Αποποίηση κληρονομιάς: προθεσμία, δήλωση και ανήλικα τέκνα
Η κληρονομιά δεν είναι πάντοτε περιουσία· μπορεί να περιέχει χρέη προς τράπεζες, εφορία, ασφαλιστικά ταμεία ή ιδιώτες. Ο κληρονόμος που τη δέχεται ευθύνεται, κατά κανόνα, με ολόκληρη την προσωπική του περιουσία. Για να αποφύγει αυτή την ευθύνη, ο νόμος του δίνει δύο δυνατότητες: να αποποιηθεί την κληρονομιά, οπότε θεωρείται ότι δεν υπήρξε ποτέ κληρονόμος, ή να την αποδεχθεί με το ευεργέτημα της απογραφής, οπότε ευθύνεται μόνο μέχρι την αξία της.
Η αποποίηση ρυθμίζεται από το άρθρο 1847 ΑΚ και υπόκειται σε σύντομη, αποκλειστική προθεσμία. Αν περάσει άπρακτη, η κληρονομιά θεωρείται αποδεκτή. Ο οδηγός εξηγεί πότε αρχίζει η προθεσμία, πού και πώς γίνεται η δήλωση, τι ισχύει για τα ανήλικα τέκνα που διαδέχονται τον αποποιούμενο γονέα, πότε χρειάζεται άδεια δικαστηρίου, ποια είναι η εναλλακτική του ευεργετήματος απογραφής και ποιες ενέργειες θεωρούνται σιωπηρή αποδοχή. Αποτέλεσμα είναι να προστατεύσετε την προσωπική σας περιουσία από χρέη του θανόντος.
Βασικά στοιχεία
Προθεσμία
Η προθεσμία αποποίησης είναι τέσσερις μήνες από τότε που ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή της κληρονομιάς και τον λόγο της, και ένα έτος αν ο θανών είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή ο κληρονόμος διαμένει στο εξωτερικό (ΑΚ 1847). Δεν παρατείνεται με απλή αίτηση, και η παρέλευσή της ισοδυναμεί με αποδοχή. Για τα ανήλικα τέκνα που διαδέχονται τον γονέα τους η προθεσμία αρχίζει όταν οι νόμιμοι εκπρόσωποί τους έμαθαν ότι τα τέκνα καλούνται στην κληρονομιά.
Τι να κάνετε
Εξακριβώστε από πότε τρέχει η προθεσμία σας. Η προθεσμία δεν αρχίζει απαραίτητα από τον θάνατο, αλλά από τη στιγμή που μάθατε ότι είστε κληρονόμος και για ποιο λόγο (εξ αδιαθέτου ή με διαθήκη). Γράψτε σε ένα χαρτί: ημερομηνία θανάτου, ημερομηνία που ενημερωθήκατε, και τον λόγο κλήσης σας.
Αν καλείστε διαδοχικά, επειδή άλλος κληρονόμος αποποιήθηκε πριν από εσάς, η προθεσμία σας ξεκινά από τότε που μάθατε για αυτή την αποποίηση. Στη διάρκεια της προθεσμίας μην προβείτε σε πράξεις που ενδέχεται να θεωρηθούν αποδοχή.
Αν δεν είστε βέβαιοι πότε μάθατε, να θεωρείτε ότι η προθεσμία τρέχει από την ημερομηνία που ειδοποιηθήκατε με οποιονδήποτε τρόπο, π.χ. με τηλεφώνημα, επιστολή ή μήνυμα από συγγενή ή δικηγόρο. Η απόδειξη της μεταγενέστερης γνώσης βαραίνει εσάς και είναι δυσχερής.
Εξετάστε πόσο μεγάλη είναι η περιουσία και τα χρέη. Ζητήστε από τις τράπεζες και τα ασφαλιστικά ταμεία πληροφορίες για καταθέσεις και οφειλές του θανόντος, ελέγξτε το Ε9 και τα αρχεία του Κτηματολογίου για ακίνητα, και ρωτήστε στην ΑΑΔΕ για πιθανές οφειλές. Πολλές φορές η εικόνα δεν είναι πλήρης, γι’ αυτό σκεφτείτε και το ενδεχόμενο άγνωστων χρεών.
Στηρίξτε την απόφαση σε έγγραφα, όχι σε εντυπώσεις. Αν υπάρχει αμφιβολία, η αποδοχή με ευεργέτημα απογραφής προστατεύει από απρόβλεπτα χρέη.
Επιλέξτε ανάμεσα σε αποποίηση, αποδοχή και αποδοχή με ευεργέτημα απογραφής. Με την αποποίηση δεν κληρονομείτε ούτε περιουσία ούτε χρέη, και θεωρείστε ότι δεν υπήρξατε ποτέ κληρονόμος. Με την απλή αποδοχή ευθύνεστε με όλη σας την περιουσία. Με το ευεργέτημα της απογραφής κληρονομείτε, αλλά ευθύνεστε για τα χρέη μόνο μέχρι την αξία της κληρονομιάς (ΑΚ 1902 επ.).
Η αποποίηση είναι δικαίωμα και όχι υποχρέωση. Αν η περιουσία είναι σαφώς μεγαλύτερη από τα χρέη, η αποδοχή είναι συνήθως προτιμότερη.
Υποβάλετε τη δήλωση αποποίησης στη γραμματεία του Ειρηνοδικείου. Η δήλωση γίνεται στη γραμματεία του Ειρηνοδικείου της περιφέρειας όπου ο θανών είχε την τελευταία κατοικία του (ΑΚ 1847), και καταχωρίζεται σε βιβλίο. Δηλώνετε ονοματεπώνυμο, πατρώνυμο, ΑΦΜ, στοιχεία του θανόντος και ότι αποποιείστε την κληρονομιά που σας επάγεται.
Ζητήστε αντίγραφο ή βεβαίωση καταχώρισης και φυλάξτε την, γιατί αποδεικνύει ότι τηρήθηκε η προθεσμία. Για το ακριβές τέλος και τα έγγραφα που ζητά κάθε γραμματεία, ρωτήστε εκ των προτέρων.
Αποποιηθείτε και για τα ανήλικα τέκνα σας, αν διαδέχονται εσάς. Όταν αποποιηθείτε, η μερίδα σας περιέρχεται σε όσους θα κληρονομούσαν αν δεν ζούσατε, συνήθως στα τέκνα σας. Αν θέλετε να αποφύγετε τα χρέη και για αυτά, πρέπει να αποποιηθείτε και εκ μέρους τους, και η πράξη αυτή απαιτεί άδεια του δικαστηρίου (ΑΚ 1526).
Η άδεια ζητείται με αίτηση στο Μονομελές Πρωτοδικείο, σε εκούσια δικαιοδοσία, και το δικαστήριο ελέγχει αν η αποποίηση εξυπηρετεί το συμφέρον του ανήλικου. Φροντίστε να κινηθείτε εγκαίρως, γιατί η προθεσμία των ανηλίκων τρέχει από τη στιγμή που οι γονείς τους έμαθαν ότι καλούνται.
Αν ζείτε στο εξωτερικό, αξιοποιήστε τη μακρύτερη προθεσμία και δώστε πληρεξούσιο. Ο κληρονόμος που διαμένει εκτός Ελλάδας έχει ένα έτος, αλλά η δήλωση πρέπει να γίνει με τον τύπο που ορίζει ο νόμος. Μπορείτε να εξουσιοδοτήσετε πληρεξούσιο στην Ελλάδα με συμβολαιογραφική πράξη ενώπιον ελληνικής προξενικής αρχής ή αλλοδαπού συμβολαιογράφου με Apostille.
Κρατήστε αντίγραφα όλων των εγγράφων με επίσημη μετάφραση. Μη βασιστείτε σε απλή εξουσιοδότηση χωρίς επικύρωση, γιατί η γραμματεία μπορεί να μην τη δεχθεί και η προθεσμία να χαθεί.
Εξετάστε την αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής αν δεν είστε σίγουροι. Δηλώνετε μέσα στην ίδια προθεσμία ότι δέχεστε με το ευεργέτημα της απογραφής (ΑΚ 1902 επ.) και ακολουθεί κατάρτιση καταλόγου της περιουσίας και των χρεών, με τη συνδρομή συμβολαιογράφου. Οι δανειστές ικανοποιούνται μέχρι την αξία της κληρονομιάς, και η προσωπική σας περιουσία διατηρείται χωριστή.
Η οδός αυτή είναι πιο σύνθετη και δαπανηρή από την αποποίηση, γι’ αυτό αξίζει όταν υπάρχουν σημαντικά περιουσιακά στοιχεία αλλά και άγνωστα χρέη.
Αποφύγετε ενέργειες που σημαίνουν αποδοχή. Η είσπραξη καταθέσεων, η πώληση ή ενοικίαση ακινήτου, η ανάληψη οχήματος ως κύριος, ή η άσκηση δικαιωμάτων ως κληρονόμος μπορούν να θεωρηθούν σιωπηρή αποδοχή. Εξαιρούνται οι πράξεις απλής διατήρησης, όπως η πληρωμή της κηδείας ή η ασφάλιση του ακινήτου, που δεν σημαίνουν αποδοχή αν γίνονται με επιφύλαξη.
Αν έχετε ήδη αποδεχθεί σιωπηρά από άγνοια, η νομολογία δέχεται ακύρωση της αποδοχής λόγω ουσιώδους πλάνης, αλλά με εξάμηνη παραγραφή (ΑΠ 173/2014, ΑΠ 1109/2014).
Τι να προσέξετε
- Παρέλευση της προθεσμίας των τεσσάρων μηνών: η κληρονομιά θεωρείται αποδεκτή και ο κληρονόμος ευθύνεται με την προσωπική του περιουσία.
- Αποποίηση μόνο του γονέα: αν δεν αποποιηθείτε και για τα ανήλικα τέκνα σας με άδεια του δικαστηρίου (ΑΚ 1526), οι οφειλές περνούν σε αυτά.
- Πράξεις σιωπηρής αποδοχής πριν την αποποίηση, όπως η ανάληψη καταθέσεων ή η πώληση πράγματος της κληρονομιάς.
- Αποποίηση υπό όρο ή για μέρος της κληρονομιάς: δεν είναι έγκυρη. Αποποιηθείτε ολόκληρη τη μερίδα σας.
- Αποποίηση χωρίς ενημέρωση της οικογένειας: όσοι έπονται στη σειρά κληρονόμοι έχουν δική τους προθεσμία και πρέπει να ενημερωθούν έγκαιρα.
- Κακή εκτίμηση της περιουσίας και αποποίηση ενώ η κληρονομιά είχε μεγάλη αξία, χωρίς δυνατότητα επιστροφής, εκτός αν συντρέχει πλάνη ή άλλο λόγος ακύρωσης.
- Χρήση ανεπικύρωτης εξουσιοδότησης από το εξωτερικό, που δεν γίνεται δεκτή από τη γραμματεία και κοστίζει την προθεσμία.
- Παράβλεψη του ότι, όταν αποποιούνται όλοι οι κληρονόμοι, η κληρονομιά μένει σχολάζουσα και διαχειρίζεται από κηδεμόνα, με ευθύνη για χρέη προς το Δημόσιο.
Νομική βάση
Σχετικές δικαστικές αποφάσεις
Συχνές ερωτήσεις
Πόσο χρόνο έχω για να αποποιηθώ μια κληρονομιά;
Τέσσερις μήνες από τότε που μάθατε ότι καλείστε και τον λόγο της κλήσης, και ένα έτος αν ο θανών ή ο κληρονόμος βρίσκονται στο εξωτερικό (ΑΚ 1847). Μετά την παρέλευση της προθεσμίας η κληρονομιά θεωρείται αποδεκτή.
Πού γίνεται η αποποίηση κληρονομιάς;
Με δήλωση στη γραμματεία του Ειρηνοδικείου της περιφέρειας όπου ο θανών είχε την τελευταία κατοικία του. Η δήλωση καταχωρίζεται σε βιβλίο και μπορείτε να ζητήσετε αντίγραφο ως απόδειξη.
Χρειάζομαι δικηγόρο για την αποποίηση;
Δεν είναι υποχρεωτικός, αλλά συνιστάται όταν υπάρχουν ανήλικα τέκνα, περιουσία στο εξωτερικό ή αμφιβολία για τα χρέη. Ο δικηγόρος βοηθά να τηρηθεί η προθεσμία και να ζητηθεί έγκαιρα η δικαστική άδεια για τα παιδιά.
Τι γίνεται με τα ανήλικα παιδιά μου αν αποποιηθώ;
Αν αποποιηθείτε, η μερίδα σας περνά στα τέκνα σας, που γίνονται κληρονόμοι. Για να αποποιηθείτε και εκ μέρους τους χρειάζεται άδεια του δικαστηρίου (ΑΚ 1526), που ζητείται με αίτηση στο Μονομελές Πρωτοδικείο.
Πού περνά η κληρονομιά όταν αποποιηθώ;
Σε όσους θα κληρονομούσαν αν δεν ζούσατε, κατά τη σειρά του νόμου, π.χ. στα τέκνα σας ή στους άλλους κληρονόμους της ίδιας τάξης. Αν αποποιηθούν όλοι, η κληρονομιά μένει σχολάζουσα και διαχειρίζεται από κηδεμόνα.
Μπορώ να ανακαλέσω την αποποίηση;
Όχι ελεύθερα. Η αποποίηση μπορεί να προσβληθεί μόνο για λόγους που προβλέπει ο νόμος για τις δικαιοπραξίες, όπως ουσιώδης πλάνη, απάτη ή απειλή. Η πλάνη για τα κίνητρα, π.χ. ότι η κληρονομιά θα περιέλθει σε συγκεκριμένο πρόσωπο, δεν είναι ουσιώδης (ΑΠ 725/2014).
Τι γίνεται αν ξεχάσω την προθεσμία;
Η κληρονομιά θεωρείται αποδεκτή. Μπορείτε να ζητήσετε ακύρωση της πλασματικής αποδοχής αν οφείλεται σε ουσιώδη πλάνη, ακόμη και σε άγνοια νομικών κανόνων, αλλά μέσα σε εξάμηνη προθεσμία (ΑΠ 173/2014, ΑΠ 1109/2014).
Τι είναι το ευεργέτημα της απογραφής;
Είναι η δυνατότητα να αποδεχθείτε την κληρονομιά χωρίς να ευθύνεστε με την προσωπική σας περιουσία. Ευθύνεστε για τα χρέη μόνο μέχρι την αξία της κληρονομιάς. Απαιτεί δήλωση μέσα στην προθεσμία και κατάρτιση καταλόγου της περιουσίας (ΑΚ 1902 επ.).
Μπορώ να αποποιηθώ αν ζω στο εξωτερικό;
Ναι, και έχετε προθεσμία ενός έτους. Η δήλωση γίνεται στην Ελλάδα ή με πληρεξούσιο που εκδίδεται από ελληνική προξενική αρχή ή από ξένο συμβολαιογράφο με Apostille. Ζητήστε οδηγίες από τη γραμματεία πριν εκδώσετε το πληρεξούσιο.
Ευθύνομαι για χρέη αν έχω ήδη πουλήσει κάτι από την κληρονομιά;
Αν η πώληση ή η ανάληψη χρημάτων θεωρηθεί σιωπηρή αποδοχή, ναι, ευθύνεστε ως κληρονόμος. Αν ενεργήσατε από άγνοια, εξετάστε αμέσως ακύρωση για πλάνη, γιατί η προθεσμία είναι εξάμηνη. Συμβουλευτείτε δικηγόρο πριν προβείτε σε οποιαδήποτε άλλη πράξη.
Η αποποίηση με απαλλάσσει και από τα έξοδα κηδείας;
Οι δαπάνες κηδείας βαρύνουν κατ’ αρχήν την κληρονομιά και, όποιος τις προκαταβάλλει, μπορεί να τις αναζητήσει από αυτήν. Ο αποποιούμενος δεν ευθύνεται ως κληρονόμος· ωστόσο, αν είχε ανάλογη υποχρέωση διατροφής ή ανέλαβε ο ίδιος τη δαπάνη, εξετάστε το με δικηγόρο πριν πληρώσετε.
Νομικός οδηγός – επιμέρους οδηγίες
Ανάλυση του εγγράφου μου →Νομικός οδηγόςΥποδείγματα συμβάσεωνΑρχική σελίδα της χώρας