1 pkt 1 lit. c ustawy, o której mowa w odnośniku 5.)
zagrożenie bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej - stan systemu elektroenergetycznego
lub jego części, uniemożliwiający zapewnienie bezpieczeństwa pracy sieci elektroenergetycznej
lub równoważenie dostaw energii elektrycznej z zapotrzebowaniem na tę energię;
17)
taryfa - zbiór cen i stawek opłat oraz warunków ich stosowania, opracowany przez przedsiębiorstwo
energetyczne i wprowadzany jako obowiązujący dla określonych w nim odbiorców w trybie
określonym ustawą;
18)
nielegalne pobieranie paliw lub energii - pobieranie paliw lub energii bez zawarcia
umowy, z całkowitym albo częściowym pominięciem układu pomiarowo-rozliczeniowego lub
poprzez ingerencję w ten układ mającą wpływ na zafałszowanie pomiarów dokonywanych
przez układ pomiarowo-rozliczeniowy;
19)
ruch sieciowy - sterowanie pracą sieci;
20)
odnawialne źródło energii - źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię
wiatru, promieniowania słonecznego, geotermalną, fal, prądów i pływów morskich, spadku
rzek oraz energię pozyskiwaną z biomasy, biogazu wysypiskowego, a także biogazu powstałego
w procesach odprowadzania lub oczyszczania ścieków albo rozkładu składowanych szczątek
roślinnych i zwierzęcych;
20a10)Dodany przez art. 1 pkt 1 lit. d ustawy, o której mowa w odnośniku 5; w brzmieniu
ustalonym przez art. 1 pkt 1 lit. b ustawy, o której mowa w odnośniku 7.)
biogaz rolniczy - paliwo gazowe otrzymywane w procesie fermentacji metanowej surowców
rolniczych, produktów ubocznych rolnictwa, płynnych lub stałych odchodów zwierzęcych,
produktów ubocznych lub pozostałości z przetwórstwa produktów pochodzenia rolniczego
lub biomasy leśnej, z wyłączeniem gazu pozyskanego z surowców pochodzących z oczyszczalni
ścieków oraz składowisk odpadów;
21)
koszty uzasadnione - koszty niezbędne do wykonania zobowiązań powstałych w związku
z prowadzoną przez przedsiębiorstwo energetyczne działalnością w zakresie wytwarzania,
przetwarzania, magazynowania, przesyłania i dystrybucji, obrotu paliwami lub energią
oraz przyjmowane przez przedsiębiorstwo energetyczne do kalkulacji cen i stawek opłat
ustalanych w taryfie w sposób ekonomicznie uzasadniony, z zachowaniem należytej staranności
zmierzającej do ochrony interesów odbiorców; koszty uzasadnione nie są kosztami uzyskania
przychodów w rozumieniu przepisów podatkowych;
22)
finansowanie oświetlenia - finansowanie kosztów energii elektrycznej pobranej przez
punkty świetlne oraz koszty ich budowy i utrzymania;
23)
system gazowy albo elektroenergetyczny - sieci gazowe albo sieci elektroenergetyczne
oraz przyłączone do nich urządzenia i instalacje, współpracujące z siecią;
23a)
bilansowanie systemu - działalność gospodarczą wykonywaną przez operatora systemu
przesyłowego lub dystrybucyjnego w ramach świadczonych usług przesyłania lub dystrybucji,
polegającą na równoważeniu zapotrzebowania na paliwa gazowe lub energię elektryczną
z dostawami tych paliw lub energii;
23b)
zarządzanie ograniczeniami systemowymi - działalność gospodarczą wykonywaną przez
operatora systemu przesyłowego lub dystrybucyjnego w ramach świadczonych usług przesyłania
lub dystrybucji w celu zapewnienia bezpiecznego funkcjonowania systemu gazowego albo
systemu elektroenergetycznego oraz zapewnienia, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie
art. 9 ust. 1-4, wymaganych parametrów technicznych paliw gazowych lub energii elektrycznej
w przypadku wystąpienia ograniczeń technicznych w przepustowości tych systemów;
24)
operator systemu przesyłowego - przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem
paliw gazowych lub energii elektrycznej, odpowiedzialne za ruch sieciowy w systemie
przesyłowym gazowym albo systemie przesyłowym elektroenergetycznym, bieżące i długookresowe
bezpieczeństwo funkcjonowania tego systemu, eksploatację, konserwację, remonty oraz
niezbędną rozbudowę sieci przesyłowej, w tym połączeń z innymi systemami gazowymi
albo innymi systemami elektroenergetycznymi;
25)
operator systemu dystrybucyjnego - przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się dystrybucją
paliw gazowych lub energii elektrycznej, odpowiedzialne za ruch sieciowy w systemie
dystrybucyjnym gazowym albo systemie dystrybucyjnym elektroenergetycznym, bieżące
i długookresowe bezpieczeństwo funkcjonowania tego systemu, eksploatację, konserwację,
remonty oraz niezbędną rozbudowę sieci dystrybucyjnej, w tym połączeń z innymi systemami
gazowymi albo innymi systemami elektroenergetycznymi;
26)
operator systemu magazynowania - przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się magazynowaniem
paliw gazowych, odpowiedzialne za eksploatację instalacji magazynowej;
27)
operator systemu skraplania gazu ziemnego - przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące
się skraplaniem gazu ziemnego, sprowadzaniem, wyładunkiem lub regazyfikacją skroplonego
gazu ziemnego, odpowiedzialne za eksploatację instalacji tego gazu;
28)
operator systemu połączonego - przedsiębiorstwo energetyczne zarządzające systemami
połączonymi gazowymi albo systemami połączonymi elektroenergetycznymi, w tym systemem
przesyłowym i dystrybucyjnym, albo systemem przesyłowym, dystrybucyjnym, magazynowania
lub skraplania gazu ziemnego;
29)
sprzedawca z urzędu - przedsiębiorstwo energetyczne posiadające koncesję na obrót
paliwami gazowymi lub energią elektryczną, świadczące usługi kompleksowe odbiorcom
paliw gazowych lub energii elektrycznej w gospodarstwie domowym, niekorzystającym
z prawa wyboru sprzedawcy;
30)
usługa kompleksowa - usługę świadczoną na podstawie umowy zawierającej postanowienia
umowy sprzedaży i umowy o świadczenie usługi przesyłania lub dystrybucji paliw gazowych
lub energii albo umowy sprzedaży, umowy o świadczenie usługi przesyłania lub dystrybucji
paliw gazowych i umowy o świadczenie usługi magazynowania paliw gazowych;
31)
normalny układ pracy sieci - układ pracy sieci i przyłączonych źródeł wytwórczych,
zapewniający najkorzystniejsze warunki techniczne i ekonomiczne transportu energii
elektrycznej oraz spełnienie kryteriów niezawodności pracy sieci i jakości energii
elektrycznej dostarczanej użytkownikom sieci;
32)
subsydiowanie skrośne - pokrywanie kosztów jednego rodzaju wykonywanej działalności
gospodarczej lub kosztów dotyczących jednej grupy odbiorców przychodami pochodzącymi
z innego rodzaju wykonywanej działalności gospodarczej lub od innej grupy odbiorców;
3311)Dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo
energetyczne, ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o systemie oceny zgodności
(Dz. U. Nr 21, poz. 124), która weszła w życie z dniem 24 lutego 2007 r.)
kogeneracja - równoczesne wytwarzanie ciepła i energii elektrycznej lub mechanicznej
w trakcie tego samego procesu technologicznego;
3411)Dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo
energetyczne, ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o systemie oceny zgodności
(Dz. U. Nr 21, poz. 124), która weszła w życie z dniem 24 lutego 2007 r.)
ciepło użytkowe w kogeneracji - ciepło wytwarzane w kogeneracji, służące zaspokojeniu
niezbędnego zapotrzebowania na ciepło lub chłód, które gdyby nie było wytworzone w
kogeneracji, zostałoby pozyskane z innych źródeł;
3511)Dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo
energetyczne, ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o systemie oceny zgodności
(Dz. U. Nr 21, poz. 124), która weszła w życie z dniem 24 lutego 2007 r.)
jednostka kogeneracji - wyodrębniony zespół urządzeń, który może wytwarzać energię
elektryczną w kogeneracji, opisany poprzez dane techniczne;
3611)Dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo
energetyczne, ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o systemie oceny zgodności
(Dz. U. Nr 21, poz. 124), która weszła w życie z dniem 24 lutego 2007 r.)
energia elektryczna z kogeneracji - energię elektryczną wytwarzaną w kogeneracji i
obliczoną jako:
a)
całkowitą roczną produkcję energii elektrycznej w jednostce kogeneracji w roku kalendarzowym,
wytworzoną ze średnioroczną sprawnością przemiany energii chemicznej paliwa w energię
elektryczną lub mechaniczną i ciepło użytkowe w kogeneracji, co najmniej równą sprawności
granicznej:
-
75% dla jednostki kogeneracji z urządzeniami typu: turbina parowa przeciwprężna, turbina
gazowa z odzyskiem ciepła, silnik spalinowy, mikroturbina, silnik Stirlinga, ogniwo
paliwowe, albo
-
80% dla jednostki kogeneracji z urządzeniami typu: układ gazowo-parowy z odzyskiem
ciepła, turbina parowa upustowo-kondensacyjna, albo
b)
iloczyn współczynnika i rocznej ilości ciepła użytkowego w kogeneracji wytworzonego
ze średnioroczną sprawnością przemiany energii chemicznej paliwa w energię elektryczną
lub mechaniczną i ciepło użytkowe w kogeneracji niższą niż sprawności graniczne, o
których mowa w lit. a; współczynnik ten jest obliczany na podstawie pomiarów parametrów
technologicznych jednostki kogeneracji, dla danego przedziału czasowego, i określa
stosunek energii elektrycznej z kogeneracji do ciepła użytkowego w kogeneracji;
3711)Dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo
energetyczne, ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o systemie oceny zgodności
(Dz. U. Nr 21, poz. 124), która weszła w życie z dniem 24 lutego 2007 r.)
referencyjna wartość sprawności dla wytwarzania rozdzielonego - sprawność wytwarzania
rozdzielonego energii elektrycznej albo ciepła stosowana do obliczenia oszczędności
energii pierwotnej uzyskanej w wyniku zastosowania kogeneracji zamiast wytwarzania
rozdzielonego energii elektrycznej i ciepła;
3811)Dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo
energetyczne, ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o systemie oceny zgodności
(Dz. U. Nr 21, poz. 124), która weszła w życie z dniem 24 lutego 2007 r.)
wysokosprawna kogeneracja - wytwarzanie energii elektrycznej lub mechanicznej i ciepła
użytkowego w kogeneracji, które zapewnia oszczędność energii pierwotnej zużywanej
w:
a)
jednostce kogeneracji w wysokości nie mniejszej niż 10% w porównaniu z wytwarzaniem
energii elektrycznej i ciepła w układach rozdzielonych o referencyjnych wartościach
sprawności dla wytwarzania rozdzielonego lub
b)
jednostce kogeneracji o mocy zainstalowanej elektrycznej poniżej 1 MW w porównaniu
z wytwarzaniem energii elektrycznej i ciepła w układach rozdzielonych o referencyjnych
wartościach sprawności dla wytwarzania rozdzielonego;
3911)Dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo
energetyczne, ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o systemie oceny zgodności
(Dz. U. Nr 21, poz. 124), która weszła w życie z dniem 24 lutego 2007 r.)
standardowy profil zużycia - zbiór danych o przeciętnym zużyciu energii elektrycznej
w poszczególnych godzinach doby przez grupę odbiorców końcowych:
a)
nieposiadających urządzeń pomiarowo-rozliczeniowych umożliwiających rejestrację tych
danych,
b)
o zbliżonej charakterystyce poboru energii elektrycznej,
c)
zlokalizowanych na obszarze działania danego operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego;
4011)Dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo
energetyczne, ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o systemie oceny zgodności
(Dz. U. Nr 21, poz. 124), która weszła w życie z dniem 24 lutego 2007 r.)
bilansowanie handlowe - zgłaszanie operatorowi systemu przesyłowego elektroenergetycznego
przez podmiot odpowiedzialny za bilansowanie handlowe do realizacji umów sprzedaży
energii elektrycznej zawartych przez użytkowników systemu i prowadzenie z nimi rozliczeń
różnicy rzeczywistej ilości dostarczonej albo pobranej energii elektrycznej i wielkości
określonych w tych umowach dla każdego okresu rozliczeniowego;
4111)Dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo
energetyczne, ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o systemie oceny zgodności
(Dz. U. Nr 21, poz. 124), która weszła w życie z dniem 24 lutego 2007 r.)
centralny mechanizm bilansowania handlowego - prowadzony przez operatora systemu przesyłowego,
w ramach bilansowania systemu, mechanizm rozliczeń podmiotów odpowiedzialnych za bilansowanie
handlowe, z tytułu niezbilansowania energii elektrycznej dostarczonej oraz pobranej
przez użytkowników systemu, dla których te podmioty prowadzą bilansowanie handlowe;
4211)Dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo
energetyczne, ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o systemie oceny zgodności
(Dz. U. Nr 21, poz. 124), która weszła w życie z dniem 24 lutego 2007 r.)
podmiot odpowiedzialny za bilansowanie handlowe - osobę fizyczną lub prawną uczestniczącą
w centralnym mechanizmie bilansowania handlowego na podstawie umowy z operatorem systemu
przesyłowego, zajmującą się bilansowaniem handlowym użytkowników systemu;
4312)Dodany przez art. 1 pkt 1 lit. e ustawy, o której mowa w odnośniku 5.)
jednostka wytwórcza - wyodrębniony zespół urządzeń należący do przedsiębiorstwa energetycznego,
służący do wytwarzania energii i wyprowadzania mocy;
4413)Dodany przez art. 1 pkt 1 lit. c ustawy, o której mowa w odnośniku 7.)
rynek organizowany przez podmiot prowadzący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
rynek regulowany - obrót towarami giełdowymi organizowany na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi
(Dz. U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384, z późn. zm.14)Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2011 r.
Nr 106, poz. 622, Nr 131, poz. 763 i Nr 234, poz. 1391 oraz z 2012 r. poz. 836.), odpowiednio, przez spółkę prowadzącą giełdę albo przez spółkę prowadzącą rynek pozagiełdowy.
Art. 4.
1.
Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją paliw lub
energii, magazynowaniem paliw gazowych, w tym skroplonego gazu ziemnego, skraplaniem
gazu ziemnego lub regazyfikacją skroplonego gazu ziemnego jest obowiązane utrzymywać
zdolność urządzeń, instalacji i sieci do realizacji zaopatrzenia w te paliwa lub energię
w sposób ciągły i niezawodny, przy zachowaniu obowiązujących wymagań jakościowych.
215)W brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 5..
Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją paliw gazowych
lub energii jest obowiązane zapewnić wszystkim odbiorcom oraz przedsiębiorstwom zajmującym
się sprzedażą paliw gazowych lub energii, na zasadzie równoprawnego traktowania, świadczenie
usług przesyłania lub dystrybucji paliw gazowych lub energii, na zasadach i w zakresie
określonym w ustawie; świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji tych paliw lub
energii odbywa się na podstawie umowy o świadczenie tych usług.
Art. 4a.
(uchylony).
Art. 4b.
(uchylony).
Art. 4c16)W brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o zmianie
ustawy - Prawo energetyczne (Dz. U. Nr 158, poz. 1123), która weszła w życie z dniem
20 września 2006 r..
1.
Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się magazynowaniem paliw gazowych jest obowiązane
zapewniać odbiorcom oraz przedsiębiorstwom zajmującym się sprzedażą paliw gazowych,
na zasadzie równoprawnego traktowania, świadczenie usług magazynowania paliw gazowych
w instalacjach magazynowych. Świadczenie usług magazynowania paliw gazowych odbywa
się na podstawie umowy o świadczenie tych usług.
2.
Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się magazynowaniem paliw gazowych jest obowiązane
udostępniać operatorowi systemu przesyłowego gazowego tę część instalacji, która jest
używana do magazynowania paliw gazowych i jest niezbędna do realizacji jego zadań.
3.
Udostępnienie części instalacji, o której mowa w ust. 2, następuje za wynagrodzeniem,
na zasadach określonych w odrębnej umowie. Ustalając wysokość wynagrodzenia należy
stosować stawki opłat za usługi magazynowania paliw gazowych ustalone w taryfie przedsiębiorstwa
energetycznego zajmującego się magazynowaniem tych paliw.
Art. 4d.
1.
Przedsiębiorstwo zajmujące się transportem wydobytego gazu ziemnego jest obowiązane,
przestrzegając zasad bezpieczeństwa, warunków eksploatacji podłączonych złóż, realizacji
zawartych umów w zakresie sprzedaży wydobywanych kopalin oraz uwzględniając dostępną
albo możliwą do uzyskania przepustowość sieci gazociągów kopalnianych i wymogi ochrony
środowiska, zapewniać odbiorcom oraz przedsiębiorstwom zajmującym się sprzedażą paliw
gazowych, na zasadzie równoprawnego traktowania, świadczenie usług transportu gazu
ziemnego siecią gazociągów kopalnianych do miejsca ich dostarczania wybranego przez
odbiorcę lub przez przedsiębiorstwo zajmujące się sprzedażą paliw gazowych; świadczenie
usług transportu gazu ziemnego odbywa się na podstawie umowy o świadczenie tych usług.
2.
Przepisów ust. 1 nie stosuje się do tych części sieci gazociągów kopalnianych i instalacji,
które są używane do lokalnej działalności wydobywczej na obszarze złoża, gdzie jest
wydobywany gaz ziemny.
3.
Przedsiębiorstwo zajmujące się transportem wydobytego gazu ziemnego może odmówić świadczenia
usług, o których mowa w ust. 1, jeżeli:
1)
występują niezgodności:
a)
parametrów technicznych sieci gazociągów kopalnianych z parametrami technicznymi sieci
lub instalacji, które miałyby być podłączone do sieci gazociągów kopalnianych, lub
b)
parametrów jakościowych transportowanego gazu ziemnego z parametrami jakościowymi
gazu ziemnego mającego być przedmiotem usługi transportu gazu ziemnego
- których usunięcie nie jest technicznie lub ekonomicznie uzasadnione, albo
2)
świadczenie usług transportu gazu ziemnego:
a)
mogłoby spowodować obniżenie obecnego lub planowanego wydobycia gazu ziemnego lub
ropy naftowej, dla potrzeb których wybudowano te gazociągi kopalniane, lub
b)
uniemożliwiałoby zaspokojenie uzasadnionych potrzeb właściciela lub użytkownika sieci
gazociągów kopalnianych lub przedsiębiorstwa zajmującego się transportem wydobytego
gazu ziemnego w zakresie jego transportu lub uzdatniania.
Art. 4e.
1.
Przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się skraplaniem gazu ziemnego lub regazyfikacją
skroplonego gazu ziemnego przy użyciu instalacji skroplonego gazu ziemnego jest obowiązane,
jeżeli jest to konieczne ze względów technicznych lub ekonomicznych, zapewniać odbiorcom
oraz przedsiębiorstwom zajmującym się sprzedażą paliw gazowych, na zasadzie równoprawnego
traktowania, świadczenie usług polegających na skraplaniu gazu ziemnego lub regazyfikacji
skroplonego gazu ziemnego; świadczenie tych usług odbywa się na podstawie umowy o
świadczenie usług skraplania gazu ziemnego.
2.
Przepisu ust. 1 nie stosuje się do terminali skroplonego gazu ziemnego przeznaczonych
do magazynowania tego gazu.
Art. 4f.
1.
Świadczenie usług, o których mowa w art. 4 ust. 2, art. 4c, art. 4d ust. 1 oraz art.
4e ust. 1, nie może obniżać niezawodności dostarczania i jakości paliw gazowych lub
energii poniżej poziomu określonego w odrębnych przepisach oraz powodować niekorzystnej
zmiany cen lub stawek opłat za dostarczane paliwa gazowe lub energię i zakresu ich
dostarczania odbiorcom przyłączonym do sieci, a także uniemożliwiać wywiązywanie się
przez przedsiębiorstwa energetyczne z obowiązków w zakresie ochrony interesów odbiorców
i ochrony środowiska.
2.
Przepisów art. 4 ust. 2, art. 4c, art. 4d ust. 1 oraz art. 4e ust. 1 nie stosuje się
do świadczenia usług przesyłania lub dystrybucji paliw gazowych lub energii, magazynowania
tych paliw i skraplania gazu ziemnego odbiorcom, jeżeli te paliwa lub energia byłyby
dostarczane z systemu gazowego lub systemu elektroenergetycznego innego państwa, które
nie nałożyło obowiązku świadczenia tych usług na działające w tym państwie przedsiębiorstwa,
lub gdy odbiorca, do którego paliwa gazowe lub energia elektryczna miałyby być dostarczane,
nie jest uznany za odbiorcę uprawnionego do korzystania z tych usług w tym państwie.
3.
W przypadku odmowy świadczenia usług, o których mowa w art. 4 ust. 2, art. 4c, art.
4d ust. 1 oraz art. 4e ust. 1, z powodu nieuznania odbiorcy za uprawnionego do wyboru
sprzedawcy w jednym z dwóch państw członkowskich Unii Europejskiej lub państwie członkowskim
Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - będącym stroną umowy o Europejskim
Obszarze Gospodarczym, Prezes Urzędu Regulacji Energetyki może, na uzasadniony wniosek
odbiorcy lub sprzedawcy, zwrócić się, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw
gospodarki, do Komisji Europejskiej o zobowiązanie państwa, w którym odmówiono świadczenia
tych usług, do realizacji żądanej usługi.
Art. 4g.
1.
W przypadku gdy przedsiębiorstwo energetyczne lub przedsiębiorstwo zajmujące się transportem
wydobytego gazu ziemnego za pomocą sieci gazociągów kopalnianych odmówi zawarcia umowy
o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji paliw gazowych lub energii, umowy
o świadczenie usług transportu gazu ziemnego, umowy o świadczenie usług magazynowania
paliw gazowych lub umowy o świadczenie usług skraplania gazu ziemnego, jest ono obowiązane
niezwłocznie pisemnie powiadomić Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki oraz zainteresowany
podmiot, podając uzasadnienie odmowy.
2.
W przypadku odmowy zawarcia umowy o świadczenie usługi przesyłania lub dystrybucji
energii elektrycznej operator systemu elektroenergetycznego, na żądanie podmiotu występującego
o jej zawarcie, przedstawia temu podmiotowi istotne informacje o działaniach, jakie
należy podjąć, aby wzmocnić sieć w celu umożliwienia zawarcia tej umowy; za opracowanie
informacji może być pobrana opłata odzwierciedlająca koszty jej przygotowania.
Art. 4h.
1.
Przedsiębiorstwo energetyczne wchodzące w skład przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo
może odmówić świadczenia usługi przesyłania, dystrybucji lub transportu gazu ziemnego,
usługi magazynowania lub usługi skraplania gazu ziemnego, jeżeli świadczenie tych
usług może spowodować dla przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo trudności finansowe
lub ekonomiczne związane z realizacją zobowiązań wynikających z uprzednio zawartych
umów przewidujących obowiązek zapłaty za określoną ilość gazu ziemnego, niezależnie
od ilości pobranego gazu, lub gdy świadczenie tych usług uniemożliwia wywiązanie się
przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo z obowiązków w zakresie ochrony interesów
odbiorców i ochrony środowiska.
2.
Przedsiębiorstwo energetyczne wchodzące w skład przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo,
które odmówiło świadczenia usługi przesyłania, dystrybucji lub transportu gazu ziemnego,
usługi magazynowania lub usługi skraplania gazu ziemnego, z powodów określonych w
ust. 1, powinno niezwłocznie wystąpić z wnioskiem do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki
o czasowe zwolnienie z obowiązków określonych w art. 4 ust. 2, art. 4c, art. 4d ust.
1 oraz art. 4e ust. 1 lub ograniczenie tych obowiązków, podając uzasadnienie odmowy.
3.
Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, na podstawie uzasadnionego wniosku, o którym mowa
w ust. 2, może, w drodze decyzji, czasowo zwolnić z obowiązków, o których mowa w art.
4 ust. 2, art. 4c, art. 4d ust. 1 oraz art. 4e ust. 1, nałożonych na przedsiębiorstwo
energetyczne zajmujące się przesyłaniem, dystrybucją lub transportem gazu ziemnego,
magazynowaniem, skraplaniem lub regazyfikacją skroplonego gazu ziemnego lub ograniczyć
te obowiązki.
4.
Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, podejmując decyzję, o której mowa w ust. 3, bierze
pod uwagę:
1)
ogólną sytuację finansową przedsiębiorstwa, o którym mowa w ust. 1;
2)
daty zawarcia umów i warunki, na jakich umowy zostały zawarte;
3)
wpływ postanowień umów na sytuację finansową przedsiębiorstwa, o którym mowa w ust.
1, oraz odbiorców;
4)
stopień rozwoju konkurencji na rynku paliw gazowych;
5)
realizację obowiązków wynikających z ustawy;
6)
podjęte działania mające na celu umożliwienie świadczenia usług, o których mowa w
ust. 1;
7)
wpływ tej decyzji na prawidłowe funkcjonowanie i rozwój rynku paliw gazowych;
8)
stopień połączeń systemów gazowych i ich współdziałanie.
5.
Prezes Urzędu Regulacji Energetyki po uwzględnieniu wniosku przedsiębiorstwa energetycznego
niezwłocznie powiadamia Komisję Europejską o zajętym stanowisku do wniosku, o którym
mowa w ust. 2; wraz z powiadomieniem przekazuje informacje dotyczące zajętego stanowiska.
6.
W przypadku zgłoszenia przez Komisję Europejską poprawek do stanowiska, o którym mowa
w ust. 5, lub wniosku o jego zmianę, Prezes Urzędu Regulacji Energetyki zajmuje stanowisko
do poprawek lub wniosku Komisji Europejskiej w terminie 28 dni od dnia otrzymania
poprawek lub wniosku.
7.
Uzgodnione z Komisją Europejską stanowisko do wniosku przedsiębiorstwa energetycznego
stanowi podstawę do wydania przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki decyzji, o której
mowa w ust. 3.
8.
Decyzję, o której mowa w ust. 3, wraz z uzasadnieniem Prezes Urzędu Regulacji Energetyki
ogłasza niezwłocznie w Biuletynie Urzędu Regulacji Energetyki.
Art. 4i.
1.
Prezes Urzędu Regulacji Energetyki na uzasadniony wniosek przedsiębiorstwa energetycznego
może, w drodze decyzji, zwolnić przedsiębiorstwo z obowiązków świadczenia usług, o
których mowa w art. 4 ust. 2, art. 4c, art. 4d ust. 1 i art. 4e ust. 1, oraz przedkładania
taryf do zatwierdzenia, o którym mowa w art. 47 ust. 1, gdy świadczenie tych usług
będzie się odbywać z wykorzystaniem elemen …
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.